II SA/Łd 561/24

II SA/Łd 561/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-10-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Beata Czyżewska
Jarosław Czerw
Robert Adamczewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 177
art. 37 ust. 2-6, art. 87 ust. 1 pkt 1-1b i ust. 4 oraz art. 88 ust. 5
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Sentencja
Dnia 3 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw, Asesor WSA Beata Czyżewska, , Protokolant St. sekretarz sądowy Magdalena Rząsa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2024 roku sprawy ze skargi W.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 5 czerwca 2024 r. znak: KO.440.58.2024 w przedmiocie zmiany decyzji przyznającej świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Radmoszczańskiego z dnia 10 kwietnia 2024 roku, znak: ZS.4420.28.2024 w zakresie odmowy świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej zawodowej od dnia 1 stycznia 2024 roku do dnia 31 stycznia 2024 roku; 2. oddala skargę w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
II SA/Łd 561/24
Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga W.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 5 czerwca 2024 r. (znak: KO.440.58.2024) wydaną na mocy art. 37 ust. 2-6, art. 87 ust. 1 pkt 1-1b i ust. 4 oraz art. 88 ust. 5 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 177 ze zm.) [dalej: ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej], w przedmiocie zmiany decyzji ustalającej wysokość świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej zawodowej.
Z akt sprawy wynika, że K.S. (ur. 24 listopada 2001 r.) została umieszczona w rodzinie zastępczej prowadzonej przez W.G. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Radomsku z 18 czerwca 2012 r., sygn. akt III Nsm 208/12. W.G. pełni funkcję zawodowej rodziny zastępczej od 1 stycznia 2015 r. Obecnie obowiązuje umowa z 11 kwietnia 2023 r.
Decyzją z 22 listopada 2019 r. wydaną z upoważnienia Starosty Radomszczańskiego przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w R. przyznano skarżącej W.G. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania K.S. na okres od 24 listopada 2019 r. do 30 listopada 2019 r. w kwocie 245,39 zł, od 1 grudnia 2019 r. do 31 października 2026 r. w kwocie 1.052,00 zł miesięcznie oraz od 1 listopada 2026 r. do 23 listopada 2026 r., tj. na czas nauki, nie dłużej niż do osiągnięcia 25-ego roku życia, w kwocie 806,61 zł. Z decyzji wynika, że K.S. pozostała w rodzinie zastępczej po uzyskaniu pełnoletności, na co wyraziła zgodę również rodzina zastępcza (oświadczenie rodzica zastępczego oraz wychowanki z 15 października 2019 r.).
Następnie organ I instancji na podstawie zaświadczenia Szkoły Ż. w R. z 19 marca 2024 r. oraz modyfikacji programu usamodzielnienia z 25 marca 2024 r. ustalił, że K.S. od 1 września 2022 r. do 31 stycznia 2024 r. była słuchaczką Szkoła Ż. w R. na kierunku technik usług kosmetycznych i uchwałą Rady Pedagogicznej nie otrzymała promocji i została skreślona z listy słuchaczy na semestrze trzecim. Od 21 lutego 2024 r. jest słuchaczką Szkoły Ż w R. na kierunku technik sterylizacji medycznej - semestr pierwszy.
Wobec powyższego organ I instancji zmienił swoją wcześniejszą decyzję z 22 listopada 2019 r. w ten sposób, że świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania K.S. w rodzinie zastępczej zawodowej przysługuje w kwocie 1.361,00 zł miesięcznie w okresie do 31 grudnia 2023 r., w okresie od 21 lutego 2024 r. do 29 lutego 2024 r. w kwocie 422,37 zł, od 1 marca 2024 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 1.361,00 zł miesięcznie, od 1 czerwca 2024 r. do 31 października 2026 r. w kwocie 1.517,00 zł miesięcznie, od 1 listopada 2026 r. do 23 listopada 2026 r. w kwocie 1.163,11 zł, a nie przysługuje w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2024 r. i od 1 lutego 2024 r. do 20 lutego 2024 r. oraz zobowiązał stronę do przedłożenia zaświadczenia potwierdzającego dalsze kontynuowanie nauki przez K.S. w terminie do 10 września i do 10 lutego każdego roku.
W uzasadnieniu organ wskazał, że K.S. nie realizowała obowiązku nauki w styczniu 2024 r., ponieważ frekwencja wynosiła zero procent i z dniem 31.01.2024 r. została skreślona z listy słuchaczy. Wobec tego nie został spełniony warunek kontynuowania nauki przez osobę pełnoletnią pozostającą w pieczy zastępczej w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2024 r. oraz w okresie od 1 lutego 2024 r. do 20 lutego 2024 r. kiedy to rozpoczęła naukę na nowym kierunku. W związku z tym rodzinie zastępczej nie przysługiwało świadczenie za powyższy okres. Wypłacone zaś świadczenia są nienależnie pobrane.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła W.G. , która zarzuciła:
- naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 w zw. z art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na nienależytym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Skarżąca podniosła, że K.S. jest osobą pełnoletnią i tylko jej szkoła może wydać zaświadczenie. Nie ma kontroli w zakresie jej frekwencji w szkole i jakiegokolwiek wpływu na uczęszczanie wychowanki pełnoletniej do szkoły. Obowiązek dostarczania zaświadczenia ze szkoły jest niemożliwy do wykonania. Ponadto na początku bieżącego roku część podopiecznych skarżącej była chora (przeziębienie),
- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 37 ust. 2 pkt 1 i art. 82 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, polegające na pozbawieniu wychowanki pomocy w uzyskaniu wykształcenia i samodzielności. W ocenie skarżącej warunek uczenia się został spełniony, bowiem - jak wynika z zaświadczenia - K.S. w okresie od 1 września 2023 r. do 31 stycznia 2024 r. była słuchaczką szkoły, jednak nie otrzymała promocji. Wprowadzanie warunku frekwencji jest działaniem bez podstawy prawnej. Po nieobecności w szkole uczeń może nadrabiać zaległości w nauce w domu.
Skarżąca opisała ponadto swoją trudną sytuację materialną wskazując, iż wszystkie środki przeznacza na funkcjonowanie rodziny zastępczej.
W świetle powyższych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej ustalenia, że świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania K.S. w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 20 lutego 2024 r. nie przysługuje, a ponadto orzeczenia zwrotu przez PCPR w R. kwoty 2.299,63 zł wraz z ustawowymi odsetkami, od dnia wpłaty.
Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium zauważyło, że w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Nr [...] z 23 września 2023 r. Szkoła Ż w R., że K.S. od 1 września 2023 r. jest słuchaczem trzeciego semestru na kierunku technik usług kosmetycznych. Nauka trwa 2 lata, tj. 4 semestry. W ocenie organu odwoławczego kolejne zaświadczenie z 19 marca 2024 r. wskazuje, że K.S. została skreślona z listy słuchaczy na trzecim semestrze. Frekwencja w styczniu 2024 r. była zerowa. Zdaniem Kolegium z zaświadczenia Szkoły Ż w R. Nr [...] z 25 marca 2024 r. wynika, że K.S. jest słuchaczem pierwszego semestru na kierunku - technik sterylizacji medycznej od 21 lutego 2024 r. Następnie Kolegium podniosło, że 28 marca 2024 r. została zatwierdzona zmiana Indywidualnego Programu Usamodzielnienia wychowanki K.S., która jako uzasadnienie zmiany kierunku wskazała, że była w delegacji i nie przystąpiła do egzaminu semestralnego.
Dodatkowo Kolegium dostrzegło, że zawiadomienie z 28 marca 2024 r., o wszczęciu postępowania w sprawie zmiany decyzji dotyczącej świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania K.S., zawiera pouczenie o możliwości brania czynnego udziału strony w postępowaniu, wypowiedzenia się co do dowodów zebranych w sprawie oraz możliwości przedkładania dodatkowych dokumentów.
Organ wskazał ponadto na notatkę służbową starszego pracownika socjalnego oraz referenta z przeprowadzonej 19 marca 2024 roku rozmowy z W.G. o absencji wychowanek w szkole. Wedle treści tej notatki skarżąca przyznała, że wie o tym, iż jej pełnoletnie wychowanki oszukują ją i nie uczęszczają do szkoły. Zdaje sobie sprawę, że warunkiem pobytu wychowanek u niej jest realizowanie obowiązku szkolnego.
Powołując się na art. 37 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej Kolegium zaakcentowało konieczność nauki, co – zdaniem organu – nie oznacza zachowania ciągłości nauki, ale istotne jest jedynie "uczenie się". Organ podniósł, iż odmienna wykładnia byłaby sprzeczna z celem, jakim jest pomoc w uzyskaniu wykształcenia i samodzielności dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Przerwa w nauce nie niweczy więc automatycznie możliwości ubiegania się rodziców zastępczych o przyznanie świadczenia na pokrycie kosztów jego utrzymania na kolejny okres. Takie świadczenie skarżąca będzie nadal otrzymywać od 21 lutego 2024 r.
Kolegium zwróciło uwagę, że skarżąca nie przeczy temu, iż wychowanka K.S. została skreślona z listy słuchaczy szkoły i została przyjęta na inny kierunek, lecz zarzuca organowi I instancji, iż nie wyjaśnił przyczyn przerwania przez nią nauki. Skarżąca w swoim odwołaniu wskazuje jednak, iż powodem przerwy były usprawiedliwione okoliczności zdrowotne, podczas, gdy po wszczęciu postępowania w sprawie zmiany decyzji, nie przedstawiła żadnych dowodów na chorobę wychowanki. Ponadto w rozmowie z pracownikami przyznała sama, że wychowanka opuszcza zajęcia i nie wie dlaczego. Do tego sama wychowanka, jako przyczynę zmiany kierunku (z poprzedniego została skreślona na skutek absencji) wskazała wyjazd w delegację, co może uzasadniać jej brak obecności na zajęciach w 100% w miesiącu styczniu 2024 r. oraz niską frekwencję w dwóch miesiącach wcześniejszych. Organ podkreślił, że skarżąca w istocie nie przeczy tym faktom, nie przedstawiła także w toku postępowania administracyjnego ani w odwołaniu, żadnych okoliczności przeciwnych, ani dowodów na ich poparcie.
Kolegium podniosło również, iż skarżąca została pouczona o obowiązkach, ciążących na niej w związku z przyznaniem świadczenia, w tym o konieczności niezwłocznego poinformowania organu przyznającego świadczenie o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej podopiecznej, która ma wpływ na prawo do tych świadczeń. Zmiana polegająca na zaprzestaniu nauki w danym miesiącu przez wychowankę niewątpliwie należy do takich okoliczności wpływających na prawo do świadczenia. Skarżąca posiadała wiedzę o tym obowiązku z pouczenia zawartego w decyzji przyznającej świadczenie oraz sama złożyła takie zobowiązanie w oświadczeniu z 23 marca 2021 r. Skarżąca nie poinformowała jednak organu I instancji o zaistnieniu okoliczności powodującej, iż nie przysługiwało jej świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania wychowanki, a więc niekontynuowanie przez nią nauki. W ocenie Kolegium kwestia świadomości świadczeniobiorcy o zaistnieniu ww. okoliczności nie ma wpływu na ocenę, czy doszło do nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego w rozumieniu art. 92 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Nie mają również znaczenia przyczyny, dla których skarżąca nie udzieliła organom takiej informacji. Mogłyby mieć one znaczenie w przyszłości dla kwestii ewentualnego umorzenia, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty kwoty świadczeń nienależnie pobranych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi W.G. podtrzymała dotychczasowe stanowisko przedstawione w odwołaniu.
Ponownie wskazała, że w sprawie nie ustalono w sprawie przyczyn części nieobecności w szkole i nie uwzględniono, że na początku bieżącego roku, część jej podopiecznych była chora (przeziębienie). Skarżąca zauważyła, że podstawą ustaleń organu powinny być dowody, a nie domniemania i rozmowy o nieustalonej dacie i nieustalonych rozmówcach. W sprawie strona nie została przesłuchana na jakąkolwiek okoliczność, nie składała również jakichkolwiek wyjaśnień, również K.S. nie została przesłuchana.
W ocenie skarżącej zaskakującym w sprawie jest powoływanie się przez organ II instancji na konieczność przedstawienia dowodów li tylko i wyłącznie przez stronę mimo wyraźnego uregulowania wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym to właśnie organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Argumentując zarzut naruszenia prawa materialnego skarżąca wskazała, że z treści zaskarżonej decyzji PCPR w R. na podstawie zaświadczenia wystawionego przez Szkołę Ż. ustalono, że K.S. od 01.09.2023 r. do 31.01.2024 r była słuchaczem Szkoły Ż. na kierunku technik usług kosmetycznych. W ocenie skarżącej zatem warunek "uczenia się" został spełniony. Zdaniem skarżącej wprowadzenie przez PCPR dodatkowo (ponad przepis ustawy) warunku frekwencji jest działaniem bez podstawy prawnej. Zdaniem skarżącej organ w niniejszej sprawie naruszył art. 37 ust.2 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, orzekając w sposób godzący w dobro dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej i cel ustawodawcy, tj. pomoc w uzyskaniu wykształcenia i samodzielności takiej osoby.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
W replice skarżąca wskazała uzupełniająco, iż nie przypominam sobie rozmowy opisanej w notatce służbowej z 19 marca 2024 r. Nikt też nie poinformował jej, że będzie sporządzona jakakolwiek notatka. Skarżąca – jak stwierdziła - jakiejkolwiek notatki nie podpisywała w tym dniu. Strona nadmieniła, że 6 marca 2024 r. zostało wszczęte postępowanie, notatka została sporządzona 19 marca 2024 r. już po wszczęciu procedury i nic nie stało zatem na przeszkodzie żeby wezwać skarżącą i przesłuchać w charakterze strony zgodnie z obowiązującą procedurą.
Skarżąca podkreśliła, że K.S. od 21 lutego 2024 r. cały czas jest słuchaczką szkoły Ż. na kierunku technik sterylizacji medycznej -semestr pierwszy i uczy się kontynuując naukę. PCPR w R. od 21 lutego 2024 r. wypłacało stronie świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania wychowanki. W świetle powyższego, należy uznać że PCPR w R., wypłacając od 1 lutego 2024 r. świadczenie sam uznał, że pomimo braku kontynuacji nauki należy się świadczenie na pokrycie kosztów pobytu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935) [dalej: ustawa p.p.s.a.]. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 5 czerwca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty Radomszczańskiego z 10 kwietnia 2024 r., mocą której zmieniono decyzję Starosty Radomszczańskiego z 22 listopada 2019 r. przyznającą W.G. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania K.S. w rodzinie zawodowej zastępczej w ten sposób, że świadczenie przysługuje w kwocie 1.361,00 zł miesięcznie w okresie do 31 grudnia 2023 r., w okresie od 21 lutego 2024 r. do 29 lutego 2024 r. w kwocie 422,37 zł, od 1 marca 2024 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 1.361,00 zł miesięcznie, od 1 czerwca 2024 r. do 31 października 2026 r. w kwocie 1.517,00 zł miesięcznie, od 1 listopada 2026 r. do 23 listopada 2026 r. w kwocie 1.163,11 zł, a świadczenie nie przysługuje w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2024 r. i od 1 lutego 2024 r. do 20 lutego 2024 r. oraz zobowiązano stronę do przedłożenia zaświadczenia potwierdzającego dalsze kontynuowanie nauki przez K.S. w terminie do 10 września i do 10 lutego każdego roku.
Materialnoprawną podstawę decyzji organów obydwu instancji stanowiły przepisy ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tj.: Dz.U. z 2024 r. poz. 177 ze zm.) [dalej: ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej].
W ocenie Sądu, organy administracji wydając zaskarżone decyzje naruszyły przepisy art. 82 ust. 1 w zw. z art. 37 ust. 2 wskazanej powyżej ustawy w zakresie w jakim odmówiły skarżącej świadczenia za okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2024 r.
Wskazany przepis art. 82 ust. 1 stanowi, iż rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka przysługuje świadczenie, o którym mowa w art. 80 ust. 1 oraz dodatki, o których mowa w art. 81, również po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności, jeżeli nadal przebywa w tej rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka, na zasadach określonych w art. 37 ust. 2 - 6. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, świadczenia oraz dodatki przysługują w czasie trwania odpowiednio roku szkolnego, roku akademickiego, kursu albo przygotowania zawodowego (ust. 1a).
Zgodnie zaś z treścią art. 37 ust. 2 ww. ustawy osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, może przebywać w dotychczasowej rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo placówce opiekuńczo-wychowawczej, za zgodą odpowiednio rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka albo dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 roku życia, jeżeli:
1) uczy się:
a) w szkole,
b) zakładzie kształcenia nauczycieli (uchylony z dniem 1 października 2016 r.),
c) w uczelni,
d) u pracodawcy w celu przygotowania zawodowego
Zaznaczyć należy, iż celem ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej jest ogólnie pojęte wspieranie rodziny zastępczej i osób w niej umieszczonych. Cytowany przepis art. 82 ust. 1 ww. ustawy stanowi podstawę przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania osoby pełnoletniej pozostającej w rodzinie zastępczej w przypadku jeżeli osoba ta nadal uczy się.
Należy przy tym podkreślić, iż świadczenie to przyznawane jest na pokrycie kosztów utrzymania wychowanka od dnia faktycznego jego umieszczenia w rodzinie zastępczej do osiągnięcia pełnoletności. W celu umożliwienia osobom przebywającym w rodzinach zastępczych i uzyskania przez nie wykształcenia oraz związanej z tym samodzielności przedłużono jednak czas wypłaty świadczeń aż do 25 roku życia osoby uczącej się. Warunkiem przyznania tego świadczenia na osobę pełnoletnią jest – co należy raz jeszcze podkreślić - podjęcie przez nią nauki lub kontynuacja nauki.
W niniejszej sprawie zasadniczym przedmiotem sporu jest odmowa przyznania skarżącej W.G. prawa do świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania podopiecznej K.S. za okres od 1 stycznia 2024 r do 31 stycznia i od 1 lutego 2024 r. do 20 lutego 2024 r.
W realiach sprawy K.S. - jak wynika z zaświadczenia wystawionego przez Szkołę Ż. w R. - była słuchaczką tej szkoły od 1 września 2022 r. do 31 stycznia 2024 r. na kierunku technik usług kosmetycznych. Zgodnie z podaną informacją została skreślona z listy słuchaczy z dniem 31 stycznia 2024 r. z uwagi na nierealizowanie nauki w styczniu 2024 r. (frekwencja na zajęciach w styczniu wyniosła 0%) i w efekcie brak otrzymania promocji na kolejny semestr nauki. Z tego też względu, w ocenie organu nie został spełniony warunek kontynuowania nauki przez osobę pełnoletnią pozostającą w pieczy zastępczej w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 20 lutego 2024 r., w której to dacie podjęła naukę na nowym kierunku w tej samej szkole. Dlatego też organ orzekł, że za te okresy, w których nie uczyła się rodzinie zastępczej nie przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania popopiecznej.
W ocenie Sądu rozstrzygnięcie to nie jest prawidłowe.
Sąd nie zgadza się z interpretacją wskazanych w decyzji przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w zakresie w jakim stanowiły dla organów administracji podstawę do odmowy przyznania świadczenia za okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2024 r.
Raz jeszcze zatem wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 82 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, rodzinie zastępczej przysługuje świadczenie, o którym mowa w art. 80 ust. 1, również po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności, jeżeli nadal przebywa w tej rodzinie zastępczej, na zasadach określonych w art. 37 ust. 2. Przy czym przywołany przepis art. 82 ust. 1a cytowanej ustawy stanowi wyraźnie, że świadczenia oraz dodatki przysługują w czasie trwania odpowiednio roku szkolnego, roku akademickiego, kursu albo przygotowania zawodowego.
Niewątpliwie przez dalsze przebywanie w rodzinnej pieczy zastępczej należy rozumieć sytuację, kiedy centrum spraw bytowych i życiowych pełnoletniego dziecka pozostaje nadal w miejscu zamieszkania dotychczasowej formy rodzinnej pieczy zastępczej. Pełnoletnie dziecko pozostaje więc nadal na utrzymaniu dotychczasowej rodziny zastępczej. Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, co do czego nie ma wątpliwości i nie jest to kwestionowane przez organy. Drugim natomiast elementem który jednocześnie musi być spełniony jest przebywanie dziecka na zasadach przewidzianych treścią art. 37 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. A zatem dziecko, które osiągnęło pełnoletność, przebywając w rodzinnej pieczy zastępczej, może dalej w niej przebywać, do ukończenia 25 lat życia, o ile dalej się uczy. Z art. 82 ust. 1a ustawy nie wynika przy tym, by świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej przysługiwało za konkretne miesiące nauki, w szczególności w uzależnieniu od ustalonej w poszczególnych miesiącach nauki frekwencji na zajęciach edukacyjnych podopiecznego. Świadczenie to co należy wyraźnie podkreślić przysługuje w czasie trwania roku szkolnego.
W realiach niniejszej sprawy należy mieć na uwadze, iż system nauki w Szkole Ż. w R. opera się o system nauki semestralnej. Zatem rok szkolny podzielony jest na semestry i edukacja w ramach konkretnego kierunku nauki kończyć się może po trzecim, czy piątym semestrze, zatem w trakcie klasycznego roku szkolnego w rozumieniu ustawy – Prawo oświatowe. Ponadto należy zauważyć, iż w przypadku podopiecznej skarżącej miało miejsce przerwanie nauki na konkretnym kierunku i podjęcie nauki (co prawda w tej samej szkole) od początku, od pierwszego semestru na zupełnie nowym kierunku. Wreszcie podkreślić należy, iż dla ustalenia realiów stanu faktycznego istotne jest, iż z zaświadczenia wystawionego przez Szkołę Ż. (Zaświadczenie Nr [...]) wynika bezsprzecznie, że podopieczna skarżącej K.S. "(...) w roku szkolnym 2023/2024 od dnia 01.09.2022 r. do dnia 31.01.2024. była słuchaczem Szkoła Ż. w R. na kierunku technik usług kosmetycznych. Uchwałą Rady Pedagogicznej nie otrzymała promocji i została skreślona z listy słuchaczy na semestrze 3". Zatem sama Szkoła potwierdziła, że K.S. pozostawała jej słuchaczem do dnia 31 stycznia 2024 r.
Ponadto zgodzić się należy ze skarżącą, iż warunek "uczenia się", wynikający z treści przepisu art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w żadnym razie nie zawiera wymogu określonej frekwencji dla uznania faktu "uczenia się". W tym zakresie można odwołać się do przepisu art. 44k ustawy o systemie oświaty, zgodnie z którym "Uczeń może nie być klasyfikowany z jednego, kilku albo wszystkich zajęć edukacyjnych, jeżeli brak jest podstaw do ustalenia śródrocznej lub rocznej oceny klasyfikacyjnej z powodu nieobecności ucznia na tych zajęciach przekraczającej połowę czasu przeznaczonego na te zajęcia w okresie, za który przeprowadzana jest klasyfikacja". Przepis ten koresponduje z przepisem art. 68 ust. 2 ustawy - Prawo oświatowe, zgodnie z którym "Dyrektor szkoły lub placówki może, w drodze decyzji, skreślić ucznia z listy uczniów w przypadkach określonych w statucie szkoły lub placówki. Skreślenie następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego". Zatem ze skreśleniem ucznia (słuchacza) mamy do czynienia dopiero po spełnieniu wskazanych w powołanym przepisie warunków. W realiach niniejszej sprawy nie sposób przyjąć, że skreślenie miało miejsce w innej dacie niż 31 stycznia 2024 r., skoro sama Szkoła taką datę wskazuje w Zaświadczeniu Nr [...].
Odnośnie natomiast kwestii frekwencji zauważyć należy może ona być podstawą do skreślenia ucznia (słuchacza) z listy uczniów. Decydujące o tym jak długi okres absencji może stać się powodem skreślenia będzie miała treść statutu danej szkoły (por. art. 172 ust. 2 pkt 5 – stanowiącym iż "Statut szkoły lub placówki powinien określać: (...) prawa i obowiązki pracowników oraz uczniów szkoły lub placówki, w tym przypadki, w których uczeń może zostać skreślony z listy uczniów szkoły lub placówki, a także tryb składania skarg w przypadku naruszenia praw uczniów"). Zatem fakt określonej absencji ucznia może stać się podstaw do skreślenia z listy. W realiach niniejszej sprawy nastąpiło to (skreślenie) na mocy uchwały Rady Pedagogicznej Szkoły Ż. Nie mniej jednak raz jeszcze należy podkreślić, iż – jak wynika z zaświadczenia – skreślenie nastąpiło z dniem 31 stycznia 2024 r. Oprócz tego zauważyć należy, iż frekwencja podopiecznej skarżącej K.S. w kolejnych miesiącach nauki wynosiła: we wrześniu – 100%, w październiku – 100%, w listopadzie 51%, w grudniu 50% i w styczniu 0%. Zatem średnia frekwencja w okresie semestru nie była niższa niż ustawowe 50% (art. 44k ustawy o systemie oświaty).
Ponadto, co podnoszone było już uprzednio, niska frekwencja może powodem skreślenia, natomiast z żadnego przepisu nie wynika, iż samo ustalenie niskiej frekwencji może stanowić przesłankę do odmowy przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej. Takiej przesłanki ustawodawca nie przewidział, zatem jej wprowadzenie przez organy orzekające w sprawie i na bazie tego ustalenie braku podstaw do wypłaty świadczenia uznać należy za działanie contra legem.
Za zasadną - w ocenie Sądu - uznać należało natomiast odmowę przyznania świadczenia za okres od 1 lutego do 20 lutego 2024 r., albowiem w tym okresie faktycznie podopieczna K.S. nie uczyła się w żadnej placówce oświatowej. Niewątpliwie bowiem od momentu skreślenia z listy słuchaczy w Szkole Ż. na kierunku technik usług kosmetycznych (31 stycznia 2024 r.) do momentu podjęcia nauki w tej samej szkole na innym kierunku - technik sterylizacji medycznej od 21 lutego 2024 r. nie pobierała nauki, innymi słowy – jak stanowi art. 37 ust. 2 pkt 1 nie uczyła się. Zatem bezspornie nie spełniała kryterium z art. 82 ust. 1 w zw. z art. 37 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Bynajmniej skarżąca tego faktu nie kwestionowała, nie wskazała na jakiekolwiek informacje, dokumenty, z których wynikałby wniosek przeciwny. Powyższe ustalenie w zakresie pobierania nauki w zestawieniu z powołanymi przepisami prawa (art. 82 ust. 1 w zw. z art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej zasadnym czyni uznanie, że prawidłowo organy za ten okres odmówiły przyznania świadczenia. Skoro bowiem pomiędzy skreśleniem z listy słuchaczy z dniem 31 stycznia 2024 r. a wpisaniem na listę uczniów (słuchaczy) na nowym kierunku w dniu 21 lutego 2024 r. nastąpiła przerwa w nauce (rozumiana jako brak pobierania nauki w związku z niewpisaniem na listę słuchaczy w żadnej szkole) to prawidłowo, za ten okres nie zostało przyznane świadczenie. Nie można przy tym przyjąć argumentacji zaprezentowanej przez skarżącą co do "kontynuacji nauki". Powoływany przez skarżącą wyrok WSA w Szczecinie z 31 maja 2017 r., II SA/Sz 439/17 zapadł w innych realiach sprawy w zupełnie innym stanie faktycznym i nie można odnieść go do zaistniałego w niniejszej sprawie stanu faktycznego. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z przerwaniem nauki przez podopieczną, a dokładnie z sytuacją skreślenia jej z listy słuchaczy szkoły wobec braku uzyskania zaliczenia semestru, a nie z przerwa w nauce wynikającą z zakończenia roku szkolnego, czy zakończenia edukacji na konkretnym poziomie i oczekiwania przejścia na kolejny etap edukacji w innej szkole, czy tej samej na kolejnym poziomie (szkoła średnia – szkoła policealna, itp.).
Zatem – w ocenie Sądu - brak było podstaw do uwzględnienia skargi w tej części w jakiej odmówiono świadczenia za okres od 1 lutego 2024 r. do 20 lutego 2024 r.
Podobnie Sąd nie zgodził się z argumentacją strony skarżącej co do bezzasadności nałożenia na skarżącą obowiązku przedkładania zaświadczenia potwierdzającego dalsze kontynuowanie nauki przez K.S. Obowiązkiem organu jest kontrolowanie spełnienia przesłanek do otrzymywania świadczenia, a w razie braku ich spełnienia podjęcie stosownych działań zmierzających do zmiany, uchylenia decyzji świadczenie przyznającej lub orzeczenie o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. W tym zakresie organy maja obowiązek nadzorowania realizacji obowiązku nauki. Wobec natomiast faktu, iż świadczenie przyznawane jest na rzecz skarżącej a nie jej podopiecznej to i obowiązek potwierdzania spełniania przesłanek do jego przyznawania organy nałożyły na skarżącą. Nie sposób przy tym zgodzić się z twierdzeniem strony skarżącej, że jest to obowiązek niewykonalny. Zgodzić się niewątpliwie należy, iż wobec faktu, iż podopieczna skarżącej jest osobą pełnoletnią to jej Szkoła wydawać będzie stosowne zaświadczenie, nie stoi to jednak na przeszkodzie, aby skarżąca wobec faktu pozostawania podopiecznej w pod jej kuratelą w ramach rodziny zastępczej wymagała od podopiecznej uzyskania takowego zaświadczenia. Powyższe pozostaje w aspekcie ułożenia relacji w ramach rodziny zastępczej, relacji rodzic zastępczy a jego podopieczny. Nie jest rolą Sądu w tym prowadzenie w tym zakresie jakichkolwiek rozważań merytorycznych. Sąd jedynie stwierdza, iż jest to obowiązek co do którego organy miały prawo sformułować go jako zobowiązanie kierowane do skarżącej jako rodziny zastępczej w związku z pobieraniem świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej podopiecznej K.S.
Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Radomoszczańskiego z 10 kwietnia 2024 roku w zakresie odmowy świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej zawodowej od dnia 1 stycznia 2024 roku do dnia 31 stycznia 2024 roku (pkt 1 sentencji wyroku). Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 sentencji wyroku znalazło oparcie w przepisie art. 151 powoływanej wyżej ustawy p.p.s.a.
IB