II SA/Op 113/22

II SA/Op 113/22 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2022-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Beata Kozicka
Daria Sachanbińska /sprawozdawca/
Krzysztof Bogusz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1941/22 - Wyrok NSA z 2023-11-22
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi C. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 2 lutego 2022 r., nr SKO.40.3472.2021.śr w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez C. B. (zwanego dalej również skarżącym lub wnioskodawcą) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej w skrócie: SKO lub Kolegium) z dnia 2 lutego 2022 r., nr SKO.40.3472.2021.śr, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Tułowic z dnia 8 listopada 2021 r., nr OPS-SR.5211.27.2021.APS, odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.
Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 12 października 2021 r. (data wpływu) skarżący złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej w Tułowicach (dalej w skrócie: OPS) wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem – K. B. Do wniosku załączył kserokopie: 1) decyzji z dnia 15 marca 2013 r. o zmianie (...) renty inwalidzkiej K. B., z której wynika, że został on zaliczony do I grupy inwalidów; 2) zaświadczenia lekarskiego z dnia 16 września 2021 r., z którego wynika, że B. B. (ur. w [...] r.) nie jest w stanie samodzielnie opiekować się mężem – K. B.; 3) wyrok Sądu Okręgowego w O. z dnia 28 lutego 2003 r., sygn. akt [...] zmieniającego decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 6 grudnia 2001 r. i nadal od dnia 1 grudnia 2001 r. na trwale przyznającego skarżącemu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy; 4) oświadczenia własnego z dnia 11 października 2021 r., w którym podał, że jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego przez ZUS "przy rencie", ostatni okres zatrudnienia/ubezpieczenia zdrowotnego - 2020 r.
W dniu 28 października 2021 r. organ przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy, a w dniu 2 listopada 2021 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło orzeczenie nr [...] z dnia 29 października 2003 r. Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w O., którym uznano K. B. za inwalidę i zaliczono go do pierwszej grupy inwalidów.
Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Kierownik OPS, działający z upoważnienia Burmistrza Tułowic, decyzją z dnia 8 listopada 2021 r. odmówił przyznania skarżącemu żądnego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Rozstrzygnięcie wydane zostało na podstawie art. 17, art. 20, art. 23 ust. 1, art. 24 i art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., podkreślając, że nie usunął on kryterium wieku z art. 17 ust. 1b ustawy, nie stanowi on również podstawy do uchylenia decyzji, nie kreuje też nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli ich niepełnosprawność powstała już po okresie dzieciństwa. Organ stwierdził nadto, że wykonanie ww. wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jednakże do tej pory tego nie uczyniono. W konsekwencji powyższego uznał, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w ustawie, ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała później niż do ukończenia 18 roku życia, a także później niż do ukończenia 25 roku życia, nie powstała w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym uznano niekonstytucyjność części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Kolegium decyzją z dnia 2 lutego 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji zrelacjonowało przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy, w tym art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5. Odnosząc się do okoliczności faktycznych sprawy, w pierwszej kolejności stwierdziło, że B. B. (mająca obecnie [...] lat), mimo iż nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnoprawności, to ze względu na wiek (uprawniający ją do zasiłku pielęgnacyjnego przyznawanego w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji - art. 16 ustawy) i posiadane schorzenia potwierdzone zaświadczeniem lekarskim, obiektywnie nie ma zdolności do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem – K. B. Wobec tego organ uznał, że w sprawie nie występuje przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy. Dalej Kolegium nie podzieliło poglądu organu pierwszej instancji dotyczącego przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy, jako podstawy do odmowy wnioskodawcy żądanego świadczenia. W tym zakresie powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym stwierdzono niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wywodziło, że art. 17 ust. 1b ustawy nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, tj. od 23 października 2014 r. Nie jest więc dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, w którym Trybunał uznał dany przepis za niezgodny z Konstytucją RP. Powyższe oznacza, że nieuzasadniona jest odmowa organu pierwszej instancji przyznania wnioskowanego świadczenia ze wskazaniem, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy. Następnie organ odwoławczy stwierdził, że nie ulega wątpliwości, iż skarżący nie pracuje, ma przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem legitymującym się orzeczeniem tożsamym z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże w przedmiotowej sprawie wystąpiła określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy przesłanka uniemożliwiająca przyznanie wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego, tj. posiadanie przez skarżącego prawa i pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W tym zakresie Kolegium dowodziło, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291). Dalej podkreśliło, że w piśmie z dnia 19 stycznia 2022 r. poinformowało pełnomocnika skarżącego, iż okoliczność pobierania przez niego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, będzie stanowić wyłączny powód wydania decyzji niezgodnej z żądaniem zawartym w odwołaniu. Jednocześnie pouczono pełnomocnika strony, iż można złożyć do organu rentowego wniosek o zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na podstawie art. 103 ust. 3 ww. ustawy. Kolegium zauważyło, że skarżący ma wprawdzie przyznaną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy na stałe, jednakże zawieszenie tego prawa wyeliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do renty. W odpowiedzi na powyższe pismo pełnomocnik strony w piśmie z dnia 25 stycznia 2022 r. nie zgodził się ze stanowiskiem Kolegium o konieczności wyboru jednego ze świadczeń (świadczenia pielęgnacyjnego lub renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy) i poinformował, że skarżący nie zawiesi prawa do renty. W tych okolicznościach faktycznych organ odwoławczy stwierdził, że nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu pierwszej instancji, bowiem brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Wnioskodawca pobiera bowiem rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i pomimo informacji przekazanej przez Kolegium, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zawieszenie prawa do renty, wskazał, że nie zawiesi prawa do renty. Kolegium podniosło, że cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają otrzymywać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że nie uzyskują one żadnych dochodów, decydując się na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zdaniem Kolegium odmienne rozstrzygnięcie prowadziłoby do orzekania contra legem, tj. wbrew przepisowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.
W skardze na powyższą decyzję skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Na podstawie tego zarzutu skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Wnioskował również o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W motywach skargi skarżący podniósł, że organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a ustawy, pomijając dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej. Dowodził też, odwołując się do poglądów orzecznictwa, że zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, stałoby w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) oraz osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji).
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko oraz wywody zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Dodać jeszcze trzeba, że zgodnie z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie, uwzględniając stanowisko skarżącego w zakresie rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym i organu, który nie zgłosił żądania rozpoznania sprawy na rozprawie, Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na zgodny wniosek stron. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nadal zwanej ustawą.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei po myśli art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W przepisie art. 17 ust. 5 ustawy określono natomiast przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, w tym w pkt 1 lit. a, wedle którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że skarżący spełniła pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ ojciec wnioskodawcy – K. B. legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu do I grupy inwalidów, które to orzeczenie - stosownie do art. 3 pkt 21 lit. 2 ustawy - traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto skarżący opiekuje się ojcem i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia. Bezspornym jest również to, że skarżący pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości niższej niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, które zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. (M. P. z 2020 r. poz. 1031) wynosi w 2021 r. 1.971 zł, a w 2020 r. wynosiło 1.830 zł. Zdaniem organu odwoławczego brak było podstaw do przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, ponieważ pobiera on rentę i pomimo informacji przekazanej przez Kolegium, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zawieszenie prawa do renty, skarżący oświadczył, iż nie zawiesi tego prawa.
W ocenie Sądu w pierwszej kolejności za prawidłowe należy uznać stanowisko Kolegium co do wykładni art. 17 ust. 1b ustawy. Trafnie w tym zakresie przyjęto - stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - że art. 17 ust. 1b ustawy należy wykładać w ten sposób, iż w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać z pominięciem tego kryterium. Uwzględniając ww. wyrok Trybunału, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy.
Istotą rozpoznawanej sprawy jest zatem ocena dokonanej przez organ odwoławczy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w świetle którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty.
W związku z zarzutami skargi odnotować trzeba, że w dominującym obecnie orzecznictwie odstępuje się od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej. Rezultat zastosowania w odniesieniu do omawianego przepisu wyłącznie wykładni językowej prowadzi bowiem do wniosków, które nie pozwalają na ich zaakceptowanie z punktu widzenia konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Niezbędność takiej wykładni wynika także ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu posiadania przez osobę sprawującą opiekę ustalonego prawa m.in. do renty świadczenie to wynosiło 420 zł i było niższe niż świadczenie rentowe. W roku 2020 świadczenie pielęgnacyjne wynosiło już 1830 zł, zatem pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna, który otrzymuje niższą rentę nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej, funkcjonalnej oraz celowościowej, a także narusza konstytucyjną zasadę równości. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, a tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach.
Rozpoznając zatem niniejszą sprawę, Sąd uwzględnił linię orzeczniczą dotyczącą wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zapoczątkowaną wyrokiem WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 833/18, podtrzymaną w orzeczeniach m.in. WSA w Gdańsku (wyrok z dnia 12 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 472/19), WSA w Poznaniu (wyrok z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 921/19), WSA w Opolu (wyrok z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Op 168/20; wyrok z dnia 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Op 167/20) i NSA (wyrok z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu są dostępnie na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd podziela stanowisko, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury lub renty w wysokości niższej niż to świadczenie.
Ponadto Sąd w pełni akceptuje pogląd i wywody prawne zawarte w uzasadnieniu ww. wyroku NSA o sygn. akt I OSK 254/20 (na wyrok ten powołał się również organ odwoławczy), gdzie dokonano wykładni materialnoprawnej podstawy prawnej, w oparciu o którą rozpatrywana jest niniejsza sprawa, w aspekcie konstytucyjnej zasady równości, przyjmując potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. NSA zauważył, że wprawdzie proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać. Pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych, jest obecnie dominujący w nauce prawa i orzecznictwie (przywołano uchwałę NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, a także poglądy wyrażane w piśmiennictwie: M. Zirk-Sadowski "Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4", s. 204 i nast.; M. Gutowski, P. Kardas "Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji", W-wa 2017, s. 275 i nast.). Jasność przepisów może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie, a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów czy istotnej zmiany sytuacji społecznej lub ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie (L. Morawski "Wykładnia prawa w orzecznictwie sądów. Komentarz", Toruń 2002, s. 65). NSA wyjaśnił również, że u podstaw konieczności zastosowania tej oderwanej od powszechnie stosowanej w latach poprzednich wykładni językowej legła szeroko rozumiana na gruncie przepisów ustawy zasada równości oraz istotne zmiany sytuacji społeczno-ekonomicznej wynikające z opisanego wyżej skokowego wzrostu wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, przewyższającego dynamikę wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych. Zwrócił przy tym uwagę na dokonujące się w ostatnim okresie zmiany o charakterze społecznym, tj. że za zróżnicowaniem sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającym na pozbawieniu świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy otrzymują świadczenia niższe, wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, nie przemawia stan finansów państwa. Świadczy o tym wprowadzenie w ostatnich latach nowych programów przyznających w dużej skali świadczenia socjalne, także osobom zamożnym (świadczenie wychowawcze, świadczenia z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego) oraz zapowiedzi daleko idącego rozszerzenia takich programów w najbliższym czasie. W uzasadnieniu cytowanego wyroku NSA z dnia 18 czerwca 2020 r. wyjaśniono także wątpliwości, jakie może budzić wybór sposobu rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu administracyjnym. W tej mierze NSA odwołał się do poglądu wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, w którym podniesiono, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto) pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości odnośnie do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 824/19 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1265/19). W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (aktualnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 504), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. W ocenie NSA, w pełni akceptowanej przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury (renty) na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy emerytalnej. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Emerytura jest wprawdzie prawem niezbywalnym, ale zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej NSA wywiódł, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury (renty) i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto, zgodnie z art. 79a § 1 K.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których, tak jak w niniejszym postępowaniu, strona dysponuje dodatkowymi możliwościami wykazania zasadności swojego żądania, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o tych możliwościach, nie potrafiła z nich skorzystać.
Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, stwierdzić należy, że z akt sprawy wynika, iż Kolegium w piśmie z dnia 19 stycznia 2022 r., stosownie do ciążących na nim obowiązków z art. 9 i art. 79a § 1 K.p.a., poinformowało skarżącego, reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, że okoliczność, iż strona pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 1 grudnia 2001 r. na trwale będzie stanowić wyłączny powód wydania decyzji niezgodnej z żądaniem zawartym w odwołaniu. Stąd też w celu wykazania, iż prawo do renty zostało zawieszone, organ wezwał skarżącego do przedłożenia stosownego dowodu. Jednocześnie Kolegium szczegółowo pouczyło skarżącego, że uprawnienie to może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W odpowiedzi na wezwanie organu, w piśmie z dnia 25 stycznia 2022 r., skarżący oświadczył, że nie zawiesi prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Pełnomocnik skarżącego stwierdził bowiem, że pobieranie renty nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, za bezzasadny należy uznać zarzut skargi, że organ odwoławczy poprzestał wyłącznie na literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit .a ustawy. Skarżący bowiem, pomimo uzyskania odpowiedniej informacji co do możliwości wyboru świadczenia oraz co do skutków wyboru określonego świadczenia, nie dokonał takiego wyboru i oświadczył, że nie zawiesi prawa do renty. Tym samym na dzień orzekania przez organ odwoławczy nie ustała negatywna przesłanka określona w ww. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, co stanowiło samodzielną przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy dokonał zatem prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.
Konstatując, Sąd uznał, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i oceny stanu faktycznego zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Organ odwoławczy dokonał prawidłowej subsumcji poczynionych ustaleń faktycznych sprawy pod zastosowany art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, co uprawniało go do wydania decyzji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd miał również na uwadze to, że organ odwoławczy wskazał - stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. - podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, a wyjaśniając jego motywy, prawidłowo odniósł się do zarzutów stawianych w odwołaniu. Nadto Sąd nie dopatrzył się z urzędu innych wadliwości, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z porządku prawnego.
W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a.