II SA/Łd 585/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2023-11-15
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymustawa o świadczeniach rodzinnychobowiązek alimentacyjnystopień niepełnosprawnościpokrewieństwokrewni pierwszego stopniaNSAuchwała NSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że mimo sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą, skarżąca nie spełnia warunku braku bliższych krewnych (córki) legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną siostrą. Organy administracji odmówiły, wskazując na istnienie córki osoby wymagającej opieki, która nie posiadała orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd administracyjny, opierając się na uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznał, że brak takiego orzeczenia u bliższego krewnego (córki) jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia siostrze, nawet jeśli ta sprawuje faktyczną opiekę.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego B.B. z tytułu opieki nad siostrą E.S., która posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji obu instancji odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kluczową przesłanką negatywną było istnienie córki osoby wymagającej opieki, P.S., na której ciążył obowiązek alimentacyjny wyprzedzający obowiązek skarżącej. Ponieważ córka nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, warunek przyznania świadczenia nie został spełniony. Skarżąca zarzucała naruszenie prawa materialnego i procesowego, argumentując, że tylko ona faktycznie sprawuje opiekę, a córka z przyczyn obiektywnych nie może jej zapewnić. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, opierając się na uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. (sygn. akt I OPS 2/22), oddalił skargę. Sąd podkreślił, że legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez rodziców lub osoby spokrewnione w pierwszym stopniu jest warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu. Sąd uznał, że organy prawidłowo zastosowały prawo materialne i zebrały materiał dowodowy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli istnieje bliższy krewny (np. córka) osoby wymagającej opieki, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nawet jeśli skarżąca faktycznie sprawuje opiekę.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na uchwale NSA I OPS 2/22, która jednoznacznie stwierdza, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu) jest legitymowanie się przez rodziców lub osoby spokrewnione w pierwszym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (16)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1 pkt 4

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami.

u.ś.r. art. 17 § 1a

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie warunki dotyczące rodziców, innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu oraz osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, w tym brak ich śmierci, pozbawienia praw rodzicielskich, małoletności lub legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.r.o. art. 128

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

k.r.o. art. 129

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

u.r.z.s.z.n. art. 3

Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

u.r.z.s.z.n. art. 4

Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

u.r.z.s.z.n. art. 5 § 1 i 1a

Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

p.p.s.a. art. 119 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

p.p.s.a. art. 120

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 1 § 1 i 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.u.s.a. art. 3 § 1

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 269 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie składu orzekającego uchwałami NSA.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Istnienie córki osoby wymagającej opieki, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego siostrze. Ustawa o świadczeniach rodzinnych ma autonomiczny charakter w zakresie przyznawania świadczeń i nie podlega wykładni z uwzględnieniem kolejności obowiązku alimentacyjnego z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Odrzucone argumenty

Skarżąca argumentowała, że tylko ona faktycznie sprawuje opiekę, a córka niepełnosprawnej z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego, co uzasadnia przyznanie świadczenia jej. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego.

Godne uwagi sformułowania

warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego [...] osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym.

Skład orzekający

Piotr Mikołajczyk

przewodniczący

Agnieszka Grosińska-Grzymkowska

sędzia

Tomasz Porczyński

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, w szczególności warunków wynikających z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz autonomii tej ustawy wobec przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego."

Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na uchwale NSA, która ma moc wiążącą dla sądów administracyjnych. Dotyczy konkretnej sytuacji, gdy istnieje bliższy krewny (córka) niepełnosprawnego, który nie spełnia wymogu posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia pielęgnacyjnego i pokazuje, jak rygorystycznie interpretowane są przepisy, nawet w sytuacjach, gdy faktyczna opieka jest sprawowana. Wyjaśnia skomplikowane relacje między ustawą o świadczeniach rodzinnych a Kodeksem rodzinnym.

Czy opieka nad siostrą wystarczy, by dostać świadczenie? Sąd rozstrzyga w oparciu o formalne kryteria.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Łd 585/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-11-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska
Piotr Mikołajczyk /przewodniczący/
Tomasz Porczyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Dnia 15 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska, Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 listopada 2023 roku sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 7 kwietnia 2023 roku nr KO.4111.223.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. ał
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 7 kwietnia 2023 r., nr KO.4111.223.2023 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735) – dalej: k.p.a.; art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) – dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy Żychlin z dnia 2 marca 2023 r., nr MGOPS.SŚRFA.5100.4.1610.2022.2 o odmowie przyznania B.B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad siostrą - E.S.
Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżąca wystąpiła w dniu 20 lutego 2023 r. Do wniosku strona załączyła: kserokopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2022 r. uznającego E.S. za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji, na czas określony do dnia 30 listopada 2024 r.; kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] maja 2022 r. uznająca w/w E.S. za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, ze wskazaniem na konieczność stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; oświadczenie P.S. – córki niepełnosprawnej E.S. o braku możliwości sprawowania opieki nad matką ze względu na stałe zamieszkiwanie poza granicami kraju oraz fakt wychowywania [...] miesięcznego dziecka; oświadczenie skarżącej z dnia 20 lutego 2023 r. o zakresie sprawowanej opieki nad siostrą uniemożliwiającej podjęcie przez stronę jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Z treści w/w oświadczenia skarżącej, jak i z ustaleń przeprowadzonego w dniu 22 lutego 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, że wymagająca opieki E.S. cierpi na chorobę [...], przepuklinę krążka kręgowego, cukrzycę, nadciśnienie, ma problemy z chodzeniem i utrzymywaniem przedmiotów w rękach z powodu ich drżenia. Z uwagi na problemy z trzymaniem moczu i kału zapobiegawczo w porze nocnej używa pampersów. Wymaga pomocy w wstawaniu, ubieraniu, codziennej toalecie. Jest w stanie wychodzić poza miejsce zamieszkania, jednakże wymaga osoby towarzyszącej, która asekuruje ją przed upadkiem. Ponadto zakres czynności opiekuńczych świadczonych przez skarżącą obejmuje przygotowywanie i podawanie posiłków, robienie zakupów, sprzątanie, pranie, załatwianie spraw urzędowych. Umawia wizyty lekarskie i organizuje niezbędny transport. Wymagająca opieki E.S. zamieszkuje samodzielnie w mieszkaniu w bloku, jest rozwiedziona, posiada córkę, która jak wyżej wskazano od wielu lat mieszka poza granicami kraju. Córka w/w nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca mieszka w bloku sąsiednim, jest gotowa do świadczenia pomocy o każdej porze, w razie konieczności zostaje u siostry na noc.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 2 marca 2023 r. Burmistrz Gminy Żychlin odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., to jest istnienia innej osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu z wymagającą opieki E. S. (córki P.S.), nie legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W odwołaniu od powyższej decyzji B.B. oświadczyła, że nie zgadza się z podjętym rozstrzygnięciem podkreślając, że pogarszający się nieustannie stan zdrowia siostry nie pozwala na jej pozostawienie bez opieki, a jedyną osobą sprawującą tę opiekę jest skarżąca, która z uwagi na świadczoną pomoc siostrze nie może podjąć zatrudnienia. Strona wnosiła o pozytywne rozpatrzenie odwołania.
Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 7 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławczej w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Kolegium wskazało na treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. określającego podmioty uprawnione do otrzymania przedmiotowego świadczenia, w tym pkt 4 przywołanego przepisu, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium podkreśliło, iż w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Dalej organ odwoławczy wskazał, iż na gruncie niniejszej sprawy bezspornym pozostaje, że wymagająca opieki E.S. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] maja 2022 r. uznająca w/w za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, ze wskazaniem na konieczność stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie jest również kwestionowane przez organ to, że wnioskodawca – B.B. sprawuje opiekę nad siostrą i jest osobą zobowiązaną do alimentacji względem wyżej wymienionej, a co za tym idzie zalicza się do podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jednakże jak wynika z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych E.S. posiada córkę P. S., której obowiązek alimentacyjny względem matki wyprzedza obowiązek alimentacyjny ciążący na skarżącej, jako dalszym krewnym. Jednocześnie córka niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe w ocenie Kolegium skutkuje stwierdzeniem, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., co uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącej. Na zasadność powyższego stwierdzenia organ odwołał się do uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi B.B., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucała naruszenie prawa materialnego, to jest art. 14 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji nieprzyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia, pomimo spełnienia przez nią ustawowych przesłanek. Strona zarzucała nadto naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności pominięcie, iż jedyną osobą, na której pomoc może liczyć niepełnosprawna E.S., jest jej siostra, która z tej przyczyny zrezygnowała z pracy zawodowej; jak również nieuwzględnienie, że córka niepełnosprawnej – P. S. z przyczyn obiektywnych (zamieszkiwanie poza granicami kraju oraz sprawowanie opieki nad dzieckiem) nie jest w stanie wywiązać się z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego względem matki, co zdaniem pełnomocnika skarżącej uzasadnia przyznanie świadczenia skarżącej, jako zobowiązanej do alimentacji względem w/w w następnej kolejności.
Z uwagi na powyższe strona skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia, ewentualnie o uchylenie w/w decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Strona wnosiła nadto o zasadzenie kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ wnosił o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Poinformowany o powyższym wniosku pełnomocnik skarżącej, w zakreślonym prawem terminie nie żądał przeprowadzenia rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że skarga B. B. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) - dalej: p.p.s.a., który stanowi, iż sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano z wnioskiem o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym wystąpiło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach w treści udzielonej odpowiedzi na skargę, a strona skarżąca, poinformowana o powyższym wniosku, w zakreślonym prawem terminie nie żądała przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Przedmiotem skargi B.B. uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 7 kwietnia 2023 r. utrzymującą w mocy Burmistrza Gminy Żychlin z dnia 2 marca 2023 r., nr MGOPS.SŚRFA.5100.4.1610.2022.2 o odmowie przyznania B. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad siostrą - E.S..
Podstawę prawną wydania kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) - dalej: u.ś.r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że wymagająca opieki E. S. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] maja 2022 r. uznająca w/w za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, ze wskazaniem na konieczność stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie jest również kwestionowane przez organ to, że wnioskodawca – B.B. jest siostrą wymagającej opieki E.S., na której stosownie do treści przepisów art. 128 i art. 129 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny względem siostry. Skarżąca nie legitymuje się także orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym uznać należy, iż skarżąca spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Jednakże jak wynika z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych E. S. posiada córkę P. S., której obowiązek alimentacyjny względem matki wyprzedza obowiązek alimentacyjny ciążący na skarżącej, jako dalszym zstępnym. Jednocześnie córka niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wobec powyższego uznać należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach prawidłowo uznało, iż w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania przedmiotowego świadczenia, określona w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., co uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie żądania B.B., zawartego we wniosku z dnia 20 lutego 2023 r.
Zasadność powyższego stanowiska potwierdza pkt 1 podjętej w dniu 14 listopada 2022 r., na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OPS 2/22 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w której jednoznacznie stwierdzono, że "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)."
W uzasadnieniu powyższej uchwały, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w szczególności, że: "z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 z późn. zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej (...). Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia".
Jednocześnie wskazano, że "w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna - brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował, dotyczy to w szczególności podejmowania się opieki dorosłych osób niepełnosprawnych mających własne środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i opieki. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 k.r.o. regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym".
Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, że "rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami".
Wobec powyższego należy stwierdzić, że z uwagi na kategoryczne i jednoznaczne wskazanie w przywołanej uchwale NSA, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, co do której istnieją inne, bliższe stopniem pokrewieństwa osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny wnioskodawcy, jest legitymowanie się przez tę osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że stanowisko zajęte w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych, co wynika z treści art. 269 § 1 p.p.s.a., który to przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z 27 listopada 2020 r., II GSK 3773/17; z 12 lutego 2019 r., I FSK 116/17; z 25 listopada 2022 r., I OSK 206/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Reasumując, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę, podzielając pogląd zaprezentowany w przywołanej wyżej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach prawidłowo wskazało na wystąpienie negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikającej z art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co uniemożliwiało pozytywne rozpatrzenie żądania skarżącej. Wobec powyższego zarzuty skargi, co do naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego nie znajdują uzasadnienia.
Jednocześnie Sąd stwierdza, iż wbrew stanowisku strony skarżącej procedujące w sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały i oceniły cały materiał dowodowy, zarówno pod kątem możliwości uznania skarżącej za podmiot uprawniony do otrzymania wnioskowanego świadczenia, jak i pod kątem wystąpienia przesłanek zarówno pozytywnych, jak i negatywnych przemawiających za jego przyznaniem. Prowadząc postępowanie organy działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa (art. 6 k.p.a.), w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne (art. 7 k.p.a.), jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.) uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienie kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto skarżąca miał zapewniony czynny udział w każdym stadium postępowania, o czym świadczy podejmowana przez nią aktywność procesowa.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI