II SA/Łd 653/22

II SA/Łd 653/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-10-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Marcin Olejniczak
Michał Zbrojewski /sprawozdawca/
Robert Adamczewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 160/23 - Wyrok NSA z 2024-02-23
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 8 ust. 3, art. 17 ust. 4, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, art. 64, art. 109
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2020 poz 1359
art. 27
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Dnia 25 października 2022 roku . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 października 2022 roku sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 10 czerwca 2022 r. nr SKO.4115.143.2022 w przedmiocie ustalenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. MR
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 10 czerwca 2022 r., znak: SKO.4115.143.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania Z. T., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", art. 8 ust. 3 i 4, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61, art. 62 oraz art. 64, art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268), powoływanej dalej jako: "u.p.s." oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 570), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z dnia 20 maja 2022 r., znak: GOPS.5140.1431.2022, wydaną na podstawie art. 104 i art. 108 k.p.a. oraz art. 8 ust. 3 i 4, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, i 2a oraz ust. 2d, art. 62 ust. 2, art. 106 ust. 1, 4 i 6, art. 109 u.p.s. ustalającą od dnia 1 grudnia 2021 r. opłatę dla Z. T. za pobyt I. T. (żony) w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych w Ł. ul. [...], w kwocie 743,84 zł (słownie: siedemset czterdzieści trzy złote 84/100) miesięcznie (pkt 1). W pkt 2 stwierdzono, że ustalona kwota opłaty winna wpłynąć na konto GOPS w Z.: Bank Spółdzielczy w Z. [...] w terminie do dnia ostatniego danego miesiąca.
Z akt sprawy wynika, że na podstawie decyzji z dnia 8 listopada 2021 r., znak: GOPS.5140.3103.2021 I. T. została umieszczona od dnia 1 grudnia 2021 r. w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych w Ł. ul. [...]. Jednocześnie decyzją z dnia 8 listopada 2021 r., znak: GOPS.5140.3170.2021 ustalono odpłatność I. T. za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w Ł.w wysokości 451,50 zł miesięcznie, co nie pokrywało średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w Ł., który od 1 marca 2021 r. wynosił 4 025,00 zł, a dalej od 1 marca 2022 r. wynosi 4 350,00 zł, zgodnie z zarządzeniem Starosty [...].
Ustalając opłatę dla Z. T. za pobyt żony w DPS, organ I instancji wyjaśnił, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W toku postępowania ustalono, że dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym przeprowadzenie wywiadu ustalono na poziomie 3 071,84 zł, zatem przekracza 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, czyli 2 328,00 zł (776,00 zł x 300% = 2 328,00 zł), tym samym spełnia kryterium art. 61 ust. 2 pkt 2a u.p.s. obligujące do wnoszenia opłaty za pobyt żony I. T. w Domu Pomocy Społecznej w Ł.. Ustalona odpłatność za pobyt I.T. w DPS od 1 grudnia 2021 r. wynosi 743,84 zł (3 071,84 zł. – 2 328,00 zł = 743,84 zł) miesięcznie. W oświadczeniu z dnia 7 kwietnia 2022 r. skarżący odmówił podpisania stosownej umowy z uwagi na trudną sytuację rodzinną, finansową i zdrowotną.
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł Z. T. nie zgadzając się z decyzją organu I instancji i oznajmił, że nie wyraża zgody na łożenie kwoty 743,84 zł na utrzymanie I. T. w Domu Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu szczegółowo opisał swoją sytuację rodzinną, zawodową, mieszkaniową, finansową i zdrowotną.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpoznaniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Kolegium, po przywołaniu treści art. 59, art. 60, art. 61, art. 103, art. 106, art. 107 i art. 109 u.p.s., wskazało, że I. T., żona skarżącego, została skierowana, a następnie umieszczona w DPS w Ł., a zaskarżoną decyzją organ I instancji ustalił miesięczną opłatę jaką powinien ponosić jej mąż z tytułu tego pobytu. Następnie organ stwierdził, że zobowiązanym do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS, zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s., jest w rozpoznawanej sprawie mąż pensjonariuszki DPS.
Odnosząc się do treści odwołania, organ II instancji wyjaśnił, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej, co wynika z przepisu art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.r.i.o.". Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Jednocześnie w chwili obecnej nie funkcjonuje w obrocie prawnym prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Ł. rozwiązujący przez rozwód małżeństwo stron postępowania.
Powołując się na przepisy art. 64, art. 64a, art. 64b u.p.s., organ II instancji wyjaśnił jednocześnie, że zwolnienie z ponoszenia opłaty, jak również odmowa zwolnienia przyjmują formę decyzji administracyjnej. Zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS może dotyczyć sytuacji, w której określona opłata została ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa. Przyjęcie takiego założenia sugeruje posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "osoba wnosząca opłatę", a więc osoba, co do której obowiązek ten został ustalony. Nie sposób do tej kategorii osób zaliczyć podmiotów, co do których nie doszło jeszcze do skonkretyzowania ich obowiązku w decyzji ostatecznej. O zasadności żądania organ powinien wypowiedzieć się w odrębnym postępowaniu. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku.
Kolegium stwierdziło, że organ I instancji w sposób przekonujący ustalił okoliczności aktualizujące obowiązek wnoszenia opłaty przez Z. T.. Skarżący, podnosząc szereg okoliczności faktycznych dotyczących jego osobistego stosunku do żony, stara się podważyć ustawowy obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w DPS. Jednakże na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca DPS. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma bowiem zastosowania art. 1441 k.r.i.o., który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami k.r.i.o. o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS. Jednocześnie w chwili uprawomocnienia się wyroku rozwiązującego małżeństwo Z. T. i I.T., skarżący powinien powiadomić o tym fakcie organ I instancji.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, Z. T., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, zaskarżył w całości decyzję organu II instancji, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80, w zw. z art. 107 § 3. k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy oraz zaniechanie zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w tym:
A. co do ustalenia aktualnej sytuacji materialnej i finansowej małżonka I. T. – Z. T., bowiem dane z wywiadu środowiskowego pochodziły z okresu stycznia 2022 r., kiedy to wywiad został przeprowadzony, a decyzja została wydana 10 czerwca 2022 r a zatem po upływie 6 miesięcy co z uwagi na zmianę sytuacji materialnej i finansowej współmałżonka skutkuje brakiem ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej, finansowej, rodzinnej i mieszkaniowej na dzień wydania decyzji w sprawie;
B. zaniechanie zbadania aktualnej sytuacji finansowej i materialnej I. T. w szczególności, czy posiada majątek pozwalający na pokrycie kosztów pobytu w DPS z własnych środków;
C. ustalenie wysokości dochodu Z. T. na kwotę 3 071,84 zł, przy czym w uzasadnieniu decyzji brak jest wskazania , czy kwota jest kwotą netto, czy brutto, co ma istotne znaczenia dla ustalenia wysokości realnie otrzymywanego wynagrodzenia i tym samym wysokości dochodu;
D. całkowite pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności związanych z sytuacją zdrowotną, materialną, finansową mieszkaniową Z. T. oraz informacji, że skarżący w 2021 r. (a zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji w przedmiotowym postępowaniu) złożył pozew o rozwiązanie związku małżeńskiego stron przez rozwód dowodząc, iż wszelkie więzi małżeńskie ustały pomiędzy Z. T. a I. T. 30 lat temu i od tego czasu małżeństwo w faktycznie ustało.
Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Wójta Gminy Z. i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Dodatkowo Kolegium wyjaśniło, że wykładnia językowa art. 107 ust. 4 u.p.s. dopuszcza możliwość przeprowadzania wywiadu środowiskowego w określonych odstępach czasowych, formułując wyjątek od tej zasady w przypadku zmiany danych zawartych w wywiadzie. Zgodnie z art. 107 ust. 1 u.p.s., celem rodzinnego wywiadu środowiskowego jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich oraz u osób, o których mowa w art. 103 u.p.s. Natomiast w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także, gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy. Z akt sprawy wynika, że wywiad alimentacyjny przeprowadzony był w dniu 25 stycznia 2022 r., a zaskarżona decyzja została wydana w dniu 20 maja 2022 r. Wbrew twierdzeniom skarżącego termin 6-miesięczny jeszcze nie upłynął. Ponadto skarżący był zobowiązany do współdziałania z organem przy każdej zmianie jego sytuacji materialnej. Zdaniem Kolegium, przeprowadzony wywiad środowiskowy nie stracił na swojej aktualności i może zasadnie stanowić podstawę wydania decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095) – dalej: ustawa covidowa. W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z dnia 22 sierpnia 2022 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że jedna ze stron postępowania – pełnomocnik skarżącego - pomimo wezwania nie potwierdziła możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z dnia 20 września 2022 r.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą NSA standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 137 z zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z zm.) – dalej: p.p.s.a, który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a) , naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu.
Jak już wcześniej wskazano przedmiotem niniejszej skargi Z. T., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia 10 czerwca 2022 r., znak: SKO.4115.143.2022 utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z dnia 20 maja 2022 r. wydaną w przedmiocie ustalenia odpłatności Z.T. za pobyt żony – I. T. w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych w Ł..
Zaskarżona decyzja została wydana została w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: 2021 r. poz. 2268 z zm.)- dalej: u.p.s. Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1).
W art. 61 ust. 1 przywołanej ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. W przepisie art. 61 ust. 2 pkt 1-3 powołanej ustawy wskazano reguły, według których są ustalane opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, które powinny wnosić zobowiązane podmioty. Zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s., opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Z powołanych wyżej regulacji wynika, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a w pierwszej kolejności osobą zobowiązaną do uiszczania opłat jest mieszkaniec domu. Jednocześnie przyjęta w powołanym przepisie zasada kolejności oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Podkreślić przy tym należy, że wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 powołanej ustawy, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 tej ustawy, w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w ten sposób wydatków.
W rozważanym aspekcie zauważyć należy także, iż w orzecznictwie NSA wyrażono pogląd, wedle którego obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2, lecz decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, przewidziana w art. 59 ust. 1 ustawy. Natomiast obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, o którym mowa w art. 61 ust. 1 ustawy, musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy (por. wyrok z dnia: 9 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 204/10; z dnia 13 września 2013 r. o sygn. akt I OSK 2726/12 i z dnia 30 października 2012 r. o sygn. akt I OSK 653/12; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie ustalony przez organy stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. Bezspornym pozostaje, że I. T. – żona skarżącego została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w Ł.. Zgodnie z zarządzeniem Starosty [...] średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca przedmiotowej placówki który od 01.03.2021 r. wynosił 4025,00 zł, a dalej od 01.03.2022 r. wynosi 4350,00 zł. Tym samym organy prawidłowo ustaliły, że ponoszona przez I.T. opłata w wysokości 451,50 zł nie pokrywa średniego miesięcznego kosztu utrzymania pobytu w placówce. Bezspornym pozostaje również, że skarżący jest mężem I. T., a co za tym idzie jest osobą zobowiązaną na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. do ponoszenia opłaty za pobyt żony w domu pomocy społecznej.
Sytuacja dochodowa skarżącego ustalona została przez organy na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 25 stycznia 2021 r. oraz przedłożonej przez stronę dokumentacji. W oparciu o powyższe ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo. Miesięczny dochód skarżącego wynosi 3071,84 zł (netto co wprost wynika z zaświadczenia z dnia 21 stycznia 2022r., ) a tym samym jest on wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. 2328,00 zł. Ponieważ kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, ustalona odpłatność za pobyt I. T. (żony) w domu pomocy społecznej od 01.12.2021 r. wynosi 743,84 zł (3071,84 zł. - 2328,00 zł = 743,84 zł) miesięcznie. Jak wynika z wyjaśnień skarżącego, od 30 lat nie utrzymuje on kontaktów z żoną,
Wobec powyższego zdaniem Sądu, procedujące w sprawie organy zasadnie uznały, że sytuacja majątkowa Z. T., umożliwia pokrycie opłaty uzupełniającej za pobyt żony w Domu Pomocy Społecznej, w wysokości 743,84 zł.
Dodatkowo wyjaśnić należy, że w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że decyzja o ustaleniu odpłatności z pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje bowiem w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (por. m.in. wyrok NSA z 22 września 2017 r., I OSK 704/17 i powołane w nim orzecznictwo, wyrok NSA z 14 października 2016 r., I OSK 410/15; wyrok NSA z 19 lutego 2016 r., I OSK 1449/14). Stanowisko powyższe sąd orzekający podziela w pełnej rozciągłości. Ponadto również w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r. I OPS 7/17 wprost zostało wskazane, że decyzja o ustaleniu opłaty winna obejmować okres od dnia zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci umieszczenia osoby bliskiej w domu pomocy społecznej.
Odnosząc się do skargi Sąd pragnie zauważyć, że zgodnie art. 17 ust. 4 u.p.s. - w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy. Powyższy przepis odnosi się do osób, które są umieszczone w Domu Pomocy Społecznej, ale zdaniem Sądu, można go odnieść odpowiednio do osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt innych osób w Domu Pomocy Społecznej. W przedmiotowej sprawie wobec tego, że wywiad został przeprowadzony 11 lutego 2022 r., a decyzje wydane odpowiednio: 20 maja 2022 r. i 10 czerwca 2022 r., nie można mówić nawet o przekroczeniu 6-miesięcznego okresu czasu o którym mowa w skardze. Ponadto zgodnie z art. 109 u.p.s. osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej oraz osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie lub ustalił odpłatność, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń lub ponoszenia odpłatności. Tym samym zarzuty w skargi w tym zakresie są całkowicie chybione.
Za niezasadne uznaje Sąd zarzuty niezbadania przez organy sytuacji osobistej i majątkowej I. T.. Zauważyć bowiem należy, że przedmiotem analizowanego postępowania było jedynie ustalenie wysokości opłaty dla męża I. T., jako osoby zobowiązanej do alimentacji, a co za tym idzie – w świetle ustawy o pomocy społecznej – do ponoszenia opłat za pobyt zainteresowanej w domu pomocy społecznej. Ustalenie natomiast opłaty dla I. T. wynika z innego postępowania i jest w praktyce ograniczone przesłanką ustawową do poziomu 70% jej dochodów, niezależnie od posiadanych oszczędności, ruchomości lub nieruchomości. Artykuł 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, stanowiący podstawę ustalenia opłaty dla samego mieszkańca domu pomocy społecznej pełni funkcję ochronną - nie pozwala na bezwzględne żądania uiszczenia opłaty w całym wymiarze przez mieszkańca dysponującego dochodami pozwalającymi na taki wydatek. Zakłada bowiem, że obciążenie z tytułu opłaty, jakie ciążyć ma na mieszkańcu, nie może obejmować więcej niż 70% jego miesięcznego dochodu; 30% dochodu powinno pozostać do dyspozycji mieszkańca. W świetle obowiązujących przepisów nie ma możliwości domagania się zbycia przez mieszkańca domu pomocy społecznej posiadanego majątku w celu pokrycia kosztów jego pobytu w placówce. Nie mniej z akt sprawy wynika, że żona skarżącego utrzymuje się jedynie z zasiłku stałego w wysokości 645 zł oraz że żonie skarżącego przed umieszczeniem w DPS były przyznawane wielokrotnie pomoce w formie np. zasiłku celowego i że nie posiada ona żadnego majątku. Ponadto skarżący również nie przedstawił, ani w odwołaniu, ani w skardze żadnych dowodów na posiadanie majątku przez swoją żonę, a jedynie stwierdził, że organ nie zbadał aktualnej sytuacji finansowej żony skarżącego.
Jeżeli chodzi o sytuację majątkową skarżącego to została ona ustalona w oparciu o wywiad środowiskowy oraz zaświadczenie z dnia 21 stycznia 2022 r. wystawionego przez V. Sp. z o.o. z którego wynika, że wynagrodzenie netto skarżącego w grudniu 2021 r. wyniosło 3 071,84 zł, w odwołaniu skarżący twierdzi, że zarabia ok. 2 600 zł, ale nie załączył żadnego dowodu na potwierdzenie tego stwierdzenia. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. "za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: (...)", zatem organy prawidłowo ustalił wysokość dochodu skarżącego i jego sytuację.
Ewentualne zwolnienie z opłaty (art. 64 u.p.s.) z powodów zdrowotnych powinno być rozstrzygane w odrębnej decyzji, tak jak to stwierdził organ w zaskarżonej decyzji, ale skarżący nie wnosił o zwolnienie z opłaty tylko o zbadanie tych kwestii.
Odnosząc się do kwestii pozwu o rozwód należy stwierdzić, że nie ma on wpływu na wynik sprawy, ponieważ w dniu wydania decyzji przez organy skarżący był małżonkiem umieszczonej w Domu Pomocy Społecznej.
Sąd podkreśla, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi zarówno w trakcie trwania małżeństwa, jak i po jego rozwiązaniu lub unieważnieniu albo po orzeczeniu separacji, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka, zasada ta ukształtowała się jeszcze pod rządami Kodeksu rodzinnego z 1950 r. Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa (odpowiednio art. 60 § 1–3, art. 21 i 614 § 4 K.r.o.), to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa na podstawie art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że wydane w sprawie decyzje odpowiadają prawu. Organy administracji przeprowadziły postępowanie z poszanowaniem zasad określonych w k.p.a., podejmowały wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło po dostatecznym jej wyjaśnieniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego stosownie do wymogów art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. Organy administracji dokonały właściwej wykładni przepisów u.p.s., które następnie prawidłowo zastosowały.
Ze względu na powyższe sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
MR