II SA/Łd 589/25

II SA/Łd 589/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-10-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska
Arkadiusz Blewązka /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Sieniuć
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 10, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 64 pkt 7
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Dnia 22 października 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2025 roku sprawy ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 20 maja 2025 r. nr SKO.4115.104.2025 w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Ozorków z dnia 16 kwietnia 2025 r. znak: 657-9/MOPS/odmowa/2909/2025. dc
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia 20 maja 2025 r., nr SKO.4115.104.2025 - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572), dalej jako: "k.p.a." oraz art. 60, art. 61, art. 64 i art. 64a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2024.1283 ze zm.), dalej jako: "u.p.s." - po rozpatrzeniu odwołania A.K. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Ozorków z dnia 16 kwietnia 2025 r., znak: 657-9/MOPS/odmowa/2909/2025 o odmowie zwolnienia A.K. z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt matki - Z.K. w Domu Pomocy Społecznej w O.
Jak wynika z akt administracyjnych, Burmistrz Miasta Ozorków decyzją z dnia 21 lutego 2022 r., nr 657-2/MOPS/odpł.DPS/2982/2022 ustalił A. K. odpłatność za pobyt matki - Z.K. w Domu Pomocy Społecznej w O. zobowiązując ją do ponoszenia odpłatności za pobyt matki, od dnia 20 sierpnia do dnia 31 sierpnia 2021 r. w wysokości 258,91 zł, od dnia 1 do dnia 30 września 2021 r. w wysokości 668,84 zł, od dnia 1 października 2021 r. do dnia 31 października 2022 r. w wysokości 2 328 zł miesięcznie oraz od dnia 1 listopada 2022 r. do odwołania w wysokości 495,48 zł miesięcznie.
Burmistrz Miasta Ozorków decyzją z dnia 26 października 2022 r., nr 657- 4/MOPS/odpł.DPS/2982/2022 zmienił kwotę ponoszonej przez stronę odpłatności od dnia 1 do dnia 31 lipca 2022 r. na kwotę 3 196,42 zł oraz od dnia 1 sierpnia 2022 r. do odwołania na kwotę 3 091,87 zł miesięcznie.
Następnie Burmistrz Miasta Ozorków decyzją z dnia 18 lipca 2023 r., nr 657- 7/MOPS/odpł.DPS/2982/2022 zmienił na korzyść strony wysokość wnoszonej opłaty z kwoty 3 091,87 zł miesięcznie na kwotę 1 536,09 zł w okresie od 1 do 31 maja 2023 r. oraz od 1 czerwca 2023 r. do odwołania na kwotę 1 164,69 zł miesięcznie.
W dniu 25 listopada 2024 r. do Burmistrza Miasta Ozorkowa wpłynął wniosek A.K. o zwolnienie z opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Jak wskazała autorka wniosku, matka nie wykonywała wobec niej obowiązku opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój, co spowodowało traumę z dzieciństwa i wielokrotną konieczność korzystania z pomocy psychologa. Wnioskodawczyni od trzynastego roku życia była wychowywana przez babcię, a matka w żaden sposób nie partycypowała w alimentacji. Wnioskodawczyni pracowała dorywczo, gdyż popadła w niedostatek. Z.K. była matką adopcyjną, a cały dorobek życia testamentem przekazała wnukom, natomiast wnioskodawczynię wydziedziczyła.
Z ustaleń organu wynika, że A.K. jest osobą rozwiedzioną, mieszka sama i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Zgodnie z zaświadczeniem o zarobkach w październiku 2024 r. strona otrzymała wynagrodzenie za miesiąc wrzesień 2024 r. w wysokości 4 583,38 zł. i tym samym jej dochód przekracza ustawowe kryterium 300 % dla osoby samotnie gospodarującej (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s., tj. kwotę 3 030 zł).
W tak ustalonym stanie faktyczno-prawnym Burmistrz Miasta Ozorków decyzją z dnia 16 kwietnia 2025 r. odmówił zwolnienia A.K. z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt matki - Z.K. w Domu Pomocy Społecznej w O. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 104 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a, art. 64 pkt 1-7, art. 64a, art. 106 ust. 4 i art. 107 u.p.s. oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.2024.1044). W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że brak jest dokumentów, które potwierdzałyby ponoszenie przez stronę opłat za pobyt innych członków rodziny w DPS lub innych placówkach, jak również występowanie okoliczności wymienionych w art. 64 pkt 2 u.p.s. takich jak długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny lub straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Strona jest osobą aktywną zawodowo, zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, pobierającą wynagrodzenie, które stanowi źródło utrzymania dla jednoosobowego gospodarstwa domowego. Strona nie przedstawiła również dokumentów, na podstawie których można stwierdzić, iż jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Ponadto brak jest potwierdzenia, aby przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub innej placówce opiekuńczo-wychowawczej, jak i nie przedstawiła wyroku sądu oddalającego powództwo o alimenty na rzecz matki. Do złożonego wniosku strona nie załączyła również żadnych dokumentów potwierdzających rażące naruszenie przez matkę obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem niej. W aktach sprawy brak jest dokumentów, które potwierdzałyby w sposób jednoznaczny powstanie okoliczności, o których mowa w art. 64 czy też w art. 64a u.p.s. Z uzyskanych podczas wywiadu informacji wynika, iż A.K. nie dysponuje dokumentami, które stanowią podstawę do zastosowania wyjątkowego trybu odstąpienia od opłaty. W ocenie organu, brak jest zatem udokumentowanego uzasadnienia pozwalającego na zwolnienie strony z wnoszonej opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 64a u.p.s. W ocenie organu, brak jest także podstaw do zwolnienia strony z opłaty na podstawie art. 64 u.p.s.
W odwołaniu od powyższej decyzji A.K. wyraziła niezadowolenie z wydanej decyzji argumentując, że zgodnie z art. 144 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2020.1359), dalej jako: "k.r.io.", ma prawo uchylić się od ponoszenia opłat na uprawnionego jeśli jest to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Jak wskazała strona, nie stać jej na ponoszenie kosztów utrzymania matki, bowiem po uiszczeniu opłaty strona sama nie będę miała za co żyć. Z.K. jest matką adopcyjną odwołującej, nigdy nie traktowała jej jak swojego dziecka, nigdy nie darzyła miłością, wielokrotnie nazywała odwołującą bękartem, przybłędą i obcą. Powtarzała, że żałuje, że ją adoptowała bo gdyby wzięła odwołującą jako rodzina zastępcza miałaby z tego chociaż pieniądze. Nie było między odwołującą, a matką więzi emocjonalnej. Z perspektywy czasu, jako osoba dorosła strona potrafi już spojrzeć na okres dzieciństwa i młodości z dystansem jednak jako dziecko patrzyła na to inaczej. Atmosfera w domu cały czas wywoływała u strony strach i stres, a matka oduczając odwołującą obgryzania paznokci wbijała jej szpilki pod paznokcie mówiąc że jak będzie bolało, to nie będzie ich obgryzać. Strona, jako dziecko nie wiedziała do jakiej instytucji ma się zwrócić o pomoc, było jej wstyd, że zostanie uznana jako patologia. W wieku 14 lat stroną zajęła się babcia, a ponieważ matka nie łożyła na jej utrzymanie, musiałam już wtedy pracować. Niezgodne z poczuciem moralności i sprawiedliwości u strony jest sytuacja kiedy nie zaznała ona niczego dobrego w aspekcie emocjonalnym, życiowym i finansowym, a musi płacić na rodzica przez którego do dnia dzisiejszego ma traumę. Do dnia wniesienia odwołania strona musiała zapłacić ponad 40 000 zł. Do dziś strona cierpi na nerwicę lekową, a trauma którą przeżyła w dzieciństwie rzutuje na jej dorosłe życie. Strona - jak wskazała - nie ma środków na ponoszenie kosztów pobytu matki w DPS. Uważa, że to jest wysoce niesprawiedliwe, żeby miała to czynić, gdyż to nie ona ją tam umieściła, nigdy nie czuła zaangażowania matki w jej wychowanie i nie czuje żadnej więzi emocjonalnej ani obowiązku moralnego, żeby ponosić koszty utrzymania matki. Matka sama zrezygnowała z kontaktów z odwołującą, nigdy nie dążyła to tego, żeby ich relacje choć w minimalnej części przypominały te, które istnieją między matką, a córką. Z wiedzy odwołującej wynika, że matka swoje mieszkanie zapisała w testamencie wnukowi A.M., zaś działkę w Rodzinnych Ogródkach Działkowych wnukowi I.M., jednocześnie wydziedziczając odwołującą. Strona jednak nie może uzyskać dostępu do testamentu, gdyż matka żyje, dlatego wniosła o to by organ wystąpił do notariusza o przedłożenie wypisu z aktu notarialnego testamentu. Jak wskazała strona, prowadzona jest przeciwko niej egzekucja, ma zajęte zarówno wynagrodzenie o pracę, jak i zablokowany rachunek bankowy. Gdy zostanie na stronę nałożona opłata sama znajdzie się w nędzy bo o ile majątek matki można spieniężyć i zapewnić jej utrzymanie, to strona takowego nie posiada.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i wskazując na treść art. 60, art. 64 i art. 64a u.p.s. wyjaśnił, że decyzja o zwolnieniu w całości lub w części z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ma uznaniowy charakter.
Następnie Kolegium wyjaśniło, że uiszczanie opłat za pobyt w domu pomocy społecznej stanowi dla osoby zobowiązanej obciążenie finansowe, zatem głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego. Jednak zwolnienie z ww. opłaty powinno mieć charakter wyjątkowy, wyłącznie w takim skonfigurowaniu, w którym sytuacja zdrowotna, rodzinna, życiowa i losowa wnioskującego reprezentuje taki ładunek aksjologiczny, który przełamuje fiskalizm państwa.
W sprawie organ rozważał jako podstawę zwolnienia strony z opłaty przesłankę wskazaną w art. 64 pkt 7 u.p.s. dotyczącą sytuacji, w której osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Kolegium następnie zaakcentowało, że przepis ten posługuje się określeniem "rażący", definiowanym jako "wyraźny, rzucający się od razu w oczy, bardzo duży". Natomiast pojęcie "inne obowiązki rodzinne", jak podano w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej u.p.s., tj. ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U.2022.66; druk sejmowy nr 1672), obejmuje natomiast obowiązki szczegółowo zdefiniowane w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące wykonywania władzy rodzicielskiej i relacji pomiędzy rodzicem a dzieckiem. Wśród obowiązków rodzinnych organ wskazał na: obowiązek wzajemnego szacunku i wspierania się rodziców i dzieci (art. 87 k.r.io.), obowiązek wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka z poszanowaniem jego godności i praw (art. 95 § 1 k.r.io.), obowiązek troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka (art. 96 § 1 k.r.io.), obowiązek przygotowania dziecka do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień (art. 96 § 1 k.r.io.), obowiązek rodziców i dzieci utrzymywania ze sobą kontaktów (art. 113 k.r.io.), obowiązek dopełnienia czynności związanych ze zgłoszeniem dziecka do szkoły, obowiązek zapewnienia regularnego uczęszczania dziecka na zajęcia szkolne czy obowiązek zapewnienia dziecku warunków umożliwiających przygotowywanie się do zajęć szkolnych. Pojęcie obowiązków rodzinnych może być interpretowane szeroko, a do kategorii tej można zaliczyć zarówno obowiązki wynikające z przepisów prawa (np. obowiązek alimentacyjny, obowiązki wynikające z k.r.io.), jak i powinności czysto społeczne lub moralne. W pojęciu niedopełnienia obowiązków rodzinnych mieści zaś się takie zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych.
Jak wyjaśniło Kolegium, przed zastosowaniem normy prawa materialnego organy administracyjne mają jednak obowiązek z urzędu lub na wniosek stron podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, co znaleźć powinno odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji skonstruowanym stosownie do wymagań wynikających z art. 107 § 3 k.p.a. W przepisie art. 64 pkt 7 u.p.s. jest przy tym mowa, że dowodzenie rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych następuje w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku. Strona do wniosku o zwolnienie z opłaty, jak i w trakcie całego postępowania nie załączyła żadnych dokumentów, ani dowodów na potwierdzenie swoich twierdzeń. Jak podkreśliło Kolegium, stronę w postępowaniu reprezentował profesjonalny pełnomocnik.
Z tych powodów Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż odwołująca nie wykazała, że w sprawie zostały spełnione przesłanki uzasadniające całkowite zwolnienie z opłaty za pobyt matki w DPS. Brak jest dokumentów, które potwierdzałyby występowanie okoliczności świadczących o zaniedbywaniu obowiązków rodzicielskich. Odwołująca jest osobą aktywną zawodowo, zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, pobierającą wynagrodzenie, z którego uzyskuje dochód stanowiący źródło utrzymania dla jednoosobowego gospodarstwa domowego. Do złożonego wniosku strona nie załączyła żadnych dokumentów, z których by wynikało że ponosi inne nadzwyczajne koszty.
W ocenie Kolegium, pogorszenie sytuacji majątkowej z powodu obciążenia odpłatnością za pobyt matki w DPS również nie może być podstawą do zwolnienia w całości z tej opłaty. Oczywistym jest bowiem, że stanowi ona znaczny uszczerbek w comiesięcznych wydatkach. Strona nie może jednak zapominać, że jest to opłata związana z opieką nad jej matką i stanowi rekompensatę za sprawowanie tej opieki przez jednostki samorządowe. Opieka ta nie jest bezpłatna.
Zdaniem Kolegium, w sprawie nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Kolegium podobnie jak organ I instancji, mimo zrozumienia sytuacji odwołującej nie mogą postępować zgodnie z życzeniem osób zainteresowanych, sprzecznych między innymi z przytoczonymi wyżej przepisami, na których straży mają obowiązek stać.
Głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego, a zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce (np. utrzymuje się z jednego, ale wysokiego wynagrodzenia). Określając kwotę dochodu nie bierze się pod uwagę takich obciążeń jak koszty utrzymania domu, opłaty za media, czy raty spłacanych kredytów. Kwoty wydatków obejmujących spłatę kredytu, czynsz i inne media oraz wydatki związane z edukacją dzieci nie stanowią podstawy do pomniejszenia dochodów rodziny, ale mogą zostać uwzględnione przy rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie z opłaty.
Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma zastosowania art. 1441 zd. pierwsze K.r.io., który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS.
Odnosząc się do wniosku o ustalenie treści testamentu sporządzonego przez Z.K. organ stwierdził, że testament zaczyna obowiązywać z chwilą śmierci spadkodawcy (czyli osoby, która go sporządziła). Do tego czasu może być zmieniony lub odwołany nie wywołuje skutków prawnych wobec spadkobierców. Dopiero po śmierci spadkodawcy testament staje się podstawą do nabycia spadku i podziału majątku. Na marginesie Kolegium napisało, że odwołującej jako dziecku Z.K. w przypadku pominięcia w testamencie będzie przysługiwało prawo do zachowku.
Reasumując Kolegium napisało, że kwestionowana w odwołaniu decyzja odpowiada przepisom obowiązującego prawa, organ I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i zastosował w sposób poprawny przepisy obowiązującego prawa. W szczególności analiza akt sprawy oraz uzasadnienia organu I instancji wskazują, że zaskarżona decyzja została podjęta po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy związanych z sytuacją finansową i rodzinną strony. W sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek z art. 64 u.p.s. warunkujących zwolnienie w całości z opłat za pobyt osoby bliskiej w DPS.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze
A.K. wskazała na naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, a w szczególności:
1. art. 64 u.p.s., poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie przesłanek zwolnienia z opłat za pobyt w DPS. Organ nie uwzględnił faktycznej sytuacji życiowej strony, która wskazuje na niemożność ponoszenia obciążenia finansowego bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania strony;
2. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez:
a. niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego - organ nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy, które mają wpływ na zdolność strony do ponoszenia opłat. Na chwilę obecną strona ma zajęty rachunek bankowy i dostaje tylko część wynagrodzenia;
b. dowolną, a nie swobodną, ocenę dowodów - organ uznał, że dochody skarżącej pozwalają na pokrycie kosztów, podczas gdy rzeczywista sytuacja finansowa jest znacznie gorsza niż przedstawiona w wywiadzie środowiskowym;
c. niedostateczne wyjaśnienie sprawy - organ nie podjął wystarczających działań, aby precyzyjnie ustalić sytuację finansową i życiową skarżącej, w szczególności nie uwzględnił jej rzeczywistych wydatków, które znacząco obciążają budżet;
d. pominięcie faktu, że strona spłacała kredyt, który - w ocenie urzędników - nie obciążał jej miesięcznego budżetu.
Opierając się na wskazanych zarzutach autorka skargi wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia. W treści pisma organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie składu orzekającego, w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, art. 10, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które to uchybienie doprowadziło do naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 64 pkt 7 u.p.s.
Zgodnie z treścią wspomnianego art. 64 pkt 7 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Organ podejmując decyzję na podstawie art. 64 u.p.s. działa w ramach uznania administracyjnego. Należy to odczytywać jako możliwość wyboru przez organ administracyjny sposobu rozstrzygnięcia sprawy, które uznaje za najwłaściwsze, co oczywiście nie oznacza jego dowolności w tym zakresie. Dlatego też kontrola sądowa aktu wydanego w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny czy wydanie takiej decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej (w szczególności, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym prowadzącym do pełnego zebrania materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego sprawy) oraz czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne przyznające organowi dyskrecjonalne uprawnienie w ramach rozstrzygnięcia sprawy.
Badając w niniejszej sprawie wystąpienie przesłanek z art. 64 pkt 7 u.p.s. organy zobowiązane były zatem przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe, uprzednio jednak winny wezwać stronę do dostarczenia odpowiednich dowodów, na przykład poprzez wskazanie świadków (osób zorientowanych w relacjach rodzinnych), którzy mogliby potwierdzić określone okoliczności. Jednocześnie organ poinformować powinien stronę, że rażące naruszenie obowiązków rodzinnych przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty nie może polegać tylko na zerwaniu kontaktów, ale winno być czymś cięższym gatunkowo, o drastycznym charakterze. W pouczeniu winna znaleźć się również informację, że jako dowód zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. dopuścić można wszystko co przyczyni się do wyjaśnienia sprawy.
W sprawie nie ulega wątpliwości, że strona skarżąca wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej nie dołączyła do niego żadnego dokumentu potwierdzającego zaistnienie okoliczności wymienionych w art. 64 pkt 7 u.p.s., co jednak - w świetle powyższych uwag - nie zwalniało organu z przeprowadzenia w odpowiednim zakresie postępowania wyjaśniającego z poszanowaniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 10, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, jak i art. 107 § 3 k.p.a. Tymczasem w sprawie na żadnym etapie postępowania, ani organ I, ani II instancji, nie podjął żadnych działań w celu niewątpliwego ustalenia okoliczności istotnych w sprawie, a w szczególności nie zobowiązał strony (szczególnie strony, która nie korzystała z pomocy profesjonalnego pełnomocnika) do złożenia jakichkolwiek dowodów potwierdzających podnoszone we wniosku argumenty, które zmierzałyby do wykazania "rażącego naruszenia przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty" (art. 64 pkt 7 u.p.s.). Niewątpliwie inicjatywa dowodowa leży po stronie osoby wnoszącej o zwolnienie z odpłatności, ale bezczynność po stronie wnioskodawcy (szczególnie takiego, który nie jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika) nie zwalnia organu z przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego, w szczególności z wezwania strony do złożenia dowodów informując, co może być dowodem stosownie do art. 75 § 1 k.p.a. Z akt I instancji wynika jedynie, że organ zobowiązał stronę (podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego) do złożenia zaświadczenia o zarobkach (pismo z dnia 13 stycznia 2025 r.). Organ w pismach kierowanych w trybie art. 36 i art. 10 k.p.a. wspominał o konieczności uzyskania zaświadczenia o dochodach (pismo z dnia 23 grudnia 2024 r.), a później "dokumentacji z sądu potwierdzającej wiarygodność podnoszonych we wniosku twierdzeń" (pismo z dnia 24 stycznia 2025 r. skierowane do pełnomocnik). Jednak z akt nie wynika by organ I instancji skierował do strony stosowne wezwanie w tym zakresie. Z tego powodu - zdaniem Sądu - nie można przyjąć, że kwestionowane w sprawie decyzje obu instancji zostały poprzedzone rzetelnie przeprowadzonym i udokumentowanym postępowaniem wyjaśniającym, stąd ocena przyjęta w decyzjach obu instancji jest co najmniej przedwczesna.
Z argumentacji strony skarżącej podnoszonej w całym postępowaniu administracyjnym wyłania się obraz wskazujący, że kontakty między nią, a matką nie miały charakteru typowego, co zdaje się znajdować potwierdzenie w treści testamentu i fakcie wydziedziczenia córki. Niewątpliwie testament można zmienić do momentu jego otwarcia (czyli do śmierci spadkodawcy), a każdy kolejny testament odwołuje wcześniejszy, to jednak sam fakt, że matka wydziedziczyła córkę zapisując majątek innym osobom, już może potwierdzać podnoszony przez skarżącą w toku postępowania fakt "rażącego naruszenia przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty" (art. 64 pkt 7 u.p.s.).
Końcowo w odniesieniu do decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego należy wskazać naruszenie przepisu art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Lektura uzasadnienia decyzji organu II instancji pozwala dostrzec, że składa się ono z zacytowanej wprost treści decyzji I instancji oraz odwołania, a dalsza część ogranicza się w istocie do zacytowania treść przepisów i licznych orzeczeń sądów administracyjnych. Kolegium odniosło się do istoty sprawy jedynie w pojedynczych zdaniach oraz w ostatnich (dokładnie trzech) akapitach, gdzie organ ustosunkował się do zarzutów odwołania. Tymczasem, sięgając do wyroku NSA z dnia 28 maja 2005 r., sygn. OSK 1468/04 należy zauważyć, że "prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku, mówiąc obrazowo, powinno być, jak garnitur uszyty na miarę, a nie jak garnitur pierwszy lepszy zdjęty w sklepie z wieszaka, który może kupić każdy klient i będzie jakoś pasował". Uzasadnienie decyzji organu II instancji - jak wskazano - narusza także art. 11 k.p.a., czyli zasadę przekonywania, która obliguje organ do wyjaśniania stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się załatwiając sprawę tak, aby doprowadzić do wykonania decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Przywołana zasada polega m.in. na właściwym motywowaniu wydawanych decyzji i nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody, twierdzenia, wyjaśnienia strony bądź nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy czy też okoliczności podnoszonych przez stronę. W uzasadnieniu decyzji powinny zatem znaleźć się motywy podjętego rozstrzygnięcia, w tym odniesienie do żądań i twierdzeń stron.
W ocenie Sądu, w sprawie wyjaśnienia wymaga także kwestia umocowania udzielonego przez skarżącą profesjonalnemu pełnomocnikowi w osobie adwokat K. K. Dokument pełnomocnictwa został załączony do akt dopiero na etapie postępowania odwoławczego, podczas gdy zawiadomienie w trybie art. 10 k.p.a. (bezpośrednio poprzedzające wydanie decyzji I instancji), jak i sama decyzja I instancji, zostały doręczone pełnomocnik. Choć dołączenie pełnomocnictwa na etapie postępowania odwoławczego mogłoby sanować wcześniejsze uchybienia to jednak nie w sytuacji gdy samo umocowanie, jak i jego zakres są wątpliwe. Z dokumentu pełnomocnictwa wynika, że dotyczy ono tylko sporządzenia pisma i zostało udzielone na etapie zupełnie innego, wcześniej prowadzonego postępowania.
Z opisanych powodów Sąd orzekł jak w wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i lit. "c" w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm.).
dc