II SA/Łd 581/23

II SA/Łd 581/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /przewodniczący/
Beata Czyżewska /sprawozdawca/
Sławomir Wojciechowski
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 6, art. 7, art. 8, art. 15, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 119 pkt 2, art. 151, art. 250 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2019 poz 18
par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska - Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 października 2023 r. sprawy ze skargi U. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 kwietnia 2023 r. znak: SKO.4115.70.2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat E. I. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. ał
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 27 kwietnia 2023 r. znak: SKO.4115.70.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania U. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 30 listopada 2022 r., znak: III WPS.4120.17265.2022, w sprawie odmowy przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na spłatę zadłużenia za czynsz w miesiącu listopadzie 2022 r.
Jak wynika z akt sprawy decyzją z 30 listopada 2022 r. Prezydent Miasta Łodzi, po rozpatrzeniu wniosku U. K., odmówił przyznania zasiłku celowego na spłatę zadłużenia za czynsz w miesiącu listopadzie 2022 r. Decyzję doręczono stronie 24 marca 2023 r.
W odwołaniu od powyższej decyzji U. K. wyraziła swoje niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. Zdaniem strony, odmowa przyznania zasiłku celowego na opłacenie zadłużenia wynika z celowego działania pracownika socjalnego.
Powołaną na wstępie decyzją z 27 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 775 - dalej w skrócie "k.p.a."), art. 3 ust. 3 i 4, art. 7 pkt 5 i pkt 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 z późn.zm. - dalej w skrócie "u.p.s.") oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 1296 - dalej w skrócie "rozporządzenie"), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Motywując podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 2 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., a następnie stwierdził, że U. K. 9 listopada 2022 r. wniosła o przyznanie zasiłku celowego na spłatę zadłużenia za czynsz w miesiącu listopadzie 2022 r. Swoją prośbę umotywowała tym, że chciałaby jak najszybciej spłacić zadłużenie i ponownie wystąpić o podpisanie umowy najmu. Organ pierwszej instancji na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej w sprawie dokumentacji ustalił, że strona jest osobą samotnie gospodarującą, nie pracuje zawodowo i nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie posiada żadnych dochodów i na stałe ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności. Odrębnymi decyzjami została wnioskodawczyni przyznana pomoc w formie zasiłku okresowego w wysokości 388 zł w okresie październik - grudzień 2022 r., a także zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w wysokości 450 zł w okresie październik-grudzień 2022 r. W miesiącu październiku 2022 r. strona otrzymała także pomoc w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków w ramach programu "Apteka Komunalna" w wysokości 102 zł oraz zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup odzieży zimowej wysokości 200 zł. Ponadto wydano decyzję potwierdzającą prawo strony do świadczeń opieki zdrowotnej na okres 06.11.2022r. - 03.02.2023r. Analizując przedstawione dokumenty organ ustalił, że należności czynszowe za używanie lokalu przy ul. [...] są regulowane w miarę systematycznie, a już w roku 2022 od stycznia do sierpnia opłaty dokonywane były co miesiąc. W oświadczeniu strona potwierdziła, że bieżący czynsz (w wysokości 684,57 zł) za mieszkanie opłaca córka E. K., a ona reguluje zadłużenie w kwocie 175 zł. Uwzględniając powyższe ustalenia, decyzją z 30 listopada 2022 r. organ pierwszej instancji odmówił U. K. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na spłatę zadłużenia za czynsz w miesiącu listopadzie 2022 r.
W ocenie Kolegium, stanowisko organu pierwszej instancji jest prawidłowe.
W sprawie bezspornym jest, iż U. K. wystąpiła z wnioskiem o udzielenie jej pomocy finansowej na spłatę zadłużenia za czynsz w miesiącu listopadzie 2022 r. Bezspornym jest, że U. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej sytuacja bytowa jest trudna. Kolegium podkreśliło również, że świadczenia celowe z pomocy społecznej mogą być przyznane w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (art. 39 u.p.s.), a zwrot "może" użyty w przez ustawodawcę w tym przepisie wskazuje, że w tych sprawach organ administracji orzeka w ramach uznania administracyjnego. Organ podejmując rozstrzygnięcie w sprawie bierze pod uwagę sytuację indywidualną osoby zgłaszającej się o taką pomoc, mając na względzie potrzeby innych podopiecznych, jak również posiadane przez siebie środki finansowe. Zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Wobec ograniczonych możliwości finansowych ośrodków pomocy społecznej, przy stale rosnącej liczbie osób ubiegających się o wsparcie, zasiłki celowe muszą być przyznawane w ograniczonym zakresie na zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb bytowych osób i rodzin zgłaszających się po tę formę pomocy. Ośrodki pomocy społecznej nie są w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób występujących o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Nie mogą bowiem podjąć zobowiązań finansowych, których nie będą w stanie zrealizować. Powszechnie znany jest fakt, że ośrodki pomocy społecznej nie dysponują środkami pieniężnymi, które umożliwiłyby zaspokojenie potrzeb wszystkich osób, które o tę pomoc się ubiegają, dlatego też przyznawana pomoc nie zawsze zadawala wnioskujących o tę pomoc. Organy administracji przyznając pomoc w formie zasiłku celowego są zobowiązane do uwzględniania nie tylko słusznego interesu strony, a wiec udzielenia pomocy w jak największej wysokości, lecz również własnych możliwości finansowych, czyli możliwości objęcia tą pomocą jak największej liczby osób potrzebujących tej pomocy oraz oceny całokształtu sprawy.
Kolegium wskazało, że samo spełnienie kryteriów ustawowych przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia, a przeciwnie - zainteresowana musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania jej pomocy lub udzieli jej w wysokości innej niż ta, która zaspokoi w pełni zgłaszaną potrzebę. Organ, oceniając sytuację materialną danej osoby, może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. Jednocześnie organ pomocowy musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Organ ma obowiązek dokonać oceny nie tylko sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale także ilości i rodzaju skierowanych do niego form pomocy. Środki na pomoc społeczną muszą zabezpieczyć potrzeby związane z całym rokiem i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych, w tym tych gospodarstw domowych, w których rodziny nie uzyskują żadnego dochodu ani wsparcia. Organ ma prawo również, w ramach uznania, do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, prowadzonej w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na te świadczenia, które jako ograniczone muszą być rozdzielane pomiędzy wszystkie osoby wymagające wsparcia. Bezsprzecznym jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, bowiem w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Z całą pewnością organ nie może zaspokoić wszystkich, choćby najbardziej uzasadnionych, potrzeb osób ubiegających się o pomoc, ponieważ pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi uznało, że sytuacja życiowa U. K. jest niewątpliwie trudna, jest ona osobą schorowaną i - zgodnie z przedstawionymi zaświadczeniami lekarskimi - niezdolną do podjęcia pracy zarobkowej, jednakże w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, uznało, że organ pierwszej instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył norm określonych w ustawie o pomocy społecznej. Zasiłek celowy zgodnie z art. 39 ust 1 u.p.s. może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej, doraźnej (a nie każdej) potrzeby bytowej. Na marginesie organ wskazał, że U. K. objęta jest stałą pomocą ze strony ośrodka pomocowego w różnych formach i wysokościach (co zostało również wymienione przez organ pierwszej instancji w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji), a zatem nie można uznać, iż organ pierwszej instancji pozostawał obojętny wobec trudnej sytuacji strony. Nadto organ podkreślił, że odmowa przyznania zasiłku celowego została orzeczona na konkretny wniosek i nie ma przeszkód, aby U. K. występowała z kolejnymi wnioskami o przyznanie zasiłku na zgłaszane potrzeby w kolejnych miesiącach, lecz strona musi zdawać sobie sprawę, że jest to pomoc doraźna, przyznawana w miarę posiadanych przez organ pierwszej instancji możliwości finansowych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, uzupełnionej pismem z 19 czerwca 2023 r. U. K. wyraziła swoje niezadowolenie z wydanej decyzji kwestionując przede wszystkim wysokość przyznanych dotychczas zasiłków celowych, które - jej zdaniem - są zbyt niskie.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Nadto organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Postanowieniem z 4 lipca 2023 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu.
W piśmie procesowym z 11 września 2023 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, poparł zarzuty skargi oraz wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, które nie zostały opłacone w całości ani w części. Pełnomocnik stwierdził, że odmowa przyznania zasiłku celowego na spłatę zadłużenia w miesiącu listopadzie stanowi de facto odmowę pomocy przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, w jakiej znalazła się skarżąca, a co bez wątpienia wykazała.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn.zm. - dalej w skrócie "p.p.s.a."), który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpatrywanej sprawie z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w omawianym trybie zwróciły się obie strony postępowania.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powyższego Sąd bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach kontroli legalności zaskarżonego aktu Sąd nie może jednak kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
Sąd kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 27 kwietnia 2023 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 30 listopada 2022 r. o odmowie przyznania U. K. zasiłku celowego na spłatę zadłużenia za czynsz w miesiącu listopadzie 2022 r. stwierdził, że odpowiadają one przepisom obowiązującego prawa, w związku z czym brak jest podstaw do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 z późn.zm. - dalej w skrócie "u.p.s."). Jak stanowi art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym niemożliwym do pokonania przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości osób i rodzin przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4).
Z przytoczonych wyżej przepisów prawa wynika, że pomoc społeczna oparta jest na zasadzie subsydiarności (pomocniczości). Oznacza to, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. W konsekwencji organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Organy te są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej, bez względu na jej rodzaj, ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących (por. wyroki NSA: z 23 września 2008 r., I OSK 1511/07; z 5 września 2017 r., I OSK 2031/16 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie z 23 marca 2022 r., I SA/Wa 2647/21; w Gliwicach z 5 maja 2022 r., II SA/Gl 571/22; wszystkie wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).
Przechodząc do merytorycznej oceny skargi, należy podkreślić, iż w niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest odmowa przyznania skarżącej zasiłku celowego na spłatę zadłużenia za czynsz w miesiącu listopadzie 2022 r.
Zdaniem Sądu, organy administracji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych odnośnie sytuacji materialnej, zdrowotnej i osobistej skarżącej w świetle przesłanek, określonych w art. 39 u.p.s. Przepis ten stanowi mianowicie, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (art. 39 ust. 1 u.p.s.). Może on zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s). Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym, którego przyznanie jest niewątpliwie uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżąca spełnia określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, ponieważ jej dochód nie przekracza kwoty 776 zł. Jest również osobą niepełnosprawną, zatem wypełnia przesłankę z art. 7 pkt 5 u.p.s.
Trzeba mieć jednak na względzie fakt, że decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter tzw. decyzji uznaniowej. To oznacza, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego obowiązku przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia w żądanej wysokości. Organ przyznając świadczenia z pomocy społecznej kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru tych świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnia potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli odpowiadają one celom i możliwościom pomocy społecznej. Organ ma prawo, w ramach uznania administracyjnego, do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, prowadzonej w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na te świadczenia, które jako ograniczone muszą być rozdzielane pomiędzy wszystkie osoby wymagające wsparcia. Przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby ona zostać faktycznie zrealizowana. Niewątpliwie organ nie może zaspokoić wszystkich, choćby najbardziej uzasadnionych, potrzeb osób ubiegających się o pomoc, tym bardziej w żądanej przez nich maksymalnej wysokości.
Luz decyzyjny wynikający z art. 39 ust. 1 u.p.s. sprawia, że organ nie jest związany ani wskazaną we wniosku formą, ani wysokością pomocy społecznej. Istotą luzu decyzyjnego jest bowiem pozostawienie organom administracji pewnej swobody w rozstrzyganiu spraw, motywowanej tym, że to organy są w stanie lepiej dobrać rozstrzygnięcie do uwarunkowań konkretnej sprawy, mają bowiem lepsze rozeznanie w zakresie potrzeb wnioskodawcy, ale też w zakresie własnych możliwości wsparcia, nie tylko wnioskodawcy, ale całej szerokiej rzeszy innych potrzebujących (por. wyroki NSA z 31 stycznia 2023 r. I OSK 561/22 i I OSK 564/22 oraz z 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1377/21, CBOSA).
Z uznaniowym charakterem decyzji wiąże się to, że kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę.
Zdaniem Sądu, organy w niniejszej sprawie prawidłowo zebrały i przeanalizowały materiał dowodowy, po czym dokonały trafnej oceny prawnej, czemu dały wyraz w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Wbrew twierdzeniom skarżącej organom znana była jej trudna sytuacja materialna i zdrowotna. W wywiadzie środowiskowym wskazano bowiem zarówno na niepełnosprawność skarżącej, jak i na jej niezdolność do pracy, wynikającą z zaświadczenia lekarskiego. Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji wyczerpująco wyjaśniło przy tym skarżącej, iż dostrzega jej trudną sytuację materialną i zdrowotną, przy czym organ pomocowy od wielu lat obejmuje skarżącą pomocą, jednak nie może ona oczekiwać, iż organ pomocy społecznej samodzielnie zaspokoi wszystkie jej potrzeby, przyznając świadczenia w żądanej przez nią wysokości. Organy pomocowe udzielają pomocy w oparciu o ograniczone środki finansowe, którymi muszą racjonalnie gospodarować przez cały rok i rozdysponować je pomiędzy stale rosnącą liczbę osób potrzebujących pomocy. Z tego też względu są one upoważnione i niejako zmuszone do limitowania rozmiaru przyznanych świadczeń. Instytucje wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają przy tym charakter subsydiarny, czyli uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Powyższe stanowisko pozostaje w zgodzie z powoływaną już zasadą pomocniczości wynikającą z art. 2 ust. 1 u.p.s. Z zasady tej wynika nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności i nadopiekuńczości państwa. Nieuprawnione pozostaje również stanowisko skarżącej, zgodnie z którym skoro organ pomocowy przyznał innym uprawnionym świadczenia w wyższych kwotach, to ona również powinna otrzymać pomoc w większym zakresie. Sytuacja każdego z beneficjentów pomocy społecznej jest analizowana przez organ indywidualnie, z zastosowaniem tych samych zasad wobec każdego z klientów.
Na gruncie rozpatrywanej sprawy organ jasno i rzeczowo wyjaśnił z jakich powodów odmówił przyznania stronie zasiłku celowego na spłatę zadłużenia za czynsz w miesiącu listopadzie 2022 r. Z niewadliwych ustaleń organów obu instancji wynika, że należności czynszowe za używanie lokalu przy ul. [...] są regulowane w miarę systematycznie, a już w roku 2022 od stycznia do sierpnia opłaty dokonywane były co miesiąc. W oświadczeniu strona potwierdziła, że bieżący czynsz (w wysokości 684,57 zł) za mieszkanie opłaca córka E. K., a ona reguluje zadłużenie w kwocie 175 zł. Niebagatelne znaczenie z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy ma wreszcie fakt, że odrębnymi decyzjami została wnioskodawczyni przyznana pomoc w formie zasiłku okresowego w wysokości 388 zł w okresie październik - grudzień 2022 r., a także zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w wysokości 450 zł w okresie październik-grudzień 2022 r. W miesiącu październiku 2022 r. strona otrzymała także pomoc w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków w ramach programu "Apteka Komunalna" w wysokości 102 zł oraz zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup odzieży zimowej wysokości 200 zł. Jak wynika z załączonego do skargi pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi z 29 września 2022 r. U. K. korzysta ze świadczeń pomocy społecznej od 2006 r. W roku 2022, poza zasiłkami okresowymi, organ przyznał stronie: zasiłek celowy w styczniu 2022 r. - 100 zł na zakup opału i żywności, zasiłek celowy w miesiącach 02-03/2022 - 60 zł na zakup posiłku lub żywności, zasiłek celowy w lutym 2022 r. - 100 zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu butli gazowej oraz energii elektrycznej, zasiłek celowy w marcu 2022 r. - 100 zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu środków chemicznych i higienicznych, zasiłek celowy w marcu 2022 r. - 60 zł na częściowe pokrycie zakupu leków, zasiłek celowy w kwietniu 2022 r. - 100 zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu odzieży wiosennej, kurtki, obuwia i bielizny, zasiłek celowy w kwietniu 2022 r. - 150 zł na zakup posiłku lub żywności, zasiłek celowy 05-09/2022 r. - 250 zł na zakup posiłku lub żywności, zwiększony od 08/2022 r. do kwoty 350 zł, w ramach rządowego programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023, zasiłek celowy w czerwcu 2022 r. - 100 zł na częściowe pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania i zakup środków czystości, zasiłek celowy w lipcu 2022 r. - 80 zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków, zasiłek celowy w sierpniu 2022 r. - 71 zł na pokrycie kosztów zakupu leków, zasiłek celowy we wrześniu 2022 r. - 67 zł na pokrycie kosztów zakupu leków, zasiłek celowy we wrześniu 2022 r. - 250 zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu opału. Zatem, choć niewątpliwie sytuacja skarżącej jest trudna, to pozostaje ona pod stałą i systematyczną opieką orangów pomocy społecznej, które wobec jej potrzeb nie pozostają bierne i obojętne. Skarżąca nie może jednak oczekiwać, że organy pomocowe będą zaspokajały wszystkie jej żądania. Zgodzić się wobec tego również trzeba ze stanowiskiem Kolegium, że nic nie stało na przeszkodzie by strona w kolejnym miesiącu zwróciła się do organu z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego.
Podkreślić w związku z tym należy, że organ nie ma obowiązku spełnienia każdego żądania osoby ubiegającej się o pomoc, gdyż uwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych oznacza z jednej strony uwzględnienie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej świadczeniobiorcy, z drugiej zaś uwzględnienie możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Wydanie decyzji w ramach uznania administracyjnego oznacza również, że nawet spełnienie przez wnioskodawcę ustawowych kryteriów, nie oznacza automatycznego obowiązku przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami (vide: wyrok NSA z 31 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 564/22). Wobec tego sam fakt wydania decyzji niezgodnej z oczekiwaniami skarżącej nie świadczy automatycznie jej wadliwości.
Podsumowując Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają norm prawa materialnego jak i procesowego w istotnym zakresie, który skutkowałby koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Jednocześnie Sąd dostrzega, że uzasadnienie decyzji organu I instancji jest dość lakoniczne i ogólnikowe, tym niemniej uchybienie w tym zakresie konwalidował organ odwoławczy wyczerpująco motywując podjęte rozstrzygnięcie, czyniąc tym samym zadość wymogom art. 107 § 3 k.p.a. jak i obowiązującej w toku postępowania administracyjnego zasadzie dwuinstancyjności postępowania wyrażonej w art. 15 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r., poz. 18).
ds