II SA/Łd 483/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2025-10-08
NSAinneWysokawsa
świadczenie wychowawczeopieka nad dzieckiempiecza bieżącaopieka zastępczaochrona praw dzieckaKonstytucja RPKodeks postępowania administracyjnegoprawo rodzinneZUS

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego osobie sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem, uznając, że literalna interpretacja przepisów nie może stać w sprzeczności z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka.

Skarżąca B.B. domagała się przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko M.R., nad którym sprawowała bieżącą pieczę na mocy postanowienia sądu. Organy ZUS odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że piecza bieżąca nie jest równoznaczna z pieczą zastępczą i nie uprawnia do świadczenia zgodnie z literalnym brzmieniem ustawy. Sąd administracyjny uchylił decyzje organów, stwierdzając, że taka interpretacja narusza konstytucyjną zasadę ochrony praw dziecka i obowiązek państwa zapewnienia pomocy materialnej.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia wychowawczego skarżącej B.B., która sprawowała bieżącą pieczę nad dzieckiem M.R. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego. Organy ZUS odmówiły świadczenia, argumentując, że zgodnie z ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, opiekunem faktycznym uprawnionym do świadczenia jest osoba, która wystąpiła do sądu o przysposobienie dziecka, a piecza bieżąca nie spełnia tego kryterium. Skarżąca podniosła, że jest faktycznym opiekunem dziecka i odmowa świadczenia narusza konstytucyjną zasadę ochrony praw dziecka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał skargę za zasadną. Sąd podkreślił, że przepisy ustawy powinny być interpretowane z uwzględnieniem norm konstytucyjnych i Konwencji o Prawach Dziecka, które nakazują zapewnienie ochrony i pomocy dziecku pozbawionemu opieki rodzicielskiej. Sąd uznał, że zawężanie kręgu uprawnionych do świadczenia wyłącznie do osób ubiegających się o przysposobienie, z pominięciem osób sprawujących bieżącą pieczę na mocy orzeczenia sądowego, jest niezgodne z celem świadczenia i zasadą równego traktowania. Ponadto, sąd wskazał na naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wymogów formalnych decyzji administracyjnej. W związku z tym, uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wykładni prawnej sądu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, osoba sprawująca bieżącą pieczę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądowego jest podmiotem uprawnionym do świadczenia wychowawczego, a odmowa przyznania świadczenia na podstawie literalnej wykładni przepisów narusza konstytucyjną zasadę ochrony praw dziecka.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci powinny być interpretowane z uwzględnieniem norm konstytucyjnych i Konwencji o Prawach Dziecka, które nakazują zapewnienie ochrony i pomocy dziecku pozbawionemu opieki rodzicielskiej. Zawężanie kręgu uprawnionych do świadczenia wyłącznie do osób ubiegających się o przysposobienie, z pominięciem osób sprawujących bieżącą pieczę na mocy orzeczenia sądowego, jest niezgodne z celem świadczenia i zasadą równego traktowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.w.d. art. 2 § pkt 10

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

p.p.w.d. art. 4 § ust. 1 i ust. 2

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 107 § § 1 pkt 4 i 6 oraz § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Pomocnicze

k.p.a. art. 11

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.r.o. art. 96 § § 2

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Konstytucja RP art. 72 § ust. 1 zd. 1 i ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 8

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 32 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Osoba sprawująca bieżącą pieczę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądowego powinna być uprawniona do świadczenia wychowawczego. Literalna wykładnia przepisów ustawy nie może stać w sprzeczności z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka. Naruszenie przepisów k.p.a. dotyczących wymogów formalnych decyzji administracyjnej.

Odrzucone argumenty

Pieczę bieżącą należy odróżnić od pieczy zastępczej, a tylko ta druga uprawnia do świadczenia wychowawczego. Brak wniosku o przysposobienie dziecka wyklucza możliwość przyznania świadczenia wychowawczego.

Godne uwagi sformułowania

Pozbawienie przez organy małoletniego pozostającego pod bieżącą pieczą skarżącej dostępności do świadczenia wychowawczego w oparciu jedynie o literalną wykładnię art. 4 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. nie uwzględnia bowiem istoty tego świadczenia oraz praw wynikających z Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka Niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które z jednej strony faktycznie opiekują się dzieckiem, a z drugiej jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Uzasadnienie decyzji powinno umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ.

Skład orzekający

Agnieszka Grosińska-Grzymkowska

przewodniczący sprawozdawca

Arkadiusz Blewązka

sędzia

Beata Czyżewska

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia wychowawczego w kontekście pieczy bieżącej oraz ochrona praw dziecka w świetle Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem na mocy postanowienia sądu, a nie pieczy zastępczej czy przysposobienia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa porusza ważny społecznie temat ochrony praw dziecka i dostępu do świadczeń socjalnych dla osób sprawujących faktyczną opiekę nad dziećmi, nawet jeśli nie są one formalnie ich opiekunami prawnymi czy adopcyjnymi.

Czy sprawujesz bieżącą pieczę nad dzieckiem? Możesz mieć prawo do świadczenia wychowawczego!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Łd 483/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-10-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Arkadiusz Blewązka
Beata Czyżewska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 11, 107 § 1 pkt 4  6 i § 3, art. 138 § 1 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1576
art. 2 pkt 10, art. 4 ust. 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 8 października 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Asesor WSA Beata Czyżewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 października 2025 roku sprawy ze skargi B.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 4 czerwca 2025 roku znak 010070/680/3193935/2025 postępowanie: [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2025 roku znak 010070/680/3193935/2025 postępowanie: [...]. dc
Uzasadnienie
Decyzją z 4 czerwca 2025 r., znak 010070/680/3193935/2025, postępowanie: [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572) – w skrócie: "k.p.a." – oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1576 ze zm.) – powoływanej jako: "p.p.w.d." – utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z 14 kwietnia 2025 r., znak 010070/680/3193935/2025, postępowanie: [...], w przedmiocie odmowy przyznania B.B. prawa do świadczenia wychowawczego.
Organ II instancji wyjaśnił, że 17 marca 2025 r. B.B. złożyła w ZUS wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko M.R. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Do wniosku wnioskodawczyni dołączyła postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi [...] w Łodzi z 3 marca 2025 r., sygn. akt [...], którym to powierzono jej pieczę bieżącą nad wspomnianym dzieckiem.
Pismem z 2 kwietnia 2025 r. ZUS wezwał stronę do uzupełnienia wniosku o dokumenty potwierdzające, że wskazane dziecko zostało umieszczone w jej pieczy zastępczej. Na udzielenie odpowiedzi na powyższe pismo ZUS wyznaczył termin 14 dni od dnia doręczenia owego pisma.
W odpowiedzi pismem z 9 kwietnia 2025 r. strona nadesłała wyjaśnienia w sprawie między innymi wskazując, że Sąd ustanowił ją opiekunem dziecka i rzeczywiście ponosi koszty utrzymania dziecka więc w jej przekonaniu są to informacje wystarczające do przyznania świadczenia.
W związku z powyższym decyzją z 14 kwietnia 2025 r. ZUS odmówił przyznania stronie prawa do ww. świadczenia, bowiem nie jest ona uprawniona do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze.
W odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji strona ponownie zaznaczyła, że jest faktycznym opiekunem dziecka i jedynie z winy ustawodawcy dziecko zostanie pozostawione bez wsparcia finansowego. W jej ocenie zawężanie grupy osób uprawnionych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które faktycznie opiekują się dzieckiem, ale jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, a pominięcie osób, które na mocy orzeczenia sądu wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem jest niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka.
W toku postępowania odwoławczego na mocy posiadanych dokumentów ustalono, iż powierzona stronie opieka/piecza nad dzieckiem M.R. ma charakter pieczy bieżącej, której powierzenie następuje sądownie na podstawie art. 96 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Organ II instancji zaznaczył, że piecza bieżąca nie jest równoważna z pieczą zastępczą i w znacznej części przypadków powierzana jest osobom spokrewnionym z dzieckiem, a charakter ustanowionej pieczy jest doraźny. Wobec faktu, że sprawowana przez stronę opieka nad dzieckiem M.R. jest wykonywana w ramach pieczy bieżącej organ odwoławczy stwierdził, że nie spełnia ona zapisów art. 4 ust. 2 p.p.w.d., a tym samym nie spełnia warunków do przyznania świadczenia wychowawczego na ww. dziecko.
Na ostateczną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła B.B., wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego dla małoletniego M.R.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że jest faktycznym opiekunem dziecka, które mieszka z nią i jest na jej utrzymaniu. Z winy ustawodawcy może ono zostać pozbawione wsparcia finansowego, ponieważ skarżąca jest opiekunem faktycznym, ale nie złożyła do sądu wniosku o przysposobienie dziecka.
W jej ocenie niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka jest zawężanie grupy osób uprawnionych do otrzymania świadczenia wyłącznie do osób które faktycznie opiekują się dzieckiem, ale jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, a pominięcie osób, które na mocy orzeczenia sądu wykonują pieczę bieżącą nad dzieckiem. Pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego osób, które sprawują bieżącą pieczę nad dzieckiem na mocy postanowienia sądu, pozostaje w sprzeczności z celem świadczenia, którym jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniu jego potrzeb życiowych.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie podtrzymał stanowisko, że piecza bieżąca, to sądowe powierzenie pieczy nad dzieckiem na podstawie art. 96 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, która nie jest równoważna pieczy zastępczej. Natomiast zgodnie z zapisem art. 13 ust. 4 pkt 3 pkt ca) p.p.w.d. powyższa okoliczność powinna być potwierdzona dokumentem w postaci zaświadczenia odpowiednio organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie albo innego organizatora pieczy zastępczej, które potwierdza umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, wraz z datą umieszczenia dziecka, o którym mowa w art. 190 ustawy o pieczy zastępczej o umieszczeniu dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo- terapeutycznej, wraz z datą umieszczenia. Do akt sprawy nie złożono zaświadczenia PCPR potwierdzającego umieszczenie ww. dziecka w pieczy zastępczej skarżącej.
Dodatkowo organ podkreślił, że 24 lutego 2025r. w imieniu Pogotowia Opiekuńczego Nr [...] w Ł. z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na okres 2024/2025 wystąpił K. K. Decyzją z 12 marca 2025 r. Zakład przyznał placówce prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko M.R. na okres od [...] lutego 2025 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 800 zł, a następnie decyzją z 15 kwietnia 2025 r. uchylił prawo za okres od 1 maja 2025 r. do 31 maja 2025 r. wskazując na przejście dziecka do innej placówki opiekuńczo-wychowawczej.
Jednocześnie Prezes Zakładu poinformował, że do wniosku z 23 czerwca 2025 r. o świadczenie wychowawcze na okres 2025/2026 klientka dołączyła zaświadczenie z Centrum Administracyjnego Pieczy Zastępczej w Ł., z którego wynika, że od [...] czerwca 2025 r. dziecko M.R. przebywa u niej w pieczy zastępczej. Z uwagi na powyższe, skarżąca spełnia warunki do przyznania jej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko dopiero od czerwca 2025 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." – sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 4 ust. 1 p.p.w.d., celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Stosownie zaś do art. 4 ust. 2 p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje:
1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo
2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo
3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo
4) dyrektorowi domu pomocy społecznej.
Z kolei w świetle definicji zawartej w art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., opiekunem faktycznym dziecka, jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka.
Dokonując analizy zgromadzonego w kontrolowanej sprawie materiału dowodowego z perspektywy powołanych regulacji należy stwierdzić, że z akt niniejszej sprawy wynika, że z mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi [...] z 3 marca 2025 r., sygn. akt [...], powierzono skarżącej pieczę bieżącą nad dzieckiem M.R..
W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że piecza bieżąca nie jest formą opieki, która w myśl ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uprawnia do ubiegania się o świadczenie wychowawcze na dziecko, nad którym sprawowany jest ten rodzaj pieczy i kierując się literalnym brzmieniem art. 4 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. odmówił skarżącej prawa do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie wychowawcze, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji.
W ocenie Sądu, prezentowane przez organy stanowisko skutkujące odmową przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego, z uwzględnieniem jedynie literalnego brzmienia powołanych przepisów, należy uznać za nieprawidłowe. Pozbawienie przez organy małoletniego pozostającego pod bieżącą pieczą skarżącej dostępności do świadczenia wychowawczego w oparciu jedynie o literalną wykładnię art. 4 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. nie uwzględnia bowiem istoty tego świadczenia oraz praw wynikających z Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka, a tym samym stanowi naruszenie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci mających zastosowanie w kontrolowanej sprawie. Przepisy te powinny być interpretowane z uwzględnieniem norm konstytucyjnych i obowiązków państwa wynikających z ratyfikowanej Konwencji o Prawach Dziecka, w szczególności z uwzględnieniem art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP oraz przepisów wskazanej Konwencji (art. 20, art. 3, art. 27 ust. 3).
W tym aspekcie należy podkreślić, że zgodnie z art. 8 Konstytucji RP, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, zaś jej ust. 2 stanowi, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Stosownie zaś do art. 72 ust. 1 Konstytucji, Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. W myśl z kolei ust. 2 tego artykułu, dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych.
Zauważyć przy tym należy, że zgodnie z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka, dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, nadrzędną zasadą powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji). W rozważanym aspekcie istotny jest również art. 27 ust. 3 Konwencji, który przewiduje, że Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela ugruntowany już w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym, osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której państwo powierzyło bieżącą pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem na mocy orzeczenia sądowego, ma nie tylko prawo skutecznego domagania się pomocy, ale państwo ma obowiązek tę pomoc zapewnić, w tym również pomoc materialną, a więc przynajmniej w zakresie częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które z jednej strony faktycznie opiekują się dzieckiem, a z drugiej jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Regulacja taka pomija bowiem osoby, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem. Należy także podkreślić, że odmowa przyznania świadczenia wychowawczego osobie sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem narusza standardy w zakresie obowiązku równego traktowania podmiotów prawa, o którym mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z zasady równego traktowania wynika nakaz równego, czyli jednakowego traktowania wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się w takim samym stopniu tą samą relewantną cechą. Zróżnicowanie bowiem w traktowaniu podmiotów prawa jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na jasno sformułowane obiektywne kryterium. Kryterium to musi mieć charakter relewantny, czyli pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma. Należy stwierdzić, że tego właśnie wymogu nie spełnia kryterium przyjęte przez ustawodawcę w art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., albowiem pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego, tych które na mocy orzeczenia sądu sprawują bieżącą pieczę nad dzieckiem pozostaje w sprzeczności z celem tej ustawy i celem świadczenia wychowawczego, którym jest częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Stąd też wprowadzając odstępstwo od zasady równości ustawodawca nie może się tylko ograniczyć do jasnego (w sensie językowym) sformułowania kryterium, ale przede wszystkim przyjęte kryterium musi pozostawać w bezpośrednim związku z celem przyjętej regulacji (por. wyroki: NSA z 27 sierpnia 2019 r., I OSK 2707/17; NSA z 1 sierpnia 2019 r., I OSK 202/19; NSA z 1 sierpnia 2019 r., I OSK 203/19; WSA w Łodzi z 16 października 2018 r., II SA/Łd 533/18; WSA w Krakowie z 29 listopada 2017 r., III SA/Kr 1140/17; WSA w Łodzi z 14 września 2017 r., II SA/Łd 566/17; WSA w Łodzi z 12 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 27/24; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").
W dalszej kolejności podkreślić należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 107 § 1 pkt 4 i 6 oraz § 3 k.p.a. Przepisy te określają elementy decyzji administracyjnej, do których zalicza powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Tymczasem w decyzji z 14 kwietnia 2025 r. organ I instancji w ramach podstawy prawnej wskazał ogólnie ustawę o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, natomiast organ odwoławczy w podstawie zaskarżonej decyzji wskazał jedynie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d., zapominając całkowicie o materialnoprawnej podstawie rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. Zawarte w decyzji organu I instancji, jak i w zaskarżonej decyzji, uzasadnienie faktyczne nie odpowiada przy tym wymogom powołanego art. 107 § 3 k.p.a.
Biorąc pod uwagę powyższe uchybienia, Sąd uznał za konieczne przypomnieć, że na tle powołanego 107 § 3 k.p.a. w orzecznictwie sądów administracyjnych zostały sformułowane cechy prawidłowo sporządzonego uzasadnienia decyzji (dobrego uzasadnienia), do których zaliczono: logiczny związek oraz zgodność z rozstrzygnięciem i jego treścią, brak wywodów sprzecznych lub rozbieżnych z rozstrzygnięciem, ścisłość i dokładność wywodów, ich zwięzłość i prostota ujęcia oraz kompletność motywów (zob. np. wyroki: WSA w Gdańsku z 13 kwietnia 2005 r., II SA/Gd 3959/01; WSA w Poznaniu z 30 listopada 2010 r., III SA/Po 499/10 – dostępne w CBOSA).
Podzielając powyższy pogląd, Sąd w składzie niniejszym zwraca uwagę, że organ prowadzący postępowanie nie może zapominać, że w motywach decyzji zgodnie z wymogami powołanego art. 107 § 3 k.p.a. powinien przedstawić ustalony stan faktyczny i prawny sprawy, przeanalizować i ocenić dowody, którymi dysponuje, wskazać, które z nich posiadają wartość dowodową, a którym odmawia wiarygodności i mocy dowodowej. Funkcją uzasadnienia jest bowiem przekonanie strony, że wyrażone przez nią stanowisko w sprawie, w tym stanowisko zawarte w odwołaniu, zostało wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygniecie, to że przyczyną tego są istotne powody. Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ. Jednocześnie treść uzasadnienia powinna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia, oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji wydawanej przez organ odwoławczy powinno nadto zawierać szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wymogów tych nie spełnia, co także dowodzi wadliwości zaskarżonej decyzji z powodu naruszeń przepisów postępowania administracyjnego - art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Powyższe wskazuje, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja ZUS zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania - tj. art. 107 § 1 pkt 4 - 6 i § 3 w związku z art. 11 k.p.a., zaś w przypadku decyzji organu odwoławczego doszło także do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji I instancji pomimo przysługujących organowi uprawnień reformatoryjnych wynikających z art.138 § 1 pkt 2 k.p.a.
Jednocześnie Sąd nie dopatrzył się podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uwzględni powyższą ocenę prawną, uznając, że w okolicznościach faktycznych sprawy, skarżąca sprawując pieczę bieżącą nad dzieckiem M. R. co do zasady jest podmiotem uprawnionym do wystąpienia z żądaniem przyznania świadczenia wychowawczego i oceni spełnienie pozostałych przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie tego świadczenia.
Organ będzie miał przy tym na uwadze, że wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego został złożony na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. W aktach sprawy znajduje się natomiast zaświadczenie Dyrektora Centrum Administracyjnego Pieczy Zastępczej w Ł. z [...] lutego 2025 r., z którego wynika, że M.R. jest wychowankiem Pogotowia Opiekuńczego Nr [...] w Ł. od [...] lutego 2025 r.
Ponadto w z akt sprawy wynika, że decyzją ZUS z 12 marca 2025 r., znak 010070/680/2521709/2025, postępowanie: [...], przyznano Dyrektorowi Pogotowia Opiekuńczego Nr [...] w Ł. świadczenie wychowawcze na ww. dziecko od [...] lutego do 31 maja 2025 r. Decyzja ta została jednak uchylona decyzją ZUS z 15 kwietnia 2025 r. (pod tym samym znakiem i nr postępowania) w części przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 do 31 maja 2025 r. w związku z przejściem dziecka do innej placówki opiekuńczo wychowawczej.
Dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia niezbędne jest zatem ustalenie, w jakim okresie skarżąca sprawowała faktyczną opiekę w ramach pieczy bieżącej, a w jakim opieka ta sprawowana była przez inny podmiot.
Z powyższych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI