II SA/Łd 549/23

II SA/Łd 549/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-09-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Beata Czyżewska /sprawozdawca/
Jarosław Czerw /przewodniczący/
Michał Zbrojewski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 119 pkt 2, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 390
art. 6, art. 7, art. 76 par 1, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 września 2023 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 5 kwietnia 2023 r. znak: KO.4111.222.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia 28 lutego 2023 r. nr [...].
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 5 kwietnia 2023 r. znak: KO.4111.222.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, po rozpatrzeniu odwołania W.T., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. z 28 lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wynika z akt sprawy decyzją z 28 lutego 2023 r. Burmistrz K., po rozpatrzeniu wniosku W.T. z 7 listopada 2022 r., odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na brata A.A., powołując się przepisy art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 oraz art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ stwierdził, że wnioskodawczyni mieszka wraz z mężem i pełnoletnim synem. Rodzina zajmuje piętro budynku, na parterze mieszka jej brat - A.A.. W.T. jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni przeliczeniowej 2,70 ha i zgodnie z oświadczeniem z 7 listopada 2022 r. z tym dniem zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Wnioskodawczyni jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec brata, gdyż rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją. Natomiast A.A. nie pozostaje w związku małżeńskim. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. wydał [...] września 2009 r. orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na stałe. Pomimo tego, że orzeczenie to nie utraciło ważności, A.A. ze względu na pogorszenie stanu zdrowia 26 września 2022 r. złożył wniosek o wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności [...] stycznia 2023 r. wydał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na czas określony do 31 stycznia 2025 r. Z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki istnieje od wczesnego dzieciństwa, a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 26 września 2022 r., czyli od [...] roku życia. W związku z powyższym, zdaniem organu pierwszej instancji, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. pozostaje obowiązującym przepisem prawa. Końcowo organ wskazał, że brat strony jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i w życiu codziennym wymaga opieki oraz pomocy drugiej osoby, co wynika z treści orzeczenia. Zdaniem organu w sprawie nie został spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ brat wnioskodawczyni nie wymaga stałej opieki, nie jest osobą leżącą, nie korzysta z pielucho-majtek, nie wymaga oklepywania czy masaży. W ocenie organu opieka nad bratem ma charakter doraźny.
W odwołaniu od powyższej decyzji W.T. stwierdziła, że sprawuje nad bratem opiekę o charakterze stałym i długotrwałym, a nie jak błędnie wywodzi organ opiekę doraźną. Bez jej opieki oraz pomocy brat nie jest w stanie sam zabezpieczyć podstawowych potrzeb. Odwołująca wskazała, że czynności podejmowane przez nią w ciągu całego dnia niestety nie da się wykonać w krótkim okresie czasu, w związku z tym nie jest w stanie dalej pracować w gospodarstwie rolnym. Podniosła, że schorzenie brata nie upośledziło jego ośrodka ruchowego, nie jest on osobą leżącą, lecz niestety nie jest w stanie wykonać czynności dnia codziennego. Podkreśliła, że z zaświadczenia lekarza z [...].08.2022 r. wynika, że brat wymaga całodobowej opieki osób trzecich. Odwołująca nie może zostawić brata bez opieki nawet na krótki czas, gdyż obawia się o jego życie, nie wie czy nie zrobi sobie krzywdy.
Powołaną na wstępie decyzją z 5 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn.zm. – dalej w skrócie "k.p.a.") w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 – dalej w skrócie "u.ś.r."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków, wiążących się zarówno z osobą ubiegającą się o świadczenie, jak i z osobą wymagającą opieki oraz innymi członkami rodzin tych osób. Warunkiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest łączne wystąpienie pozytywnych przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. (sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną i niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki) przy jednoczesnym braku którejkolwiek z przesłanek negatywnych określonych przez ustawodawcę w tym przepisie.
Jak stwierdziło Kolegium z zebranych w sprawie dokumentów wynika, że A.A. (osoba wymagająca opieki) jest kawalerem, legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z [...] stycznia 2023 r. wydanym do 31 stycznia 2025 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26 września 2022 r. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła jego siostra W.T.. Siostra nie znajduje się w kręgu innych osób uprawnionych do ubiegania o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Siostra nie jest spokrewniona z bratem w pierwszym stopniu, a zatem zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, dopiero wówczas gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją. W takiej sytuacji zastosowanie znajduje art. 17 ust. 1a u.ś.r., co oznacza, że siostra może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne na brata. Z przeprowadzonego z W.T. 29 listopada 2022 r. wywiadu środowiskowego oraz z oświadczenia strony z 29 listopada 2022 r. wynika, że mieszka ona wspólnie z mężem oraz pełnoletnim synem. Rodzina zajmuje piętro budynku, na parterze mieszka brat - A.A.. Strona jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni przeliczeniowej 2,70 ha. Brat strony z uwagi na zaburzenia urojeniowe (podobne do schizofrenii) przebywał na leczeniu szpitalnym na oddziale psychiatrycznym od [...].07.2022 r. do [...].08.2022 r. Upośledzenie umysłowe umiarkowanego stopnia. Jest osobą chodzącą, ale wymaga motywacji i asekuracji drugiej osoby. U A.A. występuje zaburzony kontakt logiczno-słowny, jest spowolniony słownie. Opieka W.T. nad bratem polega na dbaniu o higienę osobistą 1 raz dziennie, przygotowaniu ubrań 2 razy dziennie, mierzeniu ciśnienia 1 raz dziennie, podawaniu leków 2 razy dziennie, przyrządzaniu i podawaniu posiłków 5 razy dziennie, wizytach u lekarza 1 raz w miesiącu, robieniu zakupów 1 raz w miesiącu, realizacji recept 3 razy w tygodniu, wyjściu na spacery 1 raz dziennie, dbaniu o porządek w mieszkaniu, organizowaniu wolnego czasu - czytaniu książek 2 razy w tygodniu. Według oświadczenia W.T. z 5 grudnia 2022 r. codzienne czynności związane z opieką nad niepełnosprawnym bratem obejmują: 7.30 - higiena osobista, przygotowanie ubrań, 8.00 - śniadanie, podanie leków, 9.00 - sprzątanie, prasowanie, pranie, jeżeli jest potrzeba, wyjazd do lekarza, 11.00 - drugie śniadanie, 11.30 - przygotowywanie obiadu, 13.30 - podanie obiadu, sprzątanie po obiedzie, 15.00 - wyjście na spacer, 16.00 - podwieczorek, czytanie książek, gimnastyka, 19.00 - kolacja, podanie leków, 20.00 - kąpiel, przygotowanie do snu. Czuwanie całą noc.
Stosownie do treści art. 17 u.ś.r. nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia licznych warunków, wiążących się zarówno z osobą ubiegającą się o to świadczenie, jak i z osobą wymagającą opieki lub innymi członkami ich rodziny. Dotyczą one m.in. okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, szczególnych cech prawnych i faktycznych osoby wymagającej opieki i osoby opiekę sprawującej, braku przesłanek negatywnych określonych w przepisie. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje wprawdzie pojęcia "sprawowania opieki" jednakże już poprzez samo powiązanie z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) ustawodawca dał wyraz swojemu stanowisku, że sprawowanie opieki musi wykluczać możliwość wykonywania jakiejkolwiek pracy. Opieka nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym musi być na tyle angażująca opiekuna, że musi on całkowicie zrezygnować z dotychczasowej aktywności zawodowej, a jeśli był osobą niepracującą ale gotową podjąć pracę - musi zaprzestać poszukiwania pracy. Tylko przy spełnieniu warunku takiej opieki ustawodawca przewiduje rekompensatę pieniężną za rezygnację z aktywności zawodowej w postaci świadczenia pielęgnacyjnego (oczywiście przy spełnieniu wszystkich innych kryteriów pozytywnych i przy niewystępowaniu przesłanek negatywnych). Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem, związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Organ rozpatrujący wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zobowiązany jest więc w toku prowadzonego postępowania wyjaśnić i ustalić w odniesieniu do indywidualnych okoliczności stanu faktycznego, czy osoba występująca o przyznanie przedmiotowego świadczenia znajduje się w takiej sytuacji życiowej (spowodowanej chorobą i niepełnosprawnością osoby bliskiej i potrzebą opieki nad nią), że gdyby nie ta sytuacja, w dalszym ciągu mogłaby ona wykonywać zatrudnienie, z którego zrezygnowała w związku z koniecznością opieki, bądź mogłaby podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, gdyby nie konieczność sprawowania opieki.
Analizując zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji Kolegium stwierdziło, że wykazany w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym zakres czynności wykonywanych przez W.T. względem niepełnosprawnego brata, nie stanowi sprawowania opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., a więc opieki powodującej konieczność rezygnacji z zatrudnienia (w niniejszej sprawie z wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym) lub niepodejmowania przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. A.A. nie jest osobą leżącą, pampersowaną, porusza się samodzielnie i samodzielnie spożywa posiłki przygotowane przez siostrę. Odwołująca zasadniczo nie wykonuje czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z osobą niepełnosprawną, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Ponadto brat strony nie wymaga karmienia przez sondę, nie używa cewnika, nie potrzebuje pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Wymaga natomiast pomocy w przygotowaniu ubrań, w porannej czy wieczornej toalecie, przygotowaniu lekarstw 2 razy dziennie, podaniu posiłków czy asystowaniu podczas wizyt u lekarza, które odbywają się 1 raz w miesiącu. Czynności, tj. przygotowywanie posiłków, zrobienie zakupów, opłacenie rachunków, pranie, sprzątanie, które wykonuje odwołująca są to czynności, które wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, poza godzinami pracy. Tymczasem zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy (niezależnie od systemu czasu pracy).
Świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. W ocenie Kolegium, charakter czynności wykonywanych przez stronę stanowi pomoc dla brata, a nie opiekę, nie wyczerpuje tym samym znamion przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowi o niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki - a nie pomocy - nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...). Czym innym są czynności opiekuńcze (warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego), a czym innym pomoc świadczona przez część doby. Podobnie należy odróżnić świadczenie stałej pomocy osobie bliskiej, będące elementem obowiązku alimentacyjnego, skutkiem tradycji, więzi rodzinnych i obowiązku moralnego od stałego świadczenia czynności opiekuńczych wymuszonych stanem niepełnosprawności, bez wykonania których zagrożona byłaby egzystencja niepełnosprawnego i godne funkcjonowanie. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Nie spełnia tego warunku codzienna pomoc a nie opieka. Termin opieka wiąże się więc z całkowitą zależnością osoby niepełnosprawnej od otoczenia (...), podczas gdy udzielanie pomocy oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji (...). Podnieść należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że sposób sprawowania opieki "musi mieć charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których to z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić".
Podsumowując Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (w niniejszej sprawie z wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym), a wykonywaną przez nią opieką nad bratem.
W skardze na powyższą decyzję Kolegium wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi W.T. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, iż sprawowana opieka nad bratem pozwala jej na wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym. Organ zaznaczył, że brat nie jest osobą leżącą, pampersowaną, porusza się samodzielnie, spożywa posiłki, lecz wymaga całodobowej obecności skarżącej, celem kontroli wykonywanych czynności. Brat nie jest w stanie zostać sam w budynku, ponieważ zagraża swojej osobie i innym członkom rodziny przez swoje nieświadome zachowania – odkręcenie gazu, odkręcenie wody, by nie podkładał do pieca, samodzielnie nie oddalił się od miejsca zamieszkania. Niepełnosprawność brata polega na chorobie umysłowej. Brat jest powolny, unika kontaktu z ludźmi, rodziną. Z tego też powodu skarżąca nie jest w stanie pracować. Do skargi załączono kopię dokumentacji medycznej oraz zaświadczenie z 27 kwietnia 2023 r.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Sąd rozpoznał sprawę niniejszą w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 - dalej w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpatrywanej sprawie z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w omawianym wyżej trybie wystąpił organ, natomiast strona skarżąca w terminie 14 dni od doręczenia zawiadomienia w tym przedmiocie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Według art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Sąd kontrolując w zakreślonych wyżej granicach legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza K. o odmowie przyznania W. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem A.A. stwierdził, że zostały one wydane co najmniej przedwcześnie, z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy.
Lektura akt sprawy dowodzi, że organ pierwszej instancji uznał, iż A.A. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i w życiu codziennym wymaga opieki oraz pomocy drugiej osoby, co wynika z treści orzeczenia. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jednakże w ocenie organu - w rozpatrywanej sprawie nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ brat nie wymaga stałej opieki, gdyż nie jest osobą leżącą, nie korzysta z pielucho-majtek, nie wymaga oklepywania oraz masaży. Zatem opieka skarżącej nad bratem ma charakter doraźny. Organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego co do zasady zaaprobował stanowisko organu pierwszej instancji i stwierdził, że wykazany w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym zakres czynności wykonywanych przez W.T. względem niepełnosprawnego brata, nie stanowi sprawowania opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., a więc opieki powodującej konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Brat wnioskodawczyni nie jest osobą leżącą, pampersowaną, porusza się samodzielnie, samodzielnie spożywa posiłki przygotowane przez siostrę. Odwołująca zasadniczo nie wykonuje czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z osobą niepełnosprawną, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Ponadto brat strony nie wymaga karmienia przez sondę, używania cewnika, nie potrzebuje pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Wymaga natomiast pomocy w przygotowaniu ubrań, w porannej czy wieczornej toalecie, przygotowaniu lekarstw 2 razy dziennie, podaniu posiłków, asystowaniu podczas wizyt lekarskich, które odbywają się raz w miesiącu. Czynności polegające na przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, opłaceniu rachunków, pranie, sprzątanie, wykonywane przez odwołującą są czynnościami wykonywanymi zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, poza godzinami pracy. Czynności podejmowane przez skarżącą na rzecz brata mają – zdaniem Kolegium – charakter czynności stanowiących pomoc dla niego, a nie opiekę, wykluczającą podjęcie zatrudnienia lub powodującą konieczność rezygnacji z zatrudnienia, co uzasadniało odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Stanowisko organów obu instancji w świetle zabranego w sprawie materiału dowodowego, nie zasługuje na aprobatę.
W pierwszym rzędzie wyjaśnić należy, że problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia pielęgnacyjnego została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390). Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania rozważanego świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1).
Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b).
Zgodnie z art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,
b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2) osoba wymagająca opieki:
a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
4) (uchylony);
5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 6 u.ś.r.).
Z przywołanego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Co istotne, ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "sprawowanie opieki". Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi być ona stała lub długotrwała. Określenia stała lub długotrwała wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, a zatem sporadycznie. Opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a jako rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. W judykaturze podkreśla się, że opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem pracy. Z tego też względu związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. W sytuacji, gdy opieka nie nosi cech stałej lub długotrwałej taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną. Konieczne jest więc ustalenie wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stosuje się do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA z: 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, 9 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1064/21 i I OSK 1063/21, 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21, 6 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1472/21, 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 - dostępne w CBOSA).
Zatem, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest jednoznaczne ustalenie, że brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi więc z sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zakwestionowania stanu jej zdrowia. O ile więc konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o niepełnosprawności, to dla ustalenia wystąpienia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj / ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Wobec tego, dla dokonania oceny, czy w konkretnym przypadku występuje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki organ powinien w pierwszej kolejności ustalić w toku postępowania wyjaśniającego rodzaj i ilość faktycznie wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego czynności opiekuńczych nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a następnie rozważyć czy uniemożliwiają one wnioskodawcy podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej (zatrudnienia). Ustalenia w tym zakresie powinny zostać dokonane z poszanowaniem podstawowych reguł procedury administracyjnej, z których wynika przede wszystkim obowiązek działania przez organy administracji publicznej na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Organ winien zatem w toku postępowania z urzędu lub na wniosek stron podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Jego obowiązkiem jest wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Natomiast ocena, czy dana okoliczność została udowodniona winna zostać dokonana w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).
W rozpatrywanej sprawie niespornym jest, że skarżąca, choć nie jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu, to niewątpliwie jest podmiotem uprawnionym do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r.. A.A. jest bratem skarżącej, a jego rodzice nie żyją. Nadto brat wnioskodawczyni legitymuje się, uzyskanym w toku kontrolowanego postępowania, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym [...] stycznia 2023 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K., orzeczenie wydano do 31 stycznia 2025 r. W treści orzeczenia wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od wczesnego dzieciństwa, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26 września 2022 r.
Z przeprowadzonego dla potrzeb rozpatrywanej sprawy w dniu 29 listopada 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca wraz z mężem oraz pełnoletnim synem mieszka na pierwszym piętrze budynku, natomiast na parterze budynku mieszka brat - A.A.. W.T. jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 2,70 ha. Brat wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa. Z uwagi na niepełnosprawność i pogarszający się stan zdrowia wymaga całodobowej opieki osób drugich. Brat skarżącej z uwagi na zaburzenia urojeniowe (podobne do schizofrenii) przebywał na leczeniu szpitalnym w G. na Oddziale Psychiatrycznym od [...] lipca 2022 r. do [...] sierpnia 2022 r. Upośledzenie umysłowe umiarkowanego stopnia. Obecnie jest osobą chodzącą jednakże wymaga motywacji i asekuracji osoby drugiej. Całodobową opiekę nad bratem sprawuje W.T.. Powyższa pomoc polega na robieniu zakupów, przyrządzaniu i podawaniu posiłków, leków, dbaniu o higienę osobistą, dbaniu o porządek w mieszkaniu, organizowaniu wolnego czasu. Wnioskodawczyni pozostaje w stałym kontakcie z lekarzami specjalistami. W dalszej części wywiadu pracownik socjalny wskazał jakie leki przyjmuje A.A., z którym kontakt logiczno-słowny jest zaburzony i który jest spowolniony fizycznie. Wnioskodawczyni pozostaje w stałym kontakcie z instytucjami: MGOPS, ZUS, Poradnie Specjalistyczne. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia brata W.T. wystąpiła do ZUS o wydanie orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy. W rubryce wnioski pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad wskazano: "W.T. właściwie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem A.A.. Wnioskuję o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem". Do wywiadu środowiskowego został dołączony dokument sporządzony przez pracownika socjalnego o nazwie "Ocena pacjenta wg. skali Barthel", opisujący zakres czynności wykonywanych przez A.A. w skali punktowej od 0 do 10 dla każdej czynności, z którego wynika, że przy spożywaniu posiłków brat skarżącej potrzebuje pomocy w krojeniu, smarowaniu, karmieniu doustnym; przemieszczanie się z łóżka na krzesło i z powrotem/siadanie – mniejsza pomoc (słowna lub fizyczna); utrzymanie higieny osobistej – potrzebuje pomocy przy wykonywaniu czynności higienicznych; korzystanie z toalety (wc) – potrzebuje lub częściowo potrzebuje pomocy przy korzystaniu z toalety; mycie i kąpiel całego ciała – wymaga pomocy; poruszanie się po powierzchniach płaskich – porusza się na odległość do 50m za pomocą sprzętu wspomagającego i z pomocą co najmniej jednej osoby; wchodzenie i schodzenie po schodach – potrzebuje pomocy fizycznej asekuracji, przenoszenia; ubieranie się i rozbieranie – potrzebuje częściowej pomocy innej osoby; kontrolowanie stolca/zwieracza odbytu – nie panuje nad oddawaniem stolca; kontrolowanie moczu/zwieracza pęcherza moczowego – sporadycznie bezwiednie oddaje mocz.
Analiza motywów wydanych w sprawie rozstrzygnięć dowodzi, że zarówno organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy nie wyjaśniły z jakich konkretnie powodów zanegowały stanowisko pracownika socjalnego wnioskującego o przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem. Nadto żaden z organów orzekających w sprawie nie odniósł się do spostrzeżeń pracownika socjalnego poczynionych w trakcie wywiadu środowiskowego o zakresie czynności niepełnosprawnego w stopniu znacznym A.A. zobrazowanych w dokumencie "Oceny pacjenta w skali Barthel". Co prawda pracownik socjalny nie posiada uprawnień medycznych do oceny stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, nie posiada również wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby mu w pełni ocenić samodzielność podopiecznego, to jednak ustalenia w tym zakresie należy przyjąć jako obserwacje pracownika socjalnego dokonane podczas wywiadu środowiskowego, który zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego może ocenić co najmniej zakres możliwych do wykonania przez osobę wymagającą opieki czynności samoobsługowych dla celów ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zauważyć w tym miejscu trzeba, że wnioski organów orzekających w sprawie o zakresie czynności samoobsługowych niepełnosprawnego w stopniu znacznym A.A. istotnie różnią się od spostrzeżeń poczynionych w trakcie wywiadu środowiskowego przez pracownika socjalnego.
W ocenie Sądu charakter oraz zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym bratem w kontekście wymogów art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinien zostać ustalony przy uwzględnieniu ostatecznej treści orzeczenia o niepełnosprawności A.A., posiadającego walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. Rolą organów administracyjnych było wobec tego ustalenie między innymi czy osoba z kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Zauważyć w związku z tym trzeba, że zakres i sposób czynności opiekuńczych, które nie muszą być sprawowane nieustannie przez całą dobę uzależniony jest od rodzaju schorzeń osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Niewątpliwie innych czynności opiekuńczych będzie wymagała osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury fizycznej (np. osoba leżąca, sparaliżowana) a innych czynności opiekuńczych osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury psychicznej. Analiza motywów wydanych w toku postępowania administracyjnego decyzji prowadzi do wniosku, że organy orzekające w sprawie nie dostrzegają zasadniczej różnicy pomiędzy opieką nad osobami z dysfunkcjami natury fizycznej a opieką nad osobami z chorobami psychicznymi, do których zalicza się brat wnioskodawczyni. Nie wytrzymuje przy tym krytyki powtarzane notorycznie i bezrefleksyjnie stanowisko, że wyłącznie opieka nad osobami leżącymi, pampersowanymi, wymagającymi oklepywania, masaży, karmionymi przez sondę lub cewnikowanymi stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a skoro takiej opieki nie wymaga brat skarżącej, to świadczenie w istocie nie przysługuje.
Przypomnieć w związku z tym należy, że zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z [...] stycznia 2023 r. A.A. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, gdzie jako symbol przyczyny niepełnosprawności wskazano: 02-P, czyli choroby psychiczne w tym: zaburzenia psychotyczne, zaburzenia nastroju począwszy od zaburzeń o umiarkowanym stopniu nasilenia, utrwalone zaburzenia lękowe o znacznym stopniu nasilenia, zespoły otępienne (§ 32 ust. 2 pkt 2, ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2021 r., poz. 857). Z załączonej do akt sprawy dokumentacji lekarskiej - karty informacyjnej leczenia szpitalnego wynika, między innymi, że pacjent przebywał na Oddziale Psychiatrycznym Wojewódzkiego Samodzielnego Zespołu Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej w G. od [...] lipca 2022 r. do [...] sierpnia 2022 r. (w rozpoznaniu – F06.2 – organiczne zaburzenia urojeniowe [podobne do schizofrenii], F71.0 – upośledzenie umysłowe umiarkowanego stopnia [niewielkie zmiany lub brak zmian w zachowaniu]). W zwięzłym opisie choroby wskazano między innymi "omamy słuchowe", "potwierdzał myśli i zamiary "s" kilka tygodni temu, obecnie zaprzeczał".
Wspomniana dokumentacja bezspornie pozostawała poza zakresem jakichkolwiek rozważań ze strony organów orzekających, pomimo tego, że wraz z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powinna determinować zakres postępowania wyjaśniającego i koniecznych ustaleń co do rodzaju, częstotliwości i czasochłonności czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem niepełnosprawnego brata. Nie sposób bowiem przyjąć, jak uczynił to organ odwoławczy, że stałość i długotrwałość opieki sprawowanej nad osobą niepełnosprawną chorą psychicznie można rozpatrywać jedynie w kontekście samodzielności w wykonywaniu podstawowych czynności dnia codziennego. Troska, opieka nad osobami ze schorzeniami psychicznymi wymaga niejednokrotnie poświęcenia psychicznego oraz fizycznego ze strony ich opiekunów, czego nie sposób pominąć przy rozpatrywaniu spraw wywołanych wnioskami o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Choroba psychiczna brata skarżącej może uniemożliwiać nie tylko samodzielne funkcjonowanie chorego, ale również znacząco ograniczać życie osób najbliższych. Organy winny mieć przy tym na względzie, że osoby z chorobami psychicznymi mogą mieć i często mają problem ze zrozumieniem znaczenia własnych słów i czynów, niejednokrotnie wymagają ciągłego nadzoru i kontroli ze strony opiekuna. Często wręcz stanowią zagrożenie dla swojego i innych członków rodziny zdrowia i życia. Jeśli więc organ twierdzi, że zakres czynności opiekuńczych skarżącej względem niepełnosprawnego brata nie wyklucza podjęcia przezeń zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to przedmiotem jego jednoznacznych ustaleń winno być również wyjaśnienie, czy brat skarżącej może samodzielnie pozostać w domu nie stanowiąc zagrożenia dla siebie i innych, a jeśli tak, to jak długo, czy jest w stanie samodzielnie wziąć przegotowane leki, samodzielnie spożyć uprzednio przygotowane posiłki i napoje, skorzystać samodzielnie z toalety itd. W rozpatrywanej sprawie okoliczności te ewidentnie pozostawały poza zakresem jakichkolwiek ustaleń organu pierwszej jak i drugiej instancji. Uwadze organów orzekających umknął wreszcie fakt, że poza czynnościami określanymi przezeń kolokwialnie jako czynności dnia codziennego skarżąca czuwa nad bratem całą noc (vide: oświadczenie z 5 grudnia 2022 r.), co dodatkowo potwierdza, że opieka sprawowana jest nie tylko w dzień, ale również w nocy, która w przypadku osób pracujących służy do regeneracji sił i odpoczynku. Ponadto, choć w odwołaniu strona wskazała, że nie jest w stanie zostawić brata bez opieki na krótki czas, gdyż obawia o jego życie, nie wie bowiem czy nie zrobi sobie krzywdy, to Kolegium nie odniosło się do tej okoliczności z należytą starannością. Z treści skargi wynika zaś, że brat skarżącej nie jest w stanie zostać sam w budynku, gdyż zagraża sobie oraz innym członkom rodziny przez nieświadome zachowania – odkręcenie gazu czy wody. Skarżąca musi go więc pilnować, by się nie oddalił od miejsca zamieszkania, by nie dokładał do pieca. Zauważyć w tym miejscu trzeba, co ewidentnie pomijają organy orzekające w sprawie, że opieka nad mobilną osobą cierpiącą na chorobę psychiczną może być trudniejsza niż nad osobą leżącą. Tym samym, charakter choroby psychicznej, brak przewidywalności w wystąpieniu i nasileniu objawów powinny być przez organy rozważone w kontekście możliwości podjęcia pracy zarobkowej przez skarżącą, jako że w wydanych na gruncie rozpatrywanej sprawy decyzjach oceny tej bezsprzecznie zabrakło. Nie można automatycznie deprecjonować, jak uczyniło to Kolegium w ślad za organem pierwszej instancji czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą wobec brata. Dokonana przez organy obu instancji ocena zgromadzonego materiału dowodowego, przy braku dowodów przeciwnych, ma ewidentnie charakter wybiórczy, niepełny, a przy tym dowolny.
Według Sądu w kontrolowanej sprawie zabrakło również jakichkolwiek ustaleń w zakresie możliwości skorzystania przez stronę z realizowanych przez właściwy miejscowo organ pomocowy usług opiekuńczych, które mogłyby mieć ewentualny wpływ na zdolność podjęcia przez wnioskodawczynię aktywności zawodowej choćby w ograniczonym zakresie.
Podsumowując Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy. W rezultacie organy nieprawidłowo zastosowały art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r., wydając przedwcześnie decyzje o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł jak w sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji będzie się kierować wiążącą oceną wyrażoną przez Sąd w motywach niniejszego wyroku.