II SA/Łd 664/24

II SA/Łd 664/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-01-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Beata Czyżewska
Magdalena Sieniuć /sprawozdawca/
Michał Zbrojewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 107 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3, art. 138 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 119 pkt 2, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 22 stycznia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.), Asesor WSA Beata Czyżewska, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 stycznia 2025 roku sprawy ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 13 czerwca 2024 r. nr SKO.4115.138.2024 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. dc
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 13 czerwca 2024 r., nr SKO.4115.138.2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572), dalej jako: "k.p.a.", oraz art. 8 ust. 3 i 4, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61, art. 62 oraz art. 63 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.), dalej jako: "u.p.s.", utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Rogów z dnia 19 kwietnia 2024 r., nr GOPS.5120.11.2024, ustalającą R.S. wysokość odpłatności za pobyt matki J.S. w Domu Pomocy Społecznej w B. w kwocie 4.963,39 zł miesięcznie, począwszy od dnia zamieszkania J.S. w domu pomocy społecznej.
Z akt sprawy wynika, że ww. decyzją z dnia 19 kwietnia 2024 r. organ I instancji ustalił skarżącemu wysokość odpłatności za pobyt jego matki w Domu Pomocy Społecznej w B. w kwocie 4.963,39 zł miesięcznie, począwszy od dnia jej zamieszkania w tym Domu.
Od powyższej decyzji R.S., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi. W treści odwołania zarzucił organowi I instancji: niewskazanie konkretnej daty zamieszkania jego matki w domu pomocy społecznej, co uniemożliwia wykonanie decyzji oraz niewskazanie czy decyzja o umieszczeniu jego matki w domu pomocy społecznej została wykonana, a jeżeli tak, to od kiedy. Skarżący podniósł również, że skoro J.S. przed wydaniem decyzji przez Starostę Brzezińskiego została umieszczona w szpitalu i przebywa w nim nadal, to nie ma podstaw do obciążania kosztami jej pobytu w domu pomocy społecznej. Końcowo dodał, że organ bezpodstawnie przyjął, iż odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz zawarcia umowy, ponieważ nigdy takiego oświadczenia nie złożył. Działania organu uznał za przedwczesne i pozbawione podstaw prawnych.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 13 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium, powołując się uprzednio na przepisy prawa znajdujące zastosowanie w sprawie, podkreśliło, że organ I instancji wielokrotnie podejmował działania zmierzające do ustalenia dochodu R.S., poprzez przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Stosownie do art.107 ust. 1 u.p.s. - jak wskazał organ odwoławczy - rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin, zaś pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (ust. 5). Sytuację dochodową i majątkową osoby lub rodziny ustala się na podstawie zarówno zaświadczenia, jak i oświadczenia o wysokości wynagrodzenia (ust. 5b).
Mając na uwadze powyższe, Kolegium zwróciło uwagę, że w dniu 14 marca 2024 r. do GOPS w R. wpłynęło pismo GOPS w B., informujące, że pracownik socjalny spotkał się z R.S. w dniu 1 lutego 2024 r. i po rozmowie o sytuacji rodzinnej skarżącego i jego matki, odwołujący się odmówił podpisania wywiadu, poprosił o czas na konsultację prawniczą. Kontakt został umówiony na dzień 15 lutego 2024 r., jednak w tym terminie do spotkania nie doszło. Było jeszcze kilka rozmów telefonicznych, umówionych kontaktów, ale do spotkania nie doszło. W związku z powyższym brak było możliwości przeprowadzenia wywiadu z R.S. na rzecz jego matki - J.S..
Następnie organ odwoławczy podniósł, że Gminny Ośrodek Pomocy R. pismem z dnia 18 marca 2024 r. przesłał do R.S. w załączeniu dwa egzemplarze umowy w sprawie wnoszenia opłaty za pobyt matki J.S. w domu pomocy społecznej z prośbą o ich podpisanie oraz odesłanie jednego egzemplarza umowy na adres GOPS w R., w terminie 7 dni od odebrania niniejszego pisma. Pismo to zostało dostarczone przez listonosza w dniu 22 marca 2024 r. i odebrane przez R.S.. Skarżący nie odesłał do GOPS w R. podpisanego egzemplarza umowy w sprawie wnoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej ani też nie poinformował GOPS w R. o odmowie zawarcia umowy. W związku z powyższym GOPS w R. przesłał pismem z dnia 4 kwietnia 2024 r. do R.S. zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia w drodze decyzji wysokości opłaty osoby zobowiązanej za pobyt J.S. w Domu Pomocy Społecznej w B., informując, że w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma Gminny Ośrodek Pomocy R. umożliwia skarżącemu wzięcie czynnego udziału w postępowaniu. Pismo to zostało dostarczone skarżącemu w dniu 9 kwietnia 2024 r., który podczas całego postępowania administracyjnego nie skontaktował się z pracownikami GOPS w R.. Uwzględniając powyższe, ustalono dla R.S. wysokość odpłatności za pobyt matki J.S. w Domu Pomocy Społecznej w B. w kwocie 4.963,39 zł miesięcznie, począwszy od dnia zamieszkania J.S. w domu pomocy społecznej. Wykonano następujące obliczenia: 5.975,23 zł - 1.011,84 zł = 4.963,39 zł. Jednocześnie Kolegium nie zgodziło się z zarzutem skarżącego, że niezłożenie przez niego oświadczenia o odmowie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie daje podstaw do przyjęcia w sposób dorozumiany takiej odmowy. Powyższe znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym.
W dalszej kolejności organ II instancji przywołał treść art. 7 oraz art. 77 k.p.a. i wskazał, że w judykaturze podnosi się, iż zasada oficjalności postępowania nie zwalnia strony z obowiązku lojalnej współpracy z organami administracji publicznej, co przejawia się między innymi w aktywnym uczestniczeniu w postępowaniu i przedkładaniu w nim z własnej inicjatywy, jak i na żądanie organu dokumentów mających znaczenie prawne.
Zdaniem organ odwoławczego, organ I instancji zasadnie ustalił, że z uwagi na brak współpracy z organem, niemożliwe było ustalenie sytuacji majątkowej odwołującego się. Brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w zakresie pozwalającym na ustalenie istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności może przejawiać się w uniemożliwieniu pozyskania przez pracownika socjalnego stosownych oświadczeń i dokumentów. Nieudostępnienie niezbędnych danych w trakcie wywiadu środowiskowego, skutkujące uniemożliwieniem ustalenia sytuacji dochodowej, przy jednoczesnej odmowie zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, uniemożliwia organowi obniżenie wysokości opłaty w stosunku do "dochodów i możliwości". W konsekwencji organ ustala tę wysokość jako różnicę między średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca a jego opłatą.
Na podstawie analizy czynności podejmowanych przez organ I instancji Kolegium stwierdziło, że nie można przypisać organowi I instancji odpowiedzialności za brak współdziałania osoby zainteresowanej w ustaleniu jej sytuacji materialnej. Organ I instancji obszernie informował stronę o konieczności ustalenia sytuacji dochodowej.
W ocenie Kolegium, organ I instancji właściwie ustalił wysokość należnej opłaty, jak i podmiot obowiązany do jej ponoszenia, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Organ odwoławczy stwierdził również, że organ I instancji w sposób wszechstronny i kompleksowy poczynił ustalenia na relewantną prawnie okoliczność ciążącego na stronie obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, a strona - prawidłowo zawiadomiona i wzywana do kontaktu z organem pomocowym - nie podjęła współpracy z organem, co niewątpliwie miało kluczowe znaczenie dla ustalenia wysokości opłaty za ten pobyt. R.S. był należycie informowany o okolicznościach faktycznych i prawnych istotnych dla rozstrzygnięcia tej sprawy, zwłaszcza zaś o zasadach ustalenia wysokości opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej i skutkach zaniechania współdziałania z organem pomocowym. Wobec takiej pasywnej postawy strony w ustaleniu jej sytuacji rodzinnej i finansowej oraz okoliczności mających wpływ na ustalony obowiązek – zdaniem Kolegium - nie ma żadnych podstaw do zakwestionowania prawidłowości poczynionych przez organ ustaleń faktycznych. Rodzinny wywiad środowiskowy stanowi podstawowy i obligatoryjny dowód przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dowodowego i jest szczególnym środkiem dowodowym. Z jego przeprowadzeniem ustawodawca wiąże określone konsekwencje, które w zależności od okoliczności danej sprawy mogą być szczególnie korzystne dla zobowiązanego. R.S., uchylając się od kontaktu z organem pomocowym i uniemożliwiając przeprowadzenie wywiadu rodzinnego, sam pozbawił się możliwości przedstawienia tych okoliczności, a tym samym i wpływu na wysokość ustalonej opłaty. Taka postawa strony jest, w domniemaniu Kolegium, wynikiem błędnego przyjęcia przez nią, że uchylając się od wywiadu środowiskowego zostanie, automatycznie zwolniona z obowiązku ponoszenia spornej opłaty bez konieczności współdziałania z organem pomocowym. Tymczasem ustawodawca na wypadek braku współdziałania zobowiązanego do ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, w tym odmowy sporządzenia wywiadu środowiskowego czy odmowy podpisania umowy lub niezareagowania na doręczoną umowę, o czym organ informował stronę w wysyłanych wielokrotnie pismach, a odebranych przez stronę, przewidział w art. 61 ust. 2e u.p.s. zasady ustalenia opłaty.
Kolegium podniosło, że wadliwości decyzji, w tym aspekcie, R.S. upatruje w niewskazaniu wszystkich okoliczności faktycznych. Jednak – jak wyjaśniło Kolegium - zakres postępowania dowodowego i wyjaśniającego określa norma materialnoprawna. Skoro zaś w tej sprawie strona nie podjęła kontaktu i współpracy z organem pomocowym, to tym samym uniemożliwiła ustalenie wszystkich okoliczności dotyczących jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Organ obiektywnie to oceniając nie miał szansy, aby te okoliczności uwzględnić przy rozstrzyganiu sprawy. Odpowiedzialności za ten stan rzeczy nie można obecnie przerzucać na organ. Organ odwoławczy za niezasadny uznał również zarzut ustalenia opłaty z mocą wsteczną. Odwołując się w tym zakresie do poglądów orzecznictwa organ II instancji wyjaśnił, że decyzją o ustaleniu opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej może być objęty okres wsteczny, tj. okres od daty umieszczenia w placówce do daty wydania decyzji.
W dalszej kolejności Kolegium zwróciło uwagę, że w dniu 23 stycznia 2024 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy R. wpłynęło pismo z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. przesyłające w załączeniu wniosek J.S. z dnia 17 stycznia 2024 r. o skierowanie do domu pomocy społecznej wraz z wywiadem środowiskowym. Na podstawie wywiadu środowiskowego i przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że J.S. (65 lata) jest osobą samotną i bezdomną, ostatnim miejscem pobytu było Schronisko dla Bezdomnych w D., gmina C. Natomiast ostatnie stałe miejsce zameldowania jest we wsi R.-P. [...],[...] R. J.S. od [...] listopada 2023 r. przebywała w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym im. Wojskowej Akademii Medycznej w Ł., wymaga całodobowej opieki z powodu choroby. Decyzją nr GOPS.5120.4.2024 z dnia 2 lutego 2024 r. Wójt Gminy Rogów skierował J.S. do Domu Pomocy Społecznej w B. i zobowiązał J.S. do ponoszenia opłaty za pobyt w placówce, w wysokości stanowiącej 70% swojego dochodu w kwocie 1.011,84 zł. Decyzją Starosty Brzezińskiego z dnia 8 lutego 2024 r. orzeczono o umieszczeniu J.S. w Domu Pomocy Społecznej w B. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
Jednocześnie organ II instancji wskazał, że ze znajdującego się w aktach sprawy pisma z dnia 15 maja 2024 r. z Domu Pomocy Społecznej w B. wynika, że od dnia 9 maja 2024 r. J.S. zamieszkuje we wskazanym Domu Pomocy Społecznej i tym samym obowiązek opłaty po stronie skarżącego powstał z dniem 9 maja 2024 r. Powyższe wskazuje również na wykonanie decyzji z dnia 8 lutego 2024 r. o umieszczeniu J.S. w DPS w B..
W ocenie organ II instancji, na rozstrzygnięcie w przedmiocie opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej nie może wpłynąć fakt czasowej jej nieobecności, bowiem ustawodawca w art. 63 ust. 1 u.p.s. tylko w jednym przypadku pozwolił na niepobieranie tej opłaty. Według tego przepisu, mieszkaniec domu, a także inna osoba obowiązana do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, jeżeli mieszkaniec domu przebywa u tej osoby, nie ponoszą opłat za okres nieobecności mieszkańca domu nieprzekraczającej 21 dni w roku kalendarzowym. Zdaniem Kolegium, czasowy pobyt pensjonariusza dps w szpitalu nie pozbawia go prawa do świadczenia z pomocy społecznej, zatem dom pomocy społecznej musi utrzymywać to miejsce do czasu powrotu pensjonariusza, a to generuje pewne koszty. Jednakże z uwagi na to, że opłata za pobyt w dps nie jest opłatą pokrywającą rzeczywiste koszty utrzymania danego mieszkańca w dps (art. 60 ust. 1 u.p.s. stanowi o średnim koszcie utrzymania mieszkańca w dps), nie jest możliwe rozdzielenie tych kosztów i obniżenie ich w zależności od zaistniałych okoliczności.
Ponadto Kolegium zwróciło uwagę, że strona może złożyć wniosek o zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia wskazanej opłaty prawidłowo go argumentując, a organ I instancji dokona analizy zarówno przesłanek, o których stanowi art. 64 u.p.s. (przepis ten przewiduje możliwość zwolnienia - oparty jest na uznaniu administracyjnym - uzależniając takie rozstrzygniecie od wystąpienia określonych, uzasadniających je, okoliczności, przy czym ustawodawca wskazał ich przykłady), jak i art. 64a u.p.s. (ustawodawca przewidział sytuację, w której następuje obligatoryjne całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w dps).
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł R.S., zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:
a) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 11 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy zachodziły przesłanki do jej uchylenia;
b) art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na nieprzeprowadzeniu rzetelnego postępowania dowodowego i nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego oraz wydanie decyzji niespełniającej wymagań ustawowych w zakresie uzasadnienia.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, w sytuacji gdy zachodziły przesłanki do jej uchylenia, a przy tym nie wyjaśniono zasadności przesłanek, którymi kierował się organ II instancji przy negatywnym rozpatrzeniu odwołania skarżącego. Zdaniem skarżącego, z decyzji Wójta Gminy Rogów nie wynikało jednak, czy i od kiedy J.S. przebywa w DPS w B. Obowiązek nałożony na skarżącego był zatem nieskonkretyzowany i niezrozumiały dla strony, tym bardziej że z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynikało, iż J.S. od dnia 21 listopada 2023 r. przebywa w szpitalu w Ł.
Skarżący stwierdził przy tym, że z decyzji organu II instancji wynika, iż na dzień wydania decyzji przez Wójta Gminy Rogów, to jest 19 kwietnia 2024 r., J.S. nie przebywała w DPS w B., lecz zamieszkała tam dopiero w dniu 9 maja 2024 r. Skarżący podniósł, że trudno zrozumieć, dlaczego Wójt Gminy Rogów nałożył na niego obowiązek ponoszenia kosztów pobytu J.S. w DPS, skoro na dzień wydania decyzji żadne koszty nie były ponoszone. W ocenie skarżącego, kwestia ta została pominięta przez Kolegium, które wskazało jedynie w uzasadnieniu, że w aktach sprawy jest pismo DPS w B. z dnia 15 maja 2024 r. informujące, że J.S. zamieszkała tam w dniu 9 maja 2024 r. Zdaniem skarżącego, nie miał on żadnej możliwości weryfikacji daty zamieszkania wskazanej w piśmie DPS w B. z dnia 15 maja 2024 r., a co istotne, pismo wpłynęło już po wydaniu decyzji przez organ I instancji, zaś Kolegium nie wyznaczyło terminu na zapoznanie się z dodatkowym materiałem dowodowym na podstawie art. 10 § 1 k.p.a., co umożliwiłoby zapewnienie mu czynnego udziału w postępowaniu i zgłoszenie dalszych wniosków dowodowych. Tym samym, w ocenie skarżącego, o dacie, od której obowiązany jest ponosić koszty pobytu J.S. w DPS w B., dowiedział się z uzasadnienia decyzji Kolegium, doręczonej jego pełnomocnikowi w dniu 9 lipca 2024 r.
Ponadto, skarżący wskazał, że nie jest jasne, ile powinna wynosić opłata za maj 2024 r. z uwagi na zamieszkanie matki skarżącego w DPS w trakcie miesiąca. Końcowo skarżący podniósł, że podtrzymuje pozostałe zarzuty podniesione w odwołaniu i nieuwzględnione przez Kolegium, a które nie zostały wymienione w skardze, w szczególności co do bezpodstawnego przyjęcia, że skarżący odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i podpisania umowy.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Wyjaśnić również należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 120 w zw. z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z wnioskiem o rozpoznanie niniejszej sprawy w tym trybie wystąpił organ, a skarżący w terminie określonym w powołanym przepisie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Stąd też niniejsza sprawa zarządzeniem z dnia 10 grudnia 2024 r. została skierowana do rozpoznania w tym trybie.
Przedmiotem skargi w kontrolowanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 13 czerwca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w sprawie ustalenia skarżącemu wysokości odpłatności za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej w kwocie 4.963,39 zł miesięcznie, począwszy od dnia zamieszkania matki skarżącego w domu pomocy społecznej.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w powyższym trybie i granicach nakreślonej na wstępie kognicji sądów administracyjnych Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 901), powoływanej w niniejszym uzasadnieniu także jako: "u.p.s.". Zgodnie z art. 60 ust. 1 tej ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Stosownie zaś do art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium;
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17, wyrok NSA z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 574/21, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"), co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s.
Zdaniem skarżącego, Kolegium wydając zaskarżoną decyzję, naruszyło przepisy postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1, art. 11, art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art.80, art. 107 § 3 k.p.a., nie wyjaśniło bowiem przesłanek, którymi kierował się utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, a tym samym doszło do nałożenia obowiązku w sposób nieskonkretyzowany i niezrozumiały dla strony. Skarżący podkreślił przy tym, że na dzień wydania decyzji przez Wójta Gminy Rogów, to jest 19 kwietnia 2024 r., J.S. nie przebywała w DPS w B., lecz zamieszkała tam dopiero w dniu 9 maja 2024 r.
Z kolei według stanowiska Kolegium, w sprawie zaistniały wszystkie przesłanki warunkujące ustalenie skarżącemu w drodze decyzji wysokości odpłatności za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej. Organ I instancji wielokrotnie podejmował działania zmierzające do ustalenia dochodu skarżącego poprzez przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Stosownie do art. 107 ust. 1 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin, zaś pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (ust. 5 ). Sytuację dochodową i majątkową osoby lub rodziny ustala się na podstawie zarówno zaświadczenia jak i oświadczenia o wysokości wynagrodzenia (ust. 5b). Kolegium podkreśliło, że w dniu 14 marca 2024r. do GOPS w R. wpłynęło pismo GOPS w B. informujące, iż pracownik socjalny spotkał się ze skarżącym w dniu 1 lutego 2024 r. i po rozmowie o sytuacji rodzinnej skarżącego i jego matki skarżący odmówił podpisania wywiadu, poprosił o czas na konsultację prawniczą. Następnie nie doszło do umówionego na dzień 15 lutego 2024 r. spotkania, potem odbyło się kilka rozmów telefonicznych, umówionych kontaktów, ale ponownie do spotkania nie doszło. Organ II instancji stwierdził zatem, że brak było możliwości przeprowadzenia wywiadu z R.S. na rzecz jego matki - J.S.. Gminny Ośrodek Pomocy R. pismem z dnia 18 marca 2024 r. przesłał do skarżącego w załączeniu dwa egzemplarze umowy w sprawie wnoszenia opłaty za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej, z prośbą o ich podpisanie oraz odesłanie jednego egzemplarza umowy w terminie 7 dni od odebrania niniejszego pisma. Pismo to zostało dostarczone skarżącemu w dniu 22 marca 2024 r., ale nie odesłał on do GOPS w R. podpisanego egzemplarza umowy ani nie poinformował o odmowie zawarcia umowy. Ustalono zatem dla skarżącego w drodze decyzji wysokość odpłatności za pobyt matki J.S. w Domu Pomocy Społecznej w B. w kwocie 4.963,39 zł miesięcznie, począwszy od dnia zamieszkania J.S. w domu pomocy społecznej.
Na tle tak rysującego się sporu prawnego w sprawie, w ocenie Sądu, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że organy obu instancji słusznie stwierdziły, iż w kontrolowanej sprawie zaistniały przesłanki do ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej. Należy podzielić przy tym w pełni stanowisko organów, że z uwagi na brak współpracy skarżącego z organem pomocowym, niemożliwe było ustalenie jego sytuacji majątkowej. Brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w zakresie pozwalającym na ustalenie istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności może przejawiać się w uniemożliwieniu pozyskania przez pracownika socjalnego stosownych oświadczeń i dokumentów. Nie jest zatem trafny argument skarżącego, że nie składał oświadczenia o odmowie podpisania umowy. Uchylanie się od przeprowadzenia wywiadu oraz nieprzekazywanie stosownych dokumentów, w tym podpisanej umowy, należy poczytywać jak równoznaczne z odmową współpracy i podpisania umowy. Nie ulega wątpliwości, że nieudostępnienie niezbędnych danych, skutkuje uniemożliwieniem ustalenia sytuacji dochodowej (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2020 r., sygn.. akt I OSK 2886/19, CBOSA).
W tej sytuacji, w ocenie Sądu należało uznać, że przedstawione okoliczności uprawniały organ do ustalenia wysokości przedmiotowej opłaty jako różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca, a wnoszoną przez niego opłatą. Analiza akt sprawy potwierdza bezspornie brak współdziałania skarżącego w ustaleniu jego sytuacji materialnej, a ustalenia te miałyby znaczenia dla umożliwienia organowi obniżenie wysokości opłaty w stosunku do dochodów i możliwości strony. W sposób prawidłowy zatem i zgodny z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa została ustalona wysokość należnej opłaty, jak i podmiot obowiązany do jej ponoszenia.
W dalszej konsekwencji, wobec bezspornie ustalonego faktu braku współpracy skarżącego z organem w celu poczynienia ustaleń mających znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie, w ocenie Sądu, za nieskuteczny uznać należało zarzut niezapewnienia skarżącemu czynnego udziału w sprawie. Analiza akt sprawy dowodzi, że skarżący był prawidłowo zawiadamiany i wzywany do kontaktu z organem pomocowym, ale nie podjął z nim współpracy, a miało to kluczowe znaczenie dla ustalenia wysokości opłaty za ten pobyt. Skarżący był też należycie informowany o okolicznościach faktycznych i prawnych istotnych dla rozstrzygnięcia tej sprawy, w tym o zasadach ustalenia wysokości opłaty za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej oraz skutkach zaniechania współdziałania z organem pomocowym. W tej sytuacji słusznie zatem stwierdziło Kolegium, że skarżący przyjął pasywną postawę w ustaleniu jego sytuacji rodzinnej i finansowej oraz okoliczności mających wpływ na przedmiotowy obowiązek. Należy przy tym zgodzić się z organem II instancji, że rodzinny wywiad środowiskowy stanowi podstawowy i obligatoryjny dowód przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz dowodowego i jest szczególnym środkiem dowodowym. Z jego przeprowadzeniem ustawodawca wiąże bowiem określone konsekwencje, które w zależności od okoliczności danej sprawy mogą być szczególnie korzystne dla zobowiązanego. Podzielić należy zatem stanowisko organu, że skarżący uchylając się od kontaktu z organem pomocowym i uniemożliwiając przeprowadzenie wywiadu rodzinnego, pozbawił się możliwości przedstawienia tych okoliczności oraz wpływu na wysokość ustalonej opłaty. Nie ulega wątpliwości, że ustawodawca na wypadek braku współdziałania zobowiązanego do ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, w tym odmowy sporządzenia wywiadu środowiskowego czy odmowy podpisania umowy lub niezareagowania na doręczoną umowę, przewidział w art. 61 ust. 2e u.p.s. zasady ustalenia opłaty. Stosownie bowiem do tego przepisu, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.
Ponadto, wobec braku współpracy skarżącego z organem pomocowym w celu ustalenia jego sytuacji rodzinnej i majątkowej za niezasadny uznać należało kolejny zarzut skargi dotyczący niewskazania wszystkich okoliczności faktycznych i niezebrania wyczerpującego materiału dowodowego. Skoro skarżący nie podjął kontaktu i współpracy z organem pomocowym, to tym samym uniemożliwił ustalenie wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji rodzinnej i majątkowej. Słusznie przy tym stwierdziło Kolegium, że organ - obiektywnie to oceniając - nie miał szansy, aby owe okoliczności uwzględnić przy rozstrzyganiu sprawy, a odpowiedzialności za ten stan rzeczy nie można przerzucać na organ.
W dalszej kolejności, mając na uwadze zarzut skarżącego dotyczący niejasności i niedokładności rozstrzygnięcia w decyzji organu I instancji, w szczególności nieuwzględnienia okoliczności, że na dzień wydania decyzji przez Wójta Gminy Rogów, to jest 19 kwietnia 2024 r., J.S. nie przebywała w DPS w B., lecz zamieszkała tam dopiero w dniu 9 maja 2024r., wskazać należy, że z decyzji organu I instancji wynika wprost, że skarżący został zobowiązany do ponoszenia opłaty dopiero od dnia zamieszkania jego matki w domu pomocy społecznej, a nie od dnia wydania tej decyzji. Odnosząc się do tej kwestii Kolegium także wskazało o powstaniu przedmiotowego obowiązku od dnia 9 maja 2024 r., czyli od dnia zamieszkania matki skarżącego w DPS w B., który to fakt znalazł odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym i w ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, nie budzi wątpliwości.
Stąd też za wadliwe uznać należało stwierdzenie Kolegium, że na rozstrzygnięcie w przedmiocie opłaty za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej nie może wpłynąć fakt czasowej jej nieobecności. W świetle bowiem niebudzących wątpliwości ustaleń dotyczących zamieszkania matki skarżącej ww. domu pomocy społecznej od 9 maja 2024 r. (z uwagi na wcześniejszy pobyt w szpitalu i uprzednie przebywanie w schronisku dla bezdomnych) twierdzenie o jej czasowej nieobecności nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym przez organy materiale dowodowym. To uchybienie Kolegium pozostaje jednak bez wpływu na wynik sprawy, albowiem zaskarżona decyzja utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji stanowiącą o opłacie miesięcznej z zastrzeżeniem zawartym w sformułowaniu: "począwszy od dnia zamieszkania Pani J.S. w domu pomocy społecznej". W tej sytuacji kwestia odpłatności za niepełny miesiąc pobytu J.S. w domu pomocy społecznej wymagała stosownego rozliczenia finansowego i rozważenia kwestii właściwej, znajdującej w przepisach prawnych, podstawy jego dokonania.
Zważywszy, iż powyższe uchybienia, jak stwierdzono powyżej pozostawały bez wpływu na wynik sprawy, w ocenie Sądu, należało uznać, że organ II instancji w sposób wyczerpujący wyjaśnił przesłanki, którym się kierował przy wydawaniu zaskarżonej decyzji.
Zdaniem Sądu, nie sposób uznać również za zasadny zarzut naruszenia art.107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji odpowiada bowiem wymogom określonym w powołanym przepisie. Organy obu instancji przedstawiły uzasadnienie faktyczne decyzji, wskazano fakty, które organy uznały za udowodnione i dowody, na których się oparły, zaś przedstawione uzasadnienia prawne zawierają wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Nie ulega przy tym wątpliwości, że organ II instancji w sposób wyczerpujący odniósł się do zarzutów skarżącego przedstawionych w odwołaniu.
W podsumowaniu powyższych rozważań należało stwierdzić, że organ I instancji był uprawniony do ustalenia wysokości odpłatności dla skarżącego za pobyt jego matki w Domu Pomocy Społecznej w B. od dnia jej zamieszkania w tym Domu i Kolegium prawidłowo, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Jednocześnie podkreślenia wymaga, jak to zostało szczegółowo wyjaśnione w niniejszym uzasadnieniu, że Kolegium, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, nie uchybiło przepisom postępowania, w tym zwłaszcza art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył bowiem cały zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących wydane rozstrzygnięcie, a przy tym uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym w art.107 § 3 k.p.a.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
dc