II SA/Łd 525/24

II SA/Łd 525/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-04-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-07-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Beata Czyżewska
Robert Adamczewski
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
III OZ 519/24 - Postanowienie NSA z 2024-12-10
III OZ 518/24 - Postanowienie NSA z 2024-12-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1478
art. 234 ust. 1 pkt 1 i ust. 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 4 kwietnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski, Asesor WSA Beata Czyżewska, , Protokolant Starszy asystent sędziego Marcelina Niewiadomska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2025 roku sprawy ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 17 czerwca 2024 roku znak: SKO.4173.9.2024 w przedmiocie stwierdzenia braku zmiany stanu wody na działce oddziaływującej szkodliwie na sąsiednie grunty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Aleksandrowa Łódzkiego z dnia 26 kwietnia 2024 roku, znak: IR.6332.1.11.2023.KB; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącego R.C. kwotę 433 (czterysta trzydzieści trzy) tytułem zwrotu kosztów postępowania. dc
Uzasadnienie
II SA/Łd 525/24
U Z A S A D N I E N I E
Burmistrz Aleksandrowa Łódzkiego decyzją z dnia 26 kwietnia 2024r. znak: IR.6332.1.2023.KB stwierdził, że nie doszło do zmiany stanu wody na działce nr [...] obręb [...] (pas drogi wewnętrznej w zarządzie Gminy A.), szkodliwie oddziałującej na grunty sąsiednie, czyli na obszar działki nr [...] (J.A. i A. A.], [...] (D.G. i K.G.], [...] (M.C. i R.C.], [...] I.B. — F. i A.B.) obręb [...], gm. A. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał na motywy podjętego rozstrzygnięcia.
Decyzja powyższa została doręczona Panu R.C. w dniu 30 kwietnia 2024r.
W odwołaniu od decyzji R.C. wskazał, że "Odwołuję się, bo w wyniku podniesienia pobocza drogi w pobliżu mojej działki, na część mojego podwórka napływa ogromna ilość WODY - około kilka tysięcy litrów po każdym opadzie deszczu. A w okresie połowa grudnia 2023r. do końca lutego 2024 - woda płynęła prawie codziennie. Decyzja burmistrza to NĘKANIE".
Decyzją z dnia 17 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po rozpatrzeniu odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest kwestia zakłócenia stosunków wodnych, regulowana przepisami ustawy z dnia 20 lipca 2017r. Prawo wodne (Dz. U. z 2023r. poz. 1478, ze zm.), która jednoznacznie określa obowiązki właściciela gruntu związane z gospodarką wodną na gruncie.
Zgodnie z art. 234 ust. 3 Prawa wodnego, zgodnie z którym, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom ustalając termin wykonania tych czynności. Przytoczone unormowanie wiąże się z treścią art. 234 ust. 1 Prawa wodnego, stosownie do którego właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Dopełnieniem regulacji prawnej dotyczącej problematyki zmian stanu wody na gruncie jest art. 234 ust. 2 Prawa wodnego, w myśl którego na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
Treść przepisu art. 234 ust. 3 Prawa wodnego skłania do konkluzji, że w prowadzonym na jego podstawie postępowaniu w sprawie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom dopuszczalność nałożenia tych obowiązków na właściciela gruntu wymaga łącznego wystąpienia następujących okoliczności: 1. zaistnienia zmiany stanu wody na określonym gruncie; 2. spowodowania tej zmiany przez właściciela tego gruntu; 3. szkodliwego wpływu tej zmiany na grunty sąsiednie; 4. istnienia adekwatnego (czyli normalnego, typowego, przeciętnego] związku przyczynowego między zmianą stanu wody dokonaną przez właściciela gruntu a szkodą na gruntach sąsiednich.
Bezspornie postępowanie wyjaśniające w sprawie dotyczącej uregulowania stosunków wodnych na gruncie, a w szczególności ewentualnego nałożenia w trybie administracyjnym obowiązków na podstawie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego, wymaga szerokiego przeprowadzenia czynności dowodowych dających odpowiedź na pytanie, czy właściciel nieruchomości sąsiedniej w istocie dokonał zmiany stosunków wodnych i czy zmiana ta negatywnie wpłynęła na grunty sąsiednie. Wymaga to, co do zasady, wiadomości specjalnych oraz odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich badań, analiz i obliczeń. Zasadne jest zatem w tej kategorii spraw przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, podlegającej jednak ocenie organu, jak każdy dowód z zastosowaniem zasady swobodnej oceny dowodów.
W dniu 27 czerwca 2023 r. Burmistrz Aleksandrowa Łódzkiego wszczął na wniosek R.C. współwłaściciela działki nr [...] obręb [...] postępowanie administracyjne w związku z art. 234 ustawy Prawo wodne w sprawie o stwierdzenie czy wystąpiła zmiana stanu wody na zabudowanych nieruchomościach oznaczonych nr działek [...],[...], [...] i [...] obręb [...], przyległych do drogi wewnętrznej oznaczonej nr działki [...] obręb [...], związana z wykonaniem w dniu 18 lutego 2022r. prac naprawczych polegających na uzupełnieniu kruszywem ubytków w przedmiotowej drodze. Zdaniem wnioskodawcy prace te przyczyniły się do nadmiernego zawilgocenia należącej do niego działki o nr [...] obręb [...], w związku z powyższym domagał się obniżenia terenu pobocza do stanu poprzedniego i przywrócenia małego rowka.
Postanowieniem z dnia 28 lipca 2023r. Burmistrz Aleksandrowa Łódzkiego dopuścił dowód z opinii biegłego posiadającego specjalistyczną wiedzę z zakresu hydrologii, niezbędną do wydania opinii w prowadzonym postępowaniu. Pismem z dnia 13 września 2023r. organ pierwszej instancji zawiadomił strony postępowania, iż na zlecenie Burmistrza A., dr T.N. — biegły sądowy, posiadający uprawnienia geologiczne [...] i specjalistyczną wiedzę z zakresu hydrologii i hydrogeologii opracuje opinię niezbędną w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, dotyczącym rozstrzygnięcia w sprawie stwierdzenia, czy podwyższenie terenu działki [...] (pas drogi wewnętrznej w zarządzie Gminy A.], obręb [...] spowodowało zmiany stanu wody na gruncie mogące szkodliwie oddziaływać na nieruchomości sąsiednie. Jednocześnie organ pierwszej instancji pismem z dnia 13 września 2023r. zawiadomił strony, że wizja lokalna z udziałem biegłego zostanie przeprowadzona w dniu [...] września 2023r. o godz. 13:00. Z przeprowadzonych w tym dniu oględzin został spisany protokół.
Kolejnym pismem z dnia 6 listopada 2023r. Burmistrz Aleksandrowa Łódzkiego zawiadomił strony postępowania, iż została sporządzona opinia biegłego hydrologa i hydrogeologa. Strony mogły zapoznać się ze zgromadzonym materiałem dowodowym w terminie 14 dni od daty otrzymania ww. zawiadomienia.
W dniu 20 listopada 2023r. do Burmistrza Aleksandrowa Łódzkiego wpłynął protest R.C. do opinii biegłego dr T.N. Postanowieniem z dnia 28 listopada 2023r. Burmistrz Aleksandrowa Łódzkiego postanowił dopuścić dowód z opinii uzupełniającej w zakresie udzielenia odpowiedzi na uwagi/zarzuty/zapytania zadane przez stronę postępowania.
Pismem z dnia 4 stycznia 2024r. Burmistrz Aleksandrowa Łódzkiego zawiadomił strony postępowania, iż została sporządzona opinia uzupełniająca biegłego hydrologa i hydrogeologa dr T.N. oraz że strony mogą zapoznać się ze zgromadzonym materiałem dowodowym w terminie 14 dni od daty otrzymania zawiadomienia.
W związku ze skargami Pana R.C. z dnia 11 grudnia 2023r., 13 grudnia 2023r. oraz 14 grudnia 2023r. dotyczącymi utrzymania drogi przy ul. [...], w szczególności ponownego podniesienia terenu drogi na wysokości działki nr [...], Burmistrz Aleksandrowa Łódzkiego postanowieniem z dnia 18 stycznia 2024r. postanowił dopuścić dowód w postaci pomiarów sytuacyjno- wysokościowych na działce nr [...] (pas drogi wewnętrznej w zarządzie Gminy A.) obręb [...], w szczególności na wysokości działek nr [...], [...] i [...]. O wykonanie pomiarów w powyższym zakresie Burmistrz Aleksandrowa Łódzkiego postanowił zwrócić się do uprawnionego geodety J.S.. Jednocześnie wskazał, że pomiary sytuacyjno-wysokościowe na terenie działki nr [...] (pas drogi wewnętrznej w zarządzie Gminy A.) odbędą się 13 lutego 2024r. o godz. 9:00.
W dniu 09 lutego 2024 r. R.C. przesłał do Urzędu Miejskiego w A. "Opinię techniczną dotyczącą ustalenia prawidłowości spływu wód opadowych z terenu posesji ul. [...] oraz napływu na posesję ul. [...] w A." opracowaną przez inż. S. S. - rzeczoznawcy budowlanego w zakresie konstrukcyjno-budowlanym. Burmistrz Aleksandrowa Łódzkiego wskazuje, iż zależność pomiędzy działką nr [...] obręb [...] (ul. [...] ) i [...] obręb [...] (ul. [...] ) nie była przedmiotem prowadzonego postępowania administracyjnego. Na marginesie należy również zauważyć, że w postępowaniach z art. 234 Ustawy Prawo wodne wymagane są wiadomości specjalne w zakresie hydrologii, hydrogeologii i stosunków wodnych, których nie posiada autor ww. opracowania.
Pomiary sytuacyjno-wysokościowe odbyły się w dniu 13 lutego 2024r. na godz. 9:00
W dniu 4 marca 2024r. Burmistrz Aleksandrowa Łódzkiego zawiadomił strony postępowania, iż została sporządzona przez uprawnionego geodetę J.S. mapa "Niwelacja terenu" z pomiarów sytuacyjno-wysokościowych na działce nr [...] (pas drogi wewnętrznej w zarządzie Gminy A.) obręb [...], w szczególności na wysokości działek nr [...], [...] i [...] oraz że strony mogą zapoznać się ze zgromadzonym materiałem dowodowym w terminie 14 dni od daty otrzymania zawiadomienia, jednocześnie informując, że po upływie ww. terminu w przypadku braku zgłoszenia przez strony uwag i uzupełnień do akt sprawy, przedmiotowe postępowanie zostanie zakończone decyzją.
Z zestawienia pomiarów sytuacyjno-wysokościowych wykonanych przez uprawnionego geodetę J.S. w dniu 13 lutego 2024 r. z pomiarami GPS wykonanymi przez biegłego dr T.N. w dniu 25 września 2023r. wynika, że prace przeprowadzone w dniu 1 grudnia 2023r. polegające na uzupełnieniu ubytków w drodze kruszywem nie doprowadziły do podwyższenia terenu drogi i nie zmieniły jej naturalnego spadku w kierunku północnym.
W dniu 28 marca 2024r. w związku ż dopuszczeniem dowodu w postaci skarg R.C. z dnia 10 marca 2024r., 13 marca 2024r. oraz 19 marca 2024r. na podniesienie pobocza drogi na ul. [...] i zmiany kierunku spływu wód opadowych Burmistrz Aleksandrowa Łódzkiego przedłużył termin załatwienia sprawy do 30 kwietnia 2024r.
Następnie Burmistrz Aleksandrowa Łódzkiego decyzją z dnia 26 kwietnia 2024r. znak: IR.6332.1.2023.KB stwierdził, że nie doszło do zmiany stanu wody na działce nr [...] obręb [...] (pas drogi wewnętrznej w zarządzie Gminy A.], szkodliwie oddziałującej na grunty sąsiednie, czyli na obszar działki nr [...] (J.A. i A. A.), [...] (D.G. i K.G.), [...] (M.C. i R.C.), [...] I.B. i A.B.) obręb [...], gm. A..
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Kolegium w pierwszej kolejności stwierdziło, iż organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające w trybie art. 234 Ustawy Prawo wodne w celu stwierdzenia czy wystąpiła zmiana stanu wody na zabudowanych nieruchomościach oznaczonych nr działek [...], [...],[...] i [...] obręb [...], przyległych do drogi wewnętrznej oznaczonej nr działki [...] obręb [...], związana z wykonaniem w dniu 18 lutego 2022r. prac naprawczych polegających na uzupełnieniu kruszywem ubytków w przedmiotowej drodze. Organ pierwszej instancji uznał, iż stronami niniejszego postępowania są wszyscy współwłaściciele sąsiadujący z nieruchomością drogową nr [...] obręb [...].
Jak wskazano powyżej treść przepisu art. 234 ust. 3 Prawa wodnego skłania do konkluzji, że w prowadzonym na jego podstawie postępowaniu w sprawie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom dopuszczalność nałożenia tych obowiązków na właściciela gruntu wymaga łącznego wystąpienia następujących okoliczności: 1. zaistnienia zmiany stanu wody na określonym gruncie; 2. spowodowania tej zmiany przez właściciela tego gruntu;
3. szkodliwego wpływu tej zmiany na grunty sąsiednie; 4. istnienia adekwatnego (czyli normalnego, typowego, przeciętnego) związku przyczynowego między zmianą stanu wody dokonaną przez właściciela gruntu a szkodą na gruntach sąsiednich.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż przeprowadzone pomiary i analizy wskazują, że główny spływ wód powierzchniowych odbywa się drogą (działka nr [...] obręb [...]) zgodnie z naturalnym nachyleniem terenu w kierunku północnym. Ze względu na płytko występujące utwory glin przedmiotowy teren zasilany jest wodami spływającymi w kierunku rzeki B. z obszarów położonych na południu, co ma bezpośredni wpływ na występowanie podmokłości na tym terenie. Nie wykazano bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy działaniami podejmowanymi na działce nr [...] obręb [...] polegającymi na uzupełnieniu kruszywem ubytków w drodze wewnętrznej będącej w zarządzie Gminy A., a podtopieniami na terenie działki nr [...] obręb [...] należącej do Wnioskodawcy postępowania. Właściciel działki nr [...] obręb [...] nie zmienił kierunku i natężenia odpływu wód ze szkodą dla działki nr [...] obręb [...], w rozumieniu art. 234 Ustawy Prawo wodne i nie przyczynił się w żaden sposób do pogorszenia sytuacji hydrologicznej na działkach sąsiadujących z przedmiotową drogą.
Kolegium zwróciło uwagę, że w trakcie prowadzonego postępowania został powołany dr T. N. — biegły sądowy, posiadający uprawnienia geologiczne [...] i specjalistyczną wiedzę z zakresu hydrologii i hydrogeologii, który sporządził " Ekspertyzę w zakresie hydrologii, hydrogeologii, stosunków wodnych i melioracji wodnych dotyczących sprawdzenie czy podwyższenie terenu działki drogowej nr ew. [...], obręb [...], polegające na jej bieżącym utrzymaniu (uzupełnianiu ubytków i wybojów) spowodowało zmiany stanu wody na gruncie, mogące szkodliwie oddziaływać na nieruchomości sąsiednie gmina A.".
Z załączonej do akt sprawy ekspertyzy wynika, że:
1) Główny spływ wód powierzchniowych odbywa się drogą (dz. [...]) zgodnie z nachyleniem terenu w kierunku N. Nieruchomości położone wzdłuż drogi oddzielone są ogrodzeniami z podmurówkami zagłębionymi w podłoże, co utrudnia przepływ wody pomiędzy nimi w kierunku N (Rysunek 14, Rysunek 15). Teren dz. [...], [...], [...] znajduje się wyżej o ok. 0,1 - 0,3 m wyżej (zał. 2) w stosunku do powierzchni drogi (dz. [...]).
2) Powierzchnia drogi wykonana jest z materiału łatwo ulegającego wymywaniu przez wody spływowe, a także jest niszczona przez ruch samochodów. W efekcie powierzchnia drogi nie jest jednolita i występują na niej liczne obniżenia, w których gromadzi się woda. Powoduje to, że lokalne drogi przepływu zmieniają się w zależności od aktualnej topografii drogi. Jednakże nie zmienia to głównego kierunku spływu, który odbywa się na północ i jest efektem nachylenia terenu.
3) W zachodniej stronie drogi wykonany był niewielki rów o nieumocnionym, otwartym korycie (Rysunek 18). Istnienie tego rowu nie wpływało w sposób znaczący na odwodnienie terenu drogi oraz nie zmieniało w sposób istotny stosunków wodnych na badanym terenie. Rów został najprawdopodobniej zniwelowany w trakcie prac wyrównujących drogę.
4) Przeprowadzone pomiary i analizy nie wykazały, aby przyczyną podtopień występujących na działce [...] były prace wyrównujące drogę. Niewątpliwie powierzchnia drogi wymaga poprawy, lecz jest stan oraz prace konserwacyjne nie wpływają na stosunki wodne na położonych wyżej działkach sąsiednich. Nachylenie drogi zapewnia spływ wód w kierunku N. Lokalnie kierunki te mogą się jednak zmieniać ze względu zmianą topografię (zał. 2) wynikającą z podatności na rozmywania powierzchni przez wody spływowe i ruch kołowy. Prace konserwacyjne drogi powinny być prowadzona tak, aby kształtować powierzchnię drogi ze spadkami w kierunku centrum zarówno z ze strony zachodniej jak i wschodniej. Odpływ wód do centrum pasa drogowego pozwoli na spływ wód z działek graniczących z drogą.
5) Na podstawie przeprowadzonych badań i analiz należy stwierdzić, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy działaniami podejmowanymi na dz. [...] (konserwacja i wyrównywanie drogi) a podtopieniami na terenie dz. [...]. Podtopienia mają znacznie szerszy kontekst szczegółowo opisany w niniejszej opinii.
6) Właściciel dz. [...] nie zmienił kierunku i natężenia odpływu wód ze szkodą dla dz. [...], w rozumieniu art. 234 Ustawy Prawo wodne. W efekcie nie doszło do naruszenia stosunków wodnych na badanym terenie.
7) Wnioski zostały przedstawione na podstawie analizy materiałów archiwalnych, wizji terenowej oraz położenia poziomu wód gruntowych (pomiary wysokościowe, otwór badawczy).
W opinii uzupełniającej dr T.N., iż rowek wzdłuż części drogi, którego odtworzenia domaga się Wnioskodawca postępowania, nie stanowił urządzenia wodnego w myśl ustawy Prawo wodne i był rozwiązaniem prowizorycznym dla którego nigdy nie było przygotowanego pozwolenia wodnoprawnego umożliwiającego jego legalizację. Ponadto istnienie tego rowka nie wpływało w sposób znaczący na odwodnienie terenu drogi oraz nie zmieniało w sposób istotny warunków wodnych na omawianym terenie. Biegły ponownie podkreślił, iż przeprowadzone analizy oraz pomiary wskazują, że wody spływające pasem drogowym z kierunku południowego nie wpływają na działkę nr [...] obręb [...], gdyż jest ona położona wyżej w stosunku do drogi. Dodać także należy, iż R.C. w toku prowadzonego postępowania nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność, że w związku z prowadzonymi pracami naprawczymi na działce nr [...] obręb [...] woda z działki nr [...] obręb [...] (pas drogi wewnętrznej w zarządzie Gminy A. spływa na należącą do niego działkę nr [...] obręb [...] i z tego tytułu na jego działce powstaje szkoda. Co więcej w piśmie z dnia 13 marca 2024r. stwierdził cyt.: "woda (...) z pasa drogowego [...] - tu wprawdzie do mnie nie wpływa, ale utrudnia ona wjazd na posesję (...)". Wnioskodawca nie wykazał zatem, że doszło do zmiany stosunków wodnych na jego nieruchomości, które spowodowanie były przez zarządcę drogi (działka nr [...] obręb [...]) w związku z prowadzonymi tam pracami naprawczymi w dniu 18 lutego 2022 r. polegającymi na uzupełnieniu kruszywem ubytków w przedmiotowej drodze.
Dodać także należy, iż powyższa ekspertyza w sposób jednoznaczny przesądza, że prace drogowe wykonane przez właściciela dz. [...] obręb [...] w dniu 18 lutego 2022r. polegające na uzupełnieniu kruszywem ubytków w przedmiotowej drodze nie spowodowały zmiany kierunku i natężenia odpływu wód ze szkodą dla dz. [...], w rozumieniu art. 234 Ustawy Prawo wodne. W efekcie nie doszło do naruszenia stosunków wodnych na badanym terenie.
Z powyższej ekspertyzy wynika także z jakich przyczyn w ocenie biegłego dochodzi do zmiany stanu wody w czasie opadów na działce wnioskodawcy, cyt.: "Generalnie warunki wodne na badanym terenie należy uznać za trudne i niekorzystne, co wynika zarówno z uwarunkowań naturalnych, jak i antropogenicznych związanych z zabudową terenów podmokłych bez wymaganej infrastruktury odwodnieniowej. (...). Należy stwierdzić, że na terenie badanych działek w okresie roztopów i długotrwałych opadów dochodzi do podtopień. Lokalne podtopienia pochodzą od wód spływowych. Ze względu na płytko występujące w podłożu utwory słabo przepuszczalne (gliny) oraz postępujące zagospodarowanie terenu wsiąkanie wód opadowych w podłoże jest utrudnione. Z tych też powodów warunki wodne na badanym terenie należy zaliczyć do skomplikowanych. Na stan wód stagnujących na przedmiotowych działkach mają wpływ czynniki naturalne: • intensywność opadów atmosferycznych, • przebieg procesu topnienia pokrywy śnieżnej, • parowanie terenowe (średnie temperatury dobowe), • warunki geologiczne, a nałożyły się na to czynniki antropogeniczne, takie jak: zmiany charakteru zagospodarowania terenu - zabudowa oraz lokalne podwyższanie terenu oraz brak infrastruktury odwodnieniowej".
Reasumując Kolegium stwierdziło, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji - jako zgodne z przepisami obowiązującego prawa – jest prawidłowe. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w związku z wykonanymi pracami drogowymi nie doszło do naruszenia stosunków wodnych w rozumieniu art. 234 ustawy Prawo wodne, co potwierdza treść opinii biegłego z zakresu hydrologii i hydrogeologii załączona do akt sprawy.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi R.C. podniósł, że "domaga się, żeby POBOCZE DROGI zostało obniżone do PIERWOTNEGO - czyli zdjęta ziemia o około 40 cm i w ten sposób przywrócił PIERWOTNY spływ WODY na pobocze drogi z działki [...] . Zapobiegnie to napływowi TEJ WODY do mnie ( na działkę [...] - podwórko) ! ORAZ ponieważ jest TEN SPŁYW WODY żeby GMINA została zobowiązana do wystąpienia o ZGODY WODNO PRAWNE ! bo teraz ich niema - więc niema rowka ! A woda UTRUDNIA / uniemożliwia zimą wjazd na moją posesje. Główna podstawa prawna to: Rozp. Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków techn., jakim powinny odpowiadać budynki § 29 Bo woda PŁYNIE do mnie bo został przekierowana - podniesieniem pobocza [...] na wysokości [...] - a to można sprawdzić na Mapkach OFICJALNYCH GMINA była "SĘDZIOM" we WŁASNEJ SPRAWIE i to ona płaciła biegłemu za mataczenie ma interes prawny w mataczeniu i przepchnięciu wody / nielegalnym pozbyciu się PROBLEMU WODY. Proszę ewentualnie PODAĆ Podstawę Prawną żeby WODA która PŁYNĘŁA PIERWOTNIE NA POBOCZY ( zdjęcia i mapki mogę dosłać ) teraz napływała do mnie. JA takiej podstawy prawnej nie znam ( pobocze gminnej drogi zostało podniesione o 40 cm ). ZNAM ZA to: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2022 r., poz. 2625 ze zm. ) Art. 234. Rozp. Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków techn., jakim powinny odpowiadać budynki § 28. i § 29. Proszę o powołanie nowego biegłego, I ustalenie CZEMU WODA DO MNIE napływa, I CZY MA TO ZWIĄZEK Z podniesieniem DZIAŁKI SĄSIADA [...] - PRZY POBOCZU DROGI I POBOCZA DROGI [...] O OKOŁO 40 CM !!! - BO TAM PIERWOTNIE PŁYNĘŁA WODA OD SĄSIADA. - CZEMU TA WODA TAM PŁYNIE A NIEMA WYZNACZONEGO PRZEZ GMINĘ ROWKA. Jeśli będzie trzeba to mały rowek wykopie sam i za swoje pieniądze kupię i zamontuję u sąsiada przepust z rury - jak jest u mnie. NAPŁYW WODY JEST OGROMNY (SĄ ŚWIADKOWIE, również "URZĘDOWI ) - czyli szacunkowo kilka tysięcy litrów wody po jednym opadzie deszczu a od połowy grudnia do końca lutego spływ był prawie codziennie. Pani B. z GMINY NIE WPISAŁA do protokołu z 13 lutego 2024 że WODA PŁYNĘŁA do mnie mimo braku opadów. Mimo mojej wyraźnej prośby. Gmina z tego co wiem nigdyu nie wystąpiła o taką zgodę - tylko PRZEKIEROWAŁA tą WODĘ do mnie NA PODWÓRKO. Jak popęka podmurówka zimą to woda zaleje mi resztę podwórka Po podniesieniu PASA DROGOWEGO [...] ( na wysokości działki [...] ) WODA z działki [...] nie spływa już na pas drogowy [...] i została "PRZEKIEROWANA" na granicę działek [...] i [...] ( czyli również na moje podwórko [...] )."
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym sąd administracyjny nie przejmuje sprawy do jej załatwienia. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę Sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli w ramach tak zakreślonej kognicji sądów administracyjnych, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem prawa w sposób określony w powołanych przepisach, co uzasadnia ich uchylenie w całości.
Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Aleksandrowa Łódzkiego z dnia 26 kwietnia 2024 r. stwierdzającą, że nie doszło do zmiany stanu wód na działce ne [...], obręb [...] (pas drogi wewnętrznej).
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 234 ustawy Prawo wodne, który w ustępie pierwszym stanowi, że właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.
Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust. 3). Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane (ust. 4). Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt (ust. 5).
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zmiana stanu wody na gruncie, to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Zmiana ta może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej i roztopowej bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np. wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu, nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu, zasypanie istniejącego rowu, utwardzenie powierzchni działki kostką brukową, wzniesienie murowanego ogrodzenia, czy wykopanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która spowoduje obniżenie poziomu lustra wody na gruntach sąsiednich. Przy czym nie ma znaczenia, czy szkoda nastąpiła w wyniku działania legalnego czy nielegalnego (por: wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 stycznia 2017 r., sygn. II SAB/Kr 191/16; wyrok WSA w Lublinie z dnia 23 maja 2017 r., sygn. II SA/Lu 1134/16; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA).
W postępowaniu na podstawie art. 234 Prawa wodnego organ winien przede wszystkim ustalić, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie a następnie kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, a przede wszystkim czy występuje szkodliwy wpływ tej zmiany na grunty sąsiednich. Zwrócić również należy uwagę, że hipoteza przepisu art. 234 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego odnosi się do rzeczywistego szkodliwego oddziaływania na nieruchomości sąsiednie, a nie hipotetycznego (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. II OSK 1002/20, CBOSA). Zastosowanie cytowanego przepisu uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo skutkowy. Wydanie decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 Prawa wodnego wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego istniejącego przed badaną zmianą, charakteru i sposobu dokonanej zmiany i jej szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Podkreślić należy, że przepis powyższy nie zobowiązuje organu orzekającego w sprawie do ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie. Innymi słowy, postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie art. 234 Prawa wodnego ma wykazać jedynie zasadność nakazania właścicielowi danego gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, o których mowa w tym przepisie.
Sprawy z zakresu stosunków wodnych, co do zasady, wymagają dla stosowania art. 234 ust. 1 Prawa wodnego wiadomości specjalnych, przekraczających wiedzę wynikającą z doświadczenia życiowego organów administracji o właściwości ogólnej. Są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych, a także przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak oględziny, czy zeznania świadków nie posiadających fachowej wiedzy nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy pozwalających na ustalenie czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz czy istnieje związek przyczynowo skutkowy między dokonaną zmianą, a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zmianą, a szkodą (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. II OSK 1495/16; wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. II SA/Kr 407/15; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2014 r., sygn. II SA/Bk 138/14; wyrok WSA w Kielcach z dnia 18 czerwca 2014 r., sygn. II SA/Ke 373/14, CBOSA).
Podkreślenia przy tym wymaga, że celem postępowania prowadzonego w trybie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne jest eliminacja szkodliwego oddziaływania na grunty, do którego doszło na skutek zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, a nie kompleksowe uregulowanie stosunków wodnych na konkretnym terenie.
Jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji "generalnie warunki wodne na badanym terenie należy uznać za trudne i niekorzystne, co wynika zarówno z uwarunkowań naturalnych, jak i antropogenicznych związanych z zabudową terenów podmokłych bez wymaganej infrastruktury odwodnieniowej" (Ekspertyza dra T.N., s. 34).
Niemniej jednak, w ocenie Sądu, nie można wykluczyć, że i trudne warunki hydrologiczne istniejące na danym terenie mogą ulec pogorszeniu na skutek działania właściciela jednej z nieruchomości.
Z Ekspertyzy dra N. wynika, że "główny spływ wód powierzchniowych odbywa się drogą (dz. [...]) zgodnie z nachyleniem terenu w kierunku N. Powierzchnia drogi wykonana jest z materiału łatwo ulegającego wymywaniu przez wody spływowe, a także jest niszczona przez ruch samochodowy. W efekcie powierzchnia drogi nie jest jednolita i występują na niej liczne obniżenia, w których gromadzi się woda. Powoduje to, że lokalne drogi przepływu zmieniają się w zależności od aktualnej topografii drogi. Jednak nie zmienia to głównego kierunku spływu, który odbywa się na północ i jest efektem nachylenia terenu. W zachodniej stronie drogi wykonany był niewielki rów o nieumocnionym otwartym korycie (...). Istnienie tego rowu nie wpływało w sposób znaczący na odwodnienie terenu drogi oraz nie zmieniało w sposób istotny stosunków wodnych na badanym terenie. Rów został prawdopodobnie zniwelowany w trakcie prac wyrównujących drogę".
Posługiwanie się zwrotami "nie wpływało w sposób znaczący" oraz "nie zmieniało w sposób istotny" budzi wątpliwości, czy uzupełnienie ubytków w drodze i zasypanie rowka, choćby i niestanowiącego zaewidencjonowanego urządzenia wodnego, nie przyczyniło się do pogorszenia i tak trudnych warunków wodnych, skutkując przelewaniem wód na działkę skarżącego.
Okoliczności te należy niewątpliwie wyjaśnić.
Powyższe prowadzi do wniosku, że w sprawie nie dokonano dostatecznych ustaleń faktycznych, w związku z czym sprawa nie została należycie rozpatrzona i oceniona, co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz 107 § 3 k.p.a., mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy a w konsekwencji nieprawidłowe i co najmniej przedwczesne zastosowanie wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a.
dc