II SA/Łd 560/24

II SA/Łd 560/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-10-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /przewodniczący/
Michał Zbrojewski /sprawozdawca/
Piotr Mikołajczyk
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 177
art. 37 ust. 2 pkt 1, art. 82 ust. 1
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Dz.U. 2024 poz 572
art. 6, art. 7, art. 9, art. 77 par. 1, art. 79a, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 4 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2024 roku sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 5 czerwca 2024 r. znak KO.440.41.2024 w przedmiocie zmiany decyzji przyznającej świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Radomszczańskiego z dnia 18 marca 2024 r., znak ZS.4430.20.2024. MR
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 5 czerwca 2024 r. znak: KO.440.41.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim po rozpatrzeniu odwołania W. G. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", utrzymało w mocy decyzję Starosty Radomszczańskiego z 18 marca 2024 r., znak: ZS.4430.20.2024 wydaną na podstawie art. 108, art. 163 k.p.a. i z art. 37 ust. 2, art. 39 ust. 1 lit. c, art. 80 ust. 1 pkt 2, art. 82, art. 86 ust. 2, ust. 3, art. 87 ust. 1 i ust. 4, art. 88 ust. 5, art. 89 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 177 ze zm.). powoływanej dalej jako: u.w.r.s.p.z." o zmianie decyzji znak: ZS.4420.15.2021 z 26 marca 2021 r. z późn. zm. w ten sposób, że: ustalono, że świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania N. J. ur. [...], w rodzinie zastępczej zawodowej przysługuje do 31.10.2023r. w kwocie 1 361,00 zł miesięcznie, od 01.11.2023 r. do 30.11.2023 r. świadczenie nie przysługuje, od 01.12.2023 r. do 31.12.2023 r. świadczenie przysługuje w kwocie 1 361,00 zł, od 01.01.2024 r. do 31.01.2024 r. świadczenie nie przysługuje. Od 01.02.2024 r. do dnia 31.01.2027 r. tj. do dnia zakończenia umowy zlecenia na wykonywanie zadań rodziny zastępczej zawodowej nr OK.1150.17.2023r. z 11 kwietnia 2023 r. z późn. zm. przysługuje w kwocie 1.361,00 zł miesięcznie (pkt 1), zobowiązano stronę do przedłożenia zaświadczenia potwierdzającego dalsze kontynuowanie nauki przez N. J. w terminie do 10 września i do 10 lutego każdego roku (pkt 2) i nadano decyzji rygor natychmiastowej wykonalności ze względu na wyjątkowo ważny interes strony (pkt 3).
Z akt sprawy wynika, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Radomsku III Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt III Nsm 17/21 z 13 stycznia 2021 r., skierowaniem Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Radomsku nr 4/2021 z 23 marca 2021r. oraz oświadczeniem z 23 marca 2021 r., N. J. (ur. [...]) od 23 marca 2021 r. została umieszczona w pieczy zastępczej strony. Zgodnie z zawartą umową zlecenia nr OK.1150.11.2015 z 7 stycznia 2015 r. z późn. W. G. pełni funkcję rodziny zastępczej zawodowej od 1 stycznia 2015r., obecnie obowiązuje umowa nr OK.1150.17.2023 z 11 kwietnia 2023 r. z późn. zm.
Na podstawie dowodów w sprawie tj. zaświadczenia nr 20/OM/2024 z 29 lutego 2024 r. wystawionego przez Szkołę Policealną O. w R. oraz modyfikacji indywidualnego programu usamodzielnienia z 26 lutego 2024 r. ustalono, że N. J. od 1 września 2023 r. do 31 stycznia 2024 r. była słuchaczem Szkoły Policealnej C. w R. na kierunku technik usług kosmetycznych. Uchwałą Rady Pedagogicznej nie otrzymała promocji i została skreślona z listy słuchaczy na semestrze 1. Natomiast od 1 lutego 2024 r. N. J. jest słuchaczem Szkoły Policealnej O. w R. na kierunku Opiekun medyczny semestr 1. Osobie pełniącej funkcję rodziny zastępczej zawodowej przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w pieczy zastępczej, również po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności pod warunkiem, że nadal przebywa w tej rodzinie i uczy się, natomiast N. J. w okresie od 1 listopada 2023 r. do 30 listopada 2023 r. oraz w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2024 r. nie realizowała obowiązku nauki gdyż frekwencja w powyższych okresach wynosiła 0% i 31 stycznia 2024 r., została skreślona z listy słuchaczy. Z uwagi na powyższe nie został spełniony warunek kontynuowania nauki przez osobę pełnoletnią pozostającą w pieczy zastępczej w okresie od 1 listopada 2023 r. do 30 listopada 2023 r. oraz w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2024 r. w związku z tym świadczenie nie przysługiwało za powyższe okresy.
Z kolei w notatce służbowej z 19 marca 2024 r. z rozmowy ze skarżącą o absencji wychowanki w szkole wynika, że przyznała, że wie o tym, że jej pełnoletnie wychowanki oszukują ją i nie uczęszczają do szkoły. Zdaje sobie sprawę, że warunkiem pobytu wychowanek u niej jest realizowanie obowiązku szkolnego. Nie umiała wskazać przyczyny i powodu opuszczania zajęć przez wychowankę N. J. Wskazała, że pewnie będzie ten sam problem z drugą jej wychowanką.
Od powyższej decyzji W. G. wniosła odwołanie zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 37 ust. 2 pkt 1 i art. 82 ust. 1 u.w.r.s.p.z. i wniosła uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenia zwrotu przez kwoty 2 722,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wpłaty.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ po przywołaniu treści art. 37 ust. 1, ust. 2, art. 81 ust. 1, art. 82 ust. 1, ust. 1a, ust. 2, art. 88 ust. 5, art. 89 u.w.r.s.p.z. wskazał, że osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, może nadal przebywać w dotychczasowej rodzinie zastępczej, za zgodą tej rodziny nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 lat życia, jeśli m.in. uczy się w szkole. Warunkiem więc przyznania tego świadczenia na osobę pełnoletnią jest zatem podjęcie przez nią nauki lub kontynuacja nauki. Z ww. przepisów nie wynika konieczność zachowania ciągłości nauki, ale istotne jest jedynie "uczenie się", o którym mowa w art. 37 ust. 2 u.w.r.s.p.z. Odmienna wykładnia byłaby sprzeczna z celem, jakim jest pomoc w uzyskaniu wykształcenia i samodzielności dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Przerwa w nauce nie niweczy więc automatycznie możliwości ubiegania się rodziców zastępczych o przyznanie świadczenia na pokrycie kosztów jego utrzymania na kolejny okres. Takie świadczenie skarżąca będzie nadal otrzymywać od 1 lutego 2024 r.
Organ stwierdził, że skarżąca nie przeczy temu, że wychowanka N. J. została skreślona z listy słuchaczy szkoły i została przyjęta na inny kierunek, lecz zarzuca brak wyjaśnienia przyczyn przerwania przez nauki. Skarżąca wskazała, że powodem przerwy były usprawiedliwione okoliczności zdrowotne, podczas, gdy po wszczęciu postępowania w sprawie zmiany decyzji, nie przedstawiła żadnych dowodów na chorobę wychowanki. Ponadto w rozmowie z pracownikami przyznała sama, że wychowanka opuszcza zajęcia i nie wie dlaczego. Do tego sama wychowanka jako przyczynę zmiany kierunku (z poprzedniego została skreślona na skutek absencji) wskazała, że dotychczasowy kierunek nie spełniał jej oczekiwań, co może uzasadniać jej brak obecności na zajęciach w 100% w miesiącu listopadzie 2023 r. i styczniu 2024 r. oraz niską frekwencję w pozostałych miesiącach. Skarżąca w istocie nie przeczy tym faktom, nie przedstawiła także w toku postępowania administracyjnego ani w odwołaniu żadnych okoliczności przeciwnych ani dowodów na ich poparcie.
Skarżąca została ponadto pouczona o obowiązkach ciążących na niej w związku z przyznaniem świadczenia, w tym o konieczności niezwłocznego poinformowania organu przyznającego świadczenie o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej podopiecznego, która ma wpływ na prawo do tych świadczeń. Zmiana polegająca na zaprzestaniu nauki w danym miesiącu przez wychowankę niewątpliwie należy do takich okoliczności wpływających na prawo do świadczenia. Skarżąca posiadała wiedzę o tym obowiązku z pouczenia zawartego w decyzji przyznającej świadczenie oraz sama złożyła takie zobowiązanie w oświadczeniu z 23 marca 2021 r. Skarżąca nie poinformowała jednak organu o zaistnieniu okoliczności powodującej, że nie przysługiwało jej świadczenie na rzecz pokrycia kosztów utrzymania wychowanki, a więc niekontynuowanie przez nią nauki w poszczególnych miesiącach. Z kolei kwestia świadomości świadczeniobiorcy o zaistnieniu ww. okoliczności nie ma wpływu na ocenę, czy doszło do nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi W. G. zaskarżyła w całości decyzję organu II instancji zarzucając naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a oraz art. 37 ust. 2 pkt 1 i art. 82 ust. 1 u.w.r.s.p.z.
Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie, że świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania N. J. w okresie od 1 listopada 2023 r. do 30 listopada 2023 r. i od 1 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2024 r. przysługują w kwocie 1 361,00 zł miesięcznie, świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania N. J. przysługują w kwocie 1 361,00 zł miesięcznie do 31 października 2023 r., w okresie od 1 grudnia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. oraz w okresie od 1 lutego 2024 r. do 31 stycznia 2027 r., orzeczenie zwrotu przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Radomsku kwoty 2 722,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami, od dnia wpłaty oraz zwrotu poniesionych kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że organy nie podjęły czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, co skutkuje wadliwością wydanych decyzji. W sprawie nie przesłuchano ani skarżącej ani N. J. i nie ustalono w sprawie przyczyn części nieobecności w szkole. Podstawą ustaleń organu powinny być dowody, a nie domniemania i rozmowy o nieustalonej dacie i nieustalonych rozmówcach.
Skarżąca wyjaśniła, że w okresie od 19 października 2023 r. do 21 października 2023 r. N. J. była hospitalizowana w Szpitalu [...] w R. na Oddziale [...]. Z Karty Informacyjnej Szpitala [...] w R z 24 października 2023 r. wynika, że N. J. została wypisana do domu m. in.: z przepisanym przez lekarza leczeniem zdiagnozowanej jednostki chorobowej w warunkach domowych, ze wskazaniem zmiany opatrunków zgodnie z zaleceniami lekarza, ze wskazaniem stałej kontroli w poradni, ze wskazaniem przyjmowania leków. Powyższe okoliczności (brak zebrania w sprawie pełnego materiału dowodowego) uchybia przepisom k.p.a. skutkującym wadliwością zaskarżonej decyzji. Dodatkowo N. J. była również hospitalizowana w Szpitalu [...] w R. w okresie od 20 lutego 2024 r. do 23 lutego 2024 r.
Odnosząc się do kwestii zobowiązania do dostarczenia zaświadczeń potwierdzających kontynuowanie nauki przez N. J. do 10 lutego i 10 września każdego roku wskazała, że N. J. jest osobą pełnoletnią, zaś Szkoła Ż. nie wydaje zaświadczeń innej osobie niż zainteresowanej. Skarżąca nie ma również możliwości uzyskania informacji w zakresie frekwencji N. J., kontroli N. J. w tym zakresie czy jakiegokolwiek wpływu na osobę pełnoletnią w zakresie obowiązku uczęszczania do szkoły. Wymóg dostarczenia zaświadczeń potwierdzających kontynuowanie nauki przez N. J. do 10 lutego i 10 września każdego roku nałożony przez organ I instancji to obowiązek niemożliwy do wykonania.
Następnie wskazała, że Szkoła Policealna C. to uzupełniająca forma nauki dająca wychowankowi szansę uzyskania kwalifikacji zawodowych umożliwiających usamodzielnienie się, a przez to pozwala uniknąć wykluczenia społecznego. Celem u.w.r.s.p.z. jest wspieranie rodziny zastępczej i osób w niej umieszczonych aż do 25 roku życia właśnie w celu umożliwienia tym osobom uzyskania wykształcenia i samodzielności w przyszłości między innymi poprzez przedłużenie czasu wypłaty świadczeń i dodatków, aż do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej (uczące się do 25 roku życia). Nawet przerwa w kontynuacji nauki po osiągnięciu pełnoletności np. z powodu poszukiwania szkoły kształcącej w zakresie określonych kwalifikacji zawodowych, nie niweczy możliwość ubiegania się rodziny zastępczej o świadczenie pokrywające koszty utrzymania podopiecznego. Z ustawy nie wynika w żaden sposób konieczność zachowania ciągłości nauki i to w jednej określonej szkole, w której wychowanek osiągnął pełnoletność. W ocenie skarżącej warunek "uczenia się" został spełniony, bowiem z zaświadczenia N. J. od 1 września 2023 r. do 31 stycznia 2024 r. była słuchaczem szkoły, jednakże nie otrzymała promocji. Wprowadzenie przez organy dodatkowego warunku frekwencji jest działaniem bez podstawy prawnej. Doświadczenie życiowe wskazuje bowiem, że występują sytuacje obiektywnie niezamierzone, które powodują że słuchacz nie może uczestniczyć w zajęciach (np. choroba, pobyt w szpitalu, rekonwalescencja) i ewentualne zaległości w nauce może nadrabiać w domu (nauka własna). Nieobecności w szkole wynikały z konieczności kontynuowania leczenia jednostki chorobowej w warunkach domowych (po hospitalizacji w Szpitalu) oraz zmiany opatrunków. Skarżąca dodała, że N. J. od 1 lutego 2024 r. jest słuchaczka Szkoły Policealnej O. w R. na kierunku opiekun medyczny - semestr pierwszy i uczy się kontynuując naukę, a PCPR w Radomsku wypłaca świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania.
Konkludując skarżąca stwierdziła, że wydanie zaskarżonej decyzji spowodowało sytuację w której de facto koszty utrzymania wychowanka w całości (przez okres 2 miesięcy) zostały przerzucone na nią jako osobę fizyczną i dodatkowo musiała zwrócić ponad 2 700 zł. Zaistniała sytuacja jest kuriozalna i bardzo krzywdząca i może mieć wpływ na funkcjonowanie rodziny zastępczej. Są to środki które były przyznane wyłącznie na częściowe pokrycie kosztów pobytu w moim domu pełnoletniej wychowanki N. J. (koszty jedzenia, gazu, prądu, ogrzewania, leków). Dodała, że od kwietnia 2004 r. prowadziła wspólnie z mężem pogotowie rodzinne. Po śmierci męża od marca 2005 r. prowadziła samotnie pogotowie rodzinne, a od 2010 r. samotnie prowadzi zawodową rodzinę zastępczą. W domu od 2004 r. znalazło schronienie i wychowywało się dokładnie 98 dzieci. Były wśród nich także dzieci niepełnosprawne. W chwili obecnej wychowuje cztery dziewczynki. Jest jednocześnie logistykiem, kucharką, sprzątaczką, pedagogiem i psychologiem przez 24 godziny na dobę. Wszystkie otrzymywane środki skarżąca wydaje na bieżące funkcjonowanie rodziny zastępczej, łącznie z emeryturą.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie z 23 września 2024 r. skarżąca podtrzymała stanowisko wyrażone w skardze. Odnosząc się do treści notatki z 19 marca 2024 r. stwierdziła, że nie przypomina sobie sytuacji w niej opisanej. Ponadto notatka służbowa nie może stanowić wyłącznej podstawy faktycznej wydania rozstrzygnięcia administracyjnego w rezultacie czyniąc ustalenia faktyczne oparte wyłącznie na niej naruszające art. 77 § 1 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz również z innych przyczyn niż w niej wskazane.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w powyższym trybie i zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim utrzymująca w mocy decyzję Starosty Radomszczańskiego zmieniającą decyzję Starosty Radomszczańskiego z 26 marca 2021 r. znak: ZS.4420.15.2021 z późn zm. w sprawie ustalenia świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania N. J. w rodzinie zastępczej zawodowej. Zaskarżoną decyzją ustalono, że świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania N. J. w rodzinie zastępczej zawodowej przysługuje do 31.10.2023 r. w kwocie 1 361,00zł miesięcznie, od 01.11.2023 r. do 30.11.2023 r. świadczenie nie przysługuje, od 01.12.2023 r. do 31.12.2023 r. świadczenie przysługuje w kwocie 1.361,00zł, od 01.01.2024 r. do 31.01.2024r. świadczenie nie przysługuje. Od 01.02.2024 r. do 31.01.2027 r. tj. do dnia zakończenia umowy zlecenia na wykonywanie zadań rodziny zastępczej zawodowej przysługuje w kwocie 1.361,00zł miesięcznie.
W kontrolowanej sprawie organ I instancji wskazał, że N. J.w okresie od 01.11.2023 r. do 30.11.2023 r. oraz w okresie od 01.01.2024 r. do 31.01.2024 r. nie realizowała obowiązku nauki gdyż frekwencja w powyższych okresach wynosiła 0% i z dniem 31.01.2024 r. została skreślona z listy słuchaczy, zatem nie został spełniony warunek kontynuowania nauki przez osobę pełnoletnią pozostającą w pieczy zastępczej w okresie od 01.11.2023 r. do 30.11.2023 r. oraz w okresie od 01.01.2024 r. do 31.01.2024 r. w związku z tym świadczenie nie przysługiwało za powyższe okresy. Kolegium utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję potwierdziło ustalenia organu I instancji i podkreśliło, że warunkiem przyznania świadczenia na osobę pełnoletnią jest podjęcie przez nią nauki lub kontynuacja nauki. Z kolei w ocenie skarżącej warunek uczenia się został spełniony, bowiem z zaświadczenia wynika, że N. J. od 01.09.2023 r. do 31.01.2024 r. była słuchaczem szkoły, jednakże nie otrzymała promocji, natomiast wprowadzenie warunku frekwencji jest działaniem bez podstawy prawnej.
Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 177 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.w.r.s.p.z.".
Zgodnie z treścią art. 82 ust. 1 u.w.r.s.p.z. rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka przysługują świadczenie, o którym mowa w art. 80 ust. 1, oraz dodatki, o których mowa w art. 81, również po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności, jeżeli nadal przebywa w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka, na zasadach określonych w art. 37 ust. 2-6.
W myśl art. 37 ust. 2 pkt 1 u.w.r.s.p.z. osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, może przebywać w dotychczasowej rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej albo regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej za zgodą odpowiednio rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej albo dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25. roku życia, jeżeli uczy się w szkole.
W pierwszej kolejności godzi się zauważyć, że celem ustawy jest wspieranie rodziny zastępczej i osób w niej umieszczonych. Art. 82 ust. 1 u.w.r.s.p.z. stanowi podstawę przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania osoby pełnoletniej pozostającej w rodzinie zastępczej w przypadku jeżeli osoba ta nadal uczy się. Świadczenie to przyznawane jest na pokrycie kosztów utrzymania wychowanka od dnia faktycznego jego umieszczenia w rodzinie zastępczej do osiągnięcia pełnoletności, zgodnie z art. 37 ust. 1 u.w.r.s.p.z., lecz celem umożliwienia osobom przebywającym w rodzinach zastępczych uzyskania przez nie wykształcenia oraz związanej z tym samodzielności przepisy ustawy pozwalają wydłużyć czas wypłaty świadczeń aż do 25 roku życia osoby uczącej się. Jednakże co istotne warunkiem przyznania tego świadczenia na osobę pełnoletnią jest podjęcie przez nią nauki lub kontynuacja nauki.
Z akt sprawy, tj. z zaświadczenia Szkoły Policealnej C. w R. nr [...] z 15 września 2023 r. wynika, że N. J. od 1 września 2023 r. była słuchaczem pierwszego semestru na kierunku – technik usług kosmetycznych. Natomiast z kolejnego zaświadczenia Szkoły Policealnej O. w R. nr [...] z 16 lutego 2024 r. wynika, że ww. od 1 lutego 2024 r. jest słuchaczem pierwszego semestru na kierunku – opiekun medyczny. Jednocześnie z zaświadczenia Szkoły Policealnej O. w R. nr [...] z 29 lutego 2024 r. wynika, że N. J. w listopadzie 2023 r. i styczniu 2024 r. miała zerową frekwencję na zajęciach i została skreślona z listy słuchaczy szkoły. W ocenie organów przesłanką uniemożliwiającą otrzymanie świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania N. J. w listopadzie 2023 r. i styczniu 2024 r. jest frekwencja wynosząca 0%.
Mając powyższe na uwadze godzi się zatem wyjaśnić, że przesłanką przyznania świadczenia jest podjęcie lub kontynuowanie przez wychowanka nauki. Z art. 37 ust. 2 pkt 1 u.w.r.s.p.z. wynika, że osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, może nadal przebywać w dotychczasowej rodzinie zastępczej, za zgodą tej rodziny nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 lat życia, jeśli uczy się w szkole.
W kontekście powyższego w pierwszej kolejności zatem należy odnieść się do definicji pojęcia "uczenia się", które można definiować na wiele sposobów. Można przyjąć, że jest to doskonalenie systemu zachowań i wiedzy przez doświadczenie (Michalski 1993). Uczenie się można również zdefiniować jako modyfikację zachowania się jednostki w wyniku jej dotychczasowych doświadczeń (Encyklopedia PWN 2009). W ujęciu takim można wyróżnić różne typy uczenia się: zamierzone i mimowolne, mechaniczne i ze zrozumieniem, przez rozwiązywanie problemów i przez naśladownictwo. Kolejna definicja przedstawia uczenie się jako ukierunkowany przez określony cel proces modyfikowania wiedzy uczącego się poprzez badanie jego przeszłych doświadczeń (Michalski 1993). W ujęciu bardziej skomplikowanym można zdefiniować jako proces zdobywania i gromadzenia doświadczeń, powodujący wykształcenie się nowych form zachowania się i działania lub modyfikację zachowań i działań wcześniej nabytych. W wyniku uczenia się opanowany zostaje cały system wiadomości, umiejętności, nawyków, przyzwyczajeń, przekonań (WIEM – Portal wiedzy 2009). Termin "uczenie się" jest wykorzystywany w wąskim oraz szerokim znaczeniu. W wąskim znaczeniu oznacza on świadome i zamierzone zdobywanie wiadomości i umiejętności. W znaczeniu szerokim używa się go dla określenia zarówno uczenia się zamierzonego, jak i niezamierzonego – mimowolnego (WIEM – Portal wiedzy 2009) (zob. "Uczenie się – wybrane zagadnienia", M. Janowicz)".
Odnosząc się zatem w pierwszej kolejności do stanowiska organów dotyczącego braku możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia w ww. okresach spornych miesięcy Sąd stwierdza, że decyzja została wydana przedwcześnie, a materiał dowodowy zebrany przez organy jest niewystarczający do uznania, że świadczenie w listopadzie i styczniu nie przysługuje. Mając na uwadze definicję "uczenia się" i wywiedzenie z niej, że jest to pewien proces na którego wpływ mają wielorakie czynniki, nie można bezwarunkowo na podstawie suchych danych stwierdzić, że w danym okresie świadczenie nie przysługuje wobec zerowej frekwencji na zajęciach. W ocenie Sądu obowiązkiem organów w takiej sytuacji staje się przede wszystkim zbadanie przyczyny braku uczęszczania na zajęcia w spornych miesiącach i jej ocena. Zebrany materiał dowodowy nie budzi wątpliwości co do tego, że podopieczna nie była obecna na żadnej ze zrealizowanych godzin lekcyjnych w szkole w listopadzie i styczniu, jednakże poza przedmiotem badań organów pozostała tego przyczyna. Jednocześnie uwaga organów w ogóle nie skupiła się na wyjaśnieniach skarżącej, która wskazała na konieczność leczenia po hospitalizacji w szpitalu, co istotnie mogło wpływać na obecność podopiecznej na zajęciach i powinno zostać wyjaśnione. W ocenie Sądu dopiero w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia braku obiektywnych okoliczności uniemożliwiających uczestnictwo w zajęciach, świadczenie nie powinno przysługiwać w danych miesiącach.
Jednocześnie w ocenie Sądu niewyjaśniona w sprawie została jeszcze inna kwestia, która niewątpliwie powinna rzutować na ostateczną ocenę i treść decyzji, tj. czy w sprawie w ogóle została spełniona przesłanka "uczenia się" z art. 37 ust. 2 u.w.r.s.p.z. Biorąc pod uwagę całokształt frekwencji podopiecznej od września – 50% we wrześniu, 25% w październiku, 0% w listopadzie, 25% w grudniu i 0% w styczniu oraz fakt, że podopieczna nie otrzymała promocji i została skreślona z listy słuchaczy na semestrze I, organ w pierwszej kolejności powinien rozważyć czy formalne zapisanie się na zajęcia nie było jedynie działaniem pozornym celem spełnienia przesłanki "uczenia się" z art. 37 ust. 2 u.w.r.s.p.z. i wyjaśnić czy nikła frekwencja wynosząca średnio 20% w tym okresie może zostać w ogóle uznana za spełniającą przesłankę "uczenia się" z ww. przepisu. W ocenie Sądu ze spełnieniem przesłanki "uczenia się" z art. 37 ust. 2 u.w.r.s.p.z. niewątpliwie koresponduje okoliczność świadomości oraz woli jej podjęcia i kontynuowania zaś analizując powyższą kwestię organ powinien mieć na uwadze m. in. fakty skreślenia podopiecznej z listy słuchaczy czy też kontynuowania nauki od lutego na innym kierunku w tej samej szkole.
Mając zatem na uwadze wszystkie przytoczone powyżej okoliczności obowiązkiem organów będzie w pierwszej kolejności wyjaśnienie czy wobec ustalenia średniej frekwencji podopiecznej na poziomie 20% można uznać, że została spełniona przesłanka "uczenia się" z art. 37 ust. 2 u.w.r.s.p.z. W sytuacji negatywnej odpowiedzi i stwierdzenia, że samo zapisanie się na zajęcia było jedynie działaniem pozornym powinno doprowadzić do stwierdzenia, że w spornym okresie skarżącej świadczenie w ogóle nie powinno się należeć. Z kolei w sytuacji uznania, że przesłanka "uczenia się" pomimo nikłej frekwencji została spełniona, obowiązkiem organu będzie wyjaśnienie czy w spornych miesiącach nieobecność na zajęciach była spowodowana obiektywnymi przesłankami czy wynikała wyłącznie z woli podopiecznej i braku chęci uczestniczenia w zajęciach. Dopiero w takiej sytuacji zasadne będzie stwierdzenie, że w miesiącach listopad 2023 r. i styczeń 2024 r. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania N. J. nie przysługuje.
Wobec powyższego godzi się stwierdzić, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim oraz poprzedzająca ją decyzja Starosty Radomszczańskiego w przedmiocie świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania podopiecznej N. J. wydane zostały przedwcześnie i z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 82 ust. 1 w zw. z art. 37 ust. 2 u.w.r.s.p.z. oraz przepisów prawa procesowego – art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. art. 77 § 1, art. 79a i art. 80 k.p.a., które to uchybienia rzutowały w istotnym stopniu na wynik sprawy i obligowały sąd do ich usunięcia z obrotu prawnego. Należy bowiem jednoznacznie stwierdzić, że ustalenia organów w zakresie spełniania przesłanki "uczenia się" wynikające z ww. przepisu prawa materialnego powinny odbywać się z zachowaniem podstawowych zasad k.p.a., które kształtują postępowanie dowodowe w sprawie. Kolegium musi mieć jednocześnie na uwadze, że w postępowaniu odwoławczym obowiązują te same zasady co w postępowaniu przed organem I instancji i zobowiązują do zebrania kompletnego materiału dowodowego i jego pełnej, rzetelnej i prawidłowej oceny (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), uwzględniającej istotę i wartość dowodów zgromadzonych w sprawie, wskazując jednocześnie, którym dowodom przyznał rację, a którym jej odmówił (art. 80 k.p.a.). Wyżej przedstawione obowiązki organu są ściśle związane z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Jednakże, aby nie przerodziła się ona w samowolę to musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Oznacza to, że po pierwsze – ocena musi opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, po drugie – ocena powinna być oparta na wszechstronnej analizie materiału dowodowego, o trzecie – organ zobowiązany jest dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów z zastrzeżeniem ograniczeń, dotyczących dokumentów urzędowych mających szczególną moc dowodową, którym może odmówić wiary dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny i po czwarte – wyniki dokonanej oceny na które składają się ustalenia istnienia okoliczności faktycznych powinny być zgodne z zasadami logiki i znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie faktyczne decyzji w szczególności zawierało wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Natomiast uzasadnienie prawne powinno wyjaśniać podstawę prawną decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (por. wyroki WSA w Łodzi: z 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 41/23 oraz z 9 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 906/23, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA").
Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wyrażone w wyroku i weźmie pod uwagę okoliczności dotyczące konieczności poszerzenia materiału dowodowego i dokonania jego prawidłowej oceny z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska. Obowiązkiem organów w pierwszej kolejności będzie zatem ustalenie czy spełniona została przesłanka "uczenia się" wynikająca z art. 37 ust. 2 u.w.r.s.p.z., a następnie, w sytuacji pozytywnej odpowiedzi, analiza przyczyn nieobecności podopiecznej na zajęciach w listopadzie 2023 r. i styczniu 2024 r.
Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak sentencji wyroku.
a.tp.