II SA/Łd 510/23

II SA/Łd 510/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-09-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Beata Czyżewska /sprawozdawca/
Michał Zbrojewski /przewodniczący/
Sławomir Wojciechowski
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Skarżony organ
Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 3 par. 2 pkt 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 56
par. 17, par. 18b ust. 1, 5, ust. 3
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej,  wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.  j.)
Dz.U. 2022 poz 840
art. 3 pkt 1 i 2, art. 7 pkt 4, art. 22 ust. 5 pkt 2, pkt 3
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami  (t.j.)
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77, art. 78
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Dnia 27 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Michał Zbrojewski Sędziowie: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) Protokolant: asystent sędziego Tomasz Stańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2023 roku sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej A w B. na czynność Burmistrza Strykowa z dnia 22 marca 2023 roku znak ZPG.4120.1.2023.MB.2 w przedmiocie zawiadomienia o włączeniu nowej karty adresowej zabytku do Gminnej Ewidencji Zabytków oddala skargę. a.bł.
Uzasadnienie
Zawiadomieniem z 27 października 2021 r. nr OS.4120.3.2021.AR Burmistrz Strykowa, na podstawie § 18b ust. 4 i 5 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. z 2021 r. poz. 56 - dalej w skrócie "rozporządzenie") w związku z aktualizacją Gminnej Ewidencji Zabytków zaakceptowaną przez Łódzkiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Łodzi pismem znak: WUOZ-ZRR.510.115.2019.KK z 5 listopada 2019 r. poinformował o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku: O. w miejscowości B. przy ul. [...], działka nr [...], wpisanego do rejestru zabytków prowadzonego przez Łódzkiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Łodzi. W załączeniu do zawiadomienia przesłano potwierdzoną nową kartę w/w zabytku i poinformowano, że niniejsze zawiadomienie dokonuje się co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia karty adresowej zabytku w gminnej ewidencji zabytków. Zawiadomienie doręczono współwłaścicielom nieruchomości.
Wnioskiem z 10 listopada 2021 r. Wspólnota Mieszkaniowa B. zwróciła się do Burmistrza Miasta Strykowa o wykreślenie z Gminnej Ewidencji Zabytków obiektu O. znajdującego się na nieruchomości należącej do Wspólnoty – działka nr [...] w B. przy ul. [...].
Wspomniane pismo Burmistrz Strykowa przekazał Łódzkiemu Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków w Łodzi, który w piśmie z 17 marca 2022 r., po uprzednim przeprowadzeniu oględzin spornego obiektu, negatywnie zaopiniował wniosek Wspólnoty Mieszkaniowej w B., obszernie motywując swoje stanowisko w tym zakresie.
Zawiadomieniem z 10 lutego 2023 r. Burmistrz Strykowa, na podstawie § 18b § 2 i 3 rozporządzenia w związku z aktualizacją Gminnej Ewidencji Zabytków, zaakceptowaną przez Łódzkiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Łodzi pismem znak: WUOZ-ZRR.510.115.2019.KK z 5 listopada 2019 r., poinformował o: sporządzeniu nowych kart adresowych niżej wymienionych zabytków znajdujących się na terenie Gminy S. (pkt 12 - obiekt [...] w B. ul. [...]), zamiarze wyłączenia z Gminnej Ewidencji Zabytków kart adresowych wskazanych obiektów znajdujących się na terenie Gminy S., sporządzeniu nowych kart adresowych niżej wymienionych zabytków archeologicznych, znajdujących się na terenie Gminy S. . Poinformował także o treści § 18b ust. 2 i 3 rozporządzenia.
Zarządzeniem z 28 lutego 2023 r. nr 32/2023 Burmistrz Strykowa, na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 9, art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2023 r., poz. 40), art. 22 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 23 lipca 2023 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2022 r., poz. 840) przyjął Gminną Ewidencję Zabytków Gminy S.. Zgodnie z § 1 ust. 2 i 3 zarządzenia ewidencję prowadzi się w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych, których wykaz stanowi załącznik nr 1 (pkt 12 obiekt [...] w B. ul. [...], dz. nr ew. [...]) i zabytków archeologicznych, których wykaz stanowi załącznik nr 2. Wyłącza się z Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy S. karty adresowe zabytków, których wykaz stanowi załącznik nr 3 do zarządzenia.
Zawiadomieniem z 22 marca 2023 r. znak: ZPG.4120.1.2023.MB.2 Burmistrz Strykowa, na podstawie § 18b ust. 1 i 5 rozporządzenia poinformował o włączeniu do Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy S. przyjętej Zarządzeniem Burmistrza Strykowa nr [...] z dnia 28 lutego 2023 roku w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy S., nowej karty adresowej n/w zabytku: O. w B., położonego przy ul. [...], działka nr [...]. W załączeniu do niniejszego zawiadomienia przesłano kopię nowej karty zabytku. Wskazano także, że zgodnie z § 18b ust. 3 rozporządzenia niniejsze zawiadomienie publikuje się na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w S. . Zawiadomienie doręczono współwłaścicielom nieruchomości.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na czynność Burmistrza Gminy Stryków w przedmiocie włączenia nowej karty adresowej zabytku w Gminnej Ewidencji Zabytków, Wspólnota Mieszkaniowa ul. [...] w B. wniosła o stwierdzenie jej bezskuteczności i zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania, podnosząc zarzuty:
a) naruszenia prawa materialnego tj. art. 3 pkt 1 i 2 w zw. z art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zw. z § 18 ust. 1 rozporządzenia, poprzez wydanie zaskarżonej czynności i wpisanie obiektu do gminnej ewidencji zabytków, w warunkach, w których obiekt nie stanowi zabytku nieruchomego w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i nie wystąpiły okoliczności uzasadniające włączenie jego karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków;
b) naruszenia przepisów postępowania administracyjnego mającego wpływ na wynik sprawy - art. 7, art. 77, art. 78 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z § 18 ust. 1 rozporządzenia, poprzez wadliwe prowadzenie postępowania wyjaśniającego i ustalenie przez organ, że obiekt stanowi zabytek w rozumieniu art. 3 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, podczas gdy prawidłowo prowadzone postępowanie dowodowe winno prowadzić organ do konkluzji, że obiekt nie stanowi zabytku i nie podlega ochronie konserwatorskiej;
c) art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r, polegające na ograniczeniu prawa własności strony skarżącej bez wnikliwej analizy i uzasadnienia, poprzez ustalenie, iż obiekt posiada wartości zabytkowe, podczas gdy prawo własności może być ograniczone tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza istoty własności, a tym samym ograniczenie tego prawa może nastąpić jedynie na podstawie decyzji zgodnej z prawem, wydanej na mocy obowiązujących przepisów interpretowanych w sposób ścisły oraz uzasadnionej w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości.
W uzasadnieniu skargi jej autor wyjaśnił, że sporny obiekt w 2006 r. został objęty indywidualną ochroną konserwatorską poprzez ujęcie w gminnej ewidencji zabytków gminy S. . W 2018 r. Gmina S. dokonała aktualizacji gminnej ewidencji zabytków, w ramach której dokonano oceny obecnego stanu zachowania obiektów w niej figurujących i ochrona konserwatorska przedmiotowego obiektu została utrzymana. W oparciu o powyższe, Burmistrz Strykowa włączył do Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy S. nową kartę adresową w/w obiektu. Z przedmiotową czynnością nie sposób się zgodzić, ponieważ nie stanowi on zabytku nieruchomego w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków. W ocenie Wspólnoty Mieszkaniowej obiekt utracił wartość historyczną i artystyczną na skutek znacznego przekształcenia nieruchomości i tym samym utraty walorów zabytkowych.
Do dnia dzisiejszego nie zachowała się historyczna forma budynku. Pomimo tego, że obiekt nie został nadbudowany ani rozbudowany, uległ on znacznym przekształceniom. Nieruchomość została częściowo otynkowana i docieplona, zwłaszcza historyczna forma elewacji uległa przekształceniom. Dodatkowo zmianie uległa większość otworów okiennych, których forma miała dotychczas walor historyczny. Przebito nowe otwory okienne oraz zamurowano część okien historycznych. Kolejno, na przestrzeni lat usunięto częściowo ceglany detal architektoniczny, wymieniono historyczną stolarkę okienną na okna o charakterze współczesnym, tj. PCV o ahistorycznej formie. Na dzień dzisiejszy zachowano wyłącznie jedno skrzydło, drzwi deskowych. W obrębie elewacji w centralnej części fasady dokonano montażu współczesnych urządzeń technicznych, takich jak przewody kominowe. O braku waloru historycznego budynku świadczy także współczesne pokrycie dachu, różnorodność materiałów poszczególnych segmentów budynków, znaczna modernizacja wnętrza budynku, w obrębie izb mieszkalnych w kondygnacji parteru oraz przemurowania w obrębie elewacji budynku. Analiza stanu zachowania elewacji budynku wskazuje, że stopień przekształcenia / wygląd obiektu odbiega od stanu udokumentowanego w kartach adresowych gminnej ewidencji zabytków sporządzonej w 2006 r. Zdaniem Wspólnoty, od czasu włączenia obiektu do ewidencji zabytków oraz aktualizacji tejże ewidencji zaszły istotne zmiany w elewacji budynku. Tym samym w/w stopień przekształcenia historycznej architektury obiektu doprowadził do utraty jego walorów zabytkowych. Organ nie uwzględnił zasady proporcjonalności pomiędzy ochroną interesu społecznego a uzasadnioną ochroną interesu skarżącej, wyrażającą się w konstytucyjnym zakazie naruszania przez organy administracyjne istoty prawa własności oraz zakazie wywłaszczenia bez słusznego odszkodowania. Włączenie karty adresowej obiektu do Gminnej Ewidencji Zabytków stanowi środek prowadzący do faktycznego wywłaszczenia nieruchomości Wspólnoty Mieszkaniowej. Skoro jednak wpisanie obiektu do ewidencji skutkuje daleko idącymi ograniczeniami prawa własności, to uznać należy, że omawiana ingerencja może nastąpić jedynie na podstawie jednoznacznych wyczerpujących ustaleń i wykazanych okoliczności uzasadniających dokonanie czynności. Właściciel obiektu uznanego za zabytek musi mieć możliwość zrozumienia motywów, jakimi kierował się organ, decydując się na zamieszczenie obiektu w ewidencji zabytków. Mając na względzie liczne przekształcenia obiektu, powodujące utratę jego waloru zabytkowego i artystycznego, nie sposób zrozumieć motywów działania organu.
W odpowiedzi na skargę Burmistrz Strykowa wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyjaśnił, że Gminna Ewidencja Zabytków funkcjonuje na obszarze gminy S. od 2006 roku. Jednym z zabytków w niej ujętych jest obiekt o nazwie "[...]", zlokalizowany w B. przy ulicy [...] na działce nr ew. [...]. W 2018 r. zostały sporządzone nowe karty adresowe zabytków, których aktualizację zaakceptował Łódzki Wojewódzki Konserwator Zabytków w piśmie z 5 listopada 2019 r. znak WUOZ-ZRR.510.115.2019.KK. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r. poz. 56) zawiadomiono właścicieli budynku [...] o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku. Zawiadomienia umieszczono również w Biuletynie Informacji Publicznej gminy S.. Wspólnota Mieszkaniowa z B. pismem z 10 listopada 2021 r. zwróciła się z prośbą o wykreślenie obiektu [...] z Gminnej Ewidencji Zabytków. O zajęcie stanowiska w sprawie wykreślenia zabytku z GEZ został poproszony Łódzki Wojewódzki Konserwator Zabytków. W odpowiedzi została wydana negatywna opinia, której uzasadnienie opisane zostało w piśmie z 17 marca 2022 r. znak: WUOZ-ZRR.5140.344.2021.PU. Jednocześnie ŁWKZ poinformował, że [...] jest częścią dawnego zespołu folwarcznego w B., który figuruje w wojewódzkiej ewidencji zabytków, co powoduje, iż opisany obiekt również jest do niej wpisany. Biorąc pod uwagę wpisanie zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków zasadne jest działanie na podstawie art. 22 ust. 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 840). Wobec powyższego Burmistrz Strykowa zgodnie z zasadami zawartymi w piśmie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Generalnego Konserwatora Zabytków z dnia 18.12.2012 r. znak: DOZ-OAiK-07/2012[KP-08/12 przyjął poprzez zarządzenie nr [...] z dnia 28 lutego 2023 r. zaktualizowaną Gminną Ewidencję Zabytków, w której ujęty został budynek [...]. Zarządzenie powyższe zostało opublikowane w Biuletynie Informacji Publicznej z dniem 6 marca 2023 r. a zawiadomienia o włączeniu nowej karty adresowej zabytku do Gminnej Ewidencji Zabytków zostały wysłane do właścicieli zgodnie z § 18b ust. 1 ww. rozporządzenia. W ocenie organu skarga na zawiadomienie Burmistrza Strykowa o włączeniu nowej karty adresowej zabytku do Gminnej Ewidencji Zabytków jest bezzasadna, gdyż dotyczy czynności administracyjnej, która była następstwem objęcia zabytku indywidualną formą ochrony w oparciu o zapisy ustawy oraz porozumieniem z Łódzkim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków.
Na rozprawie 27 września 2023 r. pełnomocnik strony skarżącej wniósł o dopuszczenie dowodu z wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie P 12/18, wykazu zabytków wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych województwa łódzkiego oraz wykazu zabytków krajowych na okoliczność niefigurowania przedmiotowej nieruchomości w wyżej wymienionych rejestrach zabytków.
Sąd postanowił dopuścić dowody objęte wnioskiem pełnomocnika strony skarżącej.
Pełnomocnik strony skarżącej poparł skargę, wniósł o uchylenie zaskarżonej czynności oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Członkowie zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej ul. [...] w B. – A. B., A. H. i K. C. poparli skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, zważył co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn.zm. - dalej w skrócie "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Według art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na: inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4-4b, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą, opinię, o której mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, lub odmowę wydania tych opinii albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio (art. 146 § 1 p.p.s.a.).
W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sądowej kontroli jest czynność Burmistrza Strykowa z 22 marca 2023 r. w przedmiocie zawiadomienia o włączeniu nowej karty adresowej zabytku [...] znajdującego się w B. przy ul. [...], działka nr ew. [...] do Gminnej Ewidencji Zabytków. Skargę na powyższą czynność wywiodła Wspólnota Mieszkaniowa ul. [...] w B. działająca w imieniu właścicieli wspomnianego wyżej obiektu.
Podkreślić trzeba, że włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 710) w zw. z § 18 ust. 1 rozporządzeniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 56) jest czynnością organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) (vide: postanowienie NSA z 18 maja 2021 r. sygn. akt II OZ 218/21 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Lektura skargi i stanowiska strony skarżącej oraz jej pełnomocnika przedstawionego na rozprawie dowodzi, że intencją skarżących w obecnym postępowaniu jest w istocie wyłączenie / wykreślenie obiektu [...] z Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy S..
Odnosząc się do powyższego zagadnienia wyjaśnić przede wszystkim trzeba, że zaskarżona czynność - wbrew temu co wywodzi strona skarżąca - nie skutkuje włączeniem (wyłączeniem) obiektu [...] do Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy S., ponieważ sporny obiekt figuruje w tejże ewidencji już od 2006 r., zaś obecnie toczące się postępowanie jest efektem aktualizacji gminnej ewidencji zabytków gminy S. w zakresie zabytków nieruchomych i archeologicznych. Zgodnie z zawiadomieniem Burmistrza Strykowa z 10 lutego 2023 r. dla obiektu [...] pkt I. ppkt. 12 została sporządzona nowa karta adresowa zabytku znajdującego się na terminie gminy S. .
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że przedmiotowy budynek tzw. [...] w dawnym zespole folwarcznym w B., figuruje w gminnej ewidencji zabytków gminy S., zaś cały zespół folwarczny w B., którego integralnym elementem jest opisywany obiekt, jest wpisany także do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Zespół folwarczny w B., został objęty ochroną konserwatorską na podstawie karty ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa, sporządzonej w 1993 r. przez wyspecjalizowaną jednostkę - Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w S. (autorzy opracowania: D. Stoces i B. Matusiak). W treści wspomnianej dokumentacji przedmiotowy obiekt jest oznaczony jako element "kolonii mieszkaniowej II" dla pracowników folwarku (kolonia mieszkaniowa I, niezachowana do dnia dzisiejszego, obejmowała trzy drewniane czworaki zlokalizowane we wschodniej części założenia). W 2006 r. obiekt został objęty indywidualną ochroną konserwatorską poprzez ujęcie w gminnej ewidencji zabytków gminy S. . W 2018 r. Gmina S. dokonała aktualizacji gminnej ewidencji zabytków, w ramach aktualizacji dokonano m.in. obecnego zachowania obiektów w niej figurujących. Ochrona konserwatorska przedmiotowego obiektu została utrzymana. Dopełniając informacji dotyczącej prawnej ochrony konserwatorskiej wspomnianego zabytku należy wskazać, że obiekt podlega także ochronie na podstawie zapisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy S. (uchwała nr XXXVI/290/2009 Rady Miejskiej w S. z dnia 28 lipca 2009 r.).
Sporny budynek mieszkalny znajduje się w południowej części dawnego założenia dworsko-parkowo-folwarcznego w B., poza terenem właściwego folwarku, w obrębie tzw. kolonii mieszkalnej II zbudowanej na początku XXw. Budynek usytuowany jest kalenicowo, wzdłuż zachodniego krańca drogi prowadzącej do zabytkowego założenia dworsko-parkowo-folwarcznego od strony południowej ([...]). Budynek usytuowany jest we frontowej części nieruchomości posiadającej kształt zbliżony do trapezu (działka nr [...]), wzdłuż południowo-wschodniej granicy działki, w obrębie nieruchomości zachowane są także inne, historyczne naniesienia takiej jak murowane, kamienno-ceglane budynki gospodarcze (usytuowane wzdłuż południowo-zachodniej i zachodniej granicy posesji), murowane, kamienno-ceglane ogrodzenie zewnętrzne nieruchomości wraz z bramą wjazdową od strony wschodniej i furtką wejściową od strony zachodniej, czy też kamienna nawierzchnia ciągów komunikacyjnych obszernego wewnętrznego podwórza, wykonana z kamieni polnych, całość tworzy jednolite założenie w aspekcie historycznym, architektonicznym i funkcjonalnym oraz stosunkowo dobrze zachowane, interesujące wnętrze urbanistyczne. Opisywany obiekt, według dotychczasowych ustaleń, został wzniesiony na początku XX w. Jest to budynek parterowy z poddaszem, niepodpiwniczony, o ścianach murowanych z cegły ceramicznej oraz kamienia (w strefie przyziemia), na zaprawie cementowo-wapiennej, pierwotnie w całości zewnętrznie nieotynkowanych, przykryty dachem dwuspadowym, drewnianym, o konstrukcji krokwiowej, z krokwiami opartymi na dwóch rzędach stolców pośrednich oraz ścianach kolankowych, krytym papą oraz blachą (współcześnie). Budynek jest założony na rzucie silnie wydłużonego prostokąta o dwutraktowym układzie wnętrz, z czterema poprzecznie usytuowanymi korytarzami w obrębie których znajdują się po dwie pary drzwi wejściowych prowadzących do izb mieszkalnych, w aspekcie rozplanowania wnętrz dzieli się na powtarzalne segmenty. Zewnętrzne drzwi wejściowe prowadzące do korytarzy zlokalizowane są w obrębie elewacji tylnej, od strony podwórza, są poprzedzone stopniami schodów zewnętrznych o zróżnicowanej wysokości odpowiadającej nachyleniu powierzchni gruntu (widoczny jest wyraźny spadek terenu w kierunku północnym, który podkreśla także zróżnicowana wysokość dolnej, kamiennej partii murów zewnętrznych). Izby mieszkalne zlokalizowane skrajnie, w północnej i południowej części budynku, są dostępne za pośrednictwem odrębnych drzwi wejściowych usytuowanych w obrębie ścian szczytowych. (...) Dokonując analizy stanu zachowania elewacji budynku należy wskazać, iż aktualny ich wygląd (stopień przekształcenia) jedynie w nieznacznym stopniu odbiega od stanu udokumentowanego w kartach adresowych gminnej ewidencji zabytków gminnej ewidencji zabytków sporządzonych w 2006 r. oraz w 2018 r., tym samym od czasu włączenia obiektu do ewidencji zabytków oraz aktualizacji tejże ewidencji, nie zaszły żadne istotne zmiany w tym zakresie (stopień przekształcenia elewacji został uwzględniony, zarówno na etapie tworzenia jak i aktualizacji gminnej ewidencji zabytków) (vide: pismo Łódzkiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 17 marca 2022 r.).
Według § 7 pkt 1 lit. a tiret 14 uchwały nr XXXVI/290/2009 Rady Miejskiej w S. z dnia 28 lipca 2009 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy S. (Dz.Urz.Woj.Łódzk. 2009.263.2313) na obszarze objętym planem, obowiązują następujące zasady w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków, ustala się ochronę dziedzictwa kulturowego i zabytków, poprzez wyróżnienie obiektów objętych formami ochrony, na mocy obowiązujących przepisów obiektów wciągniętych do rejestru zabytków (9 obiektów): zabudowania folwarczne (spichlerz, warsztaty, stodoła, obora, budynek mieszkalny) w B. .
Formami ochrony zabytków w rozumieniu art. 7 ustawy z dnia 23 lipca 2009 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst. jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 840 – dalej w skrócie "ustawa") są: wpis do rejestru zabytków; wpis na Listę Skarbów Dziedzictwa; uznanie za pomnik historii; utworzenia parku kulturowego; ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego (....).
Zabytkiem według art. 3 pkt 1 ustawy jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zabytkiem nieruchomym, zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy, jest natomiast nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, o których mowa w pkt 1.
Według art. 22 ust. 4 ustawy wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Zgodnie z art. 22 ust. 5 ustawy w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte: pkt 1 – zabytki nieruchome wpisane do rejestru, pkt 2 - inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków, pkt 3 – inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.
Wyrokiem z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18, na który powołał się pełnomocnik strony skarżącej na rozprawie, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2022 r., poz. 840) w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2023 r., poz. 951).
Podkreślić w związku z tym trzeba, że na gruncie rozpatrywanej sprawy przepis art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy nie miał zastosowania. Sporny obiekt, został ujęty w gminnej ewidencji zabytków jako inny zabytek nieruchomy znajdujący się w wojewódzkiej ewidencji zabytków (art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy). Wobec tego błędny okazał się zarzut naruszenia art. 3 pkt 1 i 2 w zw. z art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy.
Zgodnie z § 17 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 56) karta adresowa zabytku nieruchomego zawiera następujące rubryki:
nazwa; czas powstania; miejscowość; adres; przynależność administracyjna; formy ochrony; fotografia z opisem wskazującym orientację w stosunku do sąsiednich terenów lub stron świata albo mapa z zaznaczonym stanowiskiem archeologicznym;
historia, opis i wartości; stan zachowania i postulaty dotyczące konserwacji; wykonanie karty; zatwierdzenie karty.
Po myśli § 18 rozporządzenia wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków lub znajdującego się w wojewódzkiej ewidencji zabytków do gminnej ewidencji zabytków po zweryfikowaniu, że dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi odpowiednio w decyzji o wpisie zabytku do rejestru lub w karcie ewidencyjnej zabytku (ust. 1). W przypadku zabytku nieruchomego innego niż zabytki określone w ust. 1 wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową tego zabytku do gminnej ewidencji zabytków po osiągnięciu porozumienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków co do zasadności ujęcia tego zabytku w gminnej ewidencji zabytków oraz najpilniejszych postulatów konserwatorskich (ust. 2).
Stosownie zaś do treści § 18b rozporządzenia o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku, o zamiarze wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości, która przestała być zabytkiem (ust. 1). Zawiadomienia o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku będącego historycznym układem urbanistycznym lub ruralistycznym, historycznym zespołem budowlanym, terenem, na którym znajduje się znaczna ilość zabytków archeologicznych, lub nieruchomością o nieuregulowanym stanie prawnym do gminnej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty adresowej takiego zabytku, o zamiarze wyłączenia karty adresowej takiego zabytku z gminnej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty dokonuje się w drodze obwieszczenia umieszczonego na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej (ust. 2). Zawiadomienie o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku, o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku albo o zamiarze wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków umieszcza się na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej do czasu zamieszczenia informacji odpowiednio o włączeniu karty adresowej zabytku, o włączeniu nowej karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków albo o wyłączeniu karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków (ust. 3). Wójt (burmistrz, prezydent miasta) o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku albo o zamiarze wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków zawiadamia właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która przestała być zabytkiem, na co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków albo wyłączenia tej karty z gminnej ewidencji zabytków (ust. 4). Do zawiadomienia o włączeniu karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków lub o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku dołącza się odpowiednio potwierdzoną kopię karty adresowej zabytku albo nowej karty adresowej zabytku (ust. 5).
Zebrany w sprawie materiał dowodowy i ustalony na jego podstawie stan faktyczny sprawy przedstawiony obszernie we wstępnej części niniejszego uzasadnienia świadczy dobitnie o wypełnieniu przez Burmistrza Strykowa kolejno wymienionych w § 18b rozporządzenia czynności. Sąd uznał więc za zbyteczne ponowne ich przytaczanie. Analiza sporządzonej w rozpatrywanej sprawie nowej karty adresowej zabytku dowodzi, że zawiera ona wszystkie wymagane przepisem § 17 rozporządzenia elementy. Na załączonej do akt sprawy nowej karcie adresowej zabytku określono jego nazwę "[....]", wskazano: czas powstania – pocz. XX w., miejscowość – B., adres – B. ul. [...], przynależność administracyjną: województwo – ł., powiat- z. i, gmina miejsko-wiejska – S., formy ochrony – zapis w mpzp, opracowanie karty adresowej (autor, data i podpis – D. Gołębiewska, I. Leszczyńska, 09.11.2018 r.), umieszczono fotografię obiektu wraz z opisem wskazującym orientację albo mapę z zaznaczonym stanowiskiem archeologicznym, w uwagach – zamieszczono mapę topograficzną w skali 1:10 000, układ współrzędnych 1992, wskazano nr dz. ew. [...], karta została zatwierdzona.
Reasumując Sąd uznał, że zaskarżona czynność odpowiada przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do stwierdzenia jej bezskuteczności. Wyjaśnić przy tym trzeba, że sporny obiekt objęty jest różnymi formami ochrony zabytków, natomiast subiektywne odczucia strony skarżącej co do utraty jego zabytkowego charakteru i walorów, są niewystarczające do usunięcia obiektu z gminnej ewidencji zabytków zwłaszcza, że Łódzki Wojewódzki Konserwator Zabytków, po dokonaniu oględzin obiektu, zajął w tej kwestii negatywne stanowisko, które obszernie uzasadnił w piśmie z 17 marca 2022 r.
Odnosząc się następnie do zarzutu, iż obiekt nie figuruje w rejestrze zabytków nieruchomych województwa łódzkiego oraz w wykazie zabytków krajowych stwierdzić trzeba, że wpisanie obiektu do rejestru, czego strona skarżąca ewidentnie nie dostrzega nie jest jedyną formą ochrony zabytku na gruncie przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W kontrolowanej sprawie sporny obiekt jest objęty ochroną, na podstawie art. 7 pkt 4 ustawy, nadto wpisany jest do wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz gminnej ewidencji zabytków. Na marginesie dodać trzeba, że w judykaturze zwraca się uwagę, że "jedyną przesłanką do wpisana obiektu do gminnej ewidencji zabytków jest jego wcześniejsze włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków, natomiast zarzuty co do braku walorów zabytkowych nieruchomości powinny być podnoszone na etapie czynności materialnoprawnej w przedmiocie włączenia (wpisania) przez wojewódzkiego konserwatora zabytków obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomych (vide: wyrok WSA w Warszawie z 28 listopada 2019 r. sygn. akt VII SA/Wa 1122/19), a ciężar oceny w zakresie wpisu do ewidencji gminnej w oparciu o art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków spoczywa na organie prowadzącym ewidencję wojewódzką (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 18 września 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 377/19).
Na podkreślenie zasługuje nadto fakt, że oceny w zakresie wartości zabytkowych obiektu dokonują służby konserwatorskie wojewódzkiego konserwatora zabytków. Organy ochrony zabytków posiadają szczególne uprawnienia w zakresie badania walorów i wartości artystycznych, historycznych lub zabytkowych obiektów podlegających wpisowi lub wpisanych do ewidencji zabytków czy rejestru zabytków. Są to organy posiadające szczególne uprawnienia w zakresie ustalania cech obiektów podlegających różnym formom ochrony przewidzianej w ustawie. Podejmowane w tej kwestii działania pozostają zatem w zakresie właściwości organów ochrony zabytków. W tym stanie rzeczy Burmistrz Strykowa nie mógł samodzielnie usunąć obiektu [...] z gminnej ewidencji zabytków.
Dodać w tym miejscu trzeba, że włączenie nowej karty adresowej zabytku, o czym została zawiadomiona strona skarżąca, nie jest poprzedzone przeprowadzeniem klasycznego postępowania administracyjnego uregulowanego w Kodeksie postępowania administracyjnego, z tych też względów przepisy art. 7, art. 77, art. 78 k.p.a. nie miały zastosowania w tym postępowaniu.
W kwestii zarzutu naruszenia art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r., poprzez ograniczenie prawa własności strony skarżącej bez wnikliwej analizy i uzasadnienia, wyjaśnić trzeba, że objęcie zabytku ochroną bez wątpienia rzutuje na wykonywanie przez właściciela zabytku przysługującego mu prawa własności. Brak jest jednak podstaw by twierdzić, jak czyni to strona skarżąca, że w takiej sytuacji mamy do czynienia z wywłaszczeniem, za które przysługuje słuszne odszkodowanie.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzekł jak sentencji wyroku.
dj