II SA/Łd 488/24

II SA/Łd 488/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-10-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-07-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Marcin Olejniczak
Piotr Mikołajczyk /przewodniczący/
Robert Adamczewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b, ust. 6, ust. 7 i ust. 8
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Dnia 25 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk, Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.), Asesor WSA Marcin Olejniczak, , po rozpoznaniu w dniu 25 października 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 14 maja 2024 r. znak: SKO.4110.55.2024 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrot świadczeń rodzinnych oddala skargę. a.bł.
Uzasadnienie
II SA/Łd 488/24
Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga M. J. na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 14 maja 2024 roku (znak: SKO.4110.55.2024) utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 8 kwietnia 2024 roku (znak: SOCVI.554.570.ŁW.2024.079402.ŚR) orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b, ust. 6, ust. 7 i ust. 8 ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych].
Z akt sprawy wynika, że 9 listopada 2021 roku M. J. złożyła do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi wniosek na okres zasiłkowy 2021/2022 o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci: I. J., S. J., S. J.1. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów, decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z 2 grudnia 2021 roku orzeczono o przyznaniu skarżącej prawa do: zasiłku rodzinnego na dziecko I. J. w wysokości 124,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2021 roku do 31 października 2022 roku; zasiłku rodzinnego na dziecko S. J.1, w wysokości 124,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2021 roku do 31 grudnia 2021 roku oraz w wysokości 135,00 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2022 roku do 31 października 2022 roku; zasiłku rodzinnego na dziecko S. J. w wysokości 124,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2021 roku do 31 grudnia 2021 roku; dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5. roku życia na dziecko I. J. w wysokości 190,00 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2021 roku do 31 października 2022 roku; dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2022/2023 na dziecko I. J. w wysokości 150,00 zł w miesiącu wrześniu 2022 r. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2022/2023 na dziecko S. J.1 w wysokości 150,00 zł w miesiącu wrześniu 2022 roku dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2022/2023 na dziecko S. J. w wysokości 150,00 zł w miesiącu wrześniu 2022 roku dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko S. J., w wysokości 175,00 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2021 roku do 31 października 2022 roku, uznając, iż zostały wypełnione kryteria określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych.
Następnie do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi 17 stycznia 2024 roku wpłynęło zaświadczenie o dochodzie netto za miesiąc luty 2022 roku w wysokości 1849,30 zł za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie przez syna skarżącej – S. J.1 dochodu z tytułu zatrudnienia w firmie A. Sp z o.o. od 14 stycznia 2022 roku do 23 sierpnia 2022 roku, co stanowiło podstawę do ponownego przeliczenia dochodu rodziny skarżącej.
W tych warunkach Prezydent Miasta Łodzi decyzją z 8 kwietnia 2024 roku orzekł o:
1. uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne: zasiłek rodzinny na dzieci: I. J., S. J., S. J.1 wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, na dziecko I. J., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, na dziecko S. J. w wysokości 646,58 zł miesięcznie (stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą wypłaconych, a kwotą przysługujących świadczeń) za okres od 1 marca 2022 roku do 31 sierpnia 2022 roku;
2. o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych: zasiłku rodzinnego na dzieci: I. J., S. J., S. J.1 wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, na dziecko I. J., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, na dziecko S. J. w wysokości 3.879,48 zł (stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą wypłaconych, a kwotą przysługujących świadczeń) za okres od 1 marca 2022 roku do 31 sierpnia 2022 roku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania niniejszej decyzji w kwocie 834,65 zł, co łącznie stanowi kwotę 4.714,13 zł.
Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, złożyła M. J., która nie zgodziła z rozstrzygnięciem organu I instancji. Skarżąca podniosła, iż organ niezasadnie uznał, że został przekroczony dochód rodziny w okresie od 1 marca 2022 roku do 31 sierpnia 2022 roku, bowiem syn skarżącej otrzymał niewielkie wynagrodzenie w kwocie 1.849,30 zł, a jego praca była związana z przygotowaniem zawodowym, natomiast małżonek został zaliczony do osób niezdolnych do pracy zarobkowej i jego dochód stanowi renta chorobowa w kwocie 1.200,00 zł miesięcznie. W ocenie skarżącej nie została należycie pouczona o sytuacjach, w których może nastąpić brak prawa do pobierania świadczeń.
Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymano w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji.
Powołując się na normy zawarte w: art. 3 pkt 1, 2, 2b,16, 23, 24; art. 4 ust. 1 i ust. 2, art. 5 ust. 4 i 4b, art. 30 ust.1, art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 30 ust. 2b, art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych Kolegium stwierdziło, że organ I instancji właściwie uznał, iż w przypadku skarżącej dochód jej rodziny, liczony w miesiącu lutym 2022 roku, przekroczył kryterium dochodowe w przeliczeniu na osobę, określone w art. 5 ust. 2 powoływanej ustawy (tj. kwotę 764,00 zł z uwagi na fakt, iż członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności). Zdaniem Kolegium prawidłowo wyliczenia dochodu należy dokonać następująco:
- dochód niepodlegający opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych osiągnięty przez G. J. w 2020 roku wyniósł 2.892,61 zł (zwrot z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci),
- dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych osiągnięty przez G. J. w 2020 roku w wysokości 23.483,94 zł, z uwagi na utratę zatrudnienia stanowi dochód utracony, który zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wlicza się do dochodu rodziny,
- dochód netto uzyskany przez G. J. w miesiącu listopadzie 2021 roku z tytułu uzyskania renty w październiku 2021 roku, w związku z całkowitą niezdolnością do pracy wyniósł 2376,23 zł,
- dochód netto uzyskany przez S. J.1, w związku z podjęciem zatrudnienia od 14 stycznia 2022 roku w firmie A. Sp. z o.o. w lutym 2022 roku wyniósł 1849,30 zł,
- miesięczny dochód rodziny, po doliczeniu dochodu uzyskanego wyniósł 4.466,58 zł (2.892,61 zł: 12 m-cy +2.376,23 zł + 1.849,30 zł),
- liczba osób w rodzinie – 5;
- miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę liczony w miesiącu lutym 2022 roku wyniósł 893,32 zł (4.466,58 zł: 5 osób) i przekracza próg dochodowy - 764,00 zł.
Kolegium wyliczyło zatem, że kryterium dochodu rodziny skarżącej zostało przekroczone o kwotę 646,58 zł, tj. 4.466,58 zł (miesięczny dochód rodziny liczony: 893,32 zł x 5 osób) – 3.820,00 zł (kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń liczone: 764,00 zł x 5 osób).
Dalej kolegium zauważyło, że kwota wnioskowanych świadczeń rodzinnych wynosi 785,50 zł i jest wyższa od kwoty, o którą został przekroczony dochód, a zatem została spełniona przesłanka art. 5 ust 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Organ odwoławczy uznał, że zgodnie z art. 24 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego na dzieci I. J., S. J., S. J.1 przysługiwał skarżącej w wysokości różnicy, o której mowa w art. 5 ust. 3, pomiędzy łączną kwotą przysługujących świadczeń rodzinnych, a kwotą o którą przekroczony został dochód rodziny, czyli 138,92 zł miesięcznie (785,50 zł - 646,58 zł) na okres od 1 marca 2022 roku do 31 sierpnia 2022 roku. Kolegium podkreśliło, iż w treści uzasadnienia organ I instancji błędnie wskazał powyższą kwotę na 101,42 zł, powyższe nie ma jednakże wpływu na końcowe rozstrzygnięcie sprawy. Kolegium zaakcentowało również, że utrata przez S. J.1 zatrudnienia w firmie A. Sp zo.o. 23 sierpnia 2022 roku daje podstawę do utraty dochodu osiągniętego z tego tytułu od miesiąca września 2022 roku, a zatem miesięczny dochód netto w przeliczeniu na jednego członka rodziny w miesiącu wrześniu 2022 roku wynosił: 523,46 zł i nie przekraczał ustawowego progu dochodowego, tj. kwoty 764,00 zł.
Końcowo Kolegium stwierdziło, że kwota nienależnie pobranych świadczeń za powyższy okres wynosi 646,58 zł miesięcznie [785,50 zł (kwota wypłaconych świadczeń) - 138,92 zł (kwota przysługujących świadczeń)]. W ocenienie organu odwoławczego powyższe okoliczności powodujące ustanie prawa strony do powyższych świadczeń rodzinnych obligowały organ I instancji do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie uznania powyższych świadczeń za nienależnie pobrane, które podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami w trybie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. J. zarzuciła organom:
a) naruszenie przepisów prawa materialnego art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ustalenie, iż pobrane świadczenie jest świadczeniem nienależnym,
b) naruszenie przepisów postępowania:
- naruszenie art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, poprzez niewyjaśnienie przyczyn wydania zaskarżonej decyzji, w szczególności okoliczności w jakich dziecko osiągnęło dochód i z jakiego tytułu osiągnęło dochód,
- naruszenie art. 8 oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji oraz wcześniejszej decyzji Prezydenta Miasta Łodzi.
W ocenie skarżącej organ I instancji niezasadnie uznał, że przekroczony został dochód rodzinny w okresie od 1 marca 2022 roku do 31 sierpnia 2022 roku syn S. J.1 otrzymał bowiem niewielkie wynagrodzenie za miesiąc luty, w kwocie 1849,30 zł, a jego praca była związana z jego przygotowaniem zawodowym w szeroko rozumianej gastronomii.
Ponadto małżonek skarżącej (ojciec dzieci) został zaliczony do osób niedolnych do pracy zarobkowej i jego wyłączny dochód stanowi renta chorobowa w kwocie około 1.200 zł miesięcznie. Ze względu na zdiagnozowane choroby nie jest on w stanie podjąć żadnego dodatkowego zatrudnienia.
Dodatkowo skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie, którego podstawą jest spoczywający na organach obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania. Oznacza to, że w sprawie o ustalenie, iż świadczeniobiorca pobrał nienależne świadczenie i ciąży na nim obowiązek jego zwrotu, zachodzi konieczność dokonania oceny istnienia przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. zaistnienia okoliczności należytego pouczenia osoby pobierającej świadczenie rodzinne o sytuacjach, w których następuje brak prawa do ich pobierania. Zdaniem skarżącej takiej zaś oceny nie dokonano prawidłowo w niniejszej jednak sprawie. Wobec powyższego skarżąca podkreśliła, że rodzice dzieci nie mieli żadnej świadomości, że niewielki dochód uczącego się nadal dziecka, może mieć wpływ na zasadność pobierania świadczeń rodzinnych. Nie mieli również świadomości, że są zobowiązani do poinformowania MOPS o osiągniętym przez dziecko dochodzie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszym rzędzie wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.]. Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został zawarty w odpowiedzi skargę, a strona skarżąca w ustawowym terminie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Zakres wspomnianej wyżej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w myśl art. 151 ustawy p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna.
Podstawę prawną rozstrzygania przez organy w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych]. Zgodnie z treścią art. 30 wskazanej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Przy czym, jak przewidział ustawodawca w art. 30 ust. 2 pkt 1 powoływanej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Wspomniany przepis ma zastosowanie, gdy świadczenia rodzinne zostały prawidłowo przyznane i w trakcie ich pobierania zajdą okoliczności uzasadniające zawieszenie bądź wstrzymanie ich wypłaty, ewentualnie ustanie prawa do ich pobierania i o tych okolicznościach świadczeniobiorca nie powiadomi organu, pomimo uprzedniego pouczenia w tym zakresie.
Zważywszy na wskazane uregulowanie zasadniczą kwestią było ustalenie, czy istotnie wymienione przesłanki w niniejszej sprawie zaistniały i czy okoliczności faktyczne sprawy dają podstawę do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o wskazany przepis.
Powołany art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymienia dwa warunki, których zaistnienie powoduje, że mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem. Pierwszy warunek to istnienie okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo uzyskanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, drugi to pouczenie osoby pobierającej świadczenia o braku prawa do ich pobierania.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 powoływanej ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764,00 zł. Przepis art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi natomiast, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Z kolei zgodnie z art. 25 ust. 1 wskazanej ustawy w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.
Mając na uwadze ustalony stan faktyczny sprawy należy zgodzić się z organami, że w niniejszej sprawie zaistniał pierwszy warunek określony w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niewątpliwie bowiem członek rodziny skarżącej, jej syn – S. J.1 z dniem 14 stycznia 2024 r. podjął zatrudnienie i z tego tytułu uzyskiwał dochód, którego uwzględnienie w ponownym przeliczeniu dochodu na osobę w rodzinie spowodowało przekroczenie progu dochodowego wynoszącego 764,00 zł. Powyższe znajduje potwierdzenie w zaświadczeniu o dochodzie netto za luty 2022 roku przekazanym przez firmę A. Sp. z o.o. z siedzibą we W. w dniu 17 stycznia 2024 roku do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi. Z powyższego wynika, że S. J.1 uzyskał dochód w wysokości 1.849,30 zł. Umowa o pracę obejmowała okres od 14 stycznia 2022 r. do 23 sierpnia 2022 r. Faktu otrzymywania wynagrodzenia przez syna nie kwestionuje także sama skarżąca, podnosząc jedynie, że praca syna związana była z jego przygotowaniem zawodowym, a dochód był niewielki.
Odnosząc się do kolejnej przesłanki, tj. uprzedniego pouczenia skarżącej o obowiązku poinformowania o zmianie sytuacji, która może mieć wpływ na wypłacane świadczenie, uznać należy, iż niewątpliwie skarżąca została wcześniej pouczona o obowiązku powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Zaznaczyć w związku z tym należy, że stosowne pouczenie zawarte zostało przede wszystkim w treści decyzji organu I instancji z 2 grudnia 2021 r. przyznającej skarżącej świadczenia rodzinne. Skarżąca zatem niewątpliwie dysponowała pouczeniem zamieszczonym w doręczonej decyzji zarówno o tym, w jakich sytuacjach świadczenie nie przysługuje, jak również o konsekwencjach nienależnie pobranego świadczenia. Z pouczenia wprost przy tym wynika, wbrew twierdzeniom skarżącej, że w przypadku uzyskania dochodu w rodzinie (a takowym był niewątpliwie dochód uzyskiwany przez syna skarżącej) winna ona o powyższym fakcie poinformować organ wypłacający świadczenie rodzinne. Nie sposób zgodzić się z tezami skargi, że pouczenie zawiera jedynie przepis ustawy i jest niezrozumiałe, nieczytelne. We wskazanej decyzji organ oprócz zacytowania przepisów, w osobnym akapicie sformułował następujące pouczenie "W przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, wyjazdu członka rodziny poza granice Rzeczypospolitej Polskiej, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń rodzinnych, strona jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi, ul. [...], [...] Łódź".
Zauważyć w związku z tym należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia (wyrok NSA z 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1701/12). W konsekwencji, ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, przy czym owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd (por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r., I OSK 1529/13).
Analizując treść skierowanych do skarżącej pouczeń, Sąd stwierdził, że skarżąca została w jasny i skonkretyzowany sposób pouczona o ciążącym na niej, jako świadczeniobiorcy, obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie sytuacji mającej wpływ na prawo do tych świadczeń, w tym w szczególności o osiągnięciu dochodu powodującego przekroczenie kryterium dochodowego – to ostatnie zostało wprost wyrażone w pouczeniu.
Jedynie na marginesie wskazać można, iż skarżąca – zarówno w odwołaniu jak i iw skardze do sądu – wskazywała, że "organ I instancji niezasadnie uznał, że przekroczony został dochód rodzinny w okresie od 1 marca 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. Syn S. J.1 otrzymał bowiem niewielkie wynagrodzenie za miesiąc luty, w kwocie 1849,30 zł, a jego praca była związana z jego przygotowaniem zawodowym w szeroko rozumianej gastronomii". Już z powyższego wynika zatem, iż skarżąca miała świadomość pobierania przez syna wynagrodzenia, które miało wpływ na ustalenie wysokości dochodu rodziny i w konsekwencji przekroczenia progu dochodowego.
Nie sposób zgodzić się także z dalszą argumentacją skargi. Skarżąca podnosi, że pouczenie powinno być adekwatne do obowiązujących przepisów, odnosić się do konkretnie otrzymywanego świadczenia i operować zwrotami zrozumiałymi dla adresata tak, aby mógł je uwzględnić w ocenie własnej sytuacji. Zdaniem Sądu w tym przypadku takie jest właśnie kwestionowane pouczenie. Jak bowiem wskazano już uprzednio wprost stanowi ono o konieczności poinformowania organów o fakcie uzyskania dochodu. Całkowicie nieuzasadniona jest także argumentacja skarżącej, że "zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy, lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia". W tym względzie zauważyć należy raz jeszcze, że pouczenie wprost wskazywało na okoliczność otrzymywania wynagrodzenia. Natomiast fragment wypowiedzi skarżącej sugerujący brak możliwości zapoznania się z pouczeniem, czy też ograniczenie tej możliwości jedynie do momentu składania wniosku jest niezgodny z prawdą, albowiem skarżąca pozostaje w posiadaniu takowego pouczenia – zawarte jest ono w treści decyzji, którą skarżąca otrzymała i w każdej chwili może takowe pouczenie przeczytać. Wbrew twierdzeniom skarżącej do jego zrozumienia nie jest w tym przypadku także potrzebne wykształcenie prawnicze. Wskazane pouczenie jest czytelne i nie ogranicza się li tylko do prostego zacytowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Reasumując, zdaniem Sądu wyjaśnienia skarżącej nie potwierdzają stanowiska, iż w sprawie nie doszło do nienależnego pobrania świadczeń. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem świadczenia rodzinne zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, a skarżąca była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Ustalenia co do nienależności pobranych przez stronę świadczeń obligowały z kolei organ, w świetle art. 30 ust. 1, ust. 2b i ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do orzeczenia ich zwrotu wraz z należnymi odsetkami. Konsekwencją wydania decyzji o uznaniu zasiłku rodzinnego za nienależnie pobrany był z kolei obowiązek zwrotu dodatków do tego świadczenia.
W tym miejscu podkreślić także należy, że treść art. 30 ust. 2b i ust. 8 powoływanej ustawy jest jednoznaczna. Zgodnie z tymi przepisami od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Ponadto, kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Organ zobowiązując do zwrotu tych świadczeń jest powołanymi przepisami związany i winien zgodnie z nim orzec. Decyzji organu I instancji nie sposób zarzucić w tym zakresie naruszenia przepisów prawa.
W świetle zgromadzonego materiału dowodowego i rzetelnie przeprowadzonego postępowania, co znalazło potwierdzenie w argumentacji uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie znajdują uzasadnienia zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Materiał dowodowy został zgromadzony w sposób wyczerpujący, a wydanie rozstrzygnięcia zostało poprzedzone jego obiektywną oceną. Okoliczność, iż ocena ta nie jest tożsama z oceną skarżącej nie świadczy natomiast o naruszeniu zasad postępowania.
Nie został również naruszony art. 107 § 3 k.p.a., określający wymogi konstrukcyjne decyzji administracyjnej, z tego tylko powodu, że nie uwzględnia poglądów przedstawionych przez skarżącą. Zaskarżona decyzja zawiera wszystkie wymagane prawem elementy, a organy w swoich uzasadnieniach szczegółowo odniosły się do wszelkich zarzutów skarżącej. Tylko na marginesie Sąd wskazuje, iż naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. może tylko w wyjątkowych sytuacjach skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Decyzja może być bowiem uchylona w przypadku takich naruszeń prawa procesowego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Ewentualne braki w uzasadnieniu decyzji zasadniczo nie mają wpływu na wynik sprawy.
Z tych wszystkich względów, uznawszy zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.
ds