II SA/Łd 555/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2022-12-08
NSAAdministracyjneŚredniawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad dzieckiemrodzina zastępczaobowiązek alimentacyjnyprawo rodzinneprawo administracyjneWSAsamorządowe kolegium odwoławcze

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę ciotki na odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na siostrzenicę, uznając, że nie spełnia ona wymogów ustawy, w szczególności nie jest rodziną zastępczą spokrewnioną ani nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny.

Skarżąca, będąca ciotką i opiekunem prawnym małoletniej siostrzenicy, wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odmówił, wskazując, że nie jest ona rodzicem, opiekunem faktycznym (nie wystąpiła o przysposobienie) ani rodziną zastępczą spokrewnioną. WSA w Łodzi oddalił skargę, potwierdzając, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do otrzymania świadczenia, ponieważ nie jest wstępnym ani rodzeństwem dziecka, a także nie wystąpiła o przysposobienie, co wyklucza ją z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Sprawa dotyczyła skargi J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Zgierza o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca, będąca ciotką i opiekunem prawnym małoletniej siostrzenicy J.J., zrezygnowała z pracy, aby sprawować nad nią opiekę. Organ administracji odmówił przyznania świadczenia, argumentując, że skarżąca nie jest rodzicem, opiekunem faktycznym (nie wystąpiła o przysposobienie) ani rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. WSA w Łodzi oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych enumeratywnie wymienia osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego, a kluczowym kryterium jest istnienie obowiązku alimentacyjnego lub status rodziny zastępczej spokrewnionej. Sąd wyjaśnił, że skarżąca, jako ciotka, nie jest ani wstępnym, ani rodzeństwem dziecka, a także nie wystąpiła o przysposobienie, co wyklucza ją z kręgu osób uprawnionych. Sąd odwołał się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, które potwierdziło konstytucyjność wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego i odróżnienie rodzin zastępczych spokrewnionych od niespokrewnionych w kontekście świadczeń.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, ponieważ skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny ani nie jest rodziną zastępczą spokrewnioną.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ustawa o świadczeniach rodzinnych enumeratywnie wymienia krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca, jako ciotka, nie jest wstępnym ani rodzeństwem dziecka, nie wystąpiła o przysposobienie, a zatem nie jest ani opiekunem faktycznym, ani rodziną zastępczą spokrewnioną. Brak obowiązku alimentacyjnego wyklucza ją z kręgu uprawnionych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Enumeratywne wyliczenie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym rodzic, opiekun faktyczny (po wystąpieniu o przysposobienie), rodzina zastępcza spokrewniona, osoby z obowiązkiem alimentacyjnym.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi, gdy brak podstaw do jej uwzględnienia.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 3 § 14

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Definicja opiekuna faktycznego dziecka jako osoby faktycznie opiekującej się dzieckiem, która wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka.

u.ś.r. art. 17 § 5

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej art. 39 § 1

Rodzina zastępcza spokrewniona to małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej art. 41 § 1

Definicja rodziny zastępczej spokrewnionej.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej art. 41 § 2

Rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba samotna, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka.

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi formalne uzasadnienia decyzji administracyjnej.

k.p.a. art. 140

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji.

p.p.s.a. art. 134

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

k.r.o. art. 128

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

k.r.o. art. 121 § 1

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Skutki przysposobienia – powstanie stosunku jak między rodzicami a dziećmi, w tym obowiązku alimentacyjnego.

Konstytucja RP art. 32 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada równości wobec prawa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżąca nie spełnia definicji opiekuna faktycznego, ponieważ nie wystąpiła o przysposobienie dziecka. Skarżąca nie jest rodziną zastępczą spokrewnioną, gdyż nie jest wstępnym ani rodzeństwem dziecka. Brak obowiązku alimentacyjnego po stronie skarżącej wobec dziecka. Zróżnicowanie sytuacji prawnej rodzin zastępczych spokrewnionych i niespokrewnionych jest zgodne z prawem i Konstytucją.

Odrzucone argumenty

Skarżąca sprawuje osobistą i faktyczną opiekę nad małoletnią siostrzenicą. Brak podstaw prawnych do zróżnicowania sytuacji rodzin zastępczych spokrewnionych i niespokrewnionych. Naruszenie zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Uzasadnienie decyzji organu było wadliwe (naruszenie art. 107 § 3 k.p.a.).

Godne uwagi sformułowania

nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Celem tych regulacji jest, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny.

Skład orzekający

Agata Sobieszek-Krzywicka

przewodniczący

Sławomir Wojciechowski

członek

Tomasz Furmanek

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności kryteriów uprawniających do jego otrzymania przez osoby niespokrewnione w linii prostej lub rodzeństwo, a także status rodziny zastępczej spokrewnionej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i ścisłej interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie zmienia ono ogólnej linii orzeczniczej, ale stanowi potwierdzenie utrwalonych zasad.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu świadczeń pielęgnacyjnych i opieki nad niepełnosprawnymi, ale jej rozstrzygnięcie opiera się na ścisłej interpretacji przepisów, co czyni ją bardziej interesującą dla prawników niż dla szerokiej publiczności.

Czy ciotka może liczyć na świadczenie pielęgnacyjne dla siostrzenicy? Sąd wyjaśnia kluczowe kryteria.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Łd 555/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-12-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /przewodniczący/
Sławomir Wojciechowski
Tomasz Furmanek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1670/23 - Wyrok NSA z 2024-07-11
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 3 pkt 14, art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 447
art. 39 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 41 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 140. art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Tomasz Furmanek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 31 marca 2022 r. nr SKO.4114.138.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc
Uzasadnienie
II SA/Łd 555/22
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z 31 marca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 8 marca 2022 r. orzekającą o odmowie J.J. (dalej: skarżąca, wnioskodawczyni) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono, że Prezydent Miasta Zgierza decyzją z dnia 8 marca 2022 r. odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad J.J.
Od decyzji organu I instancji strona skarżąca wniosła odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi powołując się na art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5, art. 17 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022r. poz. 615 – dalej u.ś.r.) wskazało, że skarżąca nie jest rodzicem J.J. Nie jest także opiekunem faktycznym dziecka - zgodnie bowiem z definicją legalną ilekroć w ustawie mowa o opiekunie faktycznym dziecka oznacza to zgodnie z art. 3 pkt 14 ww. ustawy osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Wnioskodawczyni nie wystąpiła z wnioskiem o przysposobienie dziecka J.J. - co potwierdziła w oświadczeniu złożonym w dniu 28 stycznia 2022 r.
Dodano także, iż ustawodawca w art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r. wskazał, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie będącej rodziną zastępczą spokrewniona w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
Powołując się na art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jednolity Dz. U z 2022r. poz. 447), art. 617 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.) stwierdzono, że J.J. (siostra matki osoby wymagającej opieki - ciotka) nie jest krewną w linii prostej, ani rodzeństwem J.J. (siostrzenica wnioskodawczyni).
Wyjaśniono dalej, iż wnioskodawczyni nie jest osobą uprawnioną do wystąpienia z wnioskiem na podstawie art. 17 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie bowiem z brzmieniem art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Natomiast skarżąca nie jest krewną w linii prostej, ani rodzeństwem J.J. (osoby wymagającej opieki).
W konsekwencji powyższego stwierdzono, iż skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad siostrzenicą.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 31 marca 2022 roku skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
a) obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 17 ust. 1 pkt. 2 u.ś.r. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i wydanie decyzji odmownej w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad J.J. podczas gdy skarżąca sprawuje osobistą i faktyczną opiekę nad małoletnią siostrzenicą,
b) obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 17 ust. 1 pkt. 3 u.ś.r. poprzez ich nieprawidłową wykładnie wyrażającą się w niesłusznym przyjęciu przez organ, że skarżąca nie kwalifikuje się do przyznania jej świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania osobistej opieki nad J.J., podczas gdy brak jest podstaw prawnych do zróżnicowania sytuacji rodzin zastępczych spokrewnionych i niespokrewnionych,
c) obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 32 Konstytucji RP poprzez bezpodstawne zróżnicowanie pozycji rodzin zastępczych spokrewnionych i pozostałych rodzin w aspekcie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,
d) obrazę przepisów prawa procesowego mogącego mieć istotny wpływ na treść skarżonej decyzji, a mianowicie art. 107 § 3 w zw. z art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021r. poz. 735 ze zm. - dalej k.p.a.) poprzez bezpodstawną odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego J.J. bez przedstawienia pisemnych motywów w uzasadnieniu skarżonej decyzji dlaczego doprowadza do zróżnicowania pozycję i sytuację rodzin zastępczych spokrewnionych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i pozostałych rodzin zastępczych w zakresie świadczeń pielęgnacyjnych.
Mając na uwadze powyższe wniesiono o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Zgierza.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842), zwanej ustawą covidową, znowelizowanym na mocy art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), z dniem 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Na tle tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, wyraził pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego".
Zważywszy na treść powyższej regulacji zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 8 listopada 2022 r., niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, ziściły się bowiem warunki określone w tym przepisie. Rozpoznanie tej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 10 października 2022 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na brak oświadczenia skarżącej o możliwościach technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest przez sąd administracyjny pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do badania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. - Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej: "p.p.s.a.") lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Stosownie zaś do treści art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Rozpatrując sprawę na podstawie tych kryteriów, Sąd stwierdził, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi jest decyzja odmawiająca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem z uwagi na fakt, że skarżąca jako ciotka niepełnosprawnego dziecka nie spełnia wymogów określonych w art. 17 u.ś.r.
Stan faktyczny sprawy nie jest kwestionowany i nie budzi wątpliwości Sądu.
Skarżąca sprawuję opiekę nad małoletnią siostrzenicą J.J. posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności. Dziecko jest córką jej siostry, a wnioskodawczyni została ustanowiona opiekunem prawnym i rodziną zastępczą dla niego na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi z 23 lipca 2018 r r. (którym Sąd pozbawił również władzy rodzicielskiej W.J. – matkę J.J.) i zaświadczenia Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 13 lutego 2019 r. (potwierdzającego, że skarżąca została ustanowiona opiekunem prawnym J.J.). Skarżąca w dniu 28 stycznia 2022 r. oświadczyła, że nie wystąpiła o przysposobienie siostrzenicy.
Wskazać zatem należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. zawiera enumeratywne wyliczenie osób, które są uprawnione do uzyskania tego świadczeniach, a mianowicie jest to: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1).
Przy czym w myśl art. 3 pkt 14 u.ś.r. opiekunem faktycznym dziecka jest osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Ponadto świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r.).
W świetle powyższych przepisów nie budzi wątpliwości okoliczność, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, a warunkiem skutecznego ubiegania się o to świadczenie jest spełnienie wszystkich przesłanek określonych w powołanych przepisach. Należy w związku z tym podnieść, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny. Jedyny wyjątek od powyższej zasady przewidziano w przypadku opiekuna faktycznego dziecka, którym zgodnie z ustawową definicją jest osoba która nie tylko faktycznie opiekuje się dzieckiem, ale wystąpił także z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka.
Wyjaśnić przy tym należy, że przysposobienie powoduje powstanie obowiązku alimentacyjnego, gdyż zgodnie z art. 121 §1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi. Z ustaleń organu wynika, że skarżąca nie wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka, nad którym sprawuje opiekę.
Świadczenie pielęgnacyjne nie może być także przyznane, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej – innej niż rodzina spokrewniona.
Wskazać przy tym należy, że zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 41 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej rodzina zastępcza spokrewniona w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej jest jedną z form rodzinnej pieczy zastępczej, którą tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. Zatem rodzinę zastępcza spokrewnioną mogą tworzyć tylko określone osoby spośród wszystkich krewnych dziecka. Taką rodziną skarżąca nie może być ustanowiona, ponieważ nie jest ani wstępnym, ani rodzeństwem małoletniej J.J.
Nie można przy tym zrównywać uprawnień rodziny zastępczej niezawodowej i niespokrewnionej z rodziną zastępczą spokrewnioną, przy zastosowaniu konstytucyjnej zasady równości. Jak bowiem wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2016 r. (sygn. akt I OSK 2020/14) art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. stanowiący podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był już przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05, jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008r. sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008r. sygn. akt P 41/07, Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego, wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono, że celem tych regulacji jest, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny.
Należy w związku z tym podkreślić, że istotnym elementem decydującym o przyznaniu prawa do świadczenia jest istnienie po stronie opiekuna obowiązku alimentacyjnego, z którym prawodawca racjonalnie i zgodnie z zasadą równości i sprawiedliwości społecznej połączył uprawnienie do otrzymania świadczenia. Nie jest przy tym sprzeczne z zasadą ochrony i opieki nad rodziną ograniczenie kręgu osób zobowiązanych do alimentacji do niektórych tylko członków rodziny. Konsekwentnie zatem należało skorelować z tym obowiązkiem uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Dostrzec także należy, że prawodawca również w zakresie przesłanek negatywnych (art. 17 ust. 5 pkt 2b u.ś.r.) skorelował obowiązek alimentacyjny z uprawnieniem, nie tamując osobie stanowiącej rodzinę zastępczą spokrewnioną (obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym) możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazano w wyroku naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2017 r. (sygn. akt I OSK 1168/17) wykładnia inna niż pozajęzykowa jest nieuprawiona, gdyż prowadziłaby do poszerzenia kręgu osób uprawnionych, a to byłoby zastąpieniem przez Sąd ustawodawcy. Jeżeli przepis ustawy wymienia wprost osoby, które mogą otrzymać dane świadczenie, to nawet jeżeli wykluczenie z tego wykazu innych podmiotów może budzić wątpliwości, nie jest rzeczą Sądu, ale ustawodawcy uzupełnienie kręgu osób uprawnionych.
Należy przy tym podnieść, że nawet przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego rodzinie zastępczej spokrewnionej stało się możliwe dopiero na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r. (sygn. akt P 41/07), który orzekł, że obowiązujący wówczas art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. – nie zawierający zapisu, że do świadczenia pielęgnacyjnego są uprawnione rodziny zastępcze spokrewnione, w zakresie w jakim uniemożliwia przyznanie przy spełnieniu pozostałych warunków z tego przepisu członkom rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec, którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest zgodny z art. 20 i art. 23 konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989r. (Dz.U. z 1991r. Nr 120 poz. 526 oraz 2000 r. Nr 2, poz. 11).
W związku z tym dokonano stosownej nowelizacji ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2012. 1548) z dniem 1 stycznia 2013 r. Z przedstawionego poglądu Trybunału Konstytucyjnego i będącej jego następstwem zmiany ustawodawczej wynika, że wątpliwość konstytucyjna dotycząca równości wobec prawa rodzin zastępczych spokrewnionych i niespokrewnionych, została już oceniona i rozstrzygnięta w powołanym wyroku Trybunału. Motywując ograniczenie pomocy pieniężnej państwa w postaci świadczeń pielęgnacyjnych tylko dla rodzin zastępczych spokrewnionych Trybunał podniósł, że rodziny zastępcze otrzymują wsparcie, którego nie ma rodzina naturalna. Rodziny zastępcze otrzymują świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, któremu zapewniono taką pieczę zastępczą. Ponadto rodziny zastępcze zawodowe mogą otrzymać dodatkowe wynagrodzenie. Ustawodawca, zapewniając pomoc na częściowe pokrycie potrzeb dziecka, wskazuje, że rodzina zastępcza, decydując się na objęcie pieczy nad dzieckiem, powinna mieć na uwadze, że może zaistnieć konieczność, w granicach nieobjętych świadczeniami, partycypowania w kosztach jego utrzymania.
Reasumując, Sąd - rozumiejąc trudną sytuacją skarżącej, jak również zauważając niekwestionowany wysiłek, który wkłada w opiekę nad siostrzenicą – jeszcze raz podkreśla, że w myśl art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zgodnie z art. 41 ust. 2 tej ostatniej ustawy rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba samotna, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. Siostra matki dziecka (ciotka) nie jest zatem osobą wymienioną w katalogu osób zaliczonych do rodziny zastępczej spokrewnionej w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Tym samym nie należy do grona osób, którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt pozostawania krewną dziecka, nad którym sprawuje opiekę, wobec brzmienia wskazanych przepisów prawnych, nie oznacza, że stanowi ona rodzinę zastępczą spokrewnioną.
Tym samym zarzuty naruszenia 17 ust. 1 pkt. 2, art. 17 ust. 1 pkt. 3 u.ś.r. i art. 32 Konstytucji RP należy ocenić jako niezasadne.
Brak także, wbrew twierdzeniom skarżącej, naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. Skarżona decyzja ma bowiem wszystkie elementy, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a., w tym posiada zarówno uzasadnienie faktyczne jak i prawne oraz szeroko odnosi się do zarzutów zawartych w odwołaniu skarżących od decyzji organu I instancji. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przez organ II instancji postanowień art. 140 k.p.a. mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W związku z powyższym Sąd nie doparzył się naruszenia prawa w kontrolowanej decyzji i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga została oddalona.
k.ż.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI