II SA/Łd 658/24

II SA/Łd 658/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-01-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /sprawozdawca/
Michał Zbrojewski /przewodniczący/
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2809
Art. 27
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
Art. 7, art. 8, art. 9, art. 44 § 1-4, art. 75 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 323
Art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 l it. a, pkt. 2, pkt 2a i pkt 16, art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 16 stycznia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski, Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.), Asesor WSA Tomasz Porczyński, , Protokolant Starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2025 roku sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 26 lipca 2024 roku nr KO.441.108.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego z dnia 12 kwietnia 2024 roku, nr ZŚR.4200.000336.2024. dc
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 26 lipca 2024 r., znak: KO.441.108.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej w skrócie jako: "k.p.a") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego z dnia 12 kwietnia 2024 r., nr ZŚR.4200.000336.2024 o odmowie przyznania K.W. świadczenia w formie zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego wnioskowanego na dziecko P.G..
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:
Wnioskiem z 12 października 2023 r. K.W. zwróciła się do organu I instancji o przyznanie wymienionych świadczeń. Do swojego wniosku dołączyła ona m.in. kopię postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 22 lipca 2020 r. w sprawie o sygn. [...] o zabezpieczeniu na czas trwania procesu o rozwód roszczenia o alimenty w ten sposób, że S.G. został zobowiązany do przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny składającej się z małoletniego syna P.G. i żony K.W. poprzez zapłatę kwoty po 1.000 złotych miesięcznie, płatnej do rąk K.W. z góry do dnia 10-go każdego miesiąca z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat, począwszy od 7 lipca 2020 roku. Powyższe postanowienie zostało zmienione postanowieniem Sądu Okręgowego w Ł. z 7 października 2022 r. w sprawie o sygn. [...] w ten sposób, że udzielono wnioskodawczyni dodatkowego zabezpieczenia przez zobowiązanie S.G. do łożenia przez czas trwania procesu o rozwód tytułem zaspokajania potrzeb rodziny, składającej się z żony K.W. i syna P.G. kwoty po 1.400 zł miesięcznie, w tym na utrzymanie syna kwoty po 1.000 zł miesięcznie i na utrzymanie żony kwoty po 400 zł miesięcznie, płatnych począwszy od dnia 24 września 2022 r. do rąk K.W., do dnia 10 każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w terminie płatności którejkolwiek z rat.
Ponadto skarżąca złożyła pisemne oświadczenie, zgodnie z którym od 7 lipca 2020 r. jest w trakcie rozwodu, nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, nie jest w stanie przedstawić dochodów męża. Dnia 18 listopada 2022 r. Sąd ustanowił rozdzielność majątkową z datą wsteczną od dnia 7 lipca 2020 r.
Z dokumentacji pozyskanej przez organ I instancji wynika, iż S.G. w roku podatkowym 2022 osiągnął dochód w wysokości 104.047,41 zł. Ponadto z obliczeń organu wynika, że w 2022 r. rodzina wnioskodawczyni, złożona z niej samej, P.G. oraz S.G. osiągnęła łączny dochód w wysokości 70.422,09 zł, co daje 5.868.51 zł miesięcznie i 1.956,17 zł miesięcznie na osobę w rodzinie.
Decyzją z 27 grudnia 2023 r. nr ZŚR.4200.001402.2023 Prezydent Miasta Piotrkowa Trybunalskiego odmówił wnioskodawczyni przyznania wskazanych świadczeń, wskazując, iż przekroczone zostało kryterium dochodowe. Powyższe rozstrzygnięcie zostało jednak uchylone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 13 lutego 2024 r., znak: KO.441.13.2024, zaś sprawę przekazano organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, bowiem ten nie ustalił prawidłowo dochodów S.G.. W ocenie Kolegium organ winien ustalić kwoty alimentów, jakie płaci S.G. na dzieci z poprzednich małżeństw i pomniejszyć o tę kwotę dochód, który uzyskał w 2022 r.
W dniu 19 lutego 2024 r. K.W. złożyła pisemne oświadczenie, iż nie jest w stanie przedstawić wysokości alimentów płaconych przez S.G. na rzecz innych osób, nie wie w jakiej kwocie płacone są alimenty i na ile osób, nie posiada potwierdzeń przelewów, gdyż nie ma dostępu do konta S.G.. Nie ma również wiedzy odnośnie miejsca jego pobytu, pod adresem "[...], P." zamieszkuje ona sama z synem.
W dniu 22 lutego 2024 r. organ I instancji wysłał na wskazany powyżej adres wezwanie dla S.G. do stawienia się w siedzibie organu celem złożenia wyjaśnień, jednak nie zostało ono odebrane przez adresata, który również nie skontaktował się z organem.
Pismem z dnia 21 marca 2024 r. wezwano zainteresowaną w celu dostarczenia wyroku sądowego zasądzającego alimenty na rzecz dzieci S.G.. W piśmie tym zawarto również pouczenie, że w przypadku niedostarczenia ww. dokumentów kwestia odliczenia alimentów świadczonych na rzecz innych osób zostanie pominięta przy wydaniu ponownej decyzji w sprawie przyznania wnioskowanych świadczeń rodzinnych.
K.W. w oświadczeniu z dnia 3 kwietnia 2024 r. podała, że nie posiada żadnych dokumentów i wyroków zasądzających alimenty na rzecz dzieci S.G., jak również nie posiada wiedzy o ilości posiadanych przez niego dzieci oraz o wysokości alimentów, jakie na nie płaci.
Opisaną na wstępie decyzją z dnia 12 kwietnia 2024 r. nr ZŚR.4200.000336.2024 Prezydent Miasta Piotrkowa Trybunalskiego odmówił przyznania K.W. wnioskowanych świadczeń. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji podkreślił, iż w składzie rodziny wnioskodawczyni należy uwzględnić S.G., gdyż zainteresowana nadal pozostaje w związku małżeńskim i na dzień wydania decyzji nie posiada prawomocnego wyroku sądu orzekającego rozwód. Dlatego też w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uprawniające K. W. do otrzymywania zasiłku rodzinnego, bowiem dochód na osobę w rodzinie stanowiący kwotę 1.956,17 zł przekroczył kryterium dochodowe tj. kwotę 764,00 zł uprawniające do świadczeń rodzinnych.
Organ wziął również pod uwagę sytuację, o której mowa w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w chwili wydawania zaskarżonej decyzji t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 323, dalej również jako: "u.ś.r."), jednakże również w tym przypadku kryterium dochodowe zostało przekroczone.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K.W.. W toku postępowania odwoławczego organ II instancji ustalił, iż S.G. jest zameldowany pod adresem w Ł. przy ul. [...], dlatego też zlecił organowi I instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia materiałów i dowodów poprzez wezwanie S.G. do przedstawienia dowodów dotyczących kwoty alimentów, jakie zapłacił na rzecz dzieci z poprzednich małżeństw w roku 2022, na adres zameldowania. Wezwanie to również powróciło do organu niepodjęte w terminie, zaś S.G. nie skontaktował się z organem.
Dlatego też Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim nie znalazło podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymało je w mocy. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał, iż organ I instancji prawidłowo w składzie rodziny skarżącej uwzględnił jej męża S.G.. Definicja ustawowa "rodziny", zamieszczona w art. 3 pkt 16 u.ś.r., nie zawiera bowiem zwrotów niedookreślonych i nie pozostawia miejsca na ich swobodną interpretację. Warunkiem istnienia rodziny nie jest wspólne zamieszkiwanie, wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego, wspólność w zakresie budżetu domowego czy wzajemne stosunki między członkami rodziny. Definicja ta nie łączy pojęcia "rodzina" z pokrewieństwem czy obowiązkiem alimentacyjnym. "Rodzinę" tworzą wymienione w przepisie podmioty. Tym samym wobec legalnego zdefiniowania pojęcia rodziny odnoszącego się m.in. do małżonków, to dla tego pojęcia bez znaczenia jest kwestia umów o rozdzielności majątkowej, czy też intercyzy. Takie umowy nie mają wpływu na ich status prawny, są bowiem małżeństwem, a art. 3 pkt 16 u.ś.r. wyraża się o nich małżonkowie.
Przepisy u.ś.r. nie przewidują możliwości badania faktycznych okoliczności dotyczących statusu rodziny (np. wspólnego gospodarowania). W przypadku bowiem osób pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od pozostawania przez małżonków w faktycznej separacji, są oni traktowani jako członkowie rodziny, a taki stan będzie miał miejsce do czasu prawomocnego orzeczenia przez sąd separacji lub rozwodu. Bez znaczenia w takiej sytuacji pozostaje okoliczność, iż współmałżonkowie nie zamieszkują razem, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego.
Dlatego też, w ocenie Kolegium, organ I instancji zasadnie uznał, że skarżąca i jej maż S.G. stanowią rodzinę w rozumieniu art. 3 pkt 16 u.ś.r. Ustawodawca w sposób jednoznaczny uregulował wszystkie kwestie związane z ustalaniem dochodu. Zatem w świetle prawa mąż skarżącej jest członkiem rodziny, którego dochód wlicza się do dochodu rodziny uprawniającego do przyznania świadczeń rodzinnych. Rodzina K.W. składa się więc z trzech osób: skarżącej, jej męża i syna P.G..
Organ drugiej instancji wskazał, iż z akt sprawy wynika, że S.G. płaci alimenty na rzecz dzieci z poprzednich małżeństw (transkrypcja uzasadnienia do wyroku Sądu Okręgowego w Ł. [...] Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 18 listopada 2022 r. sygn. akt [...]). Jednak pomimo przeprowadzonego przez organ I instancji dodatkowego postępowania uzupełniającego nie udało się ustalić kwoty alimentów. Tym samym od dochodu S.G. uzyskanego za 2022 r. nie można odliczyć kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Dlatego też, w ocenie Kolegium, organ I instancji zasadnie odmówił skarżącej przyznania wnioskowanych świadczeń z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. W konsekwencji zarzuty odwołania nie mogły odnieść oczekiwanego przez skarżącą skutku. Z punktu widzenia określonych w u.ś.r. reguł ustalania wysokości dochodu rodziny podniesione przez skarżącą okoliczności nie są istotne dla sprawy. Przepisy u.ś.r. w sposób wyraźny i bezwzględny określają warunki i sposób ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, a decyzja w tym przedmiocie ma charakter związany. Wyłączenie uznania administracyjnego w sprawach o świadczenia rodzinne oznacza, że organ prowadzący sprawę ma obowiązek wydać decyzję odmowną w każdym przypadku niespełniania wymogów, od których zależy przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych. Dlatego też argumenty podniesione w odwołaniu nie mogą mieć wpływu na możliwość przyznania wnioskowanych świadczeń.
Skargę na powyższą decyzję wniosła K.W.. W jej uzasadnieniu wskazała, iż składając wniosek 12 października 2023 r. w skład swojej rodziny wpisała siebie oraz syna P. Już po złożeniu tego wniosku, została wezwana telefonicznie do ZŚR i urzędniczka wywierała na niej presję, zmuszając wpisanie S.G. w skład rodziny. Argumenty skarżącej, iż nie ma ku temu przesłanek, ponieważ nie małżonkowie nie mieszkają razem, nie zaspokajają wspólnie potrzeb życiowych dziecka, nie występują cechy charakterystyczne dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, nie przekonały urzędniczki. Konsekwencją tego stało się wielokrotne wzywanie skarżącej do ZŚR w celu przedstawiania dokumentów i informacji, których skarżąca nie posiada i nie może posiadać, gdyż w żaden sposób jej nie dotyczą. Skarżąca składała wielokrotnie w tej sprawie pisemne oświadczenia.
W marcu, na wezwanie telefoniczne w celu pisania kolejnych oświadczeń o rzeczach będących poza wiedzą skarżącej, odmówiła ona przyjścia. W konsekwencji odmowy otrzymała wezwanie na piśmie o dostarczenie wyroków sądowych zasądzających alimenty na rzecz dzieci S.G. oraz konsekwencjach ich niedostarczenia, do którego ustosunkowała się pisemnie w dniu 3 kwietnia 2024 r.
Pomijając jednak wyżej wymienione kwestie, w zaskarżonej decyzji z dnia 27 grudnia 2023 r. wpisano iż S.G. w 2022 roku uzyskał dochód w wysokości 70.422,09 zł. Skarżąca podkreśliła, że mimo iż nie ma wglądu w dochody S.G., gdyż od roku 2020 istnieje między nimi rozdzielność majątkowa, skarżąca uważa, iż kwota podana w decyzji jest kwotą niezgodną ze stanem faktycznym i zastanawia ją, na jakiej podstawie właśnie taka została wpisana. Sąd Okręgowy w Ł. [...] Wydział Cywilny na jednej z rozpraw w toczącym się postępowaniu rozwodowym przesłuchiwał S.G. na okoliczność wysokości jego zarobków oraz zobowiązał go do przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość tych zarobków. Kwota wpisana w decyzji znacząco różni się od tego co S.G. powiedział w trakcie rozprawy. Skarżąca zastanawia się, skąd urzędnicy uzyskali kwotę wpisaną w decyzji jako dochód S.G.. Skarżąca uważa, iż urzędnicy ZŚR, pomimo składania przez nią kolejnych oświadczeń i pism nie wywiązali się z powierzonego im zadania rzetelnego sprawdzenia dochodów S. G. i ich obciążeń.
Skarżąca wskazała, iż pismo skierowane do S.G. nr [...] prawdopodobnie zostało wysłane na jej adres, gdyż po przyniesieniu listu przez doręczyciela, zauważyła na kopercie nazwisko S.G. oraz pieczątkę MOPR i przesyłki nie przyjęła z informacją, że nikt taki pod tym adresem nie mieszka. Informacja o podwójnej awizacji pisma nie powinna być traktowana jako rzetelne załatwienie sprawy, gdyż pismo nie dotarło do adresata i nie stawił się on w celu złożenia wyjaśnień. Organ nie uzyskał żadnych informacji od S.G. do czego zobowiązany został przez Kolegium Odwoławcze. Wysłanie pisma, którego nikt nie odebrał, wpisanie tej samej kwoty dochodów w obu decyzjach odmownych, proszenie jej o dostarczanie dokumentów nie dotyczących skarżącej i pisanie o konsekwencjach, co się stanie, jeśli skarżąca tego nie zrobi, według skarżącej nie ma znamion załatwienia sprawy rzetelnie. W dniu 3 czerwca 2024 r. organ ponowił nawiązanie kontaktu korespondencyjne z S.G., występując z pismem [...] o przedstawienie dowodów dotyczących kwoty alimentów, zapłaconej w 2022 roku na rzecz dzieci z poprzednich małżeństw. Jednak pismo nie zostało podjęte w terminie. Skarżąca uważa, że to nadal jest brak rzetelności w podejmowanych działaniach. Dlaczego brak danych, jakich organ nie uzyskał od S.G., jest rozpatrywany na jej niekorzyść.
Z uwagi na powyższe okoliczności skarżąca wniosła o rozpatrzenie jej skargi.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga w niniejszej sprawie okazała się zasadna.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę Sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego z dnia 12 kwietnia 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń w formie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 323), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.". Zgodnie z art. 2 pkt 1 u.ś.r. do świadczeń rodzinnych należy zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego. W myśl art. 4 u.ś.r. zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka (ust. 1). Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2 pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (ust. 2 pkt 2), osobie uczącej się (ust. 2 pkt 3). Jak stanowi art. 5 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł. Po myśli art. 5 ust. 2 u.ś.r. w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764,00 zł. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem syn skarżącej P.G. został orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...] czerwca 2022 r., znak: [...] zaliczony do osób niepełnosprawnych do dnia 30 czerwca 2025 r.
Odnośnie osób podlegających zaliczeniu w poczet członków rodziny skarżącej Sąd uznaje za prawidłowe stanowisko organów orzekających w kontrolowanej sprawie, zgodnie z którym do osób tych należy obok skarżącej i jej syna P.G., również mąż skarżącej S.G.. Zgodnie z art. 3 pkt 16 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2020 r. poz. 1297 oraz z 2023 r. poz. 1429); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.
Definiując w art. 3 pkt 16 u.ś.r. pojęcie rodziny ustawodawca nakazał więc uwzględniać wyłącznie stan prawny, a nie stan faktyczny, czy przesłankę wspólnego gospodarowania. W świetle zatem przepisów wskazanej ustawy małżonkowie aż do chwili ustania małżeństwa zaliczani są do członków jednej rodziny niezależnie od tego, czy mają na utrzymaniu dzieci wspólne, czy też tylko dzieci jednego z małżonków. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują możliwości badania faktycznych okoliczności dotyczących statusu rodziny, jak np. wspólnego gospodarowania. W przypadku bowiem osób pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od pozostawania przez małżonków w faktycznej separacji, są oni traktowani jako członkowie rodziny, których dochody łącznie wlicza się do dochodu rodziny. Taki stan będzie miał miejsce do czasu prawomocnego orzeczenia przez sąd separacji lub rozwodu w świetle obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Bez znaczenia w takiej sytuacji pozostaje okoliczność, iż współmałżonkowie nie zamieszkują razem czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. np. wyrok NSA z 26 kwietnia 2018 r., sygn. I OSK 133/18; wyrok WSA w Szczecinie z 5 lipca 2018 r., sygn. II SA/Sz 491/18 dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej powoływana jako CBOSA) W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że postępowanie w sprawie o rozwiązanie przez rozwód małżeństwa skarżącej i S.G. nie zostało prawomocnie zakończone do chwili wydania zaskarżonej decyzji. W konsekwencji S.G. prawidłowo został zaliczony w poczet członków rodziny skarżącej.
Należy w dalszej kolejności wskazać, że w myśl art. 3 pkt 2 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny - oznacza to sumę dochodów członków rodziny. Dochodem członka rodziny jest zaś, zgodnie z art. 3 pkt 2a u.ś.r., przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c. Dochodem zaś, jak stanowi art. 3 pkt 1 lit. a) u.ś.r., są (po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2647, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Organ I instancji uzyskał dane dotyczące dochodów wnioskodawczyni i S.G. za rok 2022 (a więc poprzedzający okres zasiłkowy, bowiem skarżąca złożyła wniosek w październiku 2023 r. na okres zasiłkowy 2023/2024) i w oparciu o nie obliczył dochód członków rodziny wnioskodawczyni. Dane o dochodach zostały pozyskane z systemu Ministerstwa Finansów i ustalone w oparciu o zeznanie podatkowe S.G.. Natomiast twierdzenia skarżącej w tym zakresie, zawierające wątpliwości, czy dochód S.G. został prawidłowo ustalony pozostają gołosłowne. Skarżąca nie poparła ich dowodami, które wykazywałyby, iż ustalenia organów są nieprawidłowe.
Trafnie natomiast podnosi skarżąca, że organy nie wywiązały się z obowiązku ustalenia wysokości obciążeń alimentacyjnych po stronie S.G.. W ocenie Sądu organy nie wyczerpały możliwości dokonania ustaleń w tym przedmiocie.
Przede wszystkim należy podkreślić, że wobec brzmienia powołanego powyżej przepisu art. 3 pkt 1 u.ś.r., wysokość alimentów świadczonych przez członka rodziny na rzecz innych osób stanowi okoliczność istotną, mającą wpływ na rozstrzygnięcie w kontrolowanej sprawie.
Stosownie do art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania Administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z regulacji tej wynika, że organ administracji nie może ograniczyć się do oczekiwania na przedstawienie przez stronę dowodów potwierdzających jej żądanie, ale że powinien aktywnie dążyć do wyjaśnienia sprawy (por. np. wyrok NSA z 25 czerwca 1999 r., I SA 1551/98, LEX nr 48556). Zawarta w powyższym przepisie zasada prawdy obiektywnej jest realizowana przez przepisy k.p.a. normujące postępowanie dowodowe. Należy tu wymienić art. 77 § 1, nakazujący organom administracji zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, oraz art. 80, nakazujący ocenę udowodnienia poszczególnych okoliczności na podstawie całego materiału dowodowego. Jednakże z zasadą tą pozostaje w związku zasada czynnego udziału stron w postępowaniu. Nakaz dążenia przez organ do ustalenia prawdy obiektywnej nie może być rozumiany w ten sposób, że zwalnia strony z obowiązku strony współprzyczynienia się do zapewnienia pełnego i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego – w drodze złożenia wyjaśnień lub przytoczenia innych dowodów w sprawie. Ciążąca na organach powinność zbadania wszystkich okoliczności istotnych w sprawie w żaden sposób nie może usprawiedliwiać bierności zainteresowanej strony oraz nie zwalnia jej z obowiązku współdziałania z organem w wyjaśnieniu sprawy (wyrok NSA z 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt. I OSK 1711/17, CBOSA). Na stronie postępowania administracyjnego ciąży bowiem obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne (por. wyroki NSA: z 29 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1452/20; z 1 grudnia 2022 r. sygn. akt III OSK 1641/21; CBOSA). To strona powinna przekazać organowi dowody dotyczące okoliczności, których wykazanie leży w jej interesie, pod rygorem negatywnych dla niej skutków procesowych.
Odnosząc powyższe rozważania do realiów kontrolowanej sprawy należy podkreślić, iż nie sposób żądać, aby organy poszukiwały dowodów w nieskończoność, albo podejmowały szczególne dochodzenie w celu wykrycia dowodów, o których istnieniu nic nie wiadomo, albo których odnalezienie jest wyjątkowo mało prawdopodobne. Jednakże trzeba zważyć, że w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe organu w tym zakresie sprowadziło się do wzywania skarżącej do złożenia w tym zakresie wyjaśnień i przedstawienia dowodów oraz wzywania S.G. do dostarczenia dowodów dotyczących kwestii alimentów płaconych na rzecz dzieci z poprzednich małżeństw w roku 2022, przy czym odnośnie wezwania kierowanego do S.G. organy ograniczyły się jednorazowego wysłania go na adres zamieszkania S.G.. Nie można bowiem mówić o skutecznym wezwaniu w sytuacji, gdy było ono wysyłane na adres zamieszkania skarżącej, co do którego organ miał wiedzę, że S.G. pod tym adresem nie przebywa. Wezwanie z dnia 3 czerwca 2024 r. było zatem jedynym wysłanym na adres zamieszkania S.G. wskazany w bazie PESEL. Wątpliwości winna jednakże budzić prawidłowość jego doręczenia. Jak wynika z akt postępowania wezwanie powyższe zostało zwrócone do organu w związku z nieodebraniem go w terminie przez adresata. Przypomnieć zatem należy, że ocena skuteczności doręczenia pisma w trybie art. 44 k.p.a. zależy od wypełnienia ściśle określonych przepisami k.p.a. warunków formalnych, co musi znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1288/17, CBOSA).
Stosownie do art. 44 § 1 k.p.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 k.p.a.:
1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego;
2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ.
Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (44 § 2 k.p.a.). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (44 § 3 k.p.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (44 § 4 k.p.a.).
Dla przyjęcia, że doszło do doręczenia przesyłki, pomimo braku jej faktycznego przekazania adresatowi, konieczne jest spełnienie określonych czynności, które mogą zostać zweryfikowane w oparciu o adnotacje dokonane przez doręczyciela na kopercie lub zwrotnym potwierdzeniu odbioru. W szczególności chodzi o wskazanie dat kolejnych zawiadomień o pozostawieniu przesyłki w określonym urzędzie, miejsca pozostawienia zawiadomień oraz przyczynę braku doręczeń przesyłki adresatowi. Aby uznać, że przesyłka została skutecznie doręczona w drodze tzw. fikcji doręczenia należy dysponować kopertą z naklejonym zwrotnym potwierdzeniem odbioru, na której znajdą się stosowne pieczęcie i podpisy doręczyciela przy pierwszym i drugim awizowaniu oraz data zwrotu pisma (z podpisem pracownika podejmującego próbę doręczenia przesyłki i datą zwrotu). Dodatkowo konieczną jest adnotacja doręczyciela ze wskazaniem gdzie zostało umieszczone awizo i gdzie złożona została przesyłka. Kolejne czynności z tym związane winny znaleźć odzwierciedlenie na kopercie i zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Okoliczności dotyczące sposobu, w jaki adresat został zawiadomiony o nadejściu przesyłki oraz gdzie i w jakim terminie może ją odebrać, nie mogą nasuwać wątpliwości i muszą wynikać z materiału dowodowego sprawy, a przede wszystkim z tzw. zwrotnego potwierdzenia odbioru dołączonego do doręczanej przesyłki, gdyż to na nim powinna znajdować się adnotacja doręczyciela o dopełnieniu wszystkich wskazanych przez powołane przepisy warunków pozwalających na stwierdzenie skuteczności doręczenia. Jest to o tyle istotne, że w świetle art. 44 § 2 k.p.a. zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru może być umieszczone - w zależności od sytuacji - w różnych miejscach, a nie tylko w oddawczej skrzynce pocztowej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8 stycznia 2025 r., sygn. akt II Sa/Gl 1180/24, wyrok WSA w Kielcach z dnia 30 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 537/24, CBOSA).
Odnosząc powyższe do kwestii doręczenia S.G. wezwania z dnia 3 czerwca 2024 r. należy podkreślić, że w aktach postępowania znajduje się koperta wraz z naklejonym potwierdzeniem odbioru a na kopercie znajduje się pieczęć z adnotacją o awizowaniu przesyłki w dniu 6 czerwca 2024 r. Brak natomiast pieczęci i podpisu doręczyciela informujących o drugim awizowaniu, brak wskazania gdzie zostało umieszczone awizo i gdzie złożona została przesyłka. W ocenie Sądu, analiza materiału dowodowego nie pozwala podzielić stanowiska organu odwoławczego co do tego, że doszło do skutecznego doręczenia S.G. wezwania z dnia 3 czerwca 2024 r. W świetle powyższego nie można bowiem mówić o skutecznym doręczeniu tej przesyłki w trybie art. 44 k.p.a. Przedwczesne zatem okazało się stanowisko organu odnośnie niemożności dokonania ustaleń w zakresie wysokości alimentów płaconych przez męża skarżącej.
Należy także przypomnieć, że okoliczność, iż mąż skarżącej jest zobowiązany do płacenia alimentów na dzieci z innych związków została ujawniona na podstawie transkrypcji uzasadnienia do wyroku Sądu Okręgowego w Ł. [...] Wydział Cywilny i Rodzinny z dnia 18 listopada 2022 r., sygn. akt [...]. Powyższe wskazuje, że wysokość alimentów obciążających S.G. była przedmiotem ustaleń Sądu Okręgowego w Łodzi w powyższym postępowaniu. Ponadto z materiału dowodowego zebranego przez organy wynika jednoznacznie, że przed Sądem Okręgowym w Ł. toczyło się postępowanie o sygnaturze [...] w toku którego zostało wydane postanowienie z 7 października 2022 r. w przedmiocie m.in. zabezpieczenia potrzeb rodziny. Zważywszy, że przepis art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 z późn. am.) statuuje obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny przez każdego z małżonków stosownie do jego możliwości, obciążenia alimentacyjne męża skarżącej na rzecz innych małoletnich dzieci należą potencjalnie do okoliczności istotnych dla ustalenia wysokości jego zobowiązań na rzecz skarżącej i jej małoletniego syna. W konsekwencji obciążenie alimentacyjne S.G. mogło być przedmiotem dowodzenia i gromadzenia środków dowodowych na tę okoliczność w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Ł. w sprawie [...], przy czym z mocy art. 9 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1568 z późn. zm.) skarżąca jako strona tych postępowań ma prawo przeglądać akta sprawy i otrzymywać odpisy, kopie lub wyciągi z tych akt.
Stosownie do art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W literaturze wskazuje się, że otwarta formuła przepisu art. 75 § 1 zdanie pierwsze dopuszcza włączenie w poczet materiału dowodowego środków dowodowych zgromadzonych w innych postępowaniach (Kmieciak Zbigniew, Wegner Joanna, Wojtuń Maciej, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. WKP 2023). Z kolei w myśl art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stosowanie powyższej zasady powinno sprzyjać zarówno prowadzeniu postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), jak i realizacji zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.).
W niniejszej sprawie organ wzywał skarżącą do dostarczenia wyroku sądowego zasądzającego alimenty na rzecz dzieci jej męża z poprzednich związków. Nie budzi wątpliwości Sądu, że skarżąca nie była stroną postępowań w sprawach o alimenty od S.G. na rzecz dzieci z innych związków i nie ma wglądu w akta tych postępowań. Jednakże, realizując wyrażoną w art. 9 k.p.a. zasadę informowania stron, organ winien poinformować skarżącą o wskazanej powyżej normie z art. 75 § 1 zdanie pierwsze k.p.a. celem wyjaśnienia, czy ma ona dostęp do dokumentów zgromadzonych w aktach postępowań, których jest stroną, mogących wykazać okoliczności istotne w niniejszej sprawie, tj. wysokość alimentów płaconych przez S.G. na rzecz dzieci z innych związków. Dopiero wyjaśnienie o braku takiego dostępu lub ewentualnie odmowa złożenia wyjaśnień w tym zakresie przez skarżącą pozwoli na ustalenie, że (przy braku innych dowodów) organ nie jest w stanie uzupełnić materiału dowodowego, z czego można wywieść wnioski negatywne dla strony.
Wobec powyższego należało stwierdzić, że organy prowadzące postępowanie w kontrolowanej sprawie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy naruszyły przepis art. 77 § 1 k.p.a., który nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Organy nie wyjaśniły bowiem okoliczności istotnej w sprawie przedwcześnie uznając, że uzupełnienie materiału dowodowego nie jest możliwe. Ponadto doszło do opisanego powyżej naruszenia przepisu art. 44 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a. a także zasad wyrażonych w art. 7 oraz art. 9 k.p.a. Organy nie dokonały bowiem wszystkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz nie udzieliły skarżącej wszechstronnych wyjaśnień odnośnie okoliczności prawnych w zakresie postępowania dowodowego.
Prowadząc ponownie postępowanie organy podejmą czynności celem uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie wysokości alimentów płaconych w 2022 roku przez męża skarżącej, wzywając go do złożenia wyjaśnień i dowodów, oraz wzywając skarżącą do złożenia wyjaśnień i dowodów w tym zakresie, pouczając ją przy tym o treści art. 75 § 1 k.p.a. stosownie do rozważań zawartych powyżej. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań Sądu oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.
Mając na uwadze powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
dc