VIII SA/Wa 205/24

VIII SA/Wa 205/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-05-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Owsińska-Gwiazda
Justyna Mazur /przewodniczący sprawozdawca/
Marek Wroczyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1907/24 - Wyrok NSA z 2025-10-22
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 8 maja 2024 r. sprawy ze skargi D. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z 29 grudnia 2023 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: Kolegium, organ odwoławczy lub SKO) z 29 grudnia 2023 r., wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.), którą Kolegium utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy J. (dalej: organ I instancji lub Wójt) z 17 listopada 2023 r. w sprawie odmowy przyznania D. R. (dalej: skarżąca lub strona) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką I. M.
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie sprawy:
Decyzją Wójta odmówiono skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego
z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką I. M.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przedstawił stan faktyczny
i prawny sprawy podając, że I. M. posiada orzeczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, w którym ustalono, iż niezdolność ta powstała od 07.12.2016 r. Opieka, którą sprawuje strona nad matką jest niezbędna, wykonywana stale, systematycznie i całodobowo. Jednakże nie można uznać, że skarżąca zrezygnowała z pracy w celu opieki nad matką z racji posiadania gospodarstwa rolnego, w którym po myśli wydanej decyzji o ubezpieczeniu rolników jest prowadzona działalność rolnicza. Nie jest więc spełniona podstawowa przesłanka polegająca na rezygnacji lub niepodejmowaniu pracy.
W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła, że posiadanie gospodarstwa rolnego nie powoduje, że jest rolnikiem, od zawsze pracowała zawodowo. W gospodarstwie rolnym do czasu rozwodu pracował mąż, podczas jej choroby gospodarstwo było w dzierżawie. Kiedy zakończyła pobierać rentę, potrzebowała ubezpieczenia zdrowotnego. Jest osobą samotną, mogła ubezpieczyć się tylko w KRUS. Matka z dnia na dzień wymaga większej opieki, nie jest w stanie podjąć pracy zawodowej w żadnym wymiarze.
Kolegium, decyzją z dnia 29 grudnia 2023 r. wskazaną na wstępie i zaskarżoną w niniejszej sprawie, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przedstawiło na wstępie dotychczasowy przebieg postępowania. Przypomniało, że 31.05.2023 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką I. M., która jest wdową i legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. z 13.03.2020 r. nr akt [...] ustalającym trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji ze wskazaniem, że datą jej powstania jest 7.12.2016 r.
SKO zwróciło uwagę, że przedmiotowa sprawa była uprzednio rozpoznawana przez Kolegium, które decyzją z 7.08.2023 r. uchyliło w całości decyzję organu I instancji z 29.06.2023 r. (Nr [...]) odmawiającą skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę I. M. i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia, wskazując w jakim zakresie materiał dowodowy wymaga uzupełnienia. Koniecznym okazało się bowiem wyjaśnienie, m.in. jaka jest powierzchnia gospodarstwa rolnego, kto i czy w nim obecnie pracuje (skoro została rozwiązana umowa dzierżawy), do kiedy skarżąca była uznana za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Kolegium zaleciło jednocześnie, aby ponownie rozpoznając sprawę organ podjął rozstrzygnięcie z pominięciem tej części art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która w sposób niekonstytucyjny różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
Następnie, organ odwoławczy podał, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania określa ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej: u.ś.r., ustawa). Z materiału dowodowego, w tym z przeprowadzonego 20.06.2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca jest rozwiedziona, mieszka z niepełnosprawną matką, sprawuje nad nią opiekę.
Na okoliczność zakresu sprawowanej opieki nad matką skarżąca złożyła oświadczenia w dniach 31.05.2023 r. i 18.09.2023 r.
Stwierdziło, że w rozpoznawanej sprawie istotnymi są regulacje zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Wskazało, iż z powyższego przepisu wynika, że aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki. Po pierwsze osoba niepełnosprawna musi legitymować się odpowiednim orzeczeniem, co w rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, po drugie na osobie sprawującej opiekę ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, co również w niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, oraz po trzecie, opiekun osoby niepełnosprawnej musi zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź nie podejmować tego zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Brak spełnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek obliguje organ do wydania decyzji odmownej.
Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z zatrudnienia wynikało z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania.
Zdaniem Kolegium, nie budzi więc żadnych wątpliwości, że wnioskodawca, aby mógł skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, to musi zrezygnować z pracy zarobkowej, albo zrezygnować z potencjalnej możliwości podjęcia zatrudnienia, celem pełnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za rezygnację z zatrudnienia, powodowaną koniecznością jej sprawowania. Zatem w rozpoznawanej sprawie, związek między sprawowaną opieką, a rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego, musi być bezpośredni i ścisły.
W ocenie Kolegium, w przedmiotowej sprawie, związek taki jednak nie występuje. Wskazało, że według art. 17b ustawy, w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenie to przysługuje odpowiednio:
rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
W części III wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z 31.05.2023 r. skarżąca, świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, podała, że jest rolnikiem i zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od 24.05.2023 r. W kolejnym oświadczeniu podała, że posiada gospodarstwo rolne, na które nigdy nie pobierała żadnych dopłat. Gospodarstwo do 23.05.2023 r. było oddane w dzierżawę, ale gdy 18.05.2023 r. Komisja Lekarska KRUS uznała ją za osobę zdolną do pracy rozwiązała umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego (w dniu 23.05.2023 r.) celem opłacania składek KRUS potrzebnych do ubezpieczenia zdrowotnego.
Skarżąca, w kolejnym oświadczeniu z 18.09.2023 r. podała, że posiada gospodarstwo rolne o powierzchni całkowitej 3,1568 ha fizycznych, co stanowi 1,5618 ha przeliczeniowych, w którym nie pracowała, bo zawsze pracowała zawodowo. Ziemia, której jest właścicielem, była uprawiana przy jej byłego męża.
Ostatnie dopłaty z ARiMR były wypłacane w 2010 r., od tamtej pory ziemia nie była użytkowana przez skarżącą, od 17.10.2021 r. do 23.05.2023 r. była wydzierżawiona. Choroba zmusiła skarżącą, aby od 9.11.2017 r. do 18.05.2023 r. zrezygnowała z pracy, w tym okresie przebywała na rencie. Musiała rozwiązać umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego w dniu 23.05.2023 r., aby uzyskać ubezpieczenie zdrowotne.
Z decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w R. (dalej KRUS) z 12.06.2023 r. znak: [...] wynika, że skarżąca podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu oraz ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu od 23.05.2023 r.
Następnie SKO powołało treść przepisów art. 7 ust. 1 pkt 1, art. 16 ust. 1, art. 6 pkt 1, art. 38 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 208; dalej: u.s.r.).
Poza powyższym wskazało, że z orzeczenia Komisji Lekarskiej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w R. z 18.05.2023 r.
(nr akt [...]) wynika, że nie uznaje się skarżącej za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym.
Na tej podstawie za bezsporne w sprawie uznało, że skarżąca podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu od 23.05.2023 r. oraz ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu od 23.05.2023 r. w KRUS. Zdaniem Kolegium, okoliczność zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego należy również ocenić w kontekście ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (por. wyrok WSA w Warszawie z 4.11.2022 r., sygn. akt VIII SA/Wa 660/22).
Wskazało nadto, że dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r. stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Potencjalne sankcje karne, jakie mogą być zastosowane względem rolnika, który złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, pozostają bez związku z obowiązkiem organu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Podniosło również, że za producenta rolnego uważa się osobę fizyczną, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz.333 ze zm.). Za gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o podatku rolnym, o którym mowa w art. 3 pkt 6 ustawy uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej (...).
Kolegium stwierdziło zatem, że nie można uznać, aby skarżąca zaprzestała z dniem 24.05.2023 r. prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy nie polega bowiem tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej.
Zaznaczyło, że ideą przyświecającą ustawodawcy przy wprowadzeniu świadczenia pielęgnacyjnego było zrekompensowanie osobie uprawnionej do jego otrzymania utraty potencjalnych dochodów w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i niemożliwością podjęcia działań w celu zapewnienia sobie źródeł utrzymania.
Podniosło, iż w orzecznictwie sądowym również wskazuje się, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz wyłącznie do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą, długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 226/21).
Reasumując, w ocenie Kolegium skarżąca nie spełniła przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Samo zaś świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia właśnie z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną.
Kolegium nie kwestionuje sprawowania przez skarżącą opieki nad matką, ale stwierdza, że z przyczyn podanych wyżej, wnioskowane świadczenie nie może zostać przyznane. Zwróciło uwagę, że regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym, ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych.
Z tych wszystkich przyczyn zarzuty odwołania uznało w całości
za nieuzasadnione.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie skarżąca działaniem pełnomocnika, występując o uchylenie decyzji organów obydwu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zwrot kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, postawił zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Powołując się na tezy wyroku WSA w Gdańsku z 1.04.2022r. w sprawie III SA/Gd 1190/21 oraz wyroku NSA z 30.10.2020r., sygn. akt I OSK 1273/20 pełnomocnik wywiódł, że przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika ze stanu faktycznego. Domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wynikające z objęcia ubezpieczeniem przysługującym rolnikowi wynika wprost z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, natomiast przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się jednak o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku i ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest właśnie oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r.
W odpowiedzi na skargę, SKO wystąpiło o oddalenie skargi wywodząc, jak
w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.)
w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem, art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Może też zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Zgodnie z art.
17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy
z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem
o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie zaś z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia." Klauzula ta zastępuje pouczenie organu
o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.).
W niniejszej sprawie niekwestionowane jest, że matka skarżącej jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od dnia 7 grudnia 2016 r. Bezsporne jest również, że opiekę nad matką sprawuje skarżąca – córka, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie jest przez organy kwestionowany również zakres sprawowanej przez skarżącą koniecznej opieki nad niepełnosprawną matką.
Opieka nad matką sprawowana przez skarżącą stanowi zatem podstawę do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym uzyskanie tego uprawnienia zależne jest dodatkowo od wykazania, że z powodu sprawowanej opieki zmuszona była zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czyli
w rozpoznawanej sprawie z prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym.
Kolegium stwierdziło, że nie można uznać, aby skarżąca zaprzestała z dniem 24.05.2023 r. prowadzenia gospodarstwa rolnego, albowiem zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej. Wskazało przy tym, iż z decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
w R. z 12.06.2023 r. znak: [...] wynika, że skarżąca podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu oraz ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu od 23.05.2023 r. Z orzeczenia Komisji Lekarskiej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w R. z 18.05.2023 r. (nr akt [...]) wynika zaś, że nie uznaje się skarżącej za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. W świetle tych okoliczności Kolegium za bezsporne w sprawie uznało, że skarżąca podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu od 23.05.2023 r. oraz ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu od 23.05.2023 r. w KRUS.
Zdaniem skarżącej samo posiadanie lub własność gospodarstwa rolnego nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się to
z wykonywaniem w nim określonej działalności rolniczej. Prowadzenie działalności rolniczej wynikające z objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników stanowi domniemanie, tymczasem przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu, leczy wynika
z rzeczywistego stanu rzeczy. Środkiem dowodowym podlegającym ocenie na zasadach ogólnych jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest zatem kwestia zasadności odmowy przez orzekające w sprawie organy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w gospodarstwie rolnym
w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.
Wskazać w tym miejscu wypada, iż spełnienie przesłanki określonej w art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r. przez rolników, ich małżonków i domowników wiąże się
z koniecznością zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Jest to konsekwencja uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. podjętej w sprawie sygn. akt I OPS 5/12, w której stwierdzono, że świadczenia pielęgnacyjnego nie może otrzymywać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne, gdyż jest w takim przypadku osobą aktywną zawodowo.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca w części III wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z 31.05.2023 r. podała, że jest rolnikiem i zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od 24.05.2023 r. W kolejnym oświadczeniu
z 31 maja 2023 r. podała, że posiada gospodarstwo rolne, na które nigdy nie pobierała żadnych dopłat. Gospodarstwo do 23.05.2023 r. było oddane w dzierżawę, ale gdy 18.05.2023 r. Komisja Lekarska KRUS uznała ją za osobę zdolną do pracy rozwiązała umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego (w dniu 23.05.2023 r.) celem opłacania składek KRUS potrzebnych do ubezpieczenia zdrowotnego.
W oświadczeniu z 18.09.2023 r. skarżąca podała, że posiada gospodarstwo rolne
o powierzchni całkowitej 3,1568 ha fizycznych, co stanowi 1,5618 ha przeliczeniowych, w którym nigdy nie pracowała, bo zawsze pracowała zawodowo. Ziemia, której jest właścicielem, była uprawiana przy jej byłego męża. Ostatnie dopłaty z ARiMR były wypłacane w 2010 r., od tamtej pory ziemia nie była użytkowana przez skarżącą, od 17.10.2021 r. do 23.05.2023 r. była wydzierżawiona. Choroba zmusiła skarżącą, aby od 9.11.2017 r. do 18.05.2023 r. zrezygnowała
z pracy, w tym okresie przebywała na rencie. Musiała rozwiązać umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego w dniu 23.05.2023 r., aby uzyskać ubezpieczenie zdrowotne. Oświadczenia te zostały złożone wraz z oświadczeniem o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia (cz. III wniosku).
W ocenie Sądu nie budzi zatem wątpliwości, że skarżąca spełniła obowiązek przewidziany w art. 17b ust. 2 u.ś.r., odnoszący się do osób występujących
o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, będących rolnikami, małżonkami rolników bądź domownikami. Nie oznacza to jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby w istocie sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej - art. 7 k.p.a.). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej.
Zauważyć zatem wypada, iż z akt administracyjnych wynika, że skarżąca dołączyła do nich świadectwo pracy, zgodnie z którym w zatrudnieniu w ramach stosunku pracy pozostawała w okresie od 3.04.1998 r. do 18.08.2014 r.
W oświadczeniu z dnia 18.09.2023 r. (karta 18 akt administracyjnych organu
I instancji), skarżąca wskazała, iż ma udokumentowane 25 lat zatrudnienia,
a choroba zmusiła ją by na ten okres, to jest od 9.11.2017 r. do 18.05.2023 r. zrezygnowała z pracy i w tym okresie przebywała na rencie. Z dniem 18.05.2023 r. stan zdrowia się poprawił i została uznana za zdolną do pracy. Musiała rozwiązać umowę dzierżawy gospodarstwa w dniu 23.05.2023 r. celem posiadania ubezpieczenia zdrowotnego.
W aktach administracyjnych organu I instancji (karta 7) znajduje wypis
z orzeczenia Komisji Lekarskiej Kasy z dnia 18.05.2023 r., z którego wynika, iż skarżąca nie została uznana za całkowicie niedolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Na kartach 10 i 11 tych akt znajdują się potwierdzone jako zgodne
z oryginałem rozwiązania umów dzierżawy (zawartych w 17.10.2021 r. z siostrą skarżącej) wskazanych w tym dokumencie działek z dniem 23.05.2023 r., zaś na karcie 24 pismo z KRUS Placówki Terenowej w R., z którego wynika, iż skarżąca od lutego 2023 r. nie pobiera świadczenia rentowego. Do odwołania skarżąca dołączyła zaś decyzję Prezesa KRUS z 12.06.2023 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników od 23.05.2023 r. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, iż skarżąca została objęta ubezpieczeniem społecznych rolników z mocy ustawy z uwagi na fakt rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej na gruntach stanowiących powyżej 1 ha przeliczeniowego oraz niepodleganiu innemu ubezpieczeniu społecznemu.
Z powyższych okoliczności wynika, iż skarżąca mimo powoływania się na wieloletnie zatrudnienie poza rolnictwem, w okresie choroby korzystała ze świadczeń przysługujących rolnikom, którzy z powodu choroby są niezdolni do pracy
w gospodarstwie rolnym (art. 21 u.s.r.). Po utracie renty z powodu nie uznania przez Komisję Lekarską Kasy za całkowicie niedolną do pracy w gospodarstwie rolnym skarżąca rozwiązała umowę dzierżawy, jak twierdzi, aby korzystać z ubezpieczenia zdrowotnego. Okoliczności te wskazują, iż skarżąca zależnie od okoliczności uważa się za osobę prowadzącą gospodarstwo rolne lub nie.
Tymczasem zgodnie z art. 6 pkt 1 u.s.r., ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku - rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą
w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. W myśl art. 7 ust. 1 pkt 1 tej ustawy ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega
z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny - jeżeli nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Z powyższego wynika, iż pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca
i prowadząca ma terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą podlega z mocy ustawy ubezpieczeniom społecznemu rolników.
Zgodnie z art. 37 ust. 1 u.s.r. rolnik jest obowiązany, nie czekając na wezwanie, w ciągu 14 dni zgłaszać Kasie osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie oraz informować Kasę o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności.
Z powyższego wynika, iż złożone przez skarżącą oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego pozostaje w sprzeczności ze stanem faktycznym wynikającym z decyzji Prezesa KRUS o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Wskazać także należy, iż jak wyjaśnił Sąd Apelacyjny w B.
w wyroku z 13 grudnia 2017 r., [...] (LEX nr 2441498) w polskim ustawodawstwie brak jest przepisów ustalających, że każdy właściciel gospodarstwa rolnego podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Z mocy ustawy temu ubezpieczeniu podlega jedynie rolnik. Przesłanki podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników są takie same w stosunku do wszystkich rolników i każdy kto nie prowadzi działalności rolniczej na gruntach przekraczających 1 ha przeliczeniowy nie podlega ubezpieczeniom rolniczym z ustawy. Oznacza to, że podleganie ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników wiąże się z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.
Trafnie zatem Kolegium stwierdziło, iż zaprzestanie przez rolnika prowadzenia gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika czynności polegających np. na zaprzestaniu osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków
z gospodarstwa. Zgodzić się także należy z organem odwoławczym, iż zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej.
Przykładem takich działań prawnych jest rezygnacja z podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, które wiąże się z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.
Tym samym wbrew twierdzeniom skargi ocena spełnienia przez skarżącą przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego nie została oparta wyłącznie o posiadanie gospodarstwa rolnego. Trafnie Kolegium uznało, iż nie został spełniona przesłanka zaprzestania prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego, we wskazanym wyżej rozumieniu, wynikająca z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., co sprawia, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Z tych względów Sąd orzekając na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę orzekając jak w wyroku.