II SA/Łd 651/22

II SA/Łd 651/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-10-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /przewodniczący sprawozdawca/
Marcin Olejniczak
Piotr Mikołajczyk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OZ 19/23 - Postanowienie NSA z 2023-01-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 30 ust. 2 pkt 1 i ust. 9
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 1 i par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151, art. 250 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 13 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk, Asesor WSA Marcin Olejniczak, , Protokolant Asystent sędziego Izabela Lewandowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2023 roku sprawy ze skargi Z. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 29 kwietnia 2022 roku nr SKO.4114.198.2022 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. W. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego M. W. w Łodzi przy [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. ał
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 29 kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a., i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b i ust. 8 w związku z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615), zwanej u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 8 marca 2022 r. uznającą na nienależnie pobrane i nakazującą zwrot nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad C.N.
W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że Z.N. złożył w dniu 31 lipca 244032pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką C. N.
Następnie decyzją z dnia 20 grudnia 2019 r. nr SOCH.8181-2/119887/19/198671/000007/19, zmienioną decyzją z dnia 21 grudnia 2020r. SOCII.5111.119887.2019.198671.000001.2020, organ I instancji przyznał Z.N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad C.N. w wysokości:
1 583,00 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 grudnia 2019 r.;
1 830,00 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r.;
1 971,00 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2021 r. - na czas nieokreślony.
Jak wynika z akt sprawy, w dniu 9 listopada 2021 r. Z.N. poinformował telefonicznie pracownika organu I instancji o tym, iż od września 2020 r. jest on uprawniony do emerytury oraz o fakcie śmierci swojej niepełnosprawnej matki C.N. nad którą sprawował opiekę.
W odniesieniu do powyższego Kolegium dodało, że po weryfikacji danych w rejestrze PESEL w dniu 9 listopada 2021 r. ustalono, iż C.N. zmarła w dniu 14 lipca 2020 r. i w konsekwencji powyższego, Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 10 listopada 2021 r. nr SOCII.5111.119887.2019.198671.000001.2021, zmienił decyzję z dnia 20 grudnia 2019 r. nr SOCII.8181-2/119887/19/198671/000007/19, zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 21 grudnia 2021 r. nr SOCII.5111.119887.2019.198671.2020 i orzekł o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad C. N. w wysokości:
1 583,00 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 grudnia 2019 r.;
1 830,00 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r.;
826,50 zł za okres od 1 lipca 2020 r. do 14 lipca 2020 r.
oraz o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad C. N. na okres od 15 lipca 2020 r.
Nadto organ II instancji wskazał, że w dniu 9 listopada 2021 r. na rachunek bankowy organu I instancji wpłynęła kwota 6 000,00 zł, która została naliczona na poczet spłaty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres:
od 15 lipca 2020 r. do 30 września 2020 r. - 4 663,50 zł;
od 1 października 2020 r. do 31 października 2020 r. - 1 336,50 zł (pozostała do spłaty kwota za miesiąc październik stanowi 493,50 zł).
Kwota ustawowych odsetek za opóźnienie na dzień wpłaty kwoty 6 000,00 zł (tj. 9 listopada 2021 r.) wyniosła 394,06 zł.
W dalszej kolejności decyzją z dnia 8 marca 2022 r. nr SOCVI.554.250.AR.2022.198671.SR, Prezydent Miasta Łodzi orzekł o:
uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne przez Z.N. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad C. N. za okres:
od 15 lipca 2020 r. do 31 lipca 2020 r. w wysokości 1003,50 zł;
od 1 sierpnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. w wysokości 1 830,00 zł miesięcznie (5 miesięcy x 1 830,00 zł = 9 150,00 zł);
od 1 stycznia 2021 r. do 31 października 2021 r. w wysokości 1971,00 zł (10 miesięcy x 1971,00 zł =19 710 zł). Łączna kwota nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wynosi 29 863,50 zł.
zwrocie niezależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przez Z.N. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad Panią C. N. za okres:
- od 1 października 2020 r. do 31 października 2021 r. w wysokości 23863,50 zł (jest to kwota pomniejszona o wpłatę 6 000,00 zł na poczet nienależnie pobranego świadczenia, która wpłynęła do organu I instancji od Z.N. w dniu 9 listopada 2021 r., zatem: 29 863,50 zł. - 6 000,00 zł = 23863,50 zł) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania przedmiotowej decyzji w kwocie 1 645,79 zł, co łącznie stanowi kwotę 25 509,29 zł.
Kwota nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za dane okresy, po uwzględnieniu zwrotu, przedstawia się następująco:
- od 1 października 2020 r. do 31 października 2020 r. - 493,50 zł;
- od 1 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. - 3 660,00 zł;
- od 1 stycznia 2021 r. do 31 października 2021 r. - 19 710,00 zł. (493,50 zł + 3 660,00 zł + 19 710,00 zł = 23 863,50 zł).
Kwota nienależnie pobranych świadczeń do zwrotu, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, naliczonymi do dnia wydania decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 8 marca 2022 r. nr SOCVI.554.250.AR.2022.198671.ŚR, wynosi zatem:
23 863,50 zł. + 1 645,79 zł = 25 509, 29 zł
Mając powyższe na względzie Kolegium stwierdziło, iż w związku ze zgonem w dniu 14 lipca 2020 r. (wydruk z weryfikacji danych w rejestrze PESEL z dnia 9 listopada 2021 r. załączony do akt sprawy) osoby, nad którą wnioskodawca sprawował opiekę – C. N. - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje Z.N. od dnia 15 lipca 2020 r.
Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne zostało wypłacone Z.N. do dnia 31 października 2021 r. W konsekwencji powyższego świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres od 15 lipca 2020 r. do 31 października 2021 r. jest na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., świadczeniem nienależnie pobranym, które na mocy art. 30 ust. 1 u.ś.r. podlega zwrotowi, gdyż strona zaprzestała opieki nad osobą, na którą wnioskowała o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, z powodu jej zgonu.
Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że Z.N. na postawie art. 25 ust. 1 u.ś.r., zobowiązany był do niezwłocznego powiadomienia organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne o wystąpieniu zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń. Ponadto Kolegium dodało, iż pouczenie o obowiązku niezwłocznego informowania o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych znajduje się zarówno we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak również w decyzji o przyznaniu wnioskowanego świadczenia, a także w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą to strona otrzymała po złożeniu odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi. Bezspornie – zdaniem Kolegium - zgon osoby niepełnosprawnej jest okolicznością mającą wpływ na pobierane przez wnioskodawcę świadczenia. Jak wynika z akt sprawy (notatka służbowa z dnia 9 listopada 2021 r.) strona poinformowała organ I instancji o zgonie matki C. N. dopiero w dniu 9 listopada 2021 r. Zarzut o poinformowaniu organu I instancji o tym fakcie znacznie wcześniej Kolegium uznało za bezpodstawny, bowiem strona w żaden sposób go nie uprawdopodobniła, a zgromadzony materiał dowodowy w sprawie jednoznacznie wskazuje na dzień 9 listopada 2021 r., jako datę powzięcia przez organ I instancji informacji o zgonie C.N. Ponadto, organ I instancji dokonał już wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego za miesiąc październik 2021 r. W konsekwencji powstały świadczenia nienależnie pobrane za okres od 15 lipca 20202r. do 31 października 2021 r.
W dalszej kolejności Kolegium podkreśliło, iż kwota nienależnie pobranych świadczeń podlegających zwrotowi, wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 25 509,29 zł, została określona prawidłowo i obejmuje należności z tytułu wypłaconego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 października 2020 r. do 31 października 2021 r. (przy uwzględnieniu spłaty ich części w kwocie 6 000,00 zł). W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo pouczył stronę, że zgodnie z art. 30 ust. 8 u.ś.r. kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.
Zdaniem Kolegium, argumenty strony dotyczące sytuacji zdrowotnej pozostają bez wpływu na postępowanie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego podlegającego zwrotowi. Argumenty te mogą odnieść skutek w przypadku ewentualnego złożenia wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń.
Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył Z.N., zarzucając:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj.:
a) art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, dlaczego pomimo posiadania przez Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi po dniu 20 lipca 2020 r. informacji o śmierci C. N. organ nadal przekazywało zasiłek pielęgnacyjny;
b) art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w uznaniu skarżącego za osobę zobowiązana do zwrotu kwoty 25 509,29 zł w sytuacji gdy nie miał możliwości dysonowania środkami przelewanymi na konto, ponieważ było ono zablokowane, a przekazane tam przez Centrum Świadczeń Socjalnych środki były dalej przekazywane innym podmiotom w tym UMŁ.
c) art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.;
d) art. 8, art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności niewyjaśnianie dlaczego pomimo, że informacje o śmierci matki przekazał w okresie od 20-31 lipca 2020 r. organ przyjął, że powyższa informacja była mu przekazana 9 listopada 2021 r.;
e) art. 244 ustawy o Postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieprzyznanie pełnomocnika z urzędu, w sytuacji gdy skarżący wnioskował o przyznanie pomocy prawnej z urzędu a nadto niewskazanie dlaczego wniosek nie został uwzględniony a nawet czy był on rozpatrywany.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o zawieszenie postępowania z uwagi na złożenie do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi wniosku o umorzenie w całości kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami. W przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku – skarżący wniósł o zmianę decyzji i uznanie, że wypłacone świadczenia pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad C. N. za okres od 15 lipca 2020 r. do 1 października 2021 r. nie są nienależne.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że wbrew twierdzeniom Kolegium poinformował Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi o śmierci swojej mamy. Jednocześnie skarżący podniósł, iż nie rozumie dlaczego organ przyjmuje sobie dowolnie, że to dopiero w dniu 9 listopada 2021 r. przekazał taką informację. Zdaniem skarżącego, fakt, że urzędnik dopiero w tej dacie zweryfikował dane w rejestrze PESEL nie oznacza, że datę tę należy uznać za datę powzięcia informacji o śmierci C.N.
Ponadto skarżący wyjaśnił, że w czasie kiedy na rachunek bankowy wpływały środki z zasiłku pielęgnacyjnego, nie miał możliwości z niego korzystać, oraz dodał, że "co więcej środki te zostały przekazane inny podmiot dlatego w mojej ocenie w zakresie tych środków to nie ja jestem zobowiązany do ewentualnego ich zwrotu". Zdaniem skarżącego, powyższe zostało zauważone przez Kolegium, ale w żaden sposób fakt ten nie znalazł odzwierciedlenia w zaskarżonej decyzji.
Skarżący podniósł także, że największym naruszeniem przepisów jest nieprzyznanie skarżącemu pełnomocnika z urzędu, pomimo jego wniosku i niewyjaśnienie dlaczego zapadła decyzja tej treści i co legło u jej podstaw.
W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz odnosząc się do zarzutu nieprzyznania pełnomocnika z urzędu skarżącemu, wskazało, że nie posiada możliwości przydzielenia takowej pomocy i nie obligują do tego Kolegium żadne przepisy prawa.
Pismem z dnia 25 września 2023 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, przy czym oświadczył, że koszty te nie zostały uiszczone w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r, o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.) dalej jako: u.ś.r. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. podstawa uznania świadczenia za nienależnie pobrane wymaga łącznego wystąpienia następujących przesłanek:
1) zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części;
2) mimo wystąpienia tych okoliczności świadczenie rodzinne zostało wypłacone;
3) osoba pobierająca świadczenie rodzinne była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
W orzecznictwie utrwalony jest pogląd nakazujący odróżnienie świadczenia nienależnego od świadczenia nienależnie pobranego. "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2009 r., I OSK 826/09, wyrok NSA z 21 marca 2019 r., I OSK 3417/18, wyrok WSA w Gliwicach z 15 maja 2023 r., II SA/Gl 1385/22; wyrok WSA w Bydgoszczy z 18 września 2019 r., II SA/Bd 549/19, wszystkie dostępne w CBOSA). Nawet zatem ustalenie przez organ administracji, że wypłacone świadczenie rodzinne, w świetle dowodów ujawnionych po jego przyznaniu, okazało się świadczeniem nienależnym, nie przesądza jeszcze o tym, że było ono "świadczeniem nienależnie pobranym" i można orzec obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami na podstawie art. 30 u.ś.r. Przepis ten wymaga ustalenia przez organ, czy osoba pobierająca świadczenie miała świadomość, że czyni to w sposób nieuprawniony, a więc czy miała świadomość obowiązku powstrzymania się od odebrania wypłaty nienależnego świadczenia (zob. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1392/21, Lex nr 33422757).
W niniejszej sprawie z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżący złożył wniosek o wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 31 lipca 2019 r. na formularzu, w którym zawarto pouczenie o obowiązku powiadamiania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń oraz o skutku w postaci powstania nienależnie pobranych świadczeń a w konsekwencji o konieczności ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W treści decyzji z dnia 20 grudnia 2019 r., na mocy której skarżącemu przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zawarto pouczenie, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych strona jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi, oraz że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Informacja o takiej treści zawarta była także w decyzji z dnia 21 grudnia 2020 r.
W realiach kontrolowanej sprawy, poza kilkukrotnym pouczeniem skarżącego, o czym mowa powyżej, należało ponadto wziąć pod uwagę, że zmiana okoliczności faktycznych mających wpływ na prawo do świadczenia polegała na zgonie osoby wymagającej opieki. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Sam skarżący przyznaje, że miał świadomość znaczenia tego faktu oraz obowiązku poinformowania o nim organu, skoro jak twierdzi informował organ telefonicznie o śmierci matki już w lipcu 2020 roku. Ponadto warto podkreślić, że doświadczenie życiowe wskazuje, iż śmierć osoby niepełnosprawnej w powszechnym odbiorze jest postrzegana jako zdarzenie skutkujące ustaniem prawa do świadczenia związanego ze sprawowaniem nad nią opieki. W konsekwencji należało ustalić, że skarżący miał wiedzę co do tego, że wskutek śmierci matki – Pani C. N., nie jest dłużej uprawniony do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, które jest ściśle związane ze sprawowaniem nad nią opieki.
Akta administracyjne wskazują, że wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego dokonywane były przelewem na rachunek bankowy skarżącego za okres po śmierci Pani C. N. do miesiąca października 2021 r.
Zatem ustalenia organu odnośnie wypełnienia przesłanek z art. 30 ust. 2 pkt u.ś.r. należało uznać za uzasadnione w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zaistniała bowiem okoliczność powodująca ustanie po stronie skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Bezspornie okolicznością tą była śmierć Pani C. N. Pomimo tego (jak trafnie ustalił organ) świadczenie rodzinne było wypłacane na rachunek skarżącego a skarżący został pouczony i miał świadomość braku prawa do pobierania tego świadczenia.
Skarżący podnosi, że rachunek bankowy, na który przelewane było świadczenie, był zablokowany a część środków z tego rachunku była przekazywana na konta innych podmiotów. W związku z tak sformułowanym zarzutem należało wskazać, że faktem istotnym w niniejszej sprawie jest dokonanie wypłaty świadczenia przez organ na rzecz skarżącego. Nie zmienia tego faktu ewentualna blokada, czy też zajęcie rachunku bankowego, na który wpływały środki. Na podkreślenie zasługuje także to, że numer rachunku bankowego, na który miało być wpłacane świadczenie pielęgnacyjne został wskazany przez skarżącego i jedynie skarżący mógł dokonać zmiany w tym zakresie i wskazać rachunek w innym banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, czego w niniejszej sprawie nie uczynił.
Trafnie również wskazuje organ, że stan zdrowia skarżącego oraz jego sytuacja finansowa i majątkowa pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast podnoszone w tym zakresie argumenty mogą podlegać ustaleniom w toku postępowania na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r., zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Skarżący podnosi także zarzut naruszenia art. 7, 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie okoliczności związanych ze wskazywanym przez skarżącego telefonicznym powiadomieniem organu o śmierci matki w lipcu 2020 r. W związku z tym zarzutem należy wyjaśnić, że stosownie do przywołanych przepisów k.p.a. organ ma obowiązek zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co jednak nie oznacza przerzucenia na niego całego ciężaru dowodzenia w sprawie. Jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń, dokumentów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przeprowadzenia stosownego kontrdowodu z inicjatywy strony toczącego się postępowania (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 stycznia 2023 r., VII SA/Wa 1194/21). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2023 r. (sygn. akt II GSK 954/19) podaje, że organ ma zatem obowiązek poszukiwania dowodów, jednak nie jest nieograniczony w swoim zakresie, bowiem w świetle orzecznictwa, z przepisu art. 77 § 1 k.p.a. nie wynika wcale, że na organ został przerzucony cały ciężar dowodowy w sprawie. Organ nie ma obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony. Z cytowanego wyżej przepisu nie daje się w szczególności wyprowadzić konkluzji, że organy administracji obowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony, w sytuacji gdy ta ostatnia środków takich nie przedstawia. Nie można bowiem w takim przypadku założyć, że przy bierności strony, cały ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organy administracji spoczywa na tych organach.
Odnosząc powyższe do kontrolowanej sprawy trzeba zauważyć, że twierdzenia skarżącego odnośnie daty powiadomienia organu o śmierci Pani C. N. nie zostały poparte żadnymi wnioskami dowodowymi. Data 9 listopada 2021 r. natomiast wykazana została treścią notatki sporządzonej przez pracownika organu. Ponadto argumenty podnoszone przez skarżącego wskazują, że miał on wiedzę co do tego, że nie jest uprawniony do pobierania świadczenia. Natomiast nie zostały poparte żadnymi dowodami również twierdzenia skarżącego odnośnie braku możliwości niepobierania świadczenia, wobec zablokowania rachunku bankowego, na który wpływały. Do skarżącego bowiem należało wskazanie konta, na który należało przelewać środki. Bezspornym faktem natomiast pozostaje, że skarżący nie skorygował dyspozycji przekazywania świadczenia na wskazany rachunek bankowy, którą to dyspozycję zawarł w złożonym do organu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Podsumowując - analiza akt postępowania wskazuje, że organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w zakresie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, tj ustalenia wystąpienia przesłanek z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Zaskarżona decyzja obejmuje wszystkie elementy, o których mowa w art. 107 § 1 k.p.a. a jej uzasadnienie odpowiada wymogom z art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie faktyczne zawiera wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione oraz dowodów, na których się oparł. Wyjaśnił fakty, na podstawie których uznał świadczenie za nienależnie pobrane oraz ustalił jego wysokość i obowiązek zwrotu. Odniósł się do podnoszonego przez skarżącego zarzutu telefonicznego powiadomienia o śmierci matki oraz okoliczności dotyczących stanu jego zdrowia. W toku postępowania skarżący nie przedstawił natomiast dowodów, którym organ odmówiłby wiarygodności, wobec czego nie powstał obowiązek zawarcia w uzasadnieniu decyzji przyczyn takiego stanowiska organu. Uzasadnienie prawne decyzji zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej, z przytoczeniem przepisów prawa.
W związku z powyższym, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił. O wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego wyznaczonego z urzędu Sąd postanowił w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a.
k.ż.