II SA/Łd 562/23

II SA/Łd 562/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-09-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka
Marcin Olejniczak
Michał Zbrojewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 141
Art. 2 ust. 1 - 3, ust. 3a - 3e, ust. 7
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1967
Art. 24 ust. 1, ust. 25a
Ustawa z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
Art. 119 pkt 2, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1360
Art. 25
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
Art. 7, art. 10 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art.107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Dnia 21 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Asesor WSA Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 września 2023 roku sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 4 kwietnia 2023 r. nr KO.446.306.2023 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia 14 lutego 2023 roku, nr [...].
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 4 kwietnia 2023 r., znak: KO.446.306.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim po rozpatrzeniu odwołania Z. K. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a." utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia 14 lutego 2023 r. znak: GOPS.5411.1289.2022.MM wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, ust. 2, ust. 4, ust. 5, ust. 6, ust. 7 pkt 1, ust. 15, ust. [...] oraz art. 3 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 141), powoływanej dalej jako: "u.d.w.", art. 50, art. 52 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1967 ze zm.) oraz art. 1 pkt 1, art. 104 § 1 oraz art. 107 § 1 k.p.a. o odmowie przyznania dodatku węglowego.
Z akt sprawy wynika, że w dniu 5 października 2022 r. Z.K. złożył wniosek o przyznanie dodatku węglowego. Decyzją z dnia 5 grudnia 2022 r. nr GOPS.5411.1289.2022.MM organ I instancji odmówił przyznania dodatku węglowego. Decyzją z dnia 13 stycznia 2023 r., nr KO.446.399.2022 organ II instancji uchylił ww. decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W dniu 26 stycznia 2023 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy z Z.K. w miejscowości P. [...]. Na miejscu ustalono, że pod wskazanym adresem znajduje się budynek mieszkalny, który nie jest użytkowany (budynek nie nadaje się do zamieszkania) oraz budynek gospodarczy, w którym jak twierdzi wnioskodawca mieszka. Pomieszczenie to ogrzewane jest w chwili obecnej kozą, opalaną drewnem kawałkowym. Z.K. poinformował pracowników socjalnych, że nie posiada faktur na zakup węgla, gdyż od października 2022 r. pomieszczenie ogrzewa drewnem kawałkowym.
Wskazaną na wstępie decyzją organ I instancji stwierdził, że dodatek węglowy nie może być przyznany wnioskodawcy deklarującemu prowadzenie gospodarstwa w budynku gospodarczym. Warunkiem do otrzymania dodatku jest faktyczne zamieszkiwanie i gospodarowanie pod adresem wskazanym we wniosku, a prowadzenie gospodarstwa domowego jest możliwe tylko w jednej lokalizacji. Pod wskazanym adresem znajdują się budynki mieszkalne oraz budynki gospodarcze, które w ocenie pracowników socjalnych nie spełniają warunków mieszkalnych, wobec czego ustalono, że Z.K. nie zamieszkuje pod wskazanym we wniosku adresem z zamiarem stałego przebywania.
Od powyższej decyzji odwołanie złożył Z.K. wnosząc o uchylenie bądź jej zmianę. W ocenie skarżącego decyzja została wydana niezgodnie z zastanym stanem faktycznym i niewłaściwą interpretacją przepisów.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium, po przywołaniu treści art. 2 ust. 1, ust. 9, ust. 12, ust. 15, ust. 15b, ust. 15c, ust. 15d, art. 3 ust. 2, ust. 3 i ust. 4 u.d.w. wyjaśniło, że w sprawie z wniosku o przyznanie dodatku węglowego, istotny jest nie tylko czas wpisania lub zgłoszenia głównego źródła ogrzewania do CEEB, ale i prowadzenie gospodarstwa domowego w budynku mieszkalnym. Dodatek węglowy nie może być przyznany wnioskodawcy deklarującemu prowadzenie gospodarstwa w budynku niemieszkalnym (np. garaż, altanka działkowa, budynek gospodarczy). Garaż czy też budynek gospodarczy nie są budynkami mieszkalnymi, tworzą zaś całość funkcjonalną z budynkiem mieszkalnym.
Z akt sprawy wynika, że Z.K. złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego, wskazując adres miejsca swojego zamieszkania: P. [...], 97-2[...] C. i zaznaczając, że jego gospodarstwo domowe jest wieloosobowe (liczba osób z uwzględnieniem wnioskodawcy - 2 i znajduje się w budynku jednorodzinnym z zainstalowanym w nim głównym źródłem ogrzewania, którym jest koza, zasilana paliwami stałymi o których mowa w art. 2 ust. 3 u.d.w., zgłoszona lub wpisana do CEEB.
Deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, odnosi się do budynku jednorodzinnego mieszczącego się pod adresem: P. [...], gmina C. i została złożona przez Z. K., oznaczonego w niej, jako właściciel/współwłaściciel budynku (data wypełnienia formularza: 2 września 2022 r. W deklaracji zaznaczono, że w budynku jednorodzinnym zainstalowany i eksploatowany jest następujący rodzaj źródła ciepła, tj.: kocioł na paliwo stałe (węgiel, drewno, pellet lub inny rodzaj biomasy) z ręcznym podawaniem paliwa/zasypowy; funkcja: co., c.w.u. W rubryce B02 klasa kotłów na paliwo stałe oraz liczba zainstalowanych kotłów w poszczególnych klasach wskazano: poniżej klasy 3 lub brak informacji, liczba: 1. Rubryka B03 rodzaje stosowanych w kotłach paliw stałych wpisano węgiel i paliwa węglopochodne. W deklaracji nie zaznaczono, że dotyczy źródła ciepła/spalania paliw uruchomionego po 1 lipca 2021 r. W deklaracji wskazano, że dane adresowe osoby wypełniającej formularz są tożsame z adresem budynku, którego dotyczy formularz.
W dniu 26 stycznia 2023 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy w miejscu wskazanym jako miejsce zamieszkania skarżącego, tj. P. [...], gmina C. na podstawie którego ustalono, m.in. że pod ww. adresem znajduje się budynek gospodarczy z wydzielonym jednym pomieszczeniem, ogrzewany kozą, w chwili obecnej opalaną drewnem.
Organ stwierdził, że deklaracja złożona do CEEB do dnia 11 sierpnia 2022 r. stanowi podstawę wypłaty dodatku węglowego. Znajdująca się w aktach sprawy deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw złożona przez Z. K. dotyczy budynku mieszkalnego, w którym skarżący nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa domowego. Nadto akta sprawy nie wskazują, aby Z.K. złożył deklarację dotyczącą źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, odnoszącą się do budynku, w którym, jak twierdzi, zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe.
W toku postępowania skarżący podkreślał, że składając wniosek o dodatek węglowy, jego zamiarem nie było uzyskanie go na piec w domu, który wymaga remontu, a na znajdujący się piec w mieszkaniu w oddzielnie stojącym budynku, który jest garażem z pomieszczeniem mieszkalnym.
Weryfikacja nie potwierdziła zgodności danych zawartych w ww. dokumentach w zakresie rodzaju zamieszkiwanego budynku. Z wywiadu środowiskowego wynika, że pod wskazanym adresem znajduje się budynek gospodarczy z wydzielonym 1 pomieszczeniem.
Organ przytaczając definicję budynku mieszkalnego jednorodzinnego wynikającą z art. 3 ust. 2a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2351 ze zm.), powoływanej dalej jako: "prawo budowlane" stwierdził, że skoro nie mamy do czynienia z zamieszkiwaniem przez skarżącego w budynku mieszkalnym, to nie ma możliwości na podstawie u.d.w. przyznania wnioskowanego dodatku.
Jednocześnie organ zauważył, że na mocy przepisów u.d.w. nie przewidziano dodatku dla osób, które jako rodzaj stosowanego paliwa wykorzystują drewno kawałkowe. Dla otrzymania dodatku węglowego koniecznym do spełniania warunkiem jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. urządzenie grzewcze, to jest: kocioł na paliwo stałe, kominek, kozę, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnię, kuchnię węglową lub piec kaflowy, w których spalane jest paliwo stałe, czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 u.d.w. węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Z.K. zaskarżył w całości decyzję organu II instancji zarzucając
1. wydanie decyzji niezgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym;
2. błędną i dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego dotyczącą zamieszkiwania i miejsca prowadzonego gospodarstwa domowego.
Skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest tzw. koza opalana węglem, co zostało zgłoszone do CEEB i potwierdzone w wywiadzie środowiskowym. Od momentu wprowadzenia, tj. od października 2022 r. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w miejscu wskazanym we wniosku. Czyni opłaty za odpady komunalne, wodę, elektryczność i odbiera korespondencję pod wskazanym adresem. Do mieszkania jest oddzielne wejście z zewnątrz budynku i jest w nim oddzielne źródło ogrzewania (koza), inne niż w pomieszczeniu garażowym. Mieszkanie jest w pełni umeblowane i wyposażone w podstawowe sprzęty niezbędne do codziennej egzystencji (segment kuchenny, kuchnia gazowa, lodówka, telewizor, terma grzewcza, zmywarka, pralka, kuchenka mikrofalowa, segment pokojowy, wersalka, stół krzesła), jest czyste i zadbane. Do całego budynku podciągnięta jest woda i prąd.
Skarżący wyjaśnił, że wobec braku środków, nie dokonał wcześniej preferencyjnego zakupu węgla. Z uwagi na brak węgla, czasowo wspomagał się drewnem.
W ocenie skarżącego mieszkanie w którym prowadzi gospodarstwo domowe można uznać za samodzielny lokal mieszkalny przeznaczony na pobyt stały ludzi. Wydzielone jest trwałymi ścianami w obrębie budynku wolnostojącego, do mieszkania bezpośrednio przylega i przynależy garaż. Skarżący nadmienił jednocześnie, że u.d.w. wśród kryteriów przyznania dodatku węglowego nie wskazuje przesłanki warunków lokalowych. U.d.w. stanowi, że dodatek przyznawany jest dla gospodarstwa domowego, a nie na budynek czy miejsce zamieszkania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. [...]34 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.". Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpatrywanej sprawie z wnioskiem o jej rozpoznanie w omawianym trybie zwróciły się obie strony, wobec czego nie było przeszkód do rozpoznania sprawy w omówionym trybie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst. jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji w powyższym trybie i zakreślonych powyżej granicach sąd stwierdził, że naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Przedmiotem kontroli sądu w zakreślonych wyżej granicach jest legalność zaskarżonego przez Z. K. rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim, które decyzją z dnia 4 kwietnia 2023 r., znak: KO.446.306.2023 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia 14 lutego 2023 r. o odmowie przyznania dodatku węglowego.
Istota sporu wyrażona sformułowanymi w skardze zarzutami sprowadza się do tego czy w ustalonym w sprawie stanie faktycznym skarżącemu powinno przysługiwac świadczenie w postaci dodatku węglowego.
W ocenie organu I instancji skarżący nie zamieszkuje pod wskazanym we wniosku adresem z zamiarem stałego przebywania, bowiem znajdują się pod nim budynki mieszkalne oraz gospodarcze, które nie spełniają warunków mieszkalnych. Organ II instancji uznał ww. stanowisko za prawidłowe i stwierdził, że skoro w przypadku skarżącego nie mamy do czynienia z zamieszkiwaniem w budynku mieszkalnym, to nie ma możliwości przyznania dodatku węglowego. Organ dodał jednocześnie, że na mocy przepisów ustawy o dodatku węglowym nie przewidziano dodatku dla osób, które jako rodzaj stosowanego paliwa wykorzystują drewno kawałkowe.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 141 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.d.w.".
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (ust. 3).
W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem (ust. 3a).
W przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (ust. 3b).
W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła (ust. 3c).
W przypadku, o którym mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji, bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji (ust. 3d).
W przypadku gdy w lokalu, o którym mowa w ust. 3d, zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących w tym lokalu (ust. 3e).
Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii zamieszkiwania sąd stwierdza, że zamiarem ustawodawcy nie było uzależnienie prawa do dodatku węglowego od zamieszkiwania jedynie w lokalu bądź budynku mieszkalnym. Celem stworzenia u.d.w. było objęcie wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, czemu służyć ma odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie. Podstawowym celem tych przepisów jest niewątpliwie zapewnienie jak najszerszego dostępu do świadczenia gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe.
Ponadto zaznaczyć należy, że u.d.w. posługuje się pojęciami: "miejsce zamieszkania" oraz "zamieszkiwanie", jednakże nie zawiera ich definicji. W orzecznictwie przyjmuje się, że posłużenie się przez prawodawcę w art. 2 ust. 2 u.d.w. pojęciem "osoby zamieszkującej" może być mylące, jednakże w innych jednostkach redakcyjnych art. 2 u.d.w. ustawodawca konsekwentnie posługuje się już pojęciem "miejsca zamieszkania", w tym w ust. 7, stanowiącym, że dodatek węglowy przysługuje osobom posiadającym obywatelstwo polskie mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe oznacza, że kryterium przesądzającym o możliwości przyznania wnioskowanego dodatku jest faktyczne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego w danym miejscu (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 30 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 478/23, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA").
Przepisy u.d.w. nie precyzują pojęcia "zamieszkiwania", zatem oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego. Wobec tego należy uwzględnić treść art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.c." zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O spełnieniu powyższych przesłanek świadczą dwie okoliczności – zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o obiektywne kryteria świadczące o woli oraz możliwości skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości. Z kolei stałe zamieszkiwanie powiązane jest z tzw. centrum życiowym danej osoby, tj. miejscem gdzie koncentrują się jej sprawy życiowe. Pojęcie miejsca zamieszkania, przyjęte w art. 25 k.c. jest konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, czyli wola stałego pobytu (animus). Oba elementy muszą występować łącznie.
Także według Słownika Języka Polskiego PWN "zamieszkiwać", "mieszkać" oznacza "zajmować jakieś pomieszczenie i traktować je jako główne miejsce swojego pobytu". Zamieszkiwanie stanowi zatem rodzaj pobytu osoby, cechujący się zaspokajaniem codziennych potrzeb życiowych tej osoby w mieszkaniu faktycznie zajmowanym, stanowiącym jej centrum życia domowego w danym okresie, a w szczególności nocowania, stołowania się i wypoczynku po pracy czy nauce.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, należy wskazać, że organy prowadzące postępowanie w przedmiocie dodatku węglowego nie posiadają uprawnień do badania podstawy prawnej zajmowania przez wnioskodawcę na cele mieszkalne budynku gospodarczego usytuowanego pod wskazanym we wniosku adresem. W szczególności należy mieć na względzie, że sytuacja, w której ludzie nie mieszkają w budynkach mieszkalnych sensu stricto dotyczy najczęściej osób najbiedniejszych, wymagających bardzo często wsparcia ze strony organów pomocy społecznej, napotykających na trudności związane z zapewnieniem im typowego lokalu mieszkalnego. Dochodzi nierzadko do sytuacji, że osoby te nie mają miejsca zamieszkania w lokalu mieszkalnym z przyczyn finansowych, a nie z wyboru. Wobec tego w postępowaniu o przyznanie dodatku węglowego, który jest świadczeniem pomocowym, miejsce zamieszkania nie powinno być łączone z definicjami prawnymi pojęć takich jak lokal lub budynek mieszkalny, lecz z miejscem prowadzenia gospodarstwa domowego.
To wszystko sprowadza się do obowiązku organu zbadania, czy wnioskodawca prowadzi we wskazanym budynku jednoosobowe gospodarstwo domowe i faktycznie tam zamieszkuje.
W ocenie sądu zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala zgodzić się z organami, że skarżący nie zajmuje odrębnego lokalu w budynku gospodarczym i nie prowadzi jednoosobowego gospodarstwa domowego. Podkreślić w tym miejscu należy, że organy rozpatrując wniosek o przyznanie dodatku węglowego, zobligowane są do podjęcia stosownych czynności w celu ustalenia przesłanek istotnych z punktu widzenia sprawy. Zwrócić uwagę należy w szczególności na wyrażoną w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a." zasadę prawdy materialnej, czyli wymóg oparcia rozstrzygnięcia jedynie na okolicznościach faktycznie istniejących, a nie wyprowadzanych w drodze domniemań (zob. M. Wierzbowski, Zasady ogólne (w:) M. Szubiakowski, M. Wierzbowski, A. Wiktorowska, Postępowanie administracyjne - ogólne, podatkowe i egzekucyjne. Warszawa 2000, s. 19). Organ przed rozstrzygnięciem sprawy powinien przeprowadzić wszelkie możliwe dowody, aby wyjaśnić okoliczności i rozwiać wszelkie wątpliwości, celem jednoznacznego ustalenia, że dokonane na podstawie zebranych dowodów ustalenia są zgodne z rzeczywistym i aktualnym stanem faktycznym. Mając powyższe na względzie organy co prawda przeprowadziły wywiad środowiskowy, jednakże jest jednak niezwykle lakoniczny, a spostrzeżenia w nim zawarte nie pozwalają wyprowadzić jakiejkolwiek konkluzji. W kwestionariuszu wskazano jedynie: "ustalono, że pod adresem znajduje się budynek gospodarczy z wydzielonym 1 pomieszczeniem ogrzewanym kozą – spalaną drewnem". Również znajdująca się w aktach notatka urzędowa stwierdzająca, że "budynek nie nadaje się do zamieszkania, a po rozpytaniu sąsiadów stwierdzono, że skarżący nie zamieszkuje pod adresem" nie jest wystarczająca do zaaprobowania stanowiska organu administracji. Nadto załączone do notatki zdjęcia obejmują jedynie budynek z zewnątrz z jednej strony. Zupełnie przeciwny obraz wynika z odwołania złożonego przez skarżącego w którym przedstawił on swoje stanowisko oraz załączył zdjęcia budynku w którym zamieszkuje zarówno z zewnątrz jak i wewnątrz. Fotografie przedstawiają umeblowane pomieszczenie z widocznym źródłem ogrzewania. W ocenie sądu materiał dostarczony przez skarżącego daje podstawy do stwierdzenia, że budynek gospodarczy z wydzielonym lokalem mieszkalnym stanowi ośrodek życia skarżącego.
Mając powyższe na uwadze, zdaniem sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności sporządzona notatka służbowa jak i wywiad środowiskowy nie mogły, wobec przeciwnych twierdzeń skarżącego, stanowić w okolicznościach niniejszej sprawy wystarczającego i tym bardziej jedynego dowodu na uznanie, że w przypadku skarżącego nie mamy do czynienia z zamieszkaniem w budynku mieszkalnym świadczącym o spełnieniu przesłanek do przyznania dodatku węglowego. Wobec zaistniałej w toku postępowania wątpliwości co do kwestii statusu prawnego miejsca, w którym zamieszkuje skarżący, sąd uznał za niewystarczające w tym zakresie postępowanie dowodowe organu. Jeśli w toku postępowania wystąpiła istotna wątpliwość, która miała decydujący wpływ na odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia, to niezbędnym było wnikliwe ustalenie stanu faktycznego, a ponadto odniesienie się do przywołanych przez skarżącego zarzutów i twierdzeń zawartych w odwołaniu, celem szczegółowego wyjaśnienia powstałych wątpliwości. Wspomniana zasada prawdy obiektywnej koreluje bowiem z treścią przepisów o postępowaniu dowodowym, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., zgodnie z którymi organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a ocena stanu faktycznego w danej sprawie powinna odbywać się na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego powinna mieć charakter wszechstronny i nie może w przypadkach niejasnych oraz nasuwających uzasadnione wątpliwości polegać na tak nierzetelnie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym. Brak jednoznacznego ustalenia i udokumentowania w aktach sprawy rzeczywistego stanu prawnego miejsca w którym skarżący prowadzi gospodarstwo domowe jest, w ocenie sądu, nie do zaakceptowania, zarówno w świetle przepisów u.d.w. jak i k.p.a.
Biorąc powyższe po uwagę okoliczności przedstawione przez skarżącego dają podstawę do stwierdzenia, że faktycznie zamieszkuje w budynku gospodarczym wskazanym we wniosku o przyznanie dodatku węglowego. Zadaniem organu będzie zatem potwierdzenie stanu wskazanego przez skarżącego w odwołaniu i zdjęciach do niego załączonych i w sytuacji jego potwierdzenia ze stanem faktycznym – uznanie, że skarżący spełnia przesłankę "zamieszkiwania" w rozumieniu u.d.w.
Wobec powyższego stwierdzić należy, że organy dokonały błędnej wykładni art. 2 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i ust. 7 u.d.w.
W niniejszej sprawie wątpliwości organu budzi jednocześnie rodzaj paliwa stałego, którym zasilane jest źródło ogrzewania w miejscu zamieszkania. Faktem jest, że skarżący złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego, zaś z załączonej do akt sprawy deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw wynika, że rodzajem stosowanych w kotle paliw stałych są węgiel i paliwa węglopochodne. Jednocześnie w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 26 stycznia 2023 r. wskazano, że źródłem ogrzewania jest koza obecnie opalana drewnem. Z kolei w uzasadnieniu skargi Z.K. wyjaśnił, że wobec faktu, że nie było go stać zakupić wystarczającej ilości węgla, czasowo wspomagał się drewnem, zaś stwierdzenie Kolegium, że stanowi ono jedyne źródło opału jest błędne. W ocenie sądu stanowisko organu II instancji jest zdecydowanie przedwczesne, bowiem w toku postępowania organy powinny wyjaśnić, które z ww. źródeł ogrzewania jest głównym źródłem ogrzewania w tym budynku, tj. ustalić czy pomieszczenie jest ogrzewane przy pomocy kozy opalanej węglem czy drewnem kawałkowym, w szczególności organy powinny uzyskać od skarżącego wyjaśnienia i dokumenty (np. faktury, rachunki) w celu ustalenia głównego źródła ogrzewania.
Niezależnie od wyniku powyższych ustaleń, nawet w sytuacji ustalenia, że skarżący nie spełniał przesłanek do przyznania mu dodatku węglowego, należało mieć na uwadze uregulowania innych ustaw, w szczególności ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1967 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.s.r.".
Zgodnie z art. 24 ust. 1 u.s.r. dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, w przypadku gdy głównym źródłem ciepła gospodarstwa domowego jest: 1) kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia albo piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane peletem drzewnym, drewnem kawałkowym lub innym rodzajem biomasy, albo 2) kocioł gazowy zasilany skroplonym gazem LPG, albo 3) kocioł olejowy - zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576 i 1967), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Dodatek dla gospodarstw domowych nie przysługuje gospodarstwom domowym objętym pozytywnie rozpatrzonym wnioskiem o wypłatę dodatku węglowego, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (ust. 7).
Na szczególną uwagę należy zwrócić także na przepis art. 24 ust. 25a u.s.r., który stanowi, że w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do dodatku dla gospodarstw domowych. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 25 ust. 2 stosuje się.
Zgromadzony w aktach materiał dowodowy, mimo braku jednoznacznego ustalenia rodzaju stosowanego paliwa stałego, pozwala jednakże stwierdzić, że organ miał obowiązek przyznania jednego z ww. dodatków w zależności od dokonanych ustaleń, a jego obowiązek sprowadzał się również do konieczności działania z urzędu, a nie tylko na wniosek. Zebrane dowody jednoznacznie wskazują, że głównym źródłem ogrzewania lokalu zajmowanego przez skarżącego jest koza, zaś pozostające w sprawie wątpliwości dotyczące rodzaju stosowanego paliwa, powinny zostać uzupełnione. W zależności od ich wyników organy będą zobowiązane do przeprowadzenia postępowania albo na podstawie u.d.w. albo u.s.r.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że odmowa przyznania skarżącemu dodatku węglowego bez ustalenia rzeczywistego źródła ogrzewania, z odwołaniem się w istocie w tym zakresie wyłącznie do ustaleń faktycznych wynikających z lakonicznego kwestionariusza wywiadu środowiskowego, a z pominięciem pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie, była przedwczesna i jednocześnie niewłaściwa, a w konsekwencji stanowiła naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80, a w konsekwencji art. 107 § 3 k.p.a.
Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wyrażone w wyroku i weźmie pod uwagę uwagi dotyczące konieczności skrupulatnego przeprowadzenia postępowania dowodowego celem jednoznacznego ustalenia zajmowania przez skarżącego na cele mieszkalne budynku gospodarczego oraz rzeczywistego rodzaju paliwa w nim stosowanego.
Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
MR