II SA/Łd 595/24

II SA/Łd 595/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-10-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Beata Czyżewska /sprawozdawca/
Jarosław Czerw /przewodniczący/
Piotr Mikołajczyk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 421
art. 27, art. 28
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 810
art. 2 ust. 1, art. 11 ust. 2, art.. 3 ust. 3, art. 4 ust. 1, art. 26 ust. 1 pkt 2, ust. 2 i 3a, art. 26 ust. 3g i ust .3i
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j).
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 9, art. 11, art 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. i par.  3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Dnia 8 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk, Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.), , Protokolant asystent sędziego Agnieszka Chrzanowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2024 roku sprawy ze skargi I. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 17 czerwca 2024 r. znak 010070/680/3067655/2023 postępowanie 390671729 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 25 stycznia 2024 roku znak 010070/680/3067655/2023 postępowanie 390671729 wraz z decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 3 stycznia 2024 roku znak 010070/680/3067655/2023 postępowanie 390671729. MR
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 17 czerwca 2024 r. znak: 010070/680/3067655/2023, postępowanie nr 390671729 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu odwołania I. L., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 25 stycznia 2024 r. znak: 010070/680/3067655/2023, postępowanie nr 390671729 o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko T. L. na okres świadczeniowy 2023/2024.
Jak wynika z akt sprawy pismem z 13 marca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (określany dalej w skrócie jako "organ pierwszej instancji" lub "ZUS"), po rozpatrzeniu wniosku I. L., poinformował o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko T. L. na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 500 zł. Ponadto pouczył stronę między innymi, że w przypadku wyjazdu z Polski na okres powyżej 1 miesiąca, należy poinformować o tym ZUS, najpóźniej w terminie 7 dni od dnia wyjazdu. Informację tę należy przekazać za pośrednictwem profilu informacyjnego PUE ZUS albo osobiście w placówce ZUS. Wyjazd obywatela U. albo jego małżonka z terytorium Polski na okres powyżej 1 miesiąca pozbawia go prawa do legalnego pobytu w Polsce, który uzyskał na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy państwa obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Prawo do świadczenia wychowawczego w takiej sytuacji przysługuje od miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba wyjechała z Polski.
Pismem z 25 grudnia 2023 r. ZUS poinformował stronę, że kwota przyznanego świadczenia wychowawczego na dziecko T. L. od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. będzie wynosić 800 zł miesięcznie.
Decyzją z 3 stycznia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 26 ust. 3g ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy (...), wstrzymał wypłatę świadczenia wychowawczego przyznanego na dziecko T. L. . Organ stwierdził, że na podstawie danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że I. L. wyjechała z Polski 22 grudnia 2022 r. Jednocześnie organ wskazał warunki podjęcia wypłaty świadczenia wychowawczego i wyjaśnił, że zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy, wyjazd obywatela Ukrainy z Polski na okres powyżej 30 dni pozbawia go prawa do legalnego pobytu w Polsce na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy. Z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje obywatelowi Ukrainy jeżeli zamieszkuje z dziećmi w Polsce. Oznacza to, że wypłata świadczenia wychowawczego zostanie wznowiona od miesiąca, w którym wstrzymano jego wypłatę, o ile wyjazd strony z Polski nie przekroczy 30 dni i spełni ona warunek zamieszkiwania w Polsce wraz z dzieckiem, na które zostało przyznane świadczenia.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła I. L., argumentując że wyjechała z Polski 22 grudnia 2023 r. lecz wróciła do Polski przez Sofię i Brukselę już 26 grudnia 2023 r. Do odwołania załączyła zaświadczenie o nadaniu numeru PESEL z 7 kwietnia 2022 r. potwierdzające posiadanie statusu UKR, kserokopię paszportu z pieczątkami oraz biletu lotniczego na dzień 26 grudnia 2023 r.
Decyzją z 25 stycznia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił przyznane I. L. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko T. L. od 23 grudnia 2023 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał przepisy ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 103 z późn.zm. - dalej w skrócie "ustawa pomocowa") i ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2023 r. poz. 810 z późn.zm. - dalej w skrócie "ustawa").
Motywując podjęte rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji wyjaśnił, że na podstawie danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że strona wyjechała z Polski i utraciła prawo do legalnego pobytu w Polsce. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy pomocowej, wyjazd obywatela Ukrainy z Polski na okres powyżej 30 dni pozbawia go prawa do legalnego pobytu w Polsce na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. Jednocześnie organ stwierdził, że za miesiąc, w którym strona wyjechała z Polski, świadczenie wychowawcze przysługuje w pełnej wysokości.
Na zakończenie organ pouczył stronę, że w przypadku, gdy w związku z wyjazdem z Polski powstanie nadpłata świadczenia, zostanie wydana odrębna decyzja o nienależnie pobranym świadczeniu, w której strona zostanie poinformowana o kwocie, którą należy złożyć.
W odwołaniu od powyższej decyzji I. L. wyjaśniła, że wyjechała z Polski 22 grudnia 2023 r. i wróciła do Polski 26 grudnia 2023 r. przez Sofię i Brukselę. Wskazała także, że 27 grudnia 2023 r., była już w pracy, o czym ma świadczyć załączona do odwołania kopia podpisanej listy obecności. Wobec powyższego strona wniosła o wznowienie wypłaty świadczenia wychowawczego i wyjaśniła, że dokłada wszelkich starań by jej powrót do Polski został prawidłowo odnotowany przez Straż Graniczną. Do odwołania załączyła ponadto kopię umowy o pracę, informację o warunkach i uprawnieniach pracowniczych.
W dniu 8 lutego 2024 r. strona ponowiła wniosek o wznowienie wypłaty świadczeń, załączając zaświadczenie z rejestru PESEL z 1 lutego 2024 r. potwierdzające posiadanie statusu UKR.
Pismem z 9 lutego 2024 r. organ pierwszej instancji, na podstawie art. 19 ustawy wezwał stronę do wyjaśnienia rozbieżności wynikających ze złożonego wniosku o świadczenie wychowawcze z danymi zawartymi w rejestrze Straży Granicznej. ZUS wyjaśnił, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Straż Graniczną ustalił, iż strona utraciła legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem z terytorium Polski 22 grudnia 2023 r. Ponowny przyjazd strony nie został odnotowany jako przyjazd obywatela Ukrainy w związku z działaniami wojennymi. Wobec tego strona została wezwana do wyjaśnienia niezgodności w najbliższym Urzędzie Miejskim/Urzędzie Gminy w sprawie statusu "UKR". Wznowienie wypłaty nastąpi po zaktualizowaniu danych zawartych w rejestrach Straży Granicznej. Niezgodności należy wyjaśnić w terminie 30 dni od dnia otrzymania tego wezwania. Jeśli niezgodności nie zostaną poprawione w wyznaczonym terminie, będzie to skutkowało wydaniem decyzji na podstawie posiadanych dowodów w sprawie.
Pismem z 15 kwietnia 2023 r. I. L. ponownie wniosła o wznowienie wypłaty świadczenia wychowawczego załączając kopię biletu lotniczego i karty pokładowej świadczące o jej powrocie do Polski 26 grudnia 2023 r., kopię zaświadczenia z rejestru Pesel z 1 lutego 2024 r. o posiadaniu statusu UKR, umowę o pracę z informacją o przetwarzaniu danych osobowych, kopię paszportu wraz z pieczątkami i kopię pisma z Placówki Straży Granicznej W. z 21 lutego 2024 r.
Powołaną na wstępie decyzją z 17 czerwca 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 z późn.zm. - dalej w skrócie "k.p.a."), art. 28 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 421), utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że świadczenie wychowawcze przysługuje obywatelowi Ukrainy, jeżeli jego pobyt w Polsce został uznany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. Za legalny, na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej, uznaje się pobyt obywatela Ukrainy, który przybył do Polski z Ukrainy w związku z działaniami wojennymi po 23.02.2022 r. jeśli został mu nadany numer PESEL z oznaczeniem statusu cudzoziemca "UKR" i został umieszczony w rejestrze pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski po 23.02.2022 r. w związku z działaniami wojennymi przez Komendanta Głównego Straży Granicznej.
Na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji organ stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że strona przyjechała do Polski 2 marca 2022 r. i uzyskała status uchodźcy. Następnie utraciła legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem z terytorium Polski 22 grudnia 2023 r. Po tej dacie brak jest informacji o ponownym przyjeździe strony do Polski we wspomnianym wyżej rejestrze.
Odnosząc się do zarzutu odwołania o powrocie do Polski przez Brukselę po 22 grudnia 2023 r., organ stwierdził, że pomimo wezwania z 9 lutego 2024 r. odwołująca nie odnowiła statusu UKR od nowej daty przyjazdu do Polski w Urzędzie Gminy. Zgodnie z aktualnymi zapisami w rejestrze Straży Granicznej strona nadal nie posiada legalnego pobytu w Polsce w związku z wyjazdem 22 grudnia 2023 r. Na podstawie zapisów w rejestrze prowadzonym przez straż graniczną należy stwierdzić, że odwołująca nie spełnia warunków do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego wynikających z art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej.
Z powyższym rozstrzygnięciem Prezesa ZUS nie zgodziła się I. L., która w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła o jej uchylenie jako wydanej sprzecznie z prawem. Autorka skargi powtórzyła argumenty z odwołania od decyzji organu pierwszej instancji i podtrzymała dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie. Do skargi załączyła kserokopie listy obecności, biletu lotniczego, karty pokładowej, paszportu, zaświadczeń z rejestru PESEL z 20 czerwca 2024 r., 1 lutego 2024 r., 7 kwietnia 2024 r. o posiadaniu statusu UKR.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i stwierdził, że obecnie, w związku ze złożoną skargą do WSA, Prezes ZUS dokonał ponownego odczytu danych w rejestrze SG. Z danych tych wynika, że 10 lipca 2024 r. rejestr matki został zaktualizowany i posiada ona legalność pobytu w okresach: 02.03.2022 r. -22.12.2023 r., 09.07.2024 r. - 30.09.2025 r. Na podstawie powyższy danych, organ stwierdził, że nadal nie ma podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko w okresie od 23.12.2023 r. do 31.05.2024 r.
Odnośnie informacji wskazanej w skardze, że po wyjeździe z Polski 26 grudnia 2023 r. odbył się powrót przez Sofię i Brukselę organ wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej obywatel Ukrainy traci legalność pobytu na terytorium Polski od dnia następnego po dniu wykreślenia z rejestru Straży Granicznej (SG). Wskazana w rejestrze SG data wykreślenia obywatela Ukrainy stanowi dla ZUS podstawę do uchylenia prawa do świadczenia. Zgodnie natomiast z art. 3 ust 1 ustawy pomocowej w przypadku gdy wjazd obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nastąpił przez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna osób przekraczających tę granicę, Komendant Główny Straży Granicznej rejestruje pobyt takiej osoby, na jej wniosek złożony w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Świadczenie wychowawcze przysługuje obywatelom Ukrainy, jeśli ich pobyt w Polsce został uznany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej albo posiadają oni kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy".
W rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej rejestrowany jest pobyt obywatela Ukrainy, który przybył do Polski z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy. Obywatelowi Ukrainy na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie gminy jest nadawany numer PESEL, ze statusem "UKR". Nadanie numeru PESEL ze statusem "UKR" potwierdza, że obywatel Ukrainy przebywa w Polsce legalnie na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. W przypadku wyjazdu obywatela Ukrainy z terytorium Polski na okres powyżej 1 miesiąca obywatel Ukrainy traci status "UKR". Osobom, które utraciły status "UKR", w wyniku wyjazdu z Polski, status ten może zostać ponownie nadany po ponownym przybyciu do Polski z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Świadczenie wychowawcze przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się o świadczenie lub pobierająca to świadczenie zamieszkuje na terytorium Polski z dzieckiem mającym status "UKR". Powołując się na treść art. 11 i art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej, organ stwierdził, że paszport z wpisami potwierdzającymi daty przekroczenia granicy nie stanowi dokumentu potwierdzającego legalność pobytu na terenie RP. Jeżeli zatem w rejestrze Straży Granicznej nie została wprowadzona data nabycia uprawnień do legalnego pobytu oznacza to, że osoba nie nabyła prawa legalnego pobytu, natomiast ZUS nie ma podstaw prawnych do wypłaty świadczenia wychowawczego w przypadku, gdy z rejestru Straży Granicznej wynika, że obywatel Ukrainy nie ma legalnego pobytu w Polsce, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. Świadczenia rodzinne są wypłacane na wniosek i to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że spełnia wymogi do przyznania świadczenia. Wnioskodawczyni wielokrotnie była informowana o konieczności uregulowania statusu uchodźcy. Skoro z rejestru Straży Granicznej wynika, że obywatel Ukrainy nie ma legalnego pobytu w Polsce nie może oczekiwać, że świadczenie wychowawcze na dziecko zostanie jej przyznane w spornym okresie wbrew obowiązującym przepisom prawa.
W dniu 17 września 2024 r. wpłynęło do akt sprawy pismo procesowe skarżącej, do którego załączyła pismo z 7 sierpnia 2024 r. stanowiące odpowiedź Zarządu Do Spraw Cudzoziemców Komendy Głównej Straży Granicznej, z którego wynika, że na dzień 7 sierpnia 2024 r. skarżąca posiada ważne uprawnienie. W systemach Straży Granicznej nie widnieje przyjazd skarżącej z Belgii do Polski w dniu 26 grudnia 2023 r. co wpływa na ciągłość przysługujących jej uprawnień. W celu zaewidencjonowania wjazdu skarżąca powinna zgłosić się do Urzędu Gminy.
Na rozprawie 8 października 2024 r. skarżąca poparła skargę. Oświadczyła, że jej odwołanie od decyzji ZUS z 3 stycznia 2024 r. o wstrzymaniu wypłaty świadczenia wychowawczego dotychczas nie zostało rozpoznane przez Prezesa ZUS. Skarżąca oświadczyła nadto, że 1 lutego 2024 r. stawiła się w Urzędzie Miasta Ł. na ul. [...], celem odnowienia statusu UKR a następnie uczyniła to 10 lipca 2024 r. W dniu 26 lipca 2024 r. udała się ponownie do Urzędu Miasta Ł. na ul. [...]. Kierowała pisma do Straży Granicznej z prośbą o potwierdzenie przekroczenia granicy, próbowała również nawiązać kontakt z liniami lotniczymi, jednak bezskutecznie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 z późn.zm. - dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procesowymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Sąd kontrolując w zakreślonych wyżej granicach legalność zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 czerwca 2024 r. utrzymującej w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 25 stycznia 2024 stwierdził, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa w stopniu rzutującym na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością usunięcia ich z obrotu prawnego.
Lektura akt sprawy dowodzi, że zasadniczą osią sporu pomiędzy stronami postępowania jest ustalenie czy organ prawidłowo uchylił przyznane I. L. prawo do świadczenia wychowawczego na syna T. L. od 23 grudnia 2023 r.
Materialnoprawną podstawę kontrolowanych na gruncie rozpatrywanej sprawy rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 167 - dalej w skrócie "ustawa pomocowa") oraz ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 421 - dalej w skrócie "ustawa").
Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy pomocowej, ustawa określa szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Kwestie legalności pobytu obywatela Ukrainy na terytorium RP normuje art. 2 ustawy pomocowej, który w ust. 1 stanowi, że jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 czerwca 2024 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki.
Jak wynika z art. 3 ust. 3 ustawy pomocowej, Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1. W rejestrze zgodnie z art. 3 ust. 4 pkt 2, 2a i 3 przechowuje się informację o dacie: przekroczenia granicy Rzeczypospolitej Polskiej w kierunku wjazdowym, przekroczenia granicy Rzeczypospolitej Polskiej w kierunku wyjazdowym, złożenia wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 1; informacje o dacie i miejscu przekroczenia granicy zewnętrznej, w rozumieniu art. 2 pkt 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen) (Dz. Urz. UE L 77 z 23.03.2016, str. 1, z późn. zm.), niebędącej granicą Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli wjazd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie nastąpił bezpośrednio z terytorium Ukrainy; informację o dacie końcowej okresu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznawanego za legalny na podstawie art. 2 ust. 1.
W przypadku gdy wjazd obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie został zarejestrowany przez komendanta placówki Straży Granicznej podczas kontroli granicznej lub nastąpił przez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna osób przekraczających tę granicę, Komendant Główny Straży Granicznej rejestruje pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na jego wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1 (art. 3 ust. 1 ustawy pomocowej). Zarejestrowanie pobytu obywatela Ukrainy, o którym mowa w ust. 1, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej następuje na jego wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1 (art. 3 ust. 2 ustawy pomocowej).
Jak stanowi art. 4 ust. 1 ustawy pomocowej, obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 oraz z 2023 r. poz. 497, 1394 i 1941).
Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 2, ust. 3 i ust. 3a ustawy pomocowej, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810 i 1565), jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1, ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, nie wcześniej niż od miesiąca, w którym obywatel ten został wpisany do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - również dziecko zostało wpisane do tego rejestru. Wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w ust. 1, zawiera numer PESEL wnioskodawcy oraz, jeżeli występuje, rodzaj, serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - numer PESEL dziecka oraz, jeżeli występuje, rodzaj, serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy. Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 2-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, oraz, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, organowi właściwemu w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2.
W kontrolowanej sprawie niespornym jest, że skarżąca wraz synem T. L. są obywatelami Ukrainy, którzy w związku z wjazdem do Polski 2 marca 2022 r., odnotowanym w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, uzyskali status uchodźcy UKR i został im nadany numer PESEL zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy pomocowej. Pobyt skarżącej oraz jej syna od 2 marca 2022 r. miał więc charakter legalny w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. Wnioskiem z 6 marca 2023 r. I. L. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. (art. 26 ust. 1 pkt 2, ust. 3 ustawy pomocowej). Pismem z 13 marca 2023 r. organ poinformował stronę o przyznaniu świadczenia wychowawczego na wspomniany wyżej okres. Sytuacja prawna skarżącej uległa jednak diametralnej zmianie na skutek wyjazdu z Polski w dniu 22 grudnia 2023 r., bowiem najpierw decyzją z 3 stycznia 2024 r. organ wstrzymał wypłatę świadczenia wychowawczego, a następnie decyzją z 25 stycznia 2024 r. uchylił przyznane skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na syna T. L. od dnia 23 grudnia 2023 r.
Wskazać wobec tego trzeba, że zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy pomocowej, wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1.
Jak wynika z dyspozycji art. 4 ust. 17a ustawy pomocowej, status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, zwany dalej "statusem UKR", jest automatycznie zmieniany na status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. c tej ustawy (czyli na status NUE), po przekazaniu przez Komendanta Głównego Straży Granicznej z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, informacji o wyjeździe z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o którym mowa w art. 11 ust. 2 (czyli po przekazaniu informacji o wyjeździe na okres powyżej 30 dni).
Nadto, zgodnie z art. 26 ust. 3g ustawy pomocowej wypłata świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, podlega wstrzymaniu, jeżeli otrzymujący te świadczenia lub to dofinansowanie obywatel Ukrainy przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, lub dziecko, na które przysługuje świadczenie lub dofinansowanie, wyjedzie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Innymi słowy, wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Polski na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa stanowi art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. Skutkuje zatem utratą legalności pobytu oraz utratą statusu UKR, czyli statusu osoby, której nadano numer PESEL w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy pomocowej, a nadto wstrzymaniem wypłaty świadczeń, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 1-4, w tym wypłaty świadczenia wychowawczego.
A contrario, z powyższych przepisów wynika, że w przypadku gdy pobyt obywatela Ukrainy poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie trwał dłużej niż 30 dni, wówczas taki pobyt nie skutkuje pozbawieniem obywatela Ukrainy uprawnień wynikających z art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej.
W rozpatrywanej sprawie niespornym jest, że skarżąca wyjechała z terytorium Polski 22 grudnia 2023 r. Pobyt I. L. poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z tym wyjazdem, nie trwał dłużej niż 30 dni, ponieważ skarżąca wróciła do Polski 26 grudnia 2023 r., przez Sofię i Brukselę, na dowód czego przedłożyła kserokopię paszportu z pieczątkami potwierdzającymi jej powrót 26 grudnia 2023 r., kserokopie biletu lotniczego na dzień 26 grudnia 2023 r. z Brukseli do W. wraz z kartą pokładową, kserokopię umowy o pracę oraz podpisanej listy obecności. W toku postępowania administracyjnego skarżąca do akt sprawy załączyła również powiadomienie wystawione przez Urząd Gminy – Ł. 7 kwietnia 2022 r. o nadaniu numeru PESEL i posiadaniu statusu UKR, zaświadczenie z rejestru PESEL wystawione przez Prezydenta Miasta Ł. z 1 lutego 2024 r. potwierdzające posiadanie przezeń statusu cudzoziemca UKR - czyli cudzoziemca, któremu nadano numer PESEL w związku z konfliktem na terytorium Ukrainy, natomiast do skargi załączyła zaświadczenia z rejestru PESEL wystawione przez Ministra Właściwego ds. Informatyzacji 20 czerwca 2024 r. o posiadaniu przez skarżącą i jej syna statusu UKR.
Powyższe okoliczności, co prawda nie zostały zakwestionowane przez organy orzekające w sprawie, nie mniej jednak ich zdaniem, pozostają one bez istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Straży Granicznej odnotowano wyłącznie datę utraty legalności pobytu z dniem wyjazdu - 22 grudnia 2023 r., i dotychczas nie odnotowano daty ponownego nabycia uprawnień do legalnego pobytu w Polsce w związku z przyjazdem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organy orzekające obu instancji stoją bowiem na stanowisku, że dla ustalenia legalności pobytu obywatela Ukrainy zobowiązane są kierować się wyłącznie treścią rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. W tej konkretnej sprawie według historii wykreśleń z rejestru z powodu wyjazdu powyżej miesiąca - dokonano wykreślenia 22 grudnia 2023 r. Zgodnie z danymi o okresach legalności pobytu - okres uprawniający trwał od 2 marca 2022 r. do 22 grudnia 2023 r. A zatem, jak przyjmuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w ślad za nim Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopiero po zmianie danych w tym rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej i ponownym zarejestrowaniu pobytu obywatela Ukrainy na jego wniosek złożony w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i odnowieniu statusu UKR możliwe będzie przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego od daty ponownego uzyskania przez stronę statusu uprawniającego do otrzymania świadczenia wychowawczego.
Zaprezentowane wyżej stanowisko jest - w przekonaniu Sądu - błędne i nie zasługuje na aprobatę w demokratycznym państwie prawnym.
Zgodnie z art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są obowiązani do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL.
Z powyższych przepisów jasno wynika, że informacja przekazana ZUS przez Komendanta Głównego Straży Granicznej o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2, jest tylko jednym z dowodów uwzględnianych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przy weryfikacji dalszego prawa do świadczenia wychowawczego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w powyższym unormowaniu sformułowanie "w szczególności". Oznacza to, że przekazana ZUS przez Komendanta Głównego Straży Granicznej informacja o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2 ustawy pomocowej (a więc o wyjeździe z terytorium Polski na okres powyżej 30 dni), nie ma charakteru wiążącego dla organu w tym zakresie, że nie pozbawia strony prawnej możliwości dowodzenia za pomocą innych dowodów, że jej pobyt poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie przekraczał 30 dni i w konsekwencji, że stosownie do art. 11 ust. 2 nie skutkował utratą uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. Przypomnieć bowiem trzeba, że powyższym zakresie zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 i 803), ponieważ ustawodawca wyraźnie wskazał przypadki wyłączenia jego stosowania, które nie obejmują przyznawania oraz uchylenia i zmiany świadczenia wychowawczego. Nie obejmują również wstrzymania wypłaty tego świadczenia, ani też prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie.
Skoro więc w świetle przedłożonych przez I. L. dowodów, których organy w toku postępowania wyjaśniającego nie zdołały skutecznie zakwestionować, pobyt skarżącej poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie trwał dłużej niż 30 dni, to jej pobyt nie powinien utracić charakteru legalnego w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. Błędne jest wobec tego stanowisko ZUS, że weryfikując uprawnienie skarżącej do świadczenia wychowawczego związany był treścią rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej i dopiero po zmianie tych danych w rejestrze, a więc po ustaleniu daty ponownego uzyskania statusu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z działaniami wojennymi na Ukrainie, możliwe będzie przyznanie świadczenia od daty ponownego uzyskania przez stronę statusu uprawniającego do otrzymania świadczenia.
Warto w tym miejscu zauważyć, że zgodnie z art. 4 w przypadku automatycznej zmiany statusu, o której mowa w ust. 17a, jeżeli osoba, której nadano numer PESEL, potwierdzi, że jej pobyt poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie trwał dłużej niż okres, o którym mowa w art. 11 ust. 2, status UKR może zostać przywrócony w trybie art. 11 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (ust. 17b). W przypadku wyjazdu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o którym mowa w art. 11 ust. 2, w ramach granic wewnętrznych Rzeczypospolitej Polskiej z państwami strefy Schengen, status UKR może zostać zmieniony na podstawie oświadczenia o wyjeździe z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres, o którym mowa w art. 11 ust. 2, złożonego przez osobę, której nadano ten status, lub osobę ją reprezentującą (art. 17c). Osobom, którym zmieniono status UKR, w wyniku czynności, o których mowa w ust. 17a lub 17e, na inny, status ten może zostać ponownie nadany w wyniku przybycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Opuszczenie terytorium Ukrainy musi zostać udokumentowane lub zarejestrowane w rejestrze, o którym mowa w art. 3 ust. 3 (ust. 17f). W przypadku, o którym mowa w ust. 17f, jeżeli ponowny wjazd nastąpił przez granice Rzeczypospolitej Polskiej będące zewnętrznymi granicami strefy Schengen, ponowne nadanie statusu UKR następuje automatycznie w wyniku przekazania informacji z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, wraz ze wskazaniem daty wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 17g). W przypadku, o którym mowa w ust. 17f, status UKR może zostać ponownie nadany na skutek ponownego złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1. Danych obywatela Ukrainy nie wprowadza się ponownie do rejestru, o którym mowa w art. 6 ust. 1, z wyjątkiem odcisków palców, jeżeli nie pobrano ich przy nadaniu numeru PESEL, oraz fotografii, jeżeli wizerunek osoby uległ zmianie w sposób utrudniający ustalenie jej tożsamości (ust. 17h). Rejestracji danych, o której mowa w ust. 17b, 17c, 17e i 17f, dokonuje dowolny organ wykonawczy gminy. Organem rejestrującym dane na podstawie ust. 17a i 17g, o którym mowa w art. 10 ust. 6 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, jest Komendant Główny Straży Granicznej (ust. 17i).
Z przywołanych wyżej unormowań jasno wynika, że utracony uprzednio status UKR może zostać przywrócony stronie, gdy podejmie ona prawem określone działania. W rozpatrywanej sprawie należy jednak zwrócić szczególną uwagę na aktywność jaką wykazała się skarżąca w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego, celem przywrócenia uprawnień do świadczenia wychowawczego, o czym świadczą przedkładane do akt sprawy dokumenty czy też liczne wizyty w urzędzie gminy celem wyjaśnienia zaistniałej sytuacji. Organy obu instancji ograniczyły natomiast swoją aktywność wyłącznie do sprawdzenia co jakiś czas rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej i udzielania skarżącej informacji nieadekwatnych (niepełnych) do sytuacji w jakiej się znalazła, czego przykładem jest chociażby zawarte w piśmie z 13 marca 2023 r. informującym o przyznaniu świadczenia wychowawczego, pouczenie o treści art. 11 ust. 2 ustawy pomocowej. Następnie, w decyzji o wstrzymaniu wypłaty świadczenia z 3 stycznia 2024 r. ZUS odwołując się do art. 11 ust. 2 i art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy pomocowej stwierdził, że "wypłatę świadczenia wychowawczego wznowimy od miesiąca, w którym wstrzymaliśmy jego wypłatę, o ile Pana/Pani wyjazd z Polski nie przekroczy 30 dni i spełni Pan/Pani warunek zamieszkiwania w Polsce wraz z dzieckiem, na które zostało przyznane świadczenie". W decyzji z 25 stycznia 2024 r. ZUS ograniczył się zaledwie do przytoczenia art. 11 ust. 2 ustawy pomocowej. W piśmie z 9 lutego 2024 r. ZUS wezwał skarżąca do wyjaśnienia rozbieżności wynikających ze złożonego wniosku o świadczenie wychowawcze z danymi zawartymi z rejestrze Straży Granicznej, poprzez wyjaśnienie niezgodności w najbliższym Urzędzie Miejskim/Urzędzie Gminy w sprawie statusu "UKR" i pouczył, że wznowienie wypłaty świadczenia nastąpi po zaktualizowaniu danych zawartych w rejestrach Straży Granicznej. W świetle przytoczonych wyżej pouczeń skarżąca miała pełne prawo sądzić, że skoro jej wyjazd z terytorium Polski nie trwał dłużej niż 30 dni, to nie utraciła uprawnień z art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej, a skoro w dalszym ciągu, po powrocie do Polski mieszkała z synem, to przysługuje je prawo do świadczenia wychowawczego.
W przypadku zaś, gdy skarżąca przedłożyła organowi wiarygodne dowody świadczące o tym, że jej pobyt poza terytorium Polski nie trwał dłużej niż 30 dni, organ winien skontaktować się z Komendantem Głównym Straży Granicznej celem wyjaśnienia zaistniałej sytuacji zwłaszcza, że strona w toku postępowania przedkładała aktualnie wydane zaświadczenia potwierdzające posiadanie statusu UKR. Bierna postawa organów orzekających świadczy dobitnie o naruszeniu przezeń w stopniu rzutującym na wynik sprawy unormowanej w art. 9 k.p.a. zasady informowania stron. W myśl tej zasady organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W tej konkretnej sprawie strona z powodu nieznajomości prawa utraciła prawo do świadczenia wychowawczego na syna, a organy nie uczyniły nic by temu zapobiec.
Szczegółowa lektura decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i utrzymującej ją w mocy decyzji Prezesa ZUS dowodzi również, że nie odpowiadają one podstawowym wymogom przewidzianym w art. 107 § 1 pkt 4 - 6 k.p.a. i § 3 k.p.a. w zakresie elementów składowych decyzji, a konkretnie - powołania podstawy prawnej, rozstrzygnięcia oraz uzasadnienia faktycznego i prawnego. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W decyzji z 25 stycznia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołał ogólnikowo ustawę pomocową oraz ustawę z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zaś w jej treści przywołał brzmienie art. 11 ust. 2 ustawy pomocowej. Natomiast Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał przepisy art. 28 ustawy oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., przytaczając z kolei w uzasadnieniu art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. W żadnej z podjętych na gruncie rozpatrywanej sprawy decyzji nie został powołany przepis art. 27 ustawy, który stanowi podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. Próżno wreszcie w motywach kontrolowanych rozstrzygnięć poszukiwać wyjaśnienia podstawy prawnej ich wydania oraz jasnego i rzeczowego uzasadnienia faktycznego, w tym precyzyjnego wyjaśnienia powodów uchylonego uprzednio prawa do świadczenia wychowawczego w odniesieniu do sytuacji w jakiej znalazła się skarżąca. Stan faktyczny sprawy przedstawiony przez w decyzji pierwszej instancji ograniczył się zaledwie do jednego zdania: "Na podstawie danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustaliliśmy, że wyjechała Pani z Polski i utraciła prawo do legalnego pobytu". Co prawda uchybienia decyzji pierwszoinstancyjnej starał się, konwalidować Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przedstawiając nieco szerzej motywy podjętego rozstrzygnięcia, to jednak w uzasadnieniu wydanej przezeń decyzji próżno poszukiwać rzeczowego ustosunkowania się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od decyzji i załączonych do niego dowodów. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania, określonej w art. 11 k.p.a. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji. Uzasadnienie stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną jej część. Z tego względu motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Warunki te w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione.
Kolejnym uchybieniem dostrzeżonym przez Sąd, skutkującym koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS jest uchylenie decyzją z 25 stycznia 2024 r. prawa do świadczenia wychowawczego z mocą wsteczną - od 23 grudnia 2023 r.
Godzi się zatem wskazać, że przepis art. 27 ust. 1 ustawy, precyzujący przesłanki zmiany lub uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego w swej konstrukcji jest przepisem podobnym do art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615), stanowiącego, że organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Na tle art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych podobniej jak i na gruncie art. 27 ustawy, w orzecznictwie sądów administracyjnych jak i w piśmiennictwie przedmiotu prezentowane jest stanowisko, wedle którego decyzje wydane w tym trybie mają charakter konstytutywny, czyli kształtują sytuację prawną adresata i działają ze skutkiem ex nunc (z mocą na przyszłość, od daty wydania decyzji). Jak klarownie wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 czerwca 2020 r., I OSK 2390/19 (Lex nr 3099497) charakter konstytutywny decyzji nie przesądza o skutkach z niej wynikających. W doktrynie i judykaturze dominuje pogląd, że kwestia, jaki skutek ex tunc, czy ex nunc, ma określone orzeczenie, związana jest nie z samym podziałem orzeczeń na konstytutywne oraz deklaratoryjne, ale zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy (M. Kamiński, Teoretyczne problemy podziału decyzji administracyjnych na deklaratoryjne i konstytutywne a zagadnienie ich skuteczności temporalnej, PPP nr 5 z 2008 r. str.47 i nst. oraz wyrok Sądu Najwyższego z 19 lutego 2009 r., III PO 7/08, OSNP 2010/17-18/222). Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Należy więc uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (wyrok NSA z 28 października 2009 r., II GSK 153/09, A. Mączyński, Skuteczność orzeczeń w postępowaniu cywilnym, Kraków 1974, s.151 - por. wyrok NSA z 3 stycznia 2013 r., I OSK 1129/12). Podkreśla się, że pogląd co do skutku wstecznego niektórych decyzji prawokształtujących należy odnieść tylko do sytuacji wynikających z prawa materialnego, a w szczególności do sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego (por. wyrok SN z 19 lutego 2007 r., III KRS 7/06; wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1269/19).
Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie. Żaden przepis ustawy nie wiąże skutku prawokształtującego z datą zaistnienia określonych okoliczności faktycznych ani też uchylenie/zmiana decyzji nie następuje na korzyść strony.
Stanowisko, że decyzja uchylająca lub zamieniająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 ustawy, ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc (z mocą na przyszłość, od daty wydania decyzji), znajduje obecnie aprobatę w orzecznictwie sądów administracyjnych w wyrokach dotyczących świadczeń wychowawczych, jak również związanych ze stosowaniem podobnie brzmiącego art. 32 u.ś.r. (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 24 maja 2018 r., I OSK 2842/17; 28 kwietnia 2022 r., I OSK 1465/21; 7 lutego 2018 r., I OSK 1894/17; 27 września 2017 r., I OSK 196/16; wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Warszawie z 16 stycznia 2018 r., I SA/Wa 1759/17; Bydgoszczy z 16 kwietnia 2019 r., SA/Bd 70/19; Lublinie z 18 października 2017 r., II SA/Lu 432/17; Białymstoku z 8 grudnia 2022 r., II SA/Bk 722/22; Łodzi z 29 kwietnia 2021 r., II SA/Łd 822/20 oraz z 7 marca 2023 r. II SA/Łd 958/22, II SA/Łd 959/22, II SA/Łd 960/22 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Na zakończenie rozważań należy dodatkowo zwrócić uwagę na fakt, że zgodnie z art. 13a ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji. Taka forma orzekania jest zastrzeżona wyłącznie w sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego (art. 13a ust. 4 ww. ustawy). Skoro ustawodawca w art. 23 ustawy oraz w art. 26ust. 3g ustawy pomocowej nie przewidział formy prawnej dla wstrzymania wypłaty świadczenia wychowawczego, to należy przyjąć, że organ wstrzymuje wypłatę tego świadczenia w drodze czynności materialno-technicznej, a nie w formie władczej - w drodze decyzji administracyjnej, jak miało to miejsce na gruncie rozpatrywanej sprawy.
Reasumując, Sąd stwierdził, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem prawa procesowego - art. 7, art. 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 § 1, art. 107 § 1 pkt 4-6 i § 3 k.p.a., poprzez wybiórczą ocenę dowodów prowadzącą do błędnych wniosków, a będącą konsekwencją błędnej wykładni przepisów prawa materialnego - art. 26 ust. 3i, art. 11 ust. 2 i art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. W sprawie został również naruszony art. 27 ustawy, poprzez uchylenie prawa do świadczenia z mocą wsteczną oraz art. 26 ust. 3g, poprzez wydanie decyzji o wstrzymaniu wypłaty świadczenia wychowawczego, w sytuacji gdy brak było ku temu podstaw. Wobec stwierdzonych uchybień rzutujących na wynik sprawy Sąd zobligowany był usunąć wydane decyzje z obrotu prawnego wraz z decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 3 stycznia 2024 r. o wstrzymaniu wypłaty świadczenia wychowawczego.
W świetle przedstawionych przez skarżącą w toku postępowania wyjaśniającego dowodów Sąd w okolicznościach rozpatrywanej sprawy uznał, że skoro wyjazd strony z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie przekraczał 30 dni, to nie utraciła ona uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. Nadto wobec faktu, że skarżąca po powrocie do Polski mieszkała z synem, co nie zostało podważone przez organ, w dalszym posiadała prawo do świadczenia wychowawczego, co organy uwzględnią kontynuując postępowanie.
W tych okolicznościach Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
dj