II SA/Łd 666/24

II SA/Łd 666/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /przewodniczący/
Beata Czyżewska
Jarosław Czerw /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 43, art. 63 ust. 1, 2 i 3
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1, 1a, 1b, 5, art. 24 ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 10, art. 77 § 1 i art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Dnia 13 listopada 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędziowie: Sędzia WSA Jarosław Czerw (spr.) Asesor WSA Beata Czyżewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2024 roku sprawy ze skargi D.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 12 lipca 2024 r. znak: KO.4111.148.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Skierniewice z dnia 13 czerwca 2024 roku, znak: GOPS-SR.4702.9-1.2024. mr
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi decyzją z dnia 12 lipca 2024 r., znak: KO.4111.148.2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach (dalej także: Kolegium, organ II instancji, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania D. K., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Skierniewice (dalej także: organ I instancji) z dnia 13 czerwca 2024 r.,
znak: GOPS-SR.4702.9-1.2024 o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że dnia 1 grudnia 2022 r. D. K. (dalej także: wnioskodawczyni, wnioskująca, skarżąca) zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Skierniewicach o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem – Z. C..
Decyzją z dnia 30 grudnia 2022 r., organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że w analizowanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dające możliwość uwzględnienia wniosku strony (niemożność ustalenia wieku powstania niepełnosprawności brata wnioskodawczyni).
W odpowiedzi na odwołanie od tej decyzji, organ II instancji decyzją z 6 lutego 2023 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o przyznaniu D. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem – Z. C., na okres od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. w wysokości 2.119,00 zł i na okres od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 31 stycznia 2024 r. w wysokości 2.458,00 zł miesięcznie.
Ponowny wniosek o świadczenie, w związku z opieką nad bratem, skarżąca złożyła do organu elektronicznie 3 kwietnia 2024 r. Do wniosku dołączone zostały orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 7 lutego 2020 r. oraz z dnia 25 marca 2024 r., w których orzeczono, że niezdolność do samodzielnej egzystencji trwa nadal, odpowiednio do 31 stycznia 2024 r. oraz 31 marca 2025 r.
Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskująca opiekuje się bratem, który wymaga całodobowej opieki i pomocy w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. D. K., z uwagi na ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne na brata, zawiesiła emeryturę w ZUS.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż na dzień 22 kwietnia 2024 r. w systemie EKSMOoN nie było zarejestrowanego orzeczenia o niepełnosprawności wskazanej osoby – Z. C..
Z informacji uzyskanych z ZUS na 23 kwietnia 2024 r. D. K. nie wznowiła wypłaty emerytury.
Decyzją z dnia 26 kwietnia 2024 r., organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że w analizowanej sprawie nie spełnione zostały przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dające możliwość uwzględnienia wniosku strony, a nadto, iż przyznanie prawa do świadczenia jest niemożliwe, z uwagi na posiadane przez wnioskującą prawo do emerytury.
W odpowiedzi na odwołanie od tej decyzji, organ II instancji decyzją
z 3 czerwca 2024 r., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania, z uwagi na braki formalne złożonego wniosku, do których uzupełnienia organ nie wezwał wnoszącej wniosek.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż braki formalne wniosku zostały uzupełnione dnia 6 czerwca 2024 r.
Wskazaną już wyżej decyzją z dnia 13 czerwca 2024 r., organ I instancji po raz kolejny odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że w analizowanej sprawie nie spełnione zostały przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, dające możliwość uwzględnienia wniosku strony, a nadto, iż przyznanie prawa do świadczenia jest niemożliwe, z uwagi na posiadane przez wnioskującą prawo do emerytury.
W odpowiedzi na odwołanie od tej decyzji, organ II instancji, powołaną na wstępie decyzją z 12 lipca 2024 r., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy, wskazał, że z przedłożonych dokumentów wynika, że w dniu 4 kwietnia 2024 r. D. K. reprezentowana przez wnuka – P. R. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem – Z. C., który legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 25 marca 2024 r., z treści którego wynika, że jest on niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 marca 2025 r.
Powołując się na przepis art. 63 ust. 2 u.ś.w. organ uznał, że w niniejszej sprawie wnioskodawczyni domaga się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem. Organ odnosząc się do kwestii przyznanego wcześniej D. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem na okres od 1 grudnia 2022 r. do 31 stycznia 2024 r. wskazał, że świadczenie zostało przyznane na podstawie orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 7 lutego 2020 r., z którego wynika, że Pan Z. C. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 stycznia 2024 r. W ocenie organu odwoławczego, nie ma w niniejszej sprawie zastosowania art. 63 ust. 3 u.ś.w., bowiem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego było przyznane, w oparciu o orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS i w kontynuacji skarżąca przedstawiła nowe orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS. Natomiast warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. W przekonaniu organu chodzi tutaj o wydanie orzeczenia w trybie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44). Natomiast posiadane przez Z. C. orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS nie jest orzeczeniem wydanym na podstawie wskazanych przepisów.
Mając na uwadze powyższe, w niniejszym stanie faktycznym, organ uznał, że brak jest podstaw do przyznania D. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na osobę wymagającą opieki, która ukończyła 18 lat, jak również na tzw. "starych" zasadach, w myśl art. 63 ust. 3 u.ś.w.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D. K. zaskarżyła w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 12 lipca 2024 roku, zarzucając jej:
1. rażące naruszenie przepisów postępowania (mające istotny wpływ na wynik sprawy):
- naruszenie art. 7, 7a, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a., w tym w szczególności braku w uzasadnieniu wskazania przez organ podstawy prawnej dotyczącej uznania przez organ II instancji, że art. 63 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca
2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, dalej; "u.ś.w.") dotyczy jedynie orzeczeń wydanych w trybie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 44) oraz braku zastosowania przez organ II instancji podstawowej zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony;
- naruszenie art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a., przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji poprzez zmianę utrwalonej praktyki organu II instancji, który pominął merytoryczne rozstrzygnięcie interpretacji przepisów dokonanej przez organ I instancji, którą to własną interpretację organ II instancji posiadał na korzyść D. K. w poprzedniej decyzji przyznającej świadczenie D. K. (decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 lutego 2023 roku, znak; KO.4111.54.2023), oraz z uwagi na zawarcie w uzasadnieniu zbyt ogólnych stwierdzeń bez wskazania podstawy prawnej – np. "w uznaniu Kolegium chodzi tutaj" co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;
- naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie wzięcia czynnego udziału w sprawie, czym organ II instancji naruszył jej prawo do czynnego uczestnictwa w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego;
2. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego:
- naruszenie art. 63 ust. 3 u.ś.w., poprzez arbitralne uznanie przez organ II instancji bez wskazania podstawy prawnej, iż warunkiem zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w trybie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a nie jak w przypadku Z. C. wniosku o wydanie orzeczenia przez lekarza orzecznika ZUS,
- naruszenie art. 63 ust. 1 u.ś.w., poprzez zastosowanie i uznanie, że w przedmiotowej sprawie do rozstrzygnięcia przez organ II instancji właściwe są normy zawarte w obecnie obowiązującym nowym art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323, dalej: "u.ś.r."), a nie normy wynikające z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.,
- naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., poprzez brak jego zastosowania i brak uwzględnienia, iż
wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,
- naruszenie art. 5 pkt. 1 i 1a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych poprzez nieuwzględnienie przez organ II instancji, iż orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- nieuwzględnienie i brak rozstrzygnięcia przez organ II instancji zawieszenia prawa do emerytury przez D. K..
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji administracyjnej w całości, a także o stwierdzenie nieważności decyzji ją poprzedzającej.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 119 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy; 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane
w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania; 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W związku z tym, że pełnomocnik skarżącej w skardze wniósł o skierowanie przedmiotowej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, jak również organ II instancji w odpowiedzi na skargę wniósł o skierowanie przedmiotowej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z 12 lipca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Skierniewice z 13 czerwca 2024 r., odmawiającą D. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w celu sprawowania opieki nad bratem – Z. C..
W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Nie powielając treści stanu faktycznego, ustalonego przez organy w sposób prawidłowy, Sąd uznał go za własny, przechodząc do analizy dokonanej przez organy wykładni przepisów.
Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła znacząca zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) (dalej: u.ś.w.), którą uchylono m.in. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zmianie uległa treść art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Obecnie nie jest więc już możliwe uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad pełnoletnią osobą niepełnosprawną. Niemniej zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe - czyli przepisy obowiązujące przed 1 stycznia 2024 r. W kontrolowanej sprawie zaś prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało w dniu 1 grudnia 2022 r. a więc przed wskazaną wyżej datą.
Dalej zgodnie z art. 63 ust. 2 u.ś.w., osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia
2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. W kontrolowanej sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało przyznane skarżącej do 31 stycznia 2024 r. – a więc przesłanka ta również została spełniona.
Z kolei stosownie do art. 63 ust. 3 u.ś.w. osoby, o których mowa w art. 63 ust. 2 u.ś.w., zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności,
a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. W kontrolowanej sprawie, osobie nad którą skarżąca sprawuje opiekę, zostało wydane nowe orzeczenie o niepełnosprawności – orzeczenie to zostało nadto wydane przez ten sam organ co orzeczenie uprzednio uznane przez organ II instancji jako prawidłowe w kontekście prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego – jak stwierdziło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji świadczenie pielęgnacyjne na okres od 1 grudnia 2022 r. do 31 stycznia 2024 r. przyznało skarżącej na podstawie orzeczenia Lekarza orzecznika ZUS z dnia 7 lutego 2020 r.
Nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności zostało wydane w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności. Tak więc i wniosek o jego wydanie musiał być złożony w tym terminie, co sprawia, że i ten warunek skarżąca spełniła. Następnym warunkiem zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Powyższe oznacza, że w sytuacji gdy wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożony został 3 kwietnia 2024 r. – i ten warunek zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został w kontrolowanej sprawie spełniony.
W odniesieniu do podnoszonych przez organ II instancji wątpliwości dotyczących przedstawionego przez skarżącą orzeczenia o niepełnosprawności, Sąd jednoznacznie wskazuje, iż z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 u.ś.r., nie jest wyrażeniem które powinno budzić wątpliwości. I chociaż stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 44),
a orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy to z orzeczeniami tych zespołów, zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS. Stąd też legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu (por. uchwała NSA z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, ONSAiWSA 2023, nr 1, poz. 2). Powyższe prowadzi do wniosku, że przez użyte w przepisie art. 63 ust. 3 u.ś.w. określenie "orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności" należy rozumieć zarówno orzeczenie wydane przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie, jak i orzeczenie lekarza orzecznika ZUS.
Nie budzi wątpliwości Sądu, że nowe warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego zaczęły obowiązywać od 1 stycznia 2024 r. i dotyczą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie, jednak zamiarem ustawodawcy nie było pozbawianie praw nabytych przez osoby, które do 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne pobierały. Wskazuje na to treść art. 63 ust. 2 i ust. 3 u.ś.w., jak również treść uzasadnienia do projektu ustawy o świadczeniu wspierającym, w którym wskazano m.in., że: "[...] opiekunowie osób niepełnosprawnych, którzy będą mieli przyznane świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy w oparciu o przepisy dotychczasowe, nie będą musieli spełniać wymogu posiadania przez osobę niepełnosprawną, nad którą sprawują opiekę, decyzji ustalającej potrzebę wsparcia. Ochrona praw nabytych dotyczyć będzie również sytuacji, gdy o ww. świadczenia opiekuńcze ubiegać się będzie osoba, która była uprawniona do tych świadczeń do dnia wejścia w życie projektowanej ustawy i utraciła to prawo po wejściu w życie projektowanej ustawy w związku z utratą ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności. W takiej sytuacji prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz zasiłku dla opiekuna będzie również przysługiwać na starych zasadach." (Uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o świadczeniu wspierającym, druk nr 3130 Sejm RP IX kadencji, https://www.sejm.gov.pl/sejm9.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=3130). W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym.
W kontrolowanej sprawie organy obu instancji wydały swoje decyzje już po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, jednak błędnie nie uwzględniły przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, a więc w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r.
Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały uregulowane w art. 17 tej ustawy. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie natomiast do treści art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W tym miejscu konieczne jest wyjaśnienie, iż z powołanych przepisów wynika, że aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak również osoba sprawująca opiekę muszą spełnić określone przez ustawodawcę wymogi. Oznacza to, że do przyznania wnioskowanego świadczenia nie wystarczy tylko sam fakt sprawowania opieki nad wymagającym opieki członkiem rodziny.
Mając na uwadze wskazane wyżej unormowania i ustalony przez organy administracji stan faktyczny, należy podkreślić, że w kontrolowanej sprawie zostały spełnione dwie pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne wystąpiła siostra osoby wymagającej opieki, stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a osoba, nad którą ma być sprawowana opieka legitymuje się, wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności.
Wobec powyższego należało uznać, iż organ dopuścił się naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a nadto, co było już wcześniej sygnalizowane, organ odwoławczy odmawiając świadczenia na podstawie orzeczenia wydanego przez ten sam organ, który przy przyznawaniu pierwotnego prawa do świadczenia został uznany przez organ odwoławczy jako prawidłowy, naruszył jednocześnie jedną z głównych zasad postępowania administracyjnego – zasadę zaufania wskazaną w art. 8 § 2 k.p.a. W tych warunkach decyzja wydana przez organ odwoławczy nie mogła się ostać i podlegała uchyleniu przez Sąd.
Ponadto z uwagi na fakt, iż organ odwoławczy, błędnie przyjmując zastosowanie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w nowym brzmieniu, całkowicie pominął obowiązek odniesienia się do stanowiska organu I instancji w zakresie odmowy przyznania skarżącej świadczenia należy wskazać, że w ugruntowanej już linii orzeczniczej uwzględnia się treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., w którym Trybunał orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Tak więc moment powstania u brata skarżącej niepełnosprawności, wbrew nieprawidłowemu stanowisku organu I instancji, nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
Nadto judykatura niejednokrotnie wypowiadała się w temacie kolizji między świadczeniem pielęgnacyjnym a prawem do emerytury, przyjmując jednoznacznie, że jakkolwiek nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze "wstrzymane" albo uchylone. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury (por. wyroki NSA z 23 lutego 2022 r., I OSK 1079/21, z 25 czerwca 2021 r., I OSK 305/21, z 19 maja 2021 r., I OSK 209/21, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). W kontrolowanej sprawie skarżąca posiada decyzję ZUS o wstrzymaniu wypłaty emerytury od dnia 1 grudnia 2022 r., a według ustaleń organów z dnia 23 kwietnia 2024 r. wypłata emerytury nie została przez skarżącą wznowiona. Tak więc stanowisko organu I instancji, że skarżąca nie może uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stosownie do przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, było nieprawidłowe.
W tych warunkach, w ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie doszło do naruszenia art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 10, art. 77 § 1 i art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a., a także przepisów prawa materialnego - art. 63 ust. 3 u.ś.w., w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co miało oczywisty wpływ na wynik sprawy i uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.
Mając na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań Sądu oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.
ds