II SA/Łd 525/08

II SA/Łd 525/08 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2008-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-07-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Joanna Sekunda-Lenczewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
art. 19 ust. 6
Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 135, art. 119 pkt 2, art. 120, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Dnia 30 września2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi –Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 września 2008 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M. K. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 8 października 2007 r. M.K. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o wsparcie finansowe w związku z nadchodzącym okresem grzewczym. Podkreślił, iż ukończył 81 lat, jest schorowanym kombatantem, który posiada II grupę inwalidzką.
W kolejnym piśmie, które wpłynęło do organu w dniu 15 stycznia 2008 r. M.K. podniósł, iż prosi o przyznanie pomocy pieniężnej z Państwowego Funduszu Kombatantów. Podkreślił, że marznie zimą, gdyż brak mu pieniędzy na zakup oleju opałowego. Wskazał ponadto, iż poprzednie podanie wysłał 2 miesiące temu i do tej pory nie otrzymał żadnej odpowiedzi.
Pismem z dnia 25 stycznia 2008 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o nadesłanie informacji o sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy, udzielanej mu przez MOPS pomocy oraz przesłanie opinii Kierownika OPS co do zasadności udzielenia wnioskodawcy pomocy pieniężnej przez Kierownika Urzędu.
W odpowiedzi Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej poinformował, iż M.K. zamieszkuje wspólnie z żoną, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Ich miesięczny dochód wynosi ogółem 2094,35 zł, na osobę daje to kwotę 1047,18 zł. Wnioskodawca chorował na nowotwór gardła, jest po złamaniu stawu biodrowego i łokciowego, leczy się również na serce. Wymaga zatem stałego leczenia i rehabilitacji. Miesięczne koszty leczenia wynoszą około 180 zł. Rodzina zajmuje 2-pokojowe mieszkanie w starym budynku. M.K. w 2007 r. i 2008 r. nie figuruje w rejestrze, jako korzystający z pomocy. Ostatniej pomocy finansowej udzielono mu w formie zasiłku celowego w 2006 r. Zdaniem pracownika socjalnego zainteresowany znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Posiadany dochód nie zaspokaja występujących potrzeb. Po uiszczeniu opłat mieszkaniowych ok. 195 zł, wykupieniu leków ok. 180 zł i spłaceniu kredytów w banku pobranych na zakup oleju opałowego, do dyspozycji rodziny pozostaje kwota 1160 zł. Małżeństwo K. jest w podeszłym wieku, stan ich zdrowia z dnia na dzień ulega pogorszeniu, wobec czego rosną wydatki związane z leczeniem. U wnioskodawcy zachodzi ponadto podejrzenie choroby nowotworowej.
Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 104 K.p.a. w zw. z art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) odmówił M.K. przyznania doraźnej pomocy pieniężnej. W jej uzasadnieniu, organ orzekający podniósł, iż dochód na osobę w gospodarstwie domowym strony wynosi 1047,17 zł miesięcznie. Strona nie udokumentowała kosztów leczenia przekraczających jej możliwości finansowe. Z tego też powodu oraz mając na względzie ograniczone środki budżetowe, będące w dyspozycji organu nie uwzględniono wniosku o przyznanie pomocy.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, M.K. podniósł, iż ma już 82 lata, jest bardzo schorowany i musi cały czas ogrzewać mieszkanie, ponieważ stan zdrowia żony bardzo się pogorszył. Obecnie żona cały czas leży w łóżku. Wyjaśnił, iż ledwo wiąże koniec z końcem, a wydatki na leki, świadczenia i życie ciągle rosną. Emerytura nie wystarcza mu na spłacanie rat kredytu zaciągniętego na zakup oleju opałowego.
Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) utrzymał mocy własną decyzję z dnia [...] r. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, organ ogólnikowo przedstawił dotychczasowy stan faktyczny sprawy i podniósł, że strona nie wskazała nowych okoliczności w sprawie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, M.K. wniósł o wnikliwe rozpatrzenie jego sprawy i powtórzył podnoszone dotychczas zarzuty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Oznacza to, że Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, a więc jej zgodność z przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
W niniejszej sprawie przedmiotem rozważań Sądu jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...] r. o odmowie przyznania M.K. pomocy pieniężnej ze środków budżetowych znajdujących się w jego dyspozycji w związku z wysokimi kosztami ogrzewania i leczenia.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowił art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371).
W świetle regulacji art. 19 ustawy, kombatantom i innym osobom uprawnionym znajdującym się w trudnych warunkach materialnych oraz w związku z zaistnieniem zdarzeń losowych - może być przyznana doraźna lub okresowa pomoc pieniężna. Pomoc taka może być również przyznana na częściowe pokrycie kosztów zakupu wózka inwalidzkiego, sprzętu rehabilitacyjnego, dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju inwalidztwa, opłacanie pomocy pielęgnacyjnej, a w stosunku do niewidomych oraz ciężko poszkodowanych inwalidów - kosztów zakupu innego, ułatwiającego pracę i życie, sprzętu pomocniczego (ust. 1). Dla pokrycia kosztów pomocy pielęgnacyjnej, o której mowa w ust. 1, pomoc finansową w pierwszej kolejności przyznaje się kombatantom lub innym osobom uprawnionym, wymagającym takiej pomocy, którzy przekroczyli 70 lat życia (ust. 2). Uprawnienia, o których mowa w ust. 1 i 2, przysługują również wdowom lub wdowcom - emerytom, rencistom lub inwalidom pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych (ust. 2a). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dokonuje podziału środków na pomoc pieniężną, o której mowa w ust. 1, 2 i 2a (ust. 3). Pomoc, o której mowa w ust. 1, jest zadaniem zleconym gminie. Pomoc tę przyznaje i udziela jej kierownik ośrodka pomocy społecznej działający z upoważnienia rady gminy. W przypadkach osób pobierających rentę inwalidy wojennego pomoc tę przyznają i udzielają jej - Związek Inwalidów Wojennych RP i Związek Ociemniałych Żołnierzy RP (ust. 4). Do postępowania w sprawie pomocy, o której mowa w ust. 1, mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (ust. 4a). Minister Pracy i Polityki Socjalnej określi, w drodze rozporządzenia, kryteria, formy i tryb przyznawania i udzielania pomocy, o której mowa w art. 19 (ust. 5). W szczególnie uzasadnionych przypadkach Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na wniosek kombatanta, innej osoby uprawnionej lub osoby, o której mowa w ust. 2a, może przyznać pomoc pieniężną na innych warunkach niż określone w rozporządzeniu, o którym mowa w ust. 5 (ust. 6). Do wniosku o przyznanie pomocy pieniężnej w trybie określonym w ust. 6 dołącza się stanowisko kierownika ośrodka pomocy społecznej właściwego ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy, zwanego dalej "kierownikiem" (ust. 7). Stanowisko kierownika powinno zawierać informacje o sytuacji rodzinnej, materialnej oraz o pomocy udzielanej wnioskodawcy przez ośrodek pomocy społecznej, a także opinię co do zasadności przyznania pomocy pieniężnej (ust. 8). W przypadku złożenia wniosku bez stanowiska, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych występuje do kierownika o jego przesłanie (ust. 9). Kierownik jest zobowiązany przekazać stanowisko Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w terminie 30 dni od dnia otrzymania wystąpienia (ust. 10). O przyznaniu pomocy pieniężnej Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych informuje kierownika (ust. 11). Przepisów ust. 7-11 nie stosuje się do wniosków składanych przez osoby zamieszkałe poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 12).
Pomoc pieniężna, o której stanowi ust. 6 cytowanej normy prawnej, z uwagi na użyty w tym przepisie zwrot "może", przyznawana jest w granicach uznania administracyjnego, co oznacza, iż ustawodawca pozostawił organowi orzekającemu możliwość wyboru rozstrzygnięcia pozytywnego lub negatywnego dla strony. Samo istnienie możliwości podjęcia rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia jednak organu administracyjnego z obowiązku wnikliwej oceny, czy na tle konkretnego stanu faktycznego wystąpiły przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku przyznania pomocy pieniężnej. Zasady tej oceny określone zostały w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.
W świetle wspomnianych przepisów, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelki kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli. Organ winien bowiem w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, pamiętając przy tym o tym, iż konkretna okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną tylko w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Na podkreślenie zasługuje przy tym fakt, że szczególnego znaczenia w przypadku decyzji wydawanych w trybie uznania administracyjnego nabiera jej uzasadnienie. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowość uzasadnienia decyzji należy oceniać również w kontekście wyrażonej w art. 11 K.p.a. zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Uzasadnienie bowiem to jeden ze wskazanych w art. 107 K.p.a. integralnych elementów prawidłowej decyzji administracyjnej. Na uzasadnienie decyzji składać się powinno uzasadnienie faktyczne i prawne. Rozwinięcie tych pojęć ustawodawca zawarł w § 3 w/w przepisu, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma jak wspomniano ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, podnieść przede wszystkim trzeba, iż zarówno decyzja I jak i II instancji wydane zostały z naruszeniem granic uznania administracyjnego. Niespornym w przekonaniu Sądu jest, iż uzasadnienia obu decyzji, są lakoniczne i dość ogólnikowe. Nie zawierają one uzasadnienia prawnego, ani faktycznego i już choćby z tego powodu naruszają dyspozycję art. 107 § 3 K.p.a.
W przypadku pierwszej decyzji z dnia [...] r. organ orzekający jako przesłankę uzasadniającą odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał, iż dochód na osobę w gospodarstwie domowym strony wynosi 1047,17 zł na osobę. Uwadze organu orzekającego uszedł jednak fakt, iż z nadesłanej przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej informacji wynika, że po uiszczeniu miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, zakupem niezbędnych leków i spłacie rat zaciągniętych przez stronę kredytów na zakup oleju opałowego, M.K. i jego małżonce pozostaje na życie kwota rzędu 1160 zł, przy czym jest to kwota na dwie osoby, które nie dość, że są już w podeszłym wieku to jeszcze ich stan zdrowia z dnia na dzień ulega pogorszeniu. Poza tym, twierdzenie organu, że strona nie udokumentowała kosztów leczenia przekraczających jej możliwości finansowe w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jest absurdalne, zwłaszcza, gdy weźmie się pod uwagę fakt, iż w toku postępowania administracyjnego organ nie wezwał strony do uzupełnienia złożonego przez nią wniosku o stosowne dokumenty, które umożliwiłyby mu rzeczywistą ocenę sytuacji materialnej i osobistej strony. Dodać wypada, że jeżeli, w przekonaniu Kierownika Urzędu, wniosek M.K. zawierał braki, w tym wypadku chodziło o udokumentowanie kosztów leczenia przekraczających jego możliwości finansowe, to nic nie stało na przeszkodzie, by organ wezwał stronę do ich uzupełnienia, wyznaczając w tym celu stosowny termin na ich złożenie i pouczając stronę o skutkach niewykonania nałożonego obowiązku. Co więcej, z uzasadnienia decyzji wynika, że poza zakresem jego uwagi było w zasadzie pismo Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej na temat sytuacji materialnej wnioskodawcy. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego gołosłowne jest również, w ocenie Sądu, twierdzenie Kierownika Urzędu o ograniczonych środkach budżetowych, które są w jego dyspozycji. Uzasadnienie decyzji uznaniowej organu powinno w tym wypadku precyzyjnie wskazywać zarówno możliwości finansowe organu (m.in. ilość przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi w danym okresie czasu dysponuje organ, ilość osób zainteresowanych uzyskaniem takiej pomocy), jak również sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, ponieważ uznanie organu wypływające z art. 19 ustawy o kombatantach (...), jest uzależnione od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegających się o nią.
Podobnie rzecz się przedstawia, jeśli chodzi o decyzję wydaną w następstwie ponownego rozpoznania sprawy na wniosek skarżącego. W tym wypadku organ pobieżnie przedstawił dotychczasowy stan faktyczny sprawy i jako przesłankę utrzymania w mocy własnej decyzji odmawiającej przyznania pomocy stronie na zakup oleju opałowego powołał się na brak nowych okoliczności w sprawie. Ani jednym zdaniem Kierownik Urzędu nie ustosunkował się do argumentów M.K. sformułowanych jasno i czytelnie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie przeanalizował również, czy w świetle posiadanych przez niego dokumentów zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie stronie żądanej pomocy.
Podniesione okoliczności świadczą, zdaniem Sądu, niespornie o zupełnie biernej postawie organu w dążeniu do należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a co za tym idzie o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 19 ust. 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Stwierdzone naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Takie lekceważące zachowanie organu administracyjnego, którego obowiązkiem jest stanie na straży praworządności, pogłębianie zaufania obywateli do organów Państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli nie może być akceptowane w demokratycznym państwie prawa. Dlatego też stwierdzone uchybienia obligowały Sąd do wyeliminowania wydanych w sprawie decyzji z obrotu prawnego.
Rozpoznając sprawę ponownie Kierownik Urzędu zobligowany będzie uwzględnić powyższe uwagi, tak by w rezultacie wydać rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom prawa materialnego i procedury administracyjnej, pamiętając przy tym o szczególnej roli uzasadnienia decyzji wydawanych w trybie uznania administracyjnego.
W tym miejscu warto jeszcze zwrócić uwagę na dominujący w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, który Skład orzekający w pełni aprobuje, iż obowiązkiem organu załatwiającego sprawę w oparciu o uznanie administracyjne jest załatwienie sprawy zgodnie z żądaniem obywatela, o ile interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Można więc przyjąć, że z zasady tej wynika domniemanie pozytywnego załatwienia sprawy, od którego można odstąpić dopiero wówczas, gdy w uzasadnieniu decyzji wykaże się, że takie załatwienie sprawy kolidowałoby z interesem społecznym lub przekraczałoby możliwości organu (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 19 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 777/2005).
Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 135, art. 119 pkt 2, art. 120 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania Sąd orzekł na mocy art. 200 ustawy.
B.C.