II SA/Łd 56/22

II SA/Łd 56/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-04-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /przewodniczący/
Marcin Olejniczak /sprawozdawca/
Robert Adamczewski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1636/22 - Wyrok NSA z 2023-08-04
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b, w zw. z art. 27 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Dnia 28 kwietnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 kwietnia 2022 roku sprawy ze skargi R.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją [...]r., po rozpoznaniu odwołania R.W. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] r., którą odmówiono jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przyznało R.W. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką – K.S. na okres od 1 lutego 2021 r. do 28 lutego 2021r., a jednocześnie odmówiło R.W. prawa do ww. świadczenia od 1 marca 2021 r.
W uzasadnieniu Kolegium przypomniało, że organ pierwszej instancji decyzją z [...] r., odmówił R.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad K.S. w okresie od 1 lutego 2021 r.
Rozpoznając odwołanie R.W. od owej decyzji Kolegium ustaliło, że strona 17 lutego 2021 r. wniosła o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 26 marca 2010 r. wynika, że K.S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 28 lipca 2021 r. wynika m.in., że strona ma przyznany: zasiłek stały z tytułu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz zasiłek okresowy. Prawo do zasiłku stałego zostało przyznane decyzją z [...] r. na okres od 1 marca 2021 r. do 31 marca 2023 r.
Kolegium Odwoławcze pismem z 15 września 2021 r., wezwało stronę do przedłożenia dokumentu potwierdzającego, że skutecznie wstrzymała prawo do zasiłku stałego. W nadesłanej 13 października 2021 r. odpowiedzi strona oświadczyła, że złożyła wniosek odnośnie rezygnacji z prawa do zasiłku stałego w Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. i jak tylko otrzyma decyzję uchylającą prawo do zasiłku stałego przedłoży ją. Do dnia wydania decyzji przez Kolegium strona nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego, że skutecznie wstrzymała prawo do zasiłku stałego.
Dalej Kolegium wyjaśniło, że skoro R.W. w okresie od 1 marca 2021 r. do 31 marca 2023 r. ma ustalone prawo do zasiłku stałego to świadczenie pielęgnacyjne od 1 marca 2021 r. jej nie przysługuje. Organ dodał, że złożone oświadczenie o rezygnacji z zasiłku stałego nie ma wpływu na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie, ponieważ nie został przedłożony dokument potwierdzającego skuteczne wstrzymanie prawa do zasiłku stałego.
W skardze na powyższą decyzję R.W. zarzuciła naruszenie:
- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez błędną wykładnię, polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna zasiłku stałego przyznanego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą zasiłku stałego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
- art. 27 ust. 5, w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., przez jego niezastosowanie i przez to, nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku stałego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, jak wynika z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz niewzięcie pod uwagę, że skarżąca dokonała wyboru świadczenia i w związku z tym złożyła wniosek, w którym zrezygnowała z prawa do zasiłku stałego od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie
świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem skarżąca nie przedłożyła Kolegium decyzji uchylającej zasiłek stały w wyznaczonym terminie.
Mając na uwadze powyższe zarzuty wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – p.p.s.a.), a nadto uchylenie zaskarżonej decyzji w części oraz zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu wskazała, że złożyła do organu pierwszej instancji oświadczenie o rezygnacji z pobierania zasiłku stałego, co oznacza, że skarżąca ostatecznie dokonała wyboru świadczenia, poprzez dokonanie rezygnacji z pobierania zasiłku stałego. Zatem spełnione zostały wszystkie ustawowe przesłanki pozytywne w sposób łączny do przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym braku jakiejkolwiek przesłanki negatywnej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – p.p.s.a.). sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie, uwzględniając stanowisko strony skarżącej i organu, sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na zgodny wniosek stron. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 - p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji doszedł do przekonania, że zostały one wydane zgodnie z przepisami obowiązującego prawa.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia jedną z przesłanek wskazanych w tym przepisie. Mianowicie przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Istota sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy skarżącej przysługiwało przedmiotowe świadczenie w okresie, w którym na mocy decyzji z [...] r. przysługiwało jej prawo do zasiłku stałego, przyznanego na okres od 1 marca 2021 r. do 31 marca 2023 r.
Tytułem wstępu zaznaczyć trzeba, że skład orzekający w niniejszej sprawie podziela ukształtowaną już linię orzeczniczą sądów administracyjnych, według której jeśli przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania do władzy publicznej organ obowiązany jest poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawowe prawo wyboru świadczenia (zob. przykładowo wyroki: NSA z 10 grudnia 2019 r., I OSK 200/19 oraz z 19 maja I OSK 209/21; WSA w Lublinie z 11 grudnia 2019 r., II SA/Lu 568/19; WSA w Gdańsku z 16 stycznia 2020 r., III SA/Gd 575/19 – orzeczenia.nsa.gov.pl). Poszukiwanie owych rozwiązań musi się jednak odbywać w granicach obowiązujących norm prawa.
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że w okresie od 1 marca 2021 r. do 31 marca 2023 r. zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta Ł. z [...] r., skarżąca miała ustalone prawo do zasiłku stałego. Poza sporem pozostaje także, iż skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła 13 października 2021 r., czyli na etapie postępowania odwoławczego pismo, w którym oświadczyła, że rezygnuje z prawa do zasiłku stałego od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W tym samym dniu zobowiązała się do przedłożenia decyzji uchylającej prawo do zasiłku stałego, jak tylko takową otrzyma. W aktach brak jest jednak takiej decyzji.
Zdaniem sądu dokonanie wyboru świadczenia przez skarżącą, w oparciu o art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez złożenie 13 października 2021 r. oświadczenia o rezygnacji z prawa do zasiłku stałego nie skutkowało zaprzestaniem korzystania przez skarżącą z tegoż zasiłku od daty złożenia wniosku. Warunkiem koniecznym do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego było ostateczne uchylenie decyzji przyznającej zasiłek stały, a takiej decyzji skarżąca do akt nie złożyła.
Sąd stoi na stanowisku, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b, w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r., skarżącej nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne za okres, na który miała już przyznane wcześniejszą decyzją ostateczną prawo do zasiłku stałego.
Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. zasiłku stałego. W myśl tego unormowania nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Dyspozycja art. 27 ust. 5 u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z wyborem. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jeśli jednak nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Rezygnacja taka nie może jednak opierać się tylko na warunkowej deklaracji, gdyż wydanie decyzji pod warunkiem jest wprawdzie według doktryny prawa administracyjnego dopuszczalne, ale tylko wówczas gdy obowiązująca regulacja taką możliwość przewiduje. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze "wstrzymane" albo uchylone (por. ww. wyrok NSA z 19 maja I OSK 209/21).
Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżąca posiadała jednocześnie prawo do zasiłku stałego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Dopiero uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej zasiłek stały za dany okres, w przepisanym trybie, pozwalała na przyznanie w miejsce poprzednio wybranego świadczenia (zasiłku stałego) nowo wybranego (świadczenia pielęgnacyjnego).
Wobec powyższego, odnosząc się do wskazanej spornej w sprawie kwestii, tj. możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym obowiązywała decyzja ustalająca na rzecz skarżącej prawo do zasiłku stałego, podzielić należy stanowisko organu, że mając na uwadze, że jeśli decyzja przyznająca zasiłek stały nie została wzruszona za sporny okres, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w tym okresie nie było możliwe. Datą początkową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest data wyłączenia z funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji ustalającej na rzecz skarżącej prawa do świadczenia konkurencyjnego, w tym przypadku zasiłku stałego. W okolicznościach niniejszej sprawy taka sytuacja nie miała miejsca przed wydaniem zaskarżonej decyzji.
Zawarte w art. 24 ust. 2 u.ś.r. sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Ograniczenie ustawowe do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., w zw. z art. 27 ust. 3 u.ś.r. należy stosować w pierwszeństwie przed warunkami określonymi w art. 24 ust. 2 u.ś.r., mającymi zastosowanie tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku, a zatem spełnienia przesłanek materialnoprawnych. Przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. odnosi się bowiem do okoliczności formalnoprawnych, a nie materialnoprawnych. Nie ma żadnego uzasadnienia do wycinkowego stosowania przepisów prawa, skoro oczywistą przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest korzystanie ze świadczenia w postaci zasiłku stałego. Dopiero zniesienie w formie prawnej negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r. daje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku tym, dopóki w przedmiotowej sprawie istnieje w obrocie prawnym decyzja o przyznaniu skarżącej zasiłku stałego, dopóty niemożliwe jest przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na okres w którym skarżąca jest uprawniona i pobiera zasiłek stały dla opiekuna. Ograniczenia ustawowe wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r. we wskazanych powyższej okolicznościach faktycznych sprawy ustaną dopiero od dnia uchylenia decyzji przyznającej skarżącej zasiłek stały. Osoba, która spełnia warunki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymywać, a pobiera zasiłek stały, winna móc zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, niemniej wybór ten nie może zostać urzeczywistniony w sposób naruszający przepisy prawa. Konsekwencją dokonania tego wyboru, nie może być zaistnienie sytuacji, w której osoba otrzymywałaby dwa świadczenia za ten sam okres. Dlatego koniecznym warunkiem do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest usunięcie w sposób zgodny z prawem przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r. Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła takie oświadczenie z 13 października 2021 r., zatem jeśli wskutek tego oświadczenia zostanie uchylona decyzja przyznająca zasiłek stały odpadnie negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wobec powyższego należy uznać, że organy prawidłowo przyznały skarżącej świadczenie pielęgnacyjne począwszy od 1 lutego 2021 r. do 28 lutego 2021 r., gdyż skarżąca dopiero od 1 marca 2021 r. miała przyznane prawo do zasiłku stałego. Jednocześnie, jak wykazano, nie było podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 marca 2021 r., gdyż od tego dnia istniała negatywna materialnoprawna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r., wykluczająca możliwość otrzymania przez skarżącą za ten okres wnioskowanego świadczenia. Kolegium rozpoznając niniejszą sprawę nie mogło pominąć faktu pozostawania w obrocie prawnym decyzji z [...] r..
W konsekwencji sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
is