I OSK 1648/10

I OSK 1648/10 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2010-12-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-09-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Łukaszewska - Macioch
Jerzy Stankowski
Małgorzata Borowiec /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Gospodarka gruntami
Sygn. powiązane
I OSK 611/09 - Postanowienie NSA z 2010-09-21
II SA/Łd 658/08 - Wyrok WSA w Łodzi z 2009-01-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1989 nr 10 poz 53
art. 6
Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Anna Łukaszewska – Macioch sędzia del. NSA Jerzy Stankowski Protokolant asystent sędziego Andrzej Bieńkowski po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.Ch. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Łd 658/08 w sprawie ze skargi J.Ch. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.T. z dnia [...] 16 czerwca 2008 r., nr[...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przyznania własności działki oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 30 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Łd 658/08 oddalił skargę J.Ch. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.T. z dnia [...] czerwca 2008 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przyznania własności działki.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.T. decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r., Nr [...], utrzymało w mocy decyzję Starosty B. z dnia [...] marca 2008 r., który działając na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. Nr 10, poz. 53 ze zm.), art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) odmówił M. i J.małż. Ch. przyznania własności nieruchomości, tj. działki o nr ewidencyjnym [...] o pow. 0,2800 ha położnej w obrębie Ch.K., w ramach działki stanowiącej działkę siedliskową z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że decyzją Naczelnika Gminy w Sz. z dnia [...] maja 1978 r. wydaną na wniosek T. i M. małż. K. w zamian za zaopatrzenie emerytalne przejęte zostało na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o pow. 1,90 ha, z którego wyłączone zostały budynki jako odrębny od gruntu przedmiot własności.
W dniu 11 września 2007 r. M. i J. małż. Ch. złożyli wniosek o zwrot działki oznaczonej nr [...], wskazując na swój uprzedni wniosek z dnia 30 kwietnia 2001 r. Organ ustalił, iż Z.K. – następca prawny T. i M. małż. K. na mocy warunkowej umowy sprzedaży – akt notarialny z dnia 8 czerwca 1987 r., i umowy przeniesienia własności – akt notarialny z dnia 17 sierpnia 1987 r. przeniósł na rzecz wnioskodawców prawo własności zabudowań wzniesionych na działce siedliskowej nr [...], tj. dom mieszkalny i stodoła.
Wskazał, że na podstawie decyzji Naczelnika Gminy Sz. z dnia [...] listopada 1987 r. o wywłaszczeniu i odszkodowaniu nieruchomości od M. i J. małż. Ch., wywłaszczono m.in. nieruchomość budynkową. Następnie decyzją Wójta Gminy Sz. z dnia [...] października 1990 r. orzeczono o zwrocie nieruchomości zabudowanej położonej we wsi Ch.K. na rzecz byłych właścicieli, tj. M. i J. małż. Ch.
Natomiast przeprowadzona w dniu 28 stycznia 2008 r. wizja w terenie wykazała, że na działce, o której zwrot wnoszą strony, istnieją jedynie pozostałości po budynku, a jej teren jest zaniedbany i niezagospodarowany.
W związku z powyższym odwołując się do treści art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, organ stwierdził, że skoro osobą na rzecz, której można przenieść własność działki, jest właściciel znajdujących się na niej budynków, a w świetle ustaleń poczynionych w trakcie omawianej wizji w terenie stwierdzono, iż brak jest zabudowań posadowionych na ww. działce, to nie ma podstaw do przyznania wnioskodawcom prawa jej własności.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne na własność Państwa za rentę, mógł zatrzymać budynki wchodzące w skład nieruchomości przekazywanej Państwu. Budynki takie stawały się przedmiotem odrębnej własności. Z kolei, stosownie do treści art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie własność działki gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Osobą, na rzecz której można przenieść własność działki, jest właściciel znajdujących się na niej budynków, a w przypadku współwłasności wszyscy współwłaściciele.
W ocenie organu drugiej instancji niezbędną przesłanką do zastosowania powyższej normy jest, aby na działce, której dotyczy wniosek, znajdowały się budynki. Taki stan musi istnieć w dacie orzekania przez organ administracji, gdyż własność trwa tak długo jak długo istnieje jej przedmiot. Natomiast, gdy przestanie istnieć przedmiot własności – budynek – nie istnieje już podmiot, któremu to prawo przysługuje.
Tymczasem w sprawie w toku wizji w terenie, przeprowadzonej w obecności J.Ch. w dniu 28 stycznia 2008 r. ustalono, że na nieruchomości znajdują się jedynie pozostałości po budynkach, fundament z jednym rzędem pustaków, stare spróchniałe deski, belki i futryny drzwiowe, a działka jest zarośnięta, zakrzaczona, porośnięta zmurszałą trawą. Zdaniem organu odwoławczego do zastosowania art. 6 ww. ustawy nie jest natomiast wystarczające, że na działce znajdują się pozostałości po budynkach czy materiały budowlane, lecz konieczne jest, aby w dniu orzekania o przyznaniu własności działki fizycznie istniał chociażby jeden budynek, bez względu na jego stan techniczny.
Natomiast ustosunkowując się do wniosku o odszkodowanie, organ odwoławczy wyjaśnił, iż nie jest właściwy do jego rozstrzygnięcia, gdyż kwestię tę rozstrzygają sądy powszechne.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J.Ch. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Skarżący wskazał, iż zaskarżona decyzja została oparta na niepełnej dokumentacji, a okoliczność ta spowodowana została mataczeniem i celowym działaniem na jego niekorzyść przez pracowników Starostwa i Gminy, jak również Prokuratury i Policji. Zwrócił się o odszkodowanie za zniszczone budynki i materiały budowlane znajdujące się na działce 413/4, o pociągniecie do odpowiedzialności finansowej, imiennie wskazanych w skardze, pracowników Urzędu Gminy i Starostwa. Do skargi załączył także kserokopię swojego pisma skierowanego do Prokuratora Okręgowego w P.T. oraz decyzję Wójta Gminy Sz. z dnia [...] stycznia 1990 r. nakazującą rozbiórkę budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce [...] z uwagi na zły stan techniczny obiektu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.T. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarga jest bezzasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy.
W uzasadnieniu wyroku podał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. Nr 10, poz. 53 ze zm.), w myśl którego właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej.
Sąd pierwszej instancji wywiódł, iż pod pojęciem "właściciela budynków znajdujących się na działce gruntu" należy rozumieć nie tylko rolników, którzy przekazali gospodarstwo rolne Państwu, ale także ich następców prawnych. Natomiast, nieodpłatne przekazanie na własność działki gruntu, o której mowa w cyt. przepisie możliwe jest tylko w stosunku do gruntów zabudowanych i przysługuje właścicielom tych budynków. Prawo do nieodpłatnego nabycia na własność działki gruntu, na której zostały wzniesione budynki, przysługuje aktualnemu właścicielowi tych budynków, niezależnie od tego, czy jest on osobą, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., czy też jego spadkobiercą (por. wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2006 r., sygn. akt II OSK 1136/05, Lex nr 267149).
Z kolei, odnosząc się do kwestii budynków znajdujących się na działce gruntu wyjaśnił, iż należy przez to rozumieć, każdą rozpoczętą budowę takiego obiektu bez względu na jego stadium, mogący stanowić odrębny przedmiot własności. Odrębna własność budynku oznacza, że jak długo istnieje jakikolwiek substrat tej własności, tak długo istnieje odrębne prawo własności. Bez znaczenia jest zatem stan techniczny zabudowań będących odrębnym przedmiotem własności, a zwłaszcza ocena, czy zabudowania te nadają się do użytku. O budynku można mówić jako o pewnej substancji budowlanej, będącej rezultatem budowy lub zniszczenia budynku.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że celem zwrotu przekazanej działki pod budynkami jest zapewnienie bardziej racjonalnego wykorzystania zarówno budynków, jaki i gruntu do budynków tych przynależnego. Przy czym, celem tym nie jest zwrot działki, na której nie ma budynków, a w konsekwencji także przysporzenie korzyści spadkobiercom właściciela przekazanego gospodarstwa rolnego, którzy zapewne w jakiś mierze winni są braku troski o zachowanie na działce budynków (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 1991 r., sygn. akt II SA 194/91, dostępny w Lex nr 11693, glosa OSP 1992, nr 3, poz. 63).
W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi podzielił stanowisko organów orzekających w tej sprawie, iż dla zastosowania art. 6 powołanej ustawy nie wystarczy, że na działce znajdują się pozostałości po budynkach, czy materiały budowlane, lecz konieczne jest aby w dniu orzekania o przyznaniu własności działki, fizycznie istniał choćby jeden budynek bez względu na jego stan techniczny. Natomiast analiza akt sprawy, a w szczególności protokołu oględzin i dokumentacja fotograficzna uzasadnia stwierdzenie, iż na działce nr [...] nie znajdują się żadne zabudowania, które dawałyby podstawę do zastosowania ww. przepisu. Podkreślił, iż z protokołu wizji przeprowadzonej w dniu 28 stycznia 2008 r. wynika, iż na działce znajdują się pozostałości po budynkach, fundament z jednym rzędem pustaków, stare spróchniałe deski, pozostałości cegieł, stare belki i futryny, stan działki wskazuje na wieloletni odłóg, działka jest zarośnięta, zakrzaczona, porośnięta drzewami. Sporządzona na tę okoliczność dokumentacja fotograficzna odzwierciedla poczynione ustalenia, zdjęcia przedstawiają zarośnięty wysokimi trawami, krzakami i drzewami teren, na którym znajdują się resztki spróchniałych belek, desek również częściowo zarośniętych, widoczny kawałek fundamentu również jest częściowo zarośnięty. A zatem w świetle niekwestionowanych przez skarżącego ustaleń, na przedmiotowej działce nie znajdują się żadne budynki ani też jakikolwiek substrat, substancja budynku, która mogłaby stanowić odrębny przedmiot własności.
Sąd pierwszej instancji wskazał, iż prowadzenie przez skarżącego jakichkolwiek robót budowlanych nie będzie polegało na odbudowie czy remoncie, gdyż istnieją jedynie resztki jednego fundamentu. W tej sytuacji ewentualna budowa prowadzona przez stronę zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.) zakończy się powstaniem nowych zabudowań, zupełnie odrębnych od kiedyś istniejących na działce, do których nie będzie miał zastosowania art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.
Poza tym, Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, iż nie jest uprawniony do orzekania w zakresie ewentualnych odszkodowań od organów administracji publicznej ani do pociągania do odpowiedzialności karnej i finansowej pracowników tych organów.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej P.p.s.a. skargę oddalił.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego J.Ch. reprezentowany przez adwokata i zaskarżając go w całości zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. z 1989 r. Nr 10, poz. 53), polegające na jego błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu, poprzez przyjęcie, iż skarżącemu nie przysługuje prawo do nieodpłatnego nabycia na własność działki gruntu ze względu na to, iż z budynku pozostały jedynie fundamenty, cegły, belki, deski i futryny w sytuacji, gdy dla przyjęcia odrębnej własności wystarczającym jest aby istniał jakikolwiek substrat własności oraz poprzez bezpodstawne zawężenie wykładni tego przepisu ograniczające jego zastosowanie tylko do właścicieli takich budynków, które fizycznie istnieją w dniu orzekania.
Wskazując na powyższą podstawę skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł, że Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę wykładni gramatycznej i celowościowej art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. z 1989 r. Nr 10, poz. 53). W ocenie skarżącego kasacyjnie wykładnia gramatyczna tego przepisu przesądza o tym, iż w chwili wystąpienia z wnioskiem o przeniesienie działki lub w chwili orzekania budynek nie musi istnieć fizycznie. W tym miejscu odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 1991 r. o sygn. akt II są 194/91 (Lex nr 11693), w którym wywiedziono, iż nie ma podstaw do zważającej wykładni tego przepisu ograniczającej jego zastosowanie tylko do właścicieli takich budynków, które fizycznie istnieją w dniu wejścia w życie tego przepisu, czy też w dniu wystąpienia z wnioskiem o przeniesienie własności działki lub w dniu orzekania. Gdyby ustawodawca zamierzał ograniczyć stosowanie tego przepisu tylko do właścicieli budynków istniejących w dniu wejścia w życie tej ustawy, użyłby z pewnością innego sformułowania, na przykład "działka gruntu, na której te budynki się znajdują".
Z kolei wskazując na wykładnię celowościową art. 6 cyt. ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym podał, że wprowadzenie tego przepisu miało na celu usunięcie dyskryminacji rolników i ich spadkobierców, którzy przekazali gospodarstwa państwu przed 1 stycznia 1983 r. w stosunku do tych rolników i ich spadkobierców, którzy przekazali gospodarstwa po 1 stycznia 1983 r.
Poza tym, wyjaśnił, iż odrębna własność budynków położonych na spornym gruncie powstała na podstawie ustawy z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. 1974 r. Nr 21, poz. 118) i zgodnie z art. 11 ust. 1 tej ustawy budynki wchodzące w skład nieruchomości przekazywanych Państwu stały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności z chwilą przejęcia nieruchomości. Natomiast na mocy art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. 1982 r. Nr 40, poz. 268), która weszła w życie 1 stycznia 1983 r. rolnik przekazując gospodarstwo rolne państwu mógł wyłączyć z tego gospodarstwa i zachować własność działki gruntu, na której wzniesione są budynki. Ustawa ta nie regulowała jednak kwestii własności działek zabudowanych budynkami stanowiącymi odrębny przedmiot własności, wchodzącymi w skład gospodarstw rolnych przekazanych państwu przed dniem 1 stycznia 1983 r. W związku z powyższym, ustawą z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. z 1989 r. Nr 10, poz. 53) wprowadzono regulację, o której mowa w art. 6 tej ustawy. Przepisu tego nie można zatem wykładać w oderwaniu od celów wprowadzenia tego unormowania.
Autor skargi kasacyjnej zakwestionował stwierdzenie, iż brak było podstaw do przyjęcia, że na spornej działce "nie znajdują się żadne budynki ani też substrat, substancja budynku, która mogłaby stanowić przedmiot odrębnej własności", skoro na obszarze tej działki znajdują się pozostałości budynku w postaci fundamentów, pozostałości cegieł, belek, desek i futryn. A zatem jeżeli odrębna własność budynków oznacza, że jak długo istnieje jakikolwiek substrat tej odrębnej własności, tak długo istnieje odrębne prawo własności, to nie może mieć znaczenia stan techniczny zabudowań będących odrębnym przedmiotem własności, a zwłaszcza ocena, czy zabudowania te nadają się do użytku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Z akt sprawy wynika, że J.Ch. zmarł w dniu 13 lutego 2009 r. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 17 września 2009 r. sygn. akt I Ns 488/09 spadek po J.Ch. nabyli: M.H.Ch., G.E.D., K.M.W., B.B.Z., E.S., K.B.Ch. oraz I.D.Ch. Następcy prawni J.Ch. w nadesłanych do Naczelnego Sądu Administracyjnego oświadczeniach stwierdzili, iż popierają i podtrzymują wniesioną w tej sprawię skargę kasacyjną.
Z kolei, z nadesłanego do akt sprawy aktu notarialnego A-10 427/2010 z dnia 13 września 2010 r. o umowie działu spadku i umowie częściowego zniesienia współwłasności wynika, że M.H.Ch. jest wyłączną właścicielką działki nr: 177/5, 206/1, 707/2, 722/6 i 722/8 oraz stała się współwłaścicielką w ½ części działki nr 1254/1.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określa § 2 art. 183 P.p.s.a. Wobec tego, że w sprawie nie zachodzi nieważność postępowania, a rozpoznawana skarga kasacyjna oparta została tylko na podstawie naruszenia wymienionego w niej przepisu prawa materialnego, rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny ograniczało się do rozważenia stanowiącego podstawę skargi kasacyjnej zarzutu naruszenia tylko tego przepisu poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Ocenę zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzedzić należy następującymi uwagami. Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu przez małżonków T. i M.K. nastąpiło na podstawie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140). Zgodnie z art. 51 ust. 1 tej ustawy, z gospodarstwa przekazanego Państwu rolnik mógł wyłączyć budynki lub niektóre z nich. Budynki te stanowiły odrębny przedmiot własności, z którą związana była służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z nich. Ustawa ta, podobnie jak poprzednie uregulowania dotyczące zaopatrzenia emerytalnego rolników, przewidywała więc wyjątek od zasady superficies solo cedit, sformułowanej w art. 46 § 1 k.c. Taki stan prawny istniał do dnia 1 stycznia 1983 r., tj. do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268), która w art. 76 uchyliła poprzednio obowiązującą ustawę. Nowa ustawa powróciła do zasady superficies solo cedit, stanowiąc w art. 51, że z gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu rolnik może wyłączyć i zachować własność działki gruntu, na której wzniesione są budynki lub ich części. Po wejściu w życie tej ustawy nastąpiło zatem zróżnicowanie sytuacji prawnej rolników w zależności od tego, w jakiej dacie wydano decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa; jeżeli nastąpiło to przed dniem 1 stycznia 1983 r., mogli zachować jedynie własność budynków, jeżeli po tej dacie – własność działki wraz z wzniesionymi na niej budynkami. Dostrzeżenie tego dualizmu przez ustawodawcę znalazło wyraz w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. Nr 10, poz. 53), zgodnie z którym właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki wzniesiono. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. Z przepisu tego wynika także, że o przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka właściwy organ administracji państwowej.
Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, iż określa on warunki podmiotowe i przedmiotowe do uzyskania prawa własności gruntu. Prawo to służy właścicielom budynków, jeśli idzie o podmiot tej normy, a budynki muszą znajdować się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu, co odnosi się do przedmiotu jej unormowania. Oznacza to, że aby ubiegać się o prawo nieodpłatnego nabycia własności działki należy legitymować się tytułem, własności do budynków – być zatem ich właścicielem oraz wykazać, że znajdują się one na działce, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu. Przepis art. 6 cytowanej ustawy przyznaje roszczenie każdemu właścicielowi budynków, bez względu na to kiedy i jak je nabył, o ile budynki te znajdują się na działce, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu.
Celem zwrotu przekazanej na własność Państwa działki gruntu pod budynkami jest zapewnienie bardziej racjonalnego wykorzystania zarówno budynków, jak i gruntu pod tymi budynkami i doprowadzenie do sytuacji, w której będą one stanowiły jeden przedmiot własności danej osoby. W świetle art. 6 wyżej powołanej ustawy należy uznać, że to uregulowanie nie może być traktowane jako podstawa prawa do zwrotu działki gruntu, na której nie ma budynków, po to tylko aby przysporzyć materialnych korzyści następcy właścicieli przekazanego na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego. Celem uprawnienia określonego w tym przepisie jest zwrócenie właścicielowi budynków działki gruntu ściśle związanej z tymi budynkami, a tym samym zniesienie odrębnej od gruntu własności budynków (zob. wyrok NSA z dnia 9 maja 1995 r. sygn. akt SA/Łd 983/94, ONSA 1996, nr 2, poz. 87.
Wskazać należy, iż w świetle art. 3 pkt 2 w zw. z pkt 1 lit. a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1184 ze zm.) budynek to obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. Natomiast obiekt budowlany to budynek wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi.
W sprawie jest niesporne, że na przedmiotowej działce gruntu nie znajdują się żadne budynki ani też jakikolwiek substrat, który mógłby stanowić przedmiot odrębnej własności. Skoro nie istnieje przedmiot własności (budynek) to nie istnieje podmiot, któremu to prawo przysługuje.
Powyższe rozważanie upoważnia do stwierdzenia, że dokonana przez Sąd pierwszej instancji wykładnia przepisu była prawidłowa, gdyż niespełnienie przesłanki istnienia na działce gruntu budynków skutkowało wydaniem decyzji odmawiającej skarżącemu nieodpłatnego przyznania własności działki pod budynkami.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy i podlega oddaleniu w oparciu o art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.