II SA/Łd 505/21

II SA/Łd 505/21 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-03-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Magdalena Sieniuć /przewodniczący/
Robert Adamczewski /sprawozdawca/
Sławomir Wojciechowski
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1434/22 - Wyrok NSA z 2023-07-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 821
art. 194 ust. 2 i 3
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 marca 2022 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w całości kwoty wraz z odsetkami ustalonej jako opłata za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oddala skargę. a.bł.
Uzasadnienie
II SA/Łd 505/21
Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga J. M. na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] r. (znak SKO [...]) utrzymującą w mocy decyzję odmawiającą umorzenia w całości opłaty skarżącego za pobyt jego dziecka w rodzinie zastępczej.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 194 ust. 2 i 3 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tj.: Dz.U. z 2020 r., poz. 821) [dalej: ustawa o wspieraniu rodziny] w zw. z § 4 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 pkt 6, § 5 ust. 2 i § 10 Uchwały Nr [...] Rady Miejskiej w Ł. z 29 sierpnia 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz.Urz. Woj. [...] z 2012 r., poz. 2955).
Z akt wynika, że wnioskiem z 10 sierpnia 2020 r. J.M. wystąpił do Prezydenta Miasta Ł. o umorzenie naliczonych opłat za pobyt córki - S.M. w rodzinie zastępczej. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że jego roczne zarobki w Wielkiej Brytanii, gdzie przebywa od 2007 r., wynoszą 20.379,00 funtów netto, co w przeliczeniu na miesiąc wynosi 1.698,25 funtów. Miesięczne opłaty związane z utrzymaniem wynoszą 981,70 funtów oraz dodatkowo około 38 funtów (koszt utrzymania mieszkania w Polsce). Łączna kwota wydatków wynosi zatem 1.019,70 funtów, co zdaniem wnioskodawcy uniemożliwia mu spłatę długu związanego z pobytem córki w rodzinie zastępczej. Skarżący stwierdził też, iż od wyjazdu do Wielkiej Brytanii przelewał babci dziecka pieniądze w wysokości 101,90 funtów na utrzymanie dziecka, a od czasu uzyskania przez córkę pełnoletności - bezpośrednio do rąk dziecka. J.M. dodatkowo wskazał, iż posiada rozdzielność majątkową ze swoją obecną żoną od 3 sierpnia 2020 r. i z tego powodu przedstawił dokumenty dot. dochodów żony z tytułu pracy z maja i czerwca 2020 r. Ponadto skarżący przedstawił kopię deklaracji podatkowej. Skarżący stwierdził, że utrzymywał i nadal utrzymuje stały kontakt z córką. W miesiącu czerwcu 2020 r. zakupił wyprawkę dla wnuka (brak rachunków).
Decyzją z 4 lutego 2021 r. Prezydent Miasta Ł. odmówił umorzenia w całości kwoty 15.840,00 zł., łącznie z należnymi od tej kwoty odsetkami, stanowiącej ustaloną opłatę J. M. za pobyt jego dziecka - S.M. w rodzinie zastępczej w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2013 r.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że skarżący zobowiązany jest do wniesienia opłaty miesięcznej za pobyt w rodzinie zastępczej dziecka S.M. za okres od 1 stycznia 2012 roku do 31 grudnia 2013 roku w łącznej kwocie 15.840,00 zł, w tym: 7.920.00 zł - za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. na podstawie decyzji z 21 marca 2014 r.; 7.920.00 zł - za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r., na podstawie decyzji z 21 marca 2014 r.
Organ I instancji stwierdził m.in., że w aktach sprawy znajduje się notatka służbowa sporządzona przez pracownika socjalnego stwierdzająca, że rodzice S.M. utrzymują sporadyczny kontakt telefoniczny z córką. Ojciec nie ma zasądzonych alimentów, ale od lutego 2020 r. płaci córce dobrowolne alimenty w wysokości 480,00 zł miesięcznie.
W ocenie organu I instancji, wniosek J. M. nie spełnia wymogów zawartych w § 10 Rady Miejskiej w Ł. z 29 sierpnia 2012 r. W szczególności brak jest dokumentów w pełni potwierdzających okoliczności podane przez stronę we wniosku dotyczących rzeczywistej sytuacji materialnej i osobistej strony. Organ podkreślił, iż trzykrotnie wzywał do uzupełnienia złożonej dokumentacji, jednakże wezwania te pozostały bezskuteczne.
W tej sytuacji organ I instancji stwierdził, iż wobec braku pełnej informacji dotyczących faktycznej sytuacji materialnej i osobistej skarżącego nie ma możliwości stwierdzenia czy spełnione zostały warunki do umorzenia opłaty i w konsekwencji postanowił odmówić stronie umorzenia w całości, łącznie z odsetkami, należności z tytułu ustalonej opłaty za pobyt jego dziecka w rodzinie zastępczej za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2013 r.
W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącego zarzucił:
- naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, tj. art. 6, 7, 9, 10, 11, 77 § 1, 80, 107 § 3 i 138 § 1 k.p.a., poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy umorzenia w całości kwoty 15.840 zł łącznie z należnymi od tej kwoty odsetkami, stanowiącej ustaloną opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2013 r.;
- naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, tj. art. 194 ust. 2 i 3 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w zw. z § 4 ust. 1 i 2 oraz § 5 uchwały Nr [...] Rady Miejskiej w Ł. z 29 sierpnia 2012 r., poprzez odmowę umorzenia w całości kwoty 15.840 zł łącznie z należnymi od tej kwoty odsetkami, stanowiącej ustaloną opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2013 r., w sytuacji gdy sytuacja zawodowa i finansowa strony uzasadniała uwzględnienie wniosku o umorzenie należności w całości.
W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik strony wskazał, iż organ pierwszej instancji oparł się na szczątkowym materialne dowodowym i nie uwzględnił szczególnych okoliczności przemawiających za umorzeniem przedmiotowej należności, zaś aktualna sytuacja finansowa i zawodowa strony uzasadnia wydanie decyzji uwzględniającej wniosek o umorzenie należności. Skarżący podkreślił też, że to na organie pierwszej instancji spoczywał obowiązek zebrania materiału dowodowego. W związku z powyższym, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.
Kolegium podniosło, że szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustawy na terenie Łodzi określa uchwała Nr [...] Rady Miejskiej w Ł. z 29 sierpnia 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Stosownie do brzmienia § 3 uchwały, o umorzenie należności w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty lub odstąpienie od ustalenia opłaty, mogą ubiegać się osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Z kolei w treści § 4 uchwały wskazano szczegółowo na przesłanki umorzenia należność na wniosek lub z urzędu, w całości lub w części, łącznie z odsetkami.
W § 10 uchwałodawcza wskazał, że wniosek o umorzenie w całości lub w części należności, łącznie z odsetkami (...) winien zawierać w szczególności:
1) szczegółowe informacje dotyczące wystąpienia przesłanek, o których mowa w § 2 pkt 4 niniejszej uchwały;
2) informacje dotyczące aktualnej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty;
3) dokumenty lub oświadczenia potwierdzające okoliczności podane we wniosku.
Stosownie do brzmienia ww. przepisów podstawowym warunkiem umorzenia należności jest zatem – jak wskazały organy - kryterium związane z dochodem osoby ubiegającej się o zastosowanie ulgi, a mianowicie średni miesięczny dochód na osobę w rodzinie lub osoby samotnie gospodarującej z trzech ostatnich miesięcy poprzedzających złożenie wniosku, w przypadku prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z innymi członkami rodziny nie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie lub osobę samotnie gospodarującą, określonego przepisami ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
W ocenie Kolegium poza jakimkolwiek sporem pozostaje zatem w rozpoznawanej sprawie, iż warunkiem przyznania tej formy pomocy - w postaci jakiejkolwiek ulgi w spłacie zobowiązania, w tym jego umorzenia, koniecznym jest przede wszystkim spełnienie przez wnioskodawcę kryterium związanego z dochodem rodziny. To na wnioskodawcy zarazem spoczywa obowiązek przedłożenia niezbędnej dokumentacji - celem dokonania jej analizy i oceny przez organ rozpoznający sprawę.
W sprawie niniejszej organ podjął starania w celu ustalenia sytuacji życiowej wnioskodawcy, w tym w szczególności sytuacji dochodowej jego rodziny, które to starania jednakże były jedynie częściowo skuteczne i finalnie nie doprowadziły do ustalenia w sposób jednoznaczny aktualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy. Jednocześnie Kolegium zaakcentowało, iż wzywając do przedłożenia dokumentacji, organ nie tylko w sposób jednoznaczny i jasny wskazał jakich dokumentów oczekuje, ale także z czego wynika takie żądanie i jakie będą skutki niezastosowania się do niego. W odpowiedzi na powyższe wezwania, pełnomocnik wnioskodawcy przedstawił jedynie część dokumentacji, polemizując z koniecznością przedstawienia pozostałej części - w jego ocenie dokumentacja ta nie miała bowiem znaczenia, gdyż dotyczyła dochodów żony wnioskodawcy, zaś dług objęty żądaniem umorzenia był wyłącznie sprawą wnioskodawcy i "to na badaniu jego sytuacji majątkowej powinien skupić się organ prowadzący postępowanie". Kolegium uznało, że stanowisko powyższe jest w oczywisty sposób nietrafne. W tym stanie, w sposób prawidłowy i uzasadniony obowiązującymi przepisami prawa, organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanej ulgi - wobec braku możliwości stwierdzenia czy skarżący spełnia warunki konieczne do jej przyznania.
Uzupełniająco Kolegium wskazało, iż ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż wnioskodawca nie spełnia kryterium związanego z dochodem rodziny: nawet bowiem gdyby przyjąć - jak chce pełnomocnik - iż ustalenia winny być dokonane wyłącznie w oparciu o sytuację skarżącego, to jego dochód w oczywisty sposób przekracza 300% kryterium dochodowego wskazanego w ustawie o pomocy społecznej, zarówno dla osoby samotnie gospodarującej, jak i osoby w rodzinie. Zdaniem organu ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż dochody skarżącego wynoszą średnio 1.698,25 funtów miesięcznie, zaś wskazywane przez niego wydatki (poza kwotą 101,90 funtów tytułem alimentów) nie podlegają odliczeniu od osiąganego dochodu. Tym samym, w oparciu o zgromadzony materiał Kolegium stwierdziło, iż skarżący nie spełnia kryteriów do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Kolegium podniosło, że mają charakter bardzo ogólny i nie zawierają żadnego uzasadnienia, które pozwalałoby w ogóle na polemikę ze stanowiskiem skarżącego. Pełnomocnik strony stwierdził np. w sposób ogólny, iż organ I instancji oparł się na szczątkowym materialne dowodowym. Jednocześnie w odwołaniu nie wskazano z jakiego względu materiał uznano za szczątkowy i w jakim zakresie - zdaniem skarżącego - wymagałby on ewentualnego uzupełnienia i dlaczego.
W ocenie Kolegium organ I instancji w sposób rzetelny prowadził postępowanie w sprawie niniejszej, próbując dokonać jak najszerszych i najpełniejszych ustaleń odnośnie sytuacji życiowej wnioskodawcy, w tym również szczególnych okoliczności - na które powołuje się pełnomocnik w swym odwołaniu. Organ kierował do strony wezwania do przedstawienia niezbędnej dokumentacji - z jednej bowiem strony to wnioskodawca dysponuje taką dokumentacją, z drugiej zaś to on wywodzi z niej określone skutki prawne. Nie znajduje uzasadnienia sformułowane w odwołaniu oczekiwanie, iż organ rozpoznający sprawę będzie niejako wyręczał stronę w dokumentowaniu okoliczności, na które powołuje się ona ubiegając się o zastosowanie ulgi.
Ponadto Kolegium nie zgodziło się ze stanowiskiem pełnomocnika formułowanym w składanych pismach procesowych o braku podstaw do żądania przez organ dokumentacji dotyczącej dochodów wszystkich członków rodziny wnioskodawcy - jak wyżej wskazano to dochód rodziny jest podstawą dokonania ustaleń w niniejszej sprawie, a na dochód ten składają się dochody wszystkich członków tejże rodziny, nawet wówczas gdy pomiędzy małżonkami zawarta została umowa w przedmiocie rozdzielności majątkowej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi profesjonalny pełnomocnik J.M. podtrzymał zarzuty oraz stanowisko zaprezentowane w treści odwołania, jednak bez rozwinięcia dalszej argumentacji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został zawarty w piśmie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 26 sierpnia 2021 r., a pełnomocnik skarżącego w ustawowym terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.
W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy p.p.s.a.
Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując - w zakreślonych wyżej granicach -kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja ta nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotowa sprawa dotyczyła wniosku o umorzenie w całości opłaty ustalonej skarżącemu za pobyt jego dziecka w pieczy zastępczej. Regulacja ustawowa dotycząca wzmiankowanej kwestii normowana jest w ustawie z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tj.: Dz.U. z 2020 r., poz. 821 z późn. zm.) [dalej: ustawa o wspieraniu rodziny]. W stanie faktycznym sprawy, skarżący zwrócił się o umorzenie w całości kwoty 15.840,00 zł, łącznie z odsetkami od tej kwoty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Zgodnie z art. 193 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę. Z kolei w świetle art. 194 ust. 2 i ust. 3 powoływanej ustawy rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 tej ustawy. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny.
Użycie w przepisie art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny określenia "może" oznacza, że odstąpienie od ustalenia opłaty oparte jest na uznaniu administracyjnym. Uznaniowy charakter decyzji nie zezwala jednak organom administracji publicznej na całkowitą i niekontrolowaną swobodę w rozstrzyganiu sprawy. Na organie prowadzącym postępowanie administracyjne ciąży bowiem obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W przypadku decyzji uznaniowej szczególnego znaczenia nabiera uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Chociaż decyzja o charakterze uznaniowym pozostaje pod kontrolą sądu administracyjnego, to jednak zakres tej kontroli jest ograniczony, bowiem sąd nie bada celowości jej podjęcia. Kontrola tego rodzaju decyzji przez sąd polega na ustaleniu, czy wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa było dopuszczalne, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z 30 października 2019 r., II SA/Gl 829/19).
Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w kontekście ewentualnego przekroczenia granic uznania administracyjnego, jakim dysponowały organy orzekające w sprawie, poddał analizie granice zewnętrzne, wyznaczone postanowieniami § 4 ust. 1 uchwały Rady Miejskiej w Ł. z 29 sierpnia 2012 r. (Nr [...]) w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz.Urz. Województwa Łódzkiego z 2012 r., poz. 2955). Zgodnie z tym przepisem, "Należności umarza się na wniosek lub z urzędu, w całości lub w części, łącznie z odsetkami, jeżeli:
1) średni miesięczny dochód na osobę w rodzinie z trzech ostatnich miesięcy poprzedzających złożenie wniosku, w przypadku prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z innymi członkami rodziny nie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, określonego przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej;
2) średni miesięczny dochód z trzech ostatnich miesięcy poprzedzających złożenie wniosku, w przypadku osoby samotnie gospodarującej nie przekracza 300% kryterium dochodowego, osoby samotnie gospodarującej, określonego przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej;
3) osoba zobowiązana do ponoszenia opłaty zmarła.
W ust. 2 § 4 powoływanej uchwały Rady Miejskiej w Ł. uchwałodawca dopuścił również możliwość umorzenia w całości lub części należności, łącznie z odsetkami, na wniosek lub z urzędu, jeżeli:
1) pobyt dziecka w pieczy zastępczej ustał w wyniku zakończonego postępowania sądowego o powrót dziecka do rodziny, a utrzymanie zobowiązania mogłoby prowadzić do ponownej utraty możliwości sprawowania opieki i wychowania oraz ponownego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej;
2) osoby, o których mowa w art. 193 ust. 3 i 4 ustawy, spełniają przesłanki, o których mowa w § 6 niniejszej uchwały;
3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów egzekucyjnych, postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne lub egzekucja została umorzona;
4) nie można ustalić aktualnego miejsca zamieszkania lub faktycznego miejsca pobytu osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, co zostało odpowiednio udokumentowane;
5) kwota opłaty nie przekracza pięciokrotnej wartości opłaty dodatkowej pobieranej przez państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej "Poczta Polska" za polecenie przesyłki za zwrotnym poświadczeniem;
6) nie są spełnione wymogi wskazane w ust. 1 pkt 1 lub 2, a wystąpiły udokumentowane przyczyny, o których mowa w § 5 ust. 2 niniejszej uchwały.
Z kolei w ust. 3 § 4 uchwały wskazano, że wysokość kwoty częściowego umorzenia należności, określa się w każdym przypadku indywidualnie biorąc pod uwagę aktualną sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty lub przypadki uzasadnione ważnym interesem osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty.
Wobec tego decyzja w kwestii zwolnienia z opłaty musi zostać poprzedzona rozeznaniem sytuacji majątkowej lub rodzinnej zobowiązanego. W tym celu konieczne jest ustalenie, czy zaistniała któraś z wymienionych w § 4 sytuacji i dopiero stwierdzenie, że miało to miejsce otwiera drogę do podjęcia rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym. Tak też wynika z treści § 10 uchwały, zgodnie z którym wniosek o umorzenie w całości lub w części należności, łącznie z odsetkami winien zawierać w szczególności:
1) szczegółowe informacje dotyczące wystąpienia przesłanek, o których mowa w § 2 pkt 4 uchwały;
2) informacje dotyczące aktualnej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty;
3) dokumenty lub oświadczenia potwierdzające okoliczności podane we wniosku.
Zgodzić się zatem należy w pełni z organami administracji, że stosownie do brzmienia ww. przepisów podstawowym warunkiem umorzenia należności jest kryterium związane z dochodem osoby ubiegającej się o zastosowanie ulgi, a mianowicie średni miesięczny dochód na osobę w rodzinie lub osoby samotnie gospodarującej z trzech ostatnich miesięcy poprzedzających złożenie wniosku, w przypadku prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z innymi członkami rodziny nie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie lub osobę samotnie gospodarującą, określonego przepisami ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Dochód rodziny ustala się zatem z uwzględnieniem rozumienia tych pojęć w przepisach ustawy o pomocy społecznej.
Zgodnie z treścią art. 6 pkt 3) ww. ustawy, pod pojęciem dochodu na osobę w rodzinie rozumie się dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie, przez dochód rodziny - sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie (pkt 4), zaś pod pojęciem rodziny ustawodawca zdefiniował w pkt 14) osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.
W realiach niniejszej sprawy poza sporem jest, iż warunkiem przyznania pomocy w postaci jakiejkolwiek ulgi w spłacie zobowiązania, w tym jego umorzenia, koniecznym jest przede wszystkim spełnienie przez wnioskodawcę kryterium związanego z dochodem rodziny. Przy czym, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedłożenia niezbędnej dokumentacji, celem dokonania jej analizy i oceny przez organ rozpoznający sprawę.
Co istotne w sprawie niniejszej organ podjął starania w celu ustalenia sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawcy, w tym w szczególności sytuacji dochodowej jego rodziny. Podkreślić zarazem należy, iż wzywając do przedłożenia dokumentacji, organ nie tylko w sposób jednoznaczny i jasny wskazał jakich dokumentów oczekuje, ale także z czego wynika takie żądanie i jakie będą skutki niezastosowania się do niego. Zgodzić się bowiem należy z organami, że załączone do pierwotnego wniosku skarżącego dokumenty, mające określać jego sytuację majątkową, dochodową i życiową były niewystraczające. Przede wszystkim organ słusznie zwrócił uwagę, że dokumenty przedłożone w języku angielskim wymagają tłumaczenia na język polski. Trafnie też i w pełni zasadnie żądał organ przedłożenia dokumentów określających dochody żony skarżącego. Raz jeszcze w tym miejscu przypomnieć zatem należy, iż pod pojęciem rodziny – w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej – rozumie się "osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące". Co do powyższego w odniesieniu do żony skarżącego nie ma wątpliwości. Powyższe wynika z całokształtu przedstawionych przez skarżącego informacji, wyjaśnień i dokumentów. Ponadto sam pełnomocnik w piśmie z 13 listopada 2020 r., kierowanym do organu pierwszej instancji, stwierdził, że "Pan J. M. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją małżonką H. M.". Wskazać w tym względzie także należy, iż jak powszechnie przyjmuje się orzecznictwie, pod pojęciem wspólnego gospodarowania z jednej strony rozumie się współdziałanie wszystkich mieszkających ze sobą osób, zarówno w ponoszeniu wydatków finansowych, jak i innych ciężarów (w tym niematerialnych) związanych z gospodarstwem domowym, a z drugiej strony czerpanie korzyści ze wspólnego zamieszkiwania (por. m.in. wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2018 r., II SA/Łd 348/18). Niewątpliwie w realiach niniejszej sprawy powyższe przesłanki zostały spełnione.
Działania organu zmierzające do ustalenia faktycznych dochodów rodziny wnioskodawcy, czyli dochodów jego i jego żony okazały się jednak jedynie częściowo skuteczne i – jak trafnie stwierdził organ - finalnie nie doprowadziły do ustalenia w sposób jednoznaczny aktualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy.
Zauważyć bowiem należy, iż wnioskodawca w odpowiedzi na wezwania organu do przedłożenia stosownych dokumentów obrazujących dochody jego i jego żony nie uczynił zadość temu wezwaniu. Przedstawione dokumenty nie zostały przetłumaczone na język polski, a ponadto strona zakwestionowała potrzebę podawania informacji o majątku żony mimo kilkukrotnego wzywania do przedstawienia tej dokumentacji. Całkowicie przy tym nietrafiona byłą argumentacja pełnomocnika skarżącego wskazująca, że w jego ocenie dokumentacja ta nie miała znaczenia, gdyż dotyczyła dochodów żony wnioskodawcy, zaś dług objęty żądaniem umorzenia był wyłącznie sprawą wnioskodawcy i "to na badaniu jego sytuacji majątkowej powinien skupić się organ prowadzący postępowanie". Zgodzić się w tym zakresie należy z organem, że stanowisko powyższe jest w oczywisty sposób nietrafne, bowiem obowiązek przedłożenia dokumentacji dotyczącej sytuacji rodziny wynika wprost z obowiązujących przepisów prawa, tak powszechnie obowiązującego, jak i obowiązującego prawa lokalnego.
Słusznie też przyjęły organy, że to w interesie osoby zobowiązanej do opłaty jest ujawnienie wszelkich dokumentów i podanie pełnych danych o dochodach rodziny, w przeciwnym bowiem razie osoba ta nie będzie mogła domagać się umorzenia naliczonych opłat.
Zatem fakt nieprzedstawienia żądanych dokumentów, brak tłumaczenia na język urzędowy polski przedstawionych we wniosku dokumentów oraz oświadczenie pełnomocnika skarżącego kwestionujące konieczność przekazania dokumentów dotyczących sytuacji finansowej żony skarżącego, a w konsekwencji brak wypełnienia obowiązku podania szczegółowych informacji o sytuacji majątkowej, dochodowej wnioskodawcy i jego rodziny, zasadnie stanowiły podstawę do odmowy umorzenia należności z tytułu naliczonych opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej.
Jedynie na marginesie niniejszych uwag wskazać należy, co trafnie też podniósł organ odwoławczy, że ze zgromadzonej przez organy dokumentacji wynikało, iż wnioskodawca nie spełnia kryterium związanego z dochodem rodziny - nawet bowiem gdyby przyjąć - jak chce pełnomocnik - iż ustalenia winny być dokonane wyłącznie w oparciu o sytuację skarżącego, to jego dochód w oczywisty sposób przekracza 300% kryterium dochodowego wskazanego w ustawie o pomocy społecznej, zarówno dla osoby samotnie gospodarującej, jak i osoby w rodzinie (tj. odpowiednio przy osobie samotnie gospodarującej - 701 zł netto, przy osobie w rodzinie 528 zł netto). Z dostępnych organom dokumentów wynikało, iż dochody J. M. wynoszą średnio 1.698,25 funtów miesięcznie, zaś wskazywane przez niego wydatki (poza kwotą 101,90 funtów tytułem alimentów) nie podlegają odliczeniu od osiąganego dochodu.
Odnosząc się natomiast bezpośrednio do zarzutów skargi stwierdzić należy, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Przede wszystkim podnieść należy, iż postawione w skardze przez pełnomocnika zarzuty mają charakter bardzo ogólny i w praktyce nie zawierają żadnego uzasadnienia. Pełnomocnik ograniczył się w zasadzie do ogólnikowego stwierdzenia, że "W niniejszej sprawie organ oparł się na szczątkowym materiale dowodowym i nie uwzględnił szczególnych okoliczności przemawiających za umorzeniem przedmiotowej należności. Aktualna sytuacja finansowa i zawodowa strony uzasadnia wydanie decyzji uwzględniającej wniosek o umorzenie należności". Tak postawione zarzuty odniósł w jednakowym stopniu do decyzji organu odwoławczego.
Nie sposób zgodzić się z tak ogólnikowo sformułowanymi zarzutami pełnomocnika skarżącego. W szczególności, pełnomocnik w żaden sposób nie wyjaśnił z jakiego względu - w jego ocenie - materiał dowodowy w sprawie uznał za szczątkowy. Nie wskazał także w jakim zakresie - jego zdaniem - wymagałby on ewentualnego uzupełnienia i dlaczego. Całkowicie nietrafiony jest też zarzut skargi naruszenia art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że uchybienie przez organ wymaganiom wynikającym z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ma miejsce tylko wtedy, gdy -wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy - nie ustala on faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub nakładającej na nią obowiązek (por. m.in. wyrok NSA z 6 marca 2018 r., II OSK 1174/16). Organ nie ma jednak obowiązku poszukiwania dodatkowych dowodów, jeżeli zebrał już wyczerpujący materiał dowodowy, pozwalający na wydanie rozstrzygnięcia (por. wyrok WSA w Krakowie z 16 kwietnia 2018 r., III SA/Kr 1142/17).
W pełni trafnie też podniosło Kolegium w uzasadnianiu swojego rozstrzygnięcia, co Sąd w całości przyjmuje, że poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie, ale obarcza również stronę, która w swoim dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych (por. wyrok WSA w Warszawie z 22 lutego 2008 r., IV SA/Wa 46/08. Inicjatywa dowodowa powinna być zatem przejawiana nie tylko przez organ, ale również przez stronę postępowania. Nie można oczekiwać od organu, że będzie z własnej inicjatywy poszukiwać okoliczności pozwalających na zwolnienia strony z odpowiedzialności, mimo stwierdzenia obiektywnych okoliczności rodzących taką odpowiedzialność. Samo tylko zaprzeczenie przez stronę prawdziwości ustaleń dokonanych przez organ i powołanie się na obowiązek działania organu z urzędu w trakcie postępowania wyjaśniającego, nie powoduje skutecznego zakwestionowania ustaleń organu (wyrok WSA w Poznaniu z 22 marca 2018 r., II SA/Po 1220/17). Natomiast w razie podnoszenia przez stronę, że w danej sprawie wystąpiły okoliczności zwalniające ją z odpowiedzialności, to strona powinna wykazać te okoliczności. Kierowanie się zasadą wyrażoną w art. 77 § 1 k.p.a. przy wydaniu rozstrzygnięcia nie musi natomiast oznaczać zadośćuczynienia żądaniu strony (por. wyrok NSA z 1 marca 2018 r., II OSK 2038/17). W wyroku WSA w Opolu z 6 marca 2018 r., sygn. II SA/Op 39/18 zwrócono też uwagę, że obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego to nie to samo co nieograniczony obowiązek poszukiwania przez organ materiałów mających potwierdzić okoliczności korzystne dla strony. Strona powinna dostarczyć takie materiały, z których wywodzi korzystne dla siebie skutki.
Reasumując, w odniesieniu do przedstawionych zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego również, w ocenie Sądu, w praktyce nie znalazły one żadnego uzasadnienia w treści skargi i jako takie nie zasługują na uwzględnienie. Brak szerszego ich uzasadniania nie daje szans Sądowi na pogłębione rozważania na ich zasadnością, albowiem można byłoby w tym zakresie jedynie spekulować, co miał na myśli autor zarzutów w odniesieniu do kwestii naruszenia przepisów prawa procesowego.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, nie stwierdzając naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.
dc