II SA/GD 952/24

II SA/Gd 952/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-03-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Diana Trzcińska
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 156 par. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 marca 2025 r. sprawy ze skargi I. C., A. D. C. oraz D. C. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 21 czerwca 2024 r., nr NSP-VIII.7581.1.10.2024.DL w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.
Uzasadnienie
I. C., A. C. i D. C. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego, którą utrzymano w mocy decyzję Starosty Starogardzkiego o umorzeniu postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
W dniu 10 sierpnia 2004 r. A. C. wystąpił do Starostwa Powiatowego w Starogardzie Gdańskim i do Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w Gdańsku z wnioskiem o odszkodowanie za grunt i zabudowania zabrane pod drogę krajową nr [...] w B. Uzupełniając swój wniosek, pismem z dnia 27 października 2004 r., A. C. potwierdził, iż jego nieżyjący rodzice J. i B. C. nie otrzymali i nie odebrali żadnej rekompensaty za zabrane pod drogę krajową - 17 arów ziemi oraz leżące na niej zabudowania, to jest budynek mieszkalny i kuźnię.
Decyzją z dnia 4 kwietnia 2005 r. nr GG.V-7010/29/2004-05, Starosta Starogardzki, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, orzekł o umorzeniu postępowania z wniosku A.C. o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W uzasadnieniu Starosta stwierdził, że decyzja z 1956 r. o przyznaniu odszkodowania jest prawomocna, tak więc zachodzi przesłanka z art. 105 § 1 k.p.a. Organ wskazał również, iż w stosunku do J. C. orzeczono o odszkodowaniu w wysokości "7.3 6,37 zł".
Decyzją z dnia 1 czerwca 2005 r. nr RR-GK.III/JW/7724-70/05 Wojewoda Pomorski utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty, wskazując m.in., iż w orzeczeniu z dnia 3 września 1956 r. przyznano J. C. odszkodowanie w kwocie 7 346,37 zł.
Pismem z dnia 31 lipca 2017 r. A. C. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia odszkodowawczego w części dotyczącej pkt. 5 i decyzji odszkodowawczej zmieniającej w części dotyczącej pkt 5. Decyzją z dnia 23 listopada 2018 r. nr DO.4.6613.57.2017.MGIK:817478 Minister Inwestycji i Rozwoju odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia odszkodowawczego w ww. części. W uzasadnieniu decyzji Minister stwierdził m.in., że jego zdaniem w treści orzeczenia z 4 grudnia 1953 r. w wyniku błędu maszynowego, powstałego przy przepisywaniu treści rozstrzygnięcia na maszynie pisarskiej, ominięto w kwocie przyznanego stronie odszkodowania, tj. w kwocie 7316,37 zł cyfrę 1. W miejscu, w jakim powinna znajdować się ta cyfra pozostało wolne miejsce (względnie pozostałość po słabo odbitej cyfrze). Powyższy błąd pisarski podlega jednak konwalidacji w trybie sprostowania (art. 113 § 1 k.p.a.), gdyż ma charakter oczywistej omyłki.
Wyrokiem z dnia 29 marca 2019 r. sygn. IV SA/Wa 197/19 WSA w Warszawie oddalił skargę. Natomiast wyrokiem z dnia 23 lipca 2020 r. sygn. I OSK 3102/19 NSA uchylił wyrok WSA w Warszawie oraz decyzję Ministra. W uzasadnieniu NSA wyjaśnił, że w orzecznictwie NSA oraz piśmiennictwie jednolicie przyjmuje się, że nie podlegają sprostowaniu w trybie określonym w art. 113 § 1 k.p.a. błędy i omyłki istotne, w szczególności takie które mają wpływ na zakres przyznanych uprawnień. Zatem usunięcie wady powstałej w wyniku podania w decyzji nieprawidłowej kwoty odszkodowania może nastąpić wyłącznie w drodze decyzji administracyjnej. W konsekwencji sprostowanie kwoty przyznanego J. C. odszkodowania objętego orzeczeniem odszkodowawczym z dnia 4 grudnia 1953 r. skutkowałaby zmianą rozstrzygnięcia co do istoty, a to wykracza poza materię uregulowaną w art. 113 § 1 k.p.a. Kwota przyznanego odszkodowania nie może być bowiem traktowana jako "oczywista omyłka", lecz błąd merytoryczny, którego nie można sprostować. Ponadto NSA podkreślił, że w sprawie brak jakichkolwiek dowodów potwierdzających tezę organu, że w wyniku błędu maszynowego powstałego przy przepisywaniu treści rozstrzygnięcia na maszynie pisarskiej ominięto w kwocie przyznanego stronie odszkodowania, tj. w kwocie 7 316,37 zł cyfrę 1. Ponownie rozpoznając sprawę Minister wziął pod uwagę zmiany przepisów k.p.a. z 2021 r., zgodnie z którymi stwierdzenie nieważności wyżej wymienionych rozstrzygnięć nie jest obecnie możliwe.
W dniu 30 listopada 2021 r. do Starosty Starogardzkiego wpłynął wniosek A. C., reprezentowanego przez radcę prawnego, z dnia 24 listopada 2021 r. o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości położnej w gminie Z., oznaczonej jako dawna parcela nr [...] zapisana w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Starogardzie Gdańskim [...] o pow. 680 m2 oraz jako dawne parcele nr [...] i nr [...], zapisane w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Starogardzie Gdańskim [...] o łącznej pow. 199 m2 - stanowiących byłą własność J. C.
We wniosku wskazano, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało ustalone w należytej wysokości, gdyż z treści orzeczenia odszkodowawczego nie sposób ustalić, jaka jest kwota odszkodowania. W konsekwencji, odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość niewątpliwie nie zostało ustalone w należytej wysokości. Ponadto podkreślono, że ani była właścicielka nieruchomości J. C., ani wnioskodawca, jako jej następca prawny, nigdy nie otrzymali odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W konsekwencji obecnie Starosta Starogardzki powinien ponownie wyliczyć i ustalić należne odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość biorąc pod uwagę obecne przepisy, a stan nieruchomości z daty wywłaszczenia nieruchomości.
We wniosku wskazano również, że Minister Rozwoju Pracy i Technologii będzie ponownie - po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lipca 2020 r. sygn. I OSK 3102/19 - rozpatrywał sprawę z wniosku z dnia 31 lipca 2017 r. A. C. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 4 grudnia 1953 r. nr A0 I 5/44/50 w części dotyczącej przyznania odszkodowania w wysokości 7.316.37 zł, za nieruchomości położone w gminie Z. oznaczone jako parcela nr [...], zapisana w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Starogardzie Gdańskim [...] o pow. 680 m2 oraz parcele nr [...] i nr [...] zapisane w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Stargardzie Gdańskim [...] o łącznej pow. 199 m2, stanowiące własność J. C. (pkt 5 orzeczenia) oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 3 września 1956 r. nr SWS II w 1/44/56 zmieniającej ww. orzeczenie odszkodowawcze w części dotyczącej pkt. 5.
Pismem z dnia 13 grudnia 2021 r. Starosta Starogardzki wezwał pełnomocnika wnioskodawcy do uzupełnia braków formalnych wniosku. W odpowiedzi w dniu 24 stycznia 2022 r. do Starosty Starogardzkiego wpłynęło pismo pełnomocnika wnioskodawcy, do którego załączono wymagane dokumenty. Ponadto wskazano, że Minister wciąż nie wydał decyzji w sprawie oraz że z informacji uzyskanych w Ministerstwie wynika, iż decyzja w tej sprawie zostanie wydana do końca lutego 2022 r. Nadto w piśmie wniesiono, z ostrożności procesowej, na zasadzie art. 98 § 1 k.p.a., o zawieszenie niniejszego postępowania wszczętego wnioskiem z dnia 24 listopada 2021 r. Dodatkowo pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, iż w jego ocenie żądanie przez organ nadesłania dokumentów wskazanych w wezwaniu z dnia 13 grudnia 2021 r. nie stanowi braków formalnych w rozumieniu art. 64 § 2 k.p.a.
Postanowieniem z dnia 17 lutego 2022 r. Starosta zawiesił postępowanie o ustalenie odszkodowania, gdyż rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależało od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Ministra Rozwoju Pracy i Technologii.
W dniu 4 kwietnia 2022 r. do Starosty wpłynęło pismo Ministerstwa Rozwoju i Technologii z dnia 1 kwietnia 2022 r., w którym poinformowano, że postępowanie z wniosku A. C. o stwierdzenie nieważności: orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 4 grudnia 1953 r. nr A0 15/44/50 - w części dotyczącej przyznania odszkodowania na rzecz J. C. w kwocie 7.316.37 zł za nieruchomość oznaczoną jako parcele nr [..]-[...], zapisane w ks. wiecz. [..]-[..], wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 17 stycznia 1951 r. nr A.O.I-5/44/50 (pkt 5 orzeczenia) oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 3 września 1956 r. nr SWS II w 1/44/56 zmieniającej (na skutek wznowienia postępowania) ww. orzeczenie odszkodowawcze z dnia 4 grudnia 1953 r. przez sprostowanie nazwisk właścicieli hipotecznych nieruchomości - w części dotyczącej pkt. 5 decyzji orzekającego o przyznaniu odszkodowania za ww. nieruchomości na rzecz J. C. w kwocie 7.316,37 zł. – uległo umorzeniu z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r. Tym samym przedmiotowe postępowanie zostało zakończone.
W dniu 9 maja 2022 r. do Starosty wpłynęło pismo pełnomocnika wnioskodawcy z dnia 4 maja 2022 r., przy którym nadesłał poświadczone za zgodność ww. pismo Ministra Rozwoju i Technologii oraz zawnioskował o podjęcie zawieszonego postępowania. Wobec ustania przyczyny zawieszenia Starosta Starogardzki postanowieniem z dnia 18 maja 2022 r. podjął zawieszone postępowanie o ustalenie odszkodowania.
W dniu 30 sierpnia 2022 r. do Starosty wpłynęło pismo wnioskodawcy z dnia 28 sierpnia 2022 r., przy którym pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o zawieszenie niniejszego postępowania wobec wniesienia przez niego wniosku z dnia 27 sierpnia 2022 r. o zmianę, na podstawie art. 155 k.p.a., orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 4 grudnia 1953 r. o odszkodowaniu za wywłaszczenie nieruchomości w Z. i decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 3 września 1956 r. (tj. sprawy prowadzonej pod nr GG-V.683.19.2022). Wnioskodawca umotywował swój wniosek tym, że w związku ze zmianami przepisów k.p.a. stwierdzenie nieważności wyżej wymienionych rozstrzygnięć nie było już jednak możliwe. Z orzeczenia odszkodowawczego i decyzji odszkodowawczej w żaden sposób nie można wywnioskować, czy i w jakiej kwocie zostało przyznane odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, co przemawia za słusznym interesem wnioskodawcy. Odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość stanowiącą byłą własność J. C. niewątpliwie nie zostało ustalone w należytej (a właściwie w jakiejkolwiek) wysokości. Ani była właścicielka nieruchomości J. C., ani wnioskodawca, jako jej następca prawny, nigdy nie otrzymali odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Słuszny interes wnioskodawcy, jako spadkobiercy byłej właścicielki nieruchomości, polega na tym, że za utratę własności nieruchomości należy mu się odszkodowanie. Ponadto, drugim wnioskiem z dnia 27 sierpnia 2022 r. wnioskodawca wniósł o uchylenie, na podstawie art. 154 k.p.a., decyzji Starosty Starogardzkiego z dnia 4 kwietnia 2005 r. nr GG.V-7010/29/2004-05 umarzającej postępowania o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (tj. sprawy prowadzonej pod nr GG-V.683.18.2022).
Starosta Starogardzki postanowieniem z dnia 13 września 2022 r. zawiesił postępowanie o ustalenie odszkodowania, gdyż rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależało od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnień wstępnych przez Starostę Starogardzkiego w sprawach nr GG-V.683.18.2022 i GG-V.683.19.2022.
Decyzją z dnia 30 grudnia 2022 r. nr GG-V.683.18.2022 Starosta odmówił uchylenia na podstawie art. 154 k.p.a. decyzji Starosty z dnia 4 kwietnia 2005 r. nr GG.V-7010/29/2004-05 o umorzeniu postępowania o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Rozstrzygnięcie to nie było przedmiotem odwołania.
Decyzją z dnia 30 grudnia 2022 r. nr GG-V.683.19.2022, Starosta orzekł o odmowie zmiany, na podstawie art. 155 k.p.a., orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 4 grudnia 1953 r. o odszkodowaniu za wywłaszczenie nieruchomości oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 3 września 1956 r. zmieniającej wyżej wymienione orzeczenie poprzez sprostowanie hipotecznych właścicieli nieruchomości - w części przyznającej J. C. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość (parcele nr: [..]-[..]) w ten sposób, że odszkodowanie za wyżej wymienioną nieruchomość zostanie przyznane w wysokości wynikającej z przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
W dniu 7 lutego 2023 r. do Starosty wpłynęło pismo wnioskodawcy z dnia 1 lutego 2023 r., w którym wniósł o wznowienie postępowania zawieszonego we wrześniu 2022 r. Postanowieniem z dnia 23 lutego 2023 r. Starosta Starogardzki odmówił podjęcia na żądanie strony zawieszonego postępowania w sprawie z wniosku A. C. z dnia 24 listopada 2021 r. o ustalenie odszkodowania, gdyż nie ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania. Przyczyną tej odmowy był fakt, że pełnomocnik wnioskodawcy wniósł odwołanie od ww. decyzji Starosty Starogardzkiego nr GG-V.683.19.2022 z dnia 30 grudnia 2022 r. do Wojewody Pomorskiego i postępowanie odwoławcze nie zostało zakończone.
W dniu 27 lipca 2023 r. do Starosty wpłynęła decyzja Wojewody Pomorskiego nr NSP-VIII.7581.1.28.2023.DL z dnia 26 lipca 2023 r., w której utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję Starosty Starogardzkiego nr GG-V.683.19.2022 z dnia 30 grudnia 2022 r. W piśmie z dnia 16 sierpnia 2023 r. pełnomocnik wnioskodawcy oświadczył, że nie będzie wnosić skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku od ww. decyzji Wojewody Pomorskiego. W dniu 28 września 2023 r. wpłynęło pismo Wojewody z dnia 25 września 2023 r., przy którym zwrócono akt sprawy nr GG-V.683.19.2022 oraz poinformowano, że strony nie wniosły skargi na decyzję wydaną w postępowaniu odwoławczym. W konsekwencji należało uznać, że sprawa prowadzona pod nr GG-V.683.18.2022 została zakończona ostateczną decyzją Starosty Starogardzkiego z dnia 30 grudnia 2022 r. oraz sprawa prowadzona pod nr GG-V.683.19.2022 została zakończona ostateczną i prawomocną decyzją Wojewody Pomorskiego nr NSP-VIII.7581.1.28.2023.DL z dnia 26 lipca 2023 r.
Starosta Starogardzki postanowieniem z dnia 2 października 2023 r. podjął z urzędu zawieszone postępowanie o ustalenie odszkodowania.
Zawiadomieniem z dnia 19 października 2023 r. organ, działając na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. poinformował pełnomocnika strony o zgromadzeniu materiału dowodowego umożliwiającego wydanie decyzji w niniejszej sprawie, wskazując miejsce oraz termin do zapoznania się i zgłoszenia ewentualnych uwag bądź zastrzeżeń. Pełnomocnik wnioskodawcy nie skorzystał z w/w możliwości w terminie określonym w tym zawiadomieniu.
Decyzją z dnia 21 listopada 2023 r. nr GG-V.6820.87.2018 Starosta Starogardzki umorzył postępowanie w całości jako bezprzedmiotowe.
W uzasadnieniu decyzji organ przypomniał stan sprawy, a następnie, że w zakresie własności nieruchomości objętej wnioskiem A. C. z dnia 24 listopada 2021 r. ustalono, że w dawnej księdze wieczystej nr [..] prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w S. dla nieruchomości położonej w B., obejmującej działki nr [..] i [..] obszaru 760 m2, jako właściciel wpisana była J. C.; w dawnej księdze wieczystej nr [..] prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne dla nieruchomości położonej w B., obejmującej działki nr [..] i [..] obszaru 0,2199 ha, jako właściciel wpisana była J. C.
Postanowieniem sygn. akt I Ns 159/89 z dnia 27 kwietnia 1989 r. Sąd Rejonowy w Starogardzie Gdańskim postanowił stwierdzić, że spadek po zmarłej J. C. na podstawie ustawy nabył syn A. C. w całości oraz stwierdził, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne w B. składające się z działek: 0,0760 ha księga wieczysta [..], o obszarze 0,2199 ha księga wieczysta [..], o obszarze 0,2730 ha księga wieczysta [..] i udział 1/2 w działce o obszarze 0,4700 ha księga wieczysta KW Nr [..], zapisanej PBN w S. nabył syn A. C. w całości.
Aktem notarialnym - umową sprzedaży z dnia 30 listopada 1989 r. Rep. A nr [..] Państwowego Biura Notarialnego w S. A.C. sprzedał odziedziczone po zmarłej matce nieruchomości wskazane w ww. postanowieniu na rzecz małżonków A. i A. C. W następstwie zawarcia ww. umowy zamknięto księgi wieczyste [..], [..] i po połączeniu nieruchomość zapisano w nowo założonej w dniu 11 grudnia 1989 r. księdze wieczystej nr [..] z wpisem nabywców jako właścicieli nieruchomości. W dniu 16 listopada 2006 r. w wyniku sprostowania oznaczenia nieruchomość zapisanej w księdze wieczystej nr [..] (obecnie nr [..]) ujawniono w niej działkę nr [..] o pow. 0,1659 ha w obrębie B.
Ostateczną decyzją nr WG.VI/MK/7723-DR-17/03/03/09/10 z dnia 11 maja 2010 r. Wojewoda Pomorski stwierdził, że z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa przeszła na własność Skarbu Państwa nieruchomość stanowiąca działkę nr [..] o pow. 0,1659 ha, zapisaną w księdze wieczystej nr [..], położona w gminie Z., obręb B., zajętą pod drogę krajową, a będącą własnością A. C. i A. C. na prawach wspólności ustawowej. W dniu 8 lipca 2010 r. odłączono działkę nr [..] o pow. 0,1659 ha w obrębie B. z księgi wieczystej nr [..] i dla niej założono księgę wieczystą nr [..] z wpisem własności na rzecz Skarbu Państwa - Starosty Starogardzkiego. W dniu 13 września 2018 r. w dziale II księgi wieczystej nr [..] w miejsce Skarbu Państwa - Starosty Starogardzkiego wpisano Skarb Państwa - Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad.
Pismem z dnia 22 czerwca 2022 r. Archiwum Państwowe w Gdańsku poinformowało, iż w wyniku dokonanych poszukiwań w ewidencji odnaleziono dokumentację postępowania wywłaszczeniowego nr AO I 5/44/50 i jest ona przechowywana w Archiwum Państwowym w Gdańsku w zespole akt: Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku (sygn. akt APG 1280/4976 strony 3-118). W zachowanej archiwalnej dokumentacji znajdują się m. in.: (1) orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku nr B.O.I.5/44/50 z dnia 17 stycznia 1951 r.; (2) orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku nr A0 I 5/44/50 z dnia 4 grudnia 1953 r.; (3) decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku nr SWS II w 1/44/56 z dnia 3 września 1956 r.
Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku nr z dnia 17 stycznia 1951 r. wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa - Ministerstwa Komunikacji na cele użyteczności publicznej nieruchomości położone w gminie Z.m.in. w pkt. 6 "z parceli nr [..] zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Starogardzie Gdańskim [...] o pow. 680 m2 stanowiącej własność Ob. C. J." oraz w pkt. 8 "z parcel nr [..] i nr [..], zapisane w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Starogardzie Gdańskim [..] o łącznej pow. 199 m2, stanowiącej własność Ob. C. J.". W rozstrzygnięciu wskazano, że wywłaszczone nieruchomości były zajęte w czasie okupacji na rozbudowę drogi publicznej. Nie dokonano odłączenia wywłaszczonych ww. orzeczeniem części nieruchomości z dawnych ksiąg wieczystych nr [..] i nr [..].
Następnie Starosta przypomniał, że ww. orzeczenia było wydane na podstawie przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem (Dz. U. RP z 1934 r., nr 86, poz. 776) oraz dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U RP z 1948 r., nr 20, poz. 138). Rozporządzenie to zostało uchylone na mocy art. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 25), który stanowił, iż tracą moc wszystkie przepisy dotychczasowe w sprawach, dotyczących wywłaszczenia nieruchomości, a w szczególności rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym. Art. 6 tej ustawy stanowił, że postępowanie wywłaszczeniowe, prowadzone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 r. (Dz. U. R. P. z 1948 r. Nr 20, poz. 138 i z 1949 r. Nr 65, poz. 527) lub na podstawie art. 55 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. (Dz. U. R P. z 1934 r. Nr 86, poz. 776 i z 1939 r. Nr 31, poz. 205), będzie prowadzone dalej na tej samej podstawie aż do wydania ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu z tym, że odwołania będą rozpatrywane przez odwoławcze komisje wywłaszczeniowe. Przepis art. 8 stosuje się odpowiednio. Natomiast zgodnie z art. 7 ust. 1 tej ustawy nie zakończone ostatecznie postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania w sprawach, wymienionych w art. 5 i 6, będzie prowadzone dalej na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz. U. R. P. Nr 27, poz. 197 i Nr 55, poz. 438) zarówno co do wysokości i trybu ustalenia odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania.
Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 i dekret o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych zostały uchylone na mocy art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70), która weszła w życie w dniu 5 kwietnia 1958 r. Zgodnie z art. 48 ust. 1 tej ustawy postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze nie zakończone będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przepadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych.
Orzeczeniem z dnia 4 grudnia 1953 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku orzekło o przyznaniu obywatelom w nim wymienionym jako właścicielom ujawnionym w księdze wieczystej /właścicielom ustalonym w trybie art. 26 powołanego dekretu/ odszkodowania za wywłaszczone prawomocnym orzeczeniem z dnia 17 stycznia 1951 r. nieruchomości położonych na terenie gm. Z. W pkt. 5 ww. orzeczenia wymieniono oznaczenie wywłaszczonej nieruchomości: parcele [..]-[..] o powierzchni 879 m2; obok tego zapisu wymieniono właściciela C. J. /szacunek obejmuje i dom mieszkalny ze wskazaniem sumy ustalonego odszkodowania w zł 7.316,37 oraz wskazaniem oznaczenia zapisu w księdze wieczystej tom [..]-[..]. Decyzją z dnia 3 września 1956 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku wznowiło postępowanie wywłaszczeniowe i zmieniło ww. orzeczenie Prezydium  Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 4 grudnia 1953 r. przez sprostowanie hipotecznych właścicieli nieruchomości oraz podawało właściwy tekst orzeczenia. W pkt. 5 orzeczenia zawartego w tej decyzji wskazano takie samo odszkodowanie dla właściciela wywłaszczanej nieruchomość C. J. Ww. orzeczenie oraz ww. decyzja zostały wydane na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. nr 4, poz. 31) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. nr 52, poz. 339). Z powyższej opisanych dokumentów i przepisów stanowiących podstawę ich wydania wynika, że nastąpiło pozbawienie prawa własności J. C. do części nieruchomości w zapisanych w księgach wieczystych Sądu Powiatowego w Starogardzie Gdańskim tom [..]-[..] oraz że za to wywłaszczenie zostało na jej rzecz ustalone odszkodowanie. W tej sytuacji nie sposób zgodzić się z twierdzeniami zawartymi we wniosku, iż należy ustalić odszkodowanie za to wywłaszczenie.
We wniosku z dnia 24 listopada 2021 r. o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości określono bowiem podstawę żądania wnioskodawcy wskazując art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 128 ust. 1 i 134 ustawy o gospodarce nieruchomościami (dalej jako u.g.n.). Starosta przypomniał, że normy art. 128 i 134 u.g.n. mają zastosowanie przy wywłaszczeniach dokonywanych po wejściu w życie przedmiotowej ustawy, natomiast art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. został wprowadzony do ustawy w celu uregulowania kwestii wywłaszczenia nieruchomości bez odszkodowania w sprawach, w których przepisy leżące u podstaw wywłaszczenia przewidywały pozbawienie praw do nieruchomości za odszkodowaniem. Zatem, w ocenie Starosty przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Powołując się na orzecznictwo organ wskazał, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma charakter jedynie procesowy. Przepis ten został wprowadzony do u.g.n. nowelą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492), która weszła w życie z dniem 22 września 2004 r. W uzasadnieniu jej projektu podkreślono, że "nowa regulacja dotyczy sytuacji, gdy wywłaszczenie już nastąpiło, ale bez ustalenia odszkodowania lub gdy nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego bez decyzji o wywłaszczeniu, np. z mocy prawa. W takich sytuacjach będzie wydawana odrębna decyzja tylko w sprawie odszkodowania (wywłaszczenie bowiem już nastąpiło), na co obecnie obowiązujące przepisy nie zezwalają. Propozycja ta pozwoli na rozwiązywanie konkretnych występujących problemów i umożliwi w ww. przypadkach realizację konstytucyjnej zasady słusznego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości." W związku z tym początkowo w orzecznictwie sądowoadministarcyjnym kwestią sporną pozostawało przede wszystkim to, czy przepis ten ma również zastosowanie do stanów faktycznych, zaistniałych przed dniem jego wejścia w życie. W ostatnich latach przeważył jednak pogląd, przemawiający za taką możliwością. Nie oznacza to jednak, że omawiany przepis może stanowić samodzielną podstawę do wydawania aktualnie merytorycznej decyzji o ustaleniu odszkodowania w każdym przypadku, w którym w okresie obowiązywania poprzedniego ustroju społeczno-politycznego doszło do pozbawienia byłego właściciela nieruchomości jej własności bez zrekompensowania mu w jakikolwiek sposób powstałej z tego tytułu szkody. Zatem dla zastosowania przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanu, jaki zaistniał w przeszłości, konieczne jest by pozbawienie prawa własności do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania nastąpiło mimo, że obowiązujące w tym czasie przepisy przewidywały jednak obowiązek przyznania stosownego odszkodowania. Co więcej, pogląd taki został wyrażony w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OPS 1/20, w którym stwierdzono, że dyspozycją art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest objęta wyłącznie taka sytuacja, gdy nastąpiło pozbawienie właściciela praw do nieruchomości, bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.
W ocenie Starosty niniejsza sprawa o ustalenie odszkodowania stała się bezprzedmiotowa bowiem roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości J.C. zostało rozpoznane w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 4 grudnia 1953 r., zmienionym decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 3 września 1956 r. Zatem wnioskodawcy, będącemu spadkobiercą byłego właściciela wywłaszczonej nieruchomości, nie przysługuje kolejne roszczenie w zakresie sprawy już rozpoznanej i dotyczącej tej samej nieruchomości. Ww. akty administracyjne nadal pozostają w obrocie prawnym i w nich ustalono odszkodowania za przedmiotowe wywłaszczenie zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa. Ponadto Starosta nie jest uprawniony w niniejszym postępowaniu do dokonywania ustaleń lub oceny poprawności w zakresie "należytej wysokości" kwoty odszkodowania ustalonego przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku czy też kwestii związanych z jego wypłatą.
Następnie Starosta odniósł się do tego, że pełnomocnik wnioskodawcy opisał liczne działania wnioskodawcy mające ma celu zmianę lub wyeliminowanie opisanych aktów administracyjnych z obrotu prawnego w następstwie stwierdzenie ich nieważności w zakresie odszkodowania ustalonego na rzecz J.C. za wywłaszczenie nieruchomości. Sprawy z wniosków składanych przez A.C. w sprawach zakończyły się rozstrzygnięciami niekorzystnymi dla wnioskodawcy. Przywoływana we wniosku z dnia 24 listopada 2021 r. o ustalenie odszkodowania konstytucyjna zasada słusznego odszkodowania została wprowadzona po zmianie sytemu komunistycznego w 1989 r. Starosta nie podziela wskazanego we wniosku poglądu, iż w myśl obowiązującej konstytucyjnej zasady słusznego odszkodowania konieczne jest ponowne ustalenie odszkodowania w niniejszej sprawie w trybie art. 129 ust. 3 pkt 5 u.g.n. pomimo pozostającego w obrocie prawnym orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 4 grudnia 1953 r. zmienionego decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 3 września 1956 r. Na potwierdzenie powyższego Starosta przywołał orzecznictwo. Wywłaszczenie nieruchomości J. C. było dokonane w czasie poprzednio obowiązującego ustroju socjalistycznego, w którym obowiązywały przepisy prawa związane z procedurą ustalenia odszkodowań za wywłaszczane na rzecz Państwa nieruchomości. Przepisy te przewidywały wywłaszczenie za odszkodowaniem i zostało ono ustalone. Również wartość nieruchomości w owym czasie była określana w zupełnie inny sposób niż na gruncie obecnie obowiązujących przepisów u.g.n. i nie można zaistniałego stanu faktycznego przenieść do orzekania na podstawie obecnie obowiązujących reguł ustalania odszkodowań, gdyż nie uchwalono przepisów to umożliwiających.
Powyższe potwierdza też decyzja Wojewody Pomorskiego z dnia 26 lipca 2023 r., w której utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję Starosty Starogardzkiego z dnia 30 grudnia 2022 r. W ww. decyzji Starosta Starogardzki orzekł o odmowie zmiany, na podstawie art. 155 k.p.a., orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 4 grudnia 1953 r. o odszkodowaniu za wywłaszczenie nieruchomości położonych w Z. oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 3 września 1956 r. zmieniającej to orzeczenie poprzez sprostowanie hipotecznych właścicieli nieruchomości - w części przyznającej J. C. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość (parcele nr: [..]-[..] w ten sposób, że odszkodowanie za wyżej wymienioną nieruchomość zostanie przyznane w wysokości wynikającej z przepisów u.g.n.
Po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawcy decyzją z dnia 21 czerwca 2024 r. nr NSP-VIII.7581.1.10.2024.DL Wojewoda Pomorski utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty Starogardzkiego.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przypomniał stan sprawy, przywołał art. 105 § 1 k.p.a. będący podstawą wydania zaskarżonej decyzji Starosty i powołując się na doktrynę przypomniał, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Umorzenie postępowania polega na jego przerwaniu, uchyleniu wszystkich dokonanych w nim czynności oraz orzeczeniu o dalszym jego nie prowadzeniu. Umorzenie postępowania zamyka drogę do konkretyzacji praw lub obowiązków stron i kończy bieg postępowania w danej instancji administracyjnej.
Następnie Wojewoda powołał się na orzecznictwo i przypomniał, że w postępowaniu administracyjnym niedopuszczalne jest ponowne rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji merytorycznej, jeżeli wcześniej sprawa tożsama została rozstrzygnięta decyzją ostateczną i decyzja ta nie została następnie uchylona, czy też zmieniona w prawem przewidziany sposób. Prowadziłoby to do naruszenia obowiązującej również w postępowaniu administracyjnym zasady res iudicata. Umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracji, ani tym bardziej pozostawione do uznania organu - organ ten jest zobowiązany do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości. Innymi słowy, zawarta w uprzednio wydanym rozstrzygnięciu norma indywidualna oraz skonkretyzowany w niej w sposób autorytatywny stosunek administracyjnoprawny determinują zakres stanu rzeczy osądzonej. Dopóki norma taka pozostaje w obrocie prawnym, stan rzeczy osądzonej będzie stanowił przeszkodę do ingerencji w wynikające z niej uprawnienia i obowiązki. Stan taki będzie zachodził, gdy wystąpi tożsamość adresatów normy indywidualnej, dyspozycji normy indywidualnej oraz jej przedmiotu (określonej rzeczy). Stwierdzenie takiego stanu obliguje organ do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Tożsamość spraw administracyjnych zachodzi w przypadku, gdy występują w nich te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w nie zmienionym stanie faktycznym sprawy. Przedmiotem postępowania będą interesy prawne lub obowiązki, które następnie po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym (jego brakiem) lub obowiązkami prawnymi określonych podmiotów. Charakter i zakres praw nabytych z decyzji (brak ich nabycia) lub ustanowionych nią obowiązków stanowi o tożsamości sprawy.
W ocenie Wojewody niniejsze postępowanie było od samego początku bezprzedmiotowe, dlatego też Starosta zasadnie je umorzył. Jak wynika bowiem z akt sprawy odszkodowanie za wywłaszczenie ww. nieruchomości zostało ustalone w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 4 grudnia 1953 r. w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, zmienionym decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 3 września 1956 r., które w dalszym ciągu funkcjonuje w obrocie prawnym. Ponadto, funkcjonuje również w obrocie prawnym decyzja Wojewody Pomorskiego z dnia 1 czerwca 2005 r. nr RR-GK.lll/J W/7724-70/05 utrzymująca w mocy decyzję Starosty z dnia 4 kwietnia 2005 r. nr GG.V-7010/29/2004-05 o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania w związku z tym, iż decyzja z 1956 r. o przyznaniu odszkodowania jest prawomocna. Co więcej, ostateczna decyzja o umorzeniu postępowania korzysta z tej samej ochrony jak każda inna decyzja, co oznacza, że decyzja umarzająca postępowanie także jest objęta ochroną wynikającą z powagi rzeczy osądzonej.
Wbrew twierdzeniom odwołującego się dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy nie ma znaczenia, czy ustalone odszkodowanie zostało wypłacone. Wojewoda podkreślił również, iż nie można obecnie ustalić odszkodowania na nowo, według obecnych cen rynkowych, na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., czego żąda odwołujący się, bowiem przedmiotowe odszkodowanie zostało już ustalone w orzeczeniu z dnia 4 grudnia 1953 r.
Na marginesie Wojewoda zauważył, iż jak wynika z aktu notarialnego z dnia 30 listopada 1989 r., Repertorium A Numer [..], A. C. sprzedał Państwu A. i A. C. nieruchomości położone w B., składające się z działek nr: [..] i [..] o pow. 0,0760 ha oraz nr [..] i [..] o pow. 0,2199 ha, dla których prowadzone były księgi wieczyste nr [..]-[..]. Powyższe wskazuje, że albo do wywłaszczenia ww. parcel nie doszło w ogóle, albo wnioskodawca zadysponował prawem, którego nie posiadał. Jednakże to kwestia również nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy odszkodowawczej.
Wojewoda powołał się również na pismo Referatu Ewidencji Gruntów Starostwa Powiatowego w Starogardzie Gdańskim z dnia 18 lipca 2018 r., z którego wynika, że zgodnie z operatem ewidencji gruntów obrębu B. gminy Z. archiwalnie zapisane w dawnej księdze wieczystej [..] parcele [..] i [..] o łącznej powierzchni 0,0760 ha otrzymały nowe oznaczenie działek [..] (0,03 ha) i część [..] (droga). Archiwalnie zapisane w dawnej księdze wieczystej [..] parcele [..] i [..] o łącznej powierzchni 0,2199 ha [zaznaczyć należy, że orzeczeniem z dnia 17 stycznia 1951 r. nr B.0.1.5/44/50 wywłaszczono parcelę nr [..] o powierzchni 680 m2 oraz parcele nr [..] i [..] o powierzchni 199 m2] otrzymały nowe oznaczenie działek [..] (0,02 ha), [..] (0,10 ha) i część [..]. Działka nr [..] uległa podziałowi na [..] (0,02 ha) i [..] (0,08 ha). Dawne księgi wieczyste [..]-[..] w 1989 r. zamknięto do KW [..]. W wyniku odnowienia ewidencji gruntów działka [..] (0,03 ha) oraz [..] (0,02 ha) utworzyły działkę [..] (pow. 0,05 ha). Działka [..] otrzymała nowy numer [..] (0,08 ha). Działka [..] (droga) otrzymała nowy numer działki [..], Działka [..] weszła w skład działki [..]. W księdze wieczystej KW [..] pominięta została część nieruchomości zapisana w Kartach [..] i [..] zajęta pod drogę. W 2006 r. wydzielona została część nieruchomości archiwalnie zapisanej w dawnych księgach wieczystych [..]-[..], która weszła w skład działki [..] (droga krajowa [..]). Powstała w ten sposób działka [..] (pow. 0,1659 ha). W związki z powyższym nieruchomości archiwalnie zapisane w dawnych księgach wieczystych [..]-[..] oznaczona jako parcele [..]-[..] o łącznej powierzchni 0,2959 ha oznaczona jest jako działki: [..] (po podziale [..] i [..]), [..] i [..] o łącznej powierzchni 0,2959 ha.
Następnie powołując się na orzecznictwo organ odwoławczy przypomniał, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., który przewiduje wydanie odrębnej decyzji o odszkodowaniu w sytuacji, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie, ma charakter procesowy, a nie materialnoprawny. Nie test on bowiem samoistną podstawą do ustalania odszkodowania. Materialnoprawny obowiązek ustalenia odszkodowania musi wynikać z odrębnych i obowiązujących podstaw prawnych, zwłaszcza w przypadkach ujętych w tym przepisie. Jak wynika z treści orzeczenia z dnia 4 grudnia 1953 r. i decyzji z dnia 3 września 1956 r., orzeczenie o odszkodowaniu i orzeczenie je zmieniające wydało, jako organ I instancji, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku (które dzisiaj już nie istnieje), na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. nr 4, poz. 31) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. nr 52, poz. 339). Poprzedzające je orzeczenie o wywłaszczeniu było wydane na podstawie przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. nr 36, poz. 341) oraz dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939- 1945, którego art. 4 ust. 1 stanowił, że do wywłaszczenia na podstawie niniejszego dekretu stosuje się odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U R. P. Nr 86, poz. 776). Rozporządzenie to zostało uchylone na mocy art. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. nr 4, poz. 25), który stanowił, iż tracą moc wszystkie przepisy dotychczasowe w sprawach, dotyczących wywłaszczenia nieruchomości, a w szczególności rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. R. P. z 1934 r. Nr 86, poz. 776 i z 1939 r. Nr 31, poz. 205). Art. 6 tej ustawy stanowił, że postępowanie wywłaszczeniowe, prowadzone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. lub na podstawie art. 55 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. będzie prowadzone dalej na tej samej podstawie aż do wydania ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu z tym, że odwołania będą rozpatrywane przez odwoławcze komisje wywłaszczeniowe. Przepis art. 8 stosuje się odpowiednio. Natomiast zgodnie z art. 7 ust. 1 tej ustawy nie zakończone ostatecznie postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania w sprawach, wymienionych w art. 5 i 6, będzie prowadzone dalej na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. zarówno co do wysokości i trybu ustalenia odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania. Wojewoda podkreślił, że oba ww. rozstrzygnięcia z dnia z dnia 4 grudnia 1953 r. i z dnia 3 września 1956 r. odwołały się do dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, który w art. 39 przewidywał przedawnienie roszczeń odszkodowawczych. Zgodnie z art. 39 ust. 1 tego dekretu roszczenia odszkodowawcze przedawniały się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. I w tym zakresie ustawa z 1951 r. zawierała normę intertemporalną dotyczącą początku biegu tego terminu. Zgodnie z art. 9 ustawy z 1951 r. w sprawach, w których orzeczenie wywłaszczeniowe uprawomocniło się lub stało się ostateczne przed wejściem w życie ustawy (31 stycznia 1952 r.), termin rozpoczynał bieg od daty wejścia ustawy w życie. Także w tym przypadku z brzmienia art. 9 ustawy z 1951 r., mającego charakter intertemporalny, nie można wywodzić, że przedawnienie nie mogło być stosowane w odniesieniu do roszczeń odszkodowawczych powstałych w wyniku orzeczeń wywłaszczeniowych, których ostateczność powstała po dacie wejścia w życie ustawy. W takim przypadku zastosowanie znajdował bowiem wprost przepis art. 39 dekretu z 1949 r., a bieg terminu przedawnienia rozpoczynał się od daty ostateczności decyzji. W konsekwencji, w jednym z wyroków Naczelny Sąd Administracyjny uznał za chybiony zarzut niewłaściwego zastosowania w sprawie art. 6 ustawy z 1951 r. i art. 39 ust. 1 dekretu z 1949 r. To, że w sprawie nie doszło w przeszłości do wszczęcia postępowania o ustalenie odszkodowania nie oznacza, że termin przedawnienia nie rozpoczął biegu, był on bowiem liczony od dnia ostateczności decyzji o wywłaszczeniu lub zgodnie z art. 9 ustawy z 1951 r.
Następnie w dniu 5 kwietnia 1958 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, której art. 53 ust. 1 uchylił ww. dekrety - zarówno dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r., jak i dekret o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Jednakże art. 47 ust. 1 tej ustawy stanowił, iż postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze nie zakończone będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych. Zatem, Wojewoda zauważył, że z powyższego wynika, iż do spraw zakończonych przed wejściem w życie tej ustawy (a przedmiotowa sprawa wywłaszczeniowo-odszkodowawcza do takich się zaliczała) stosowało się przepisy dotychczasowe dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. W konsekwencji w związku z treścią art. 39 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych roszczenie odszkodowawcze przedawniło się w niniejszej sprawie z upływem trzech lat od daty wejścia w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r., tj. z dniem 31 stycznia 1955 r. (ustawa ta weszła w życie w dniu 31 stycznia 1952 r.). Ponadto art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych stanowił o przedawnieniu roszczenia odszkodowawczego, a nie ustanawiał terminu na złożenie wniosku o odszkodowanie. Zapewne dlatego w decyzjach odszkodowawczych zawarto pouczenie "prawo do otrzymania odszkodowania ulega przedawnieniu zasadniczo po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się prawomocne, ostateczne w administracyjnym toku instancji".
Reasumując, w ocenie Wojewody w niniejszej sprawie zachodzi przede wszystkim powaga rzeczy osądzonej (res iudicata), zatem rozstrzygnięcie Starosty jest prawidłowe. Dodatkowo należałoby zwrócić uwagę na omówione powyżej przedawnienie roszczenia odszkodowawczego, co stanowiłoby również powód do umorzenia przedmiotowego postępowania, gdyby w obrocie prawnym nie funkcjonowało ww. orzeczenie o odszkodowaniu z dnia 4 grudnia 1953 r., zmienione wskutek wznowienia.
Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda wyjaśnił, że mając na uwadze analizę przeprowadzoną przez organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie można się zgodzić z zarzutem naruszenia przez Starostę art. 7 k.p.a., bowiem w opinii organu odwoławczego Starosta podjął wszelkie kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, w oparciu o treść art. 77 § 1 k.p.a. oraz dokonania oceny, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), jak również szczegółowo uzasadnił swoje rozstrzygnięcie i wyjaśnił zastosowaną w nim podstawę prawną decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Ponadto nie można również uznać za trafne zarzutów strony odwołującej się dotyczących m.in. naruszenia art. 7, 8 § 1, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. mających wpływ na wynik sprawy poprzez nieprzeprowadzenie w sposób wyczerpujący postępowania wyjaśniającego, niepoczynienie istotnych ustaleń faktycznych w sprawie, niewłaściwe uzasadnienie decyzji, w której nie ustosunkowano się do argumentów podnoszonych we wniosku skarżącego i w konsekwencji bezpodstawne umorzenie postępowania. Wojewoda odniósł się do treści ww. przepisów, powołał się na orzecznictwo oraz doktrynę i wskazał, że kontrola przedmiotowego postępowania administracyjnego prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja spełnia dyspozycje powołanych przepisów, bowiem zebrany materiał dowodowy został prawidłowo oceniony, co omówiono powyżej. Ponadto, organ I instancji wskazał w zaskarżonej decyzji kwestie, które miały wpływ na jego rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy podkreślił również, iż sam fakt, że odwołujący się stoi na stanowisku, iż analiza materiału dowodowego winna prowadzić do innych wniosków, aniżeli wnioski do których doszedł organ I instancji, nie świadczy o dowolnej ocenie dowodów.
W skardze na powyższą decyzję Wojewody I. C., A. C. i D. C., reprezentowani przez radcę prawnego, zarzucili naruszenie:
1) art. 7, 8 § 1, 77 § 1, 80, 107 § 3 oraz 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez mające wpływ na wynik sprawy nieprzeprowadzenie w sposób wyczerpujący postępowania wyjaśniającego, niepoczynienie istotnych ustaleń faktycznych w sprawie, niewłaściwe uzasadnienie decyzji, w którym nie ustosunkowano się do argumentów podnoszonych we wniosku poprzednika prawnego skarżących i w konsekwencji bezpodstawne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji,
2) art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 128 ust. 1 i 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. oraz w zw. z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne uznanie, że organ I instancji zasadnie umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem poprzednika prawnego skarżących o ustalenie odszkodowania za grunt przejęty na rzecz Skarbu Państwa, pomimo że brak było przesłanek do umorzenia postępowania.
Skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżący przypomnieli stan sprawy wskazując, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 4 grudnia 1953 r., zmienionym decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 3 września 1956 r., orzeczono o odszkodowaniu za wywłaszczenie nieruchomości położonych w Z. Zmiana orzeczenia odszkodowawczego miała na celu sprostowanie hipotecznych właścicieli nieruchomości i podanie właściwego tekstu orzeczenia. W pkt. 5 orzeczono o przyznaniu J. C. odszkodowania za wywłaszczone parcele nr [..] i nr [..] o pow. 879 m2 (księga wieczysta – [..]-[..]w kwocie "7.3 6,37 zł". Ponadto stwierdzono także, że "(...) szacunek obejmuje i dom mieszkalny". Skarżący zauważyli, że w orzeczeniu odszkodowawczym wskazano, że odszkodowanie dotyczy wywłaszczonych parcel nr [..]-[..].
Następnie wskazano, że A.C. był następcą prawnym byłej właścicielki nieruchomości – J. C. A.C. zmarł 25 czerwca 2024 r. Spadkobiercami A.C.są: I. C. (żona), A. C. (syn) i D. C.(syn).
Skarżący powołali się na przepisy k.p.a., których naruszenie zarzucają organom, i wskazali art. 7 k.p.a. jest nie tylko zasadą dotyczącą sposobu prowadzenia postępowania, lecz w równym stopniu wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, na co wskazuje zwrot zobowiązujący organy do "załatwienia sprawy" zgodnie z tą zasadą. Z kolei zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie, zgodnie z art. 80 k.p.a. ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Skarżący przywołali także treść art. 107 § 3 k.p.a. i wskazali, że ich zdaniem Wojewoda praktycznie w ogóle nie ustosunkował się do zarzutów zawartych w odwołaniu, a istotne w sprawie twierdzenia pominął milczeniem. W konsekwencji, skarżący ponownie podnoszą w niniejszej skardze argumenty zawarte w odwołaniu. Przede wszystkim bowiem ani Wojewoda, ani Starosta nie poczynili niezbędnych do rozstrzygnięcia ustaleń i tym samym naruszyli przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Nie ustalili bowiem kluczowych okoliczności, które miały znaczenie w sprawie. W konsekwencji Starosta przedwcześnie, z naruszeniem przepisu art. 105 § 1 k.p.a., orzekł o umorzeniu postępowania, a Wojewoda bezpodstawnie tę decyzję utrzymał w mocy, czym naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Określona w art. 7 k.p.a. zasada dochodzenia prawdy obiektywnej, nakładająca na organ prowadzący postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy pod względem faktycznym i prawnym, jest jedną z głównych zasad postępowania administracyjnego. Zasadę dochodzenia prawdy obiektywnej realizuje szereg przepisów szczegółowych, a zwłaszcza przepisy o postępowaniu dowodowym. Nakładają one na organ obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego. Jedynie na podstawie całokształtu materiału dowodowego (poddanego wszechstronnej analizie) organ może ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 77 § 1 i 80 k.p.a.). Jedynie wtedy, gdy stan faktyczny sprawy jest niewadliwie ustalony możliwym jest dokonanie właściwej wykładni prawa materialnego i jego należytego zastosowania.
Tymczasem wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonej decyzji nie sposób uznać, by odszkodowanie za wywłaszczoną przedmiotową nieruchomość zostało w ogóle ustalone. Organy administracji powinny działać na podstawie przepisów prawa, ale nie oznacza to, że mają działać w sposób bezrefleksyjny i mechaniczny. Czasy, gdy urzędnik stanowił w świetle weberowskiej teorii administracji jedynie kółko w maszynie już minęły. Organ nie może w majestacie prawa uważać, że biorąc pod uwagę treść przedmiotowych decyzji z lat 50. ubiegłego wieku, przyznano poprzedniczce prawnej skarżących jakiekolwiek odszkodowanie. Akceptowanie jako zgodnego z prawem stanu, w którym albo nie sposób ustalić, w jakiej kwocie przyznano "odszkodowanie" za wywłaszczoną nieruchomość, albo zaakceptowanie, że dopuszczalne było przyznanie odszkodowania za przejętą na rzecz państwa nieruchomość w kwocie kilku złotych, graniczy z absurdem i uchybia powadze urzędu zarówno Starosty, jak i Wojewody. Wskazanie w decyzji "odszkodowawczej" kwoty odszkodowania za przejętą na rzecz państwa nieruchomość w wysokości kilku złotych nie może być uznane przez organ administracji publicznej funkcjonujący w państwie prawa za ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Kierując się zasadą zaufania do władzy publicznej z art. 8 § 1 k.p.a., organ administracji w państwie prawa nie może akceptować sytuacji, w której co prawda został wydany przez ówczesny organ administracji akt nazwany decyzją, jednakże merytoryczna wartość tej decyzji jest zerowa. Treść owej "decyzji" jest w oczywisty sposób absurdalna, przyznająca "odszkodowanie" w groteskowej wysokości za przejętą na rzecz państwa nieruchomość i nie powinna być wydana przez jakikolwiek organ administracji funkcjonujący czy to w ówczesnym porządku prawnym czy w obecnym. Skarżący postawili pytanie, czy organy obu instancji są w stanie niewzruszenie stwierdzić, że kwota "odszkodowania" w wysokości "7.3 6,37 zł" oznacza, że odszkodowanie za odebraną przez państwo nieruchomość zostało w ogóle ustalone i przyznane. Jak wskazano powyżej, ze względu na niekonstytucyjne w opinii skarżących zmiany w k.p.a. ze września 2021 r. skarżący nie mają w chwili obecnej żadnej możliwości wyeliminowania z obrotu prawnej owej decyzji "odszkodowawczej". Jedyną dla nich szansą jest wykorzystanie obecnych regulacji zawartych w u.g.n. i uznanie, że odszkodowanie nie zostało przyznane i należy je ponownie ustalić.
Zdaniem skarżących Starosta i Wojewoda powinni uznać, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało w ogóle przyznane. Tymczasem Starosta, przy aprobacie Wojewody, oświadcza w swojej decyzji, że skoro w obrocie prawnym istnieje decyzja przyznająca odszkodowanie (w kwocie kilku złotych), to należy uznać, że odszkodowanie zostało ustalone, a postępowanie wszczęte wnioskiem poprzednika prawnego skarżących jest bezprzedmiotowe. Zdaniem skarżących, takie rozumowanie rażąco narusza art. 7 k.p.a.. Ani Starosta, ani Wojewoda nie zrealizowali żadnego z nakazów zawartych w tym przepisie. Tymczasem, co jest w sprawie niesporne i czego nigdy żadne organy nie kwestionowały, biorąc pod uwagę treść przepisów obowiązujących w dacie wydania orzeczenia odszkodowawczego i decyzji odszkodowawczej, jak i obecnie obowiązujących, poprzednikowi prawnemu skarżących przysługiwało i przysługuje obecnie skarżącym odszkodowanie za nieruchomość wywłaszczoną na cele publiczne. Nie uległa bowiem zmianie podstawowa zasada usankcjonowana w Konstytucji oraz przepisach ustawowych, że za nieruchomość przejętą na własność państwa (obecnie także jednostki samorządu terytorialnego) należy się odszkodowanie. Prawo do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wynikało zarówno z przepisów prawa, które stanowiły podstawę wydania orzeczenia odszkodowawczego i decyzji odszkodowawczej, jak i z obecnych przepisów u.g.n., które w zakresie tej fundamentalnej zasady niewątpliwie zachowały ciągłość.
Następnie skarżący przywołali treść art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. oraz art. 21 ust. 2 Konstytucji RP i wyjaśnili, że prokonstytucyjna interpretacja art. 129 ust. 5 pkt u.g.n. była intencją ustawodawcy, co wynika z uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r., nr 141, poz. 1492). Prezentowana obecnie w doktrynie i judykaturze wykładnia art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest zgodna także z podstawami aksjologicznymi wprowadzonych uregulowań prawnych, a państwo w nowych realiach systemowych postanowiło wziąć na siebie ciężar związany z realizacją konstytucyjnej zasady prawa do słusznego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Zdaniem skarżących ani Starosta, ani Wojewoda nie uwzględnili w decyzjach obu instancji żadnych z argumentów podnoszonych we wniosku przez poprzednika prawnego skarżących, co w konsekwencji spowodowało, że zaskarżona decyzja jest niezgodna zarówno z przepisami postępowania, jak i z przepisami prawa materialnego.
Ponadto skarżący podnieśli, że w zaskarżonej decyzji Wojewoda bezpodstawnie twierdzi, że przedmiotowe roszczenie odszkodowawcze jest przedawnione. Tezie tej przeczy szczegółowa analiza ówcześnie obowiązujących przepisów. Podstawę prawną orzeczenia odszkodowawczego stanowiły przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t.j. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). Na podstawie dekretu wydano rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 52, poz. 339 z późn. zm.). Kwestie przedawnienia roszczeń odszkodowawczych za wywłaszczoną nieruchomość zostały uregulowane w art. 39 ust. 1 dekretu. Zgodnie z tym przepisem, roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Przepis ten został wprowadzony do dekretu ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającą dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 25). Ustawa zmieniająca dekret weszła w życie w dniu 31 stycznia 1952 r. Ustawa ta zawierała przepisy przejściowe dotyczące postępowań będących w toku. Z art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej dekret wynika, że niezakończone ostatecznie postępowania w sprawach ustalenia odszkodowania, prowadzone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. z 1948 r. Nr 20, poz. 138 i Dz. U. z 1949 r. Nr 65, poz. 527), powinny być dalej prowadzone na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 197 i Nr 55, poz. 438) zarówno co do wysokości i trybu ustalenia odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania. W dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej dekret postępowanie o przyznanie przedmiotowego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało zakończone wydaniem ostatecznego rozstrzygnięcia. Takie też ustalenia poczynione zostały w decyzji Ministra z dnia 23 listopada 2018 r. WSA w Warszawie, w wyroku z dnia 29 marca 2019 r. sygn. IV SA/Wa 197/19 wydanym w niniejszej sprawie również potwierdził słuszność stanowiska Ministra i wskazał, że do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r., tj. dnia 25 stycznia 1952 r., postępowanie odszkodowawcze w sprawie nie zostało ostatecznie zakończone. A zatem, Prezydium do ustalenia odszkodowania w przedmiotowej sprawie prawidłowo zastosowało przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z kolei z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
W tak zakreślonych granicach przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Wojewody Pomorskiego z dnia 21 czerwca 2024 r. utrzymująca decyzję Starosty Starogardzkiego z dnia 21 listopada 2023 r. w przedmiocie umorzenia postępowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Postępowanie zakończone kontrolowanymi decyzjami zostało zainicjowane wnioskiem A. C. z dnia 24 listopada 2021 r. o ustalenie odszkodowania za trzy działki, z których w 1951 r. została wywłaszczona jego matka J.C. Skargę wnieśli zaś następcy prawni wnioskodawcy.
Podstawą prawną wydanych w sprawie decyzji był art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej jako k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, bezprzedmiotowość postępowania oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Taka sytuacja zachodzi, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw faktycznych i prawnych do merytorycznego rozpoznania sprawy. Przepis art. 105 § 1 k.p.a. ma bowiem zastosowanie tylko wówczas, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Sprawa jest bezprzedmiotowa, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu administracji publicznej w formie decyzji administracyjnej. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne - zarówno pozytywne, jak i negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne. Co istotne, od bezprzedmiotowości postępowania należy odróżnić bezzasadność żądania.
Umorzenie postępowania stanowi wyjątek od ogólnej zasady merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej. Kwestia bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego powinna być rozumiana ściśle i nie może podlegać wykładni rozszerzającej. Umorzenie postępowania powinno być bowiem traktowane jako wyjątek od ogólnej zasady merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej (zob. wyrok NSA z 15 lutego 2024 r. sygn. I OSK 2247/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracji, ani tym bardziej pozostawione do uznania organu, bowiem organ ten jest zobowiązany do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości, a okoliczności powodujące bezprzedmiotowość muszą być stwierdzone i wykazane w decyzji o umorzeniu postępowania (P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 105, pkt 3).
Wśród licznych przykładów sytuacji, gdy organ obowiązany jest do umorzenia postępowania w orzecznictwie jednolicie wskazuje się, że istnienie ostatecznej decyzji wydanej w sprawie stanowi przesłankę umorzenia postępowania wówczas, gdy strona wnosi o wydanie decyzji tożsamej z decyzją uprzednią. Stanowisko takie potwierdza treść art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. Res iudicata następuje w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Tożsamość ta będzie istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy.
W niniejszej sprawie wnioskodawca wystąpił do Starosty na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 w związku z art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.), dalej jako u.g.n. W myśl powołanych przepisów wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw (art. 128 ust. 1 u.g.n.). Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie (art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.). Co istotne, zgodnie z art. 216 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy "Zwrot wywłaszczonych nieruchomości" stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie poprzednio obowiązujących w tej materii przepisów wymienionych w art. 216 u.g.n.
W sprawie nie jest sporne, że w ugruntowanym już orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 129 ust. 5 u.g.n. znajduje zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie tej ustawy i to nie tylko w sytuacji całkowitego pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, lecz również w wypadku ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Jeżeli bowiem zarówno poprzednia ustawa, pod rządami której ograniczono prawo własności, jak i obecna ustawa, przewidują odszkodowanie z tego tytułu, nie sposób bronić poglądu o jego nieprzysługiwaniu (zob. wyrok NSA z 26 sierpnia 2014 r. sygn. akt I OSK 147/13, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Osobą uprawnioną do odszkodowania jest niewątpliwie były, tj. posiadający takie prawo w dacie wywłaszczenia, właściciel nieruchomości oraz jego następcy prawni na mocy sukcesji uniwersalnej. W uchwale z 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OPS 1/20 (orzeczenia.nsa.gov.pl) NSA stwierdził, że spadkobierca osoby wywłaszczonej jest podmiotem uprawnionym do uzyskania odszkodowania w miejsce niezaspokojonego roszczenia odszkodowawczego byłego właściciela, a za stanowiskiem takim przemawia nie tylko konstytucyjna zasada ochrony prawa dziedziczenia, ale również konstytucyjna zasada, zgodnie z którą wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Z przyjętej konstytucyjnej i ustrojowej zasady wynika, że wywłaszczenie może nastąpić tylko za słusznym odszkodowaniem.
W sprawach o ustalenie odszkodowania za pozbawienie prawa własności nieruchomości podstawowe znaczenie ma okoliczność, czy odszkodowanie takie nie zostało już ustalone i wypłacone w przeszłości. W tym celu organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie pod kątem odszukania dokumentów świadczących o ustaleniu i wypłaceniu odszkodowania, w tym decyzji orzekającej o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. Determinuje to zakres sprawy, bowiem ustalenie odszkodowania na drodze administracyjnej oznacza, że drugi raz nie może toczyć się postępowanie w tym zakresie.
Na gruncie niniejszej sprawy nie jest kwestionowane, że na mocy prawomocnego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z 17 stycznia 1951 r. doszło do wywłaszczenia nieruchomości położonych na terenie gminy Z., w tym działek nr [..]-[..] należących do J. C. Natomiast na mocy prawomocnego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z 4 grudnia 1953 r. doszło do ustalenia odszkodowania za przejęte nieruchomości, w tym za na rzecz J. C. za ww. trzy działki (pkt 5). W wyniku wznowienia postępowania administracyjnego orzeczenie z 1953 r. zostało zmienione decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z 3 września 1956 r., przy czym dla J.C. ustalona kwota zapisana jako "7.3 6,37" nie uległa zmianie (pkt 5).
Istotą sporu w niniejszej sprawie jest kwestia tego, czy doszło do ustalenia odszkodowania (jak uznały orzekające w sprawie organy) czy też – pomimo pozostających w obrocie prawnym orzeczeń – nie doszło do ustalenia odszkodowania z uwagi na kwotę niejasno zapisaną i rażąco niską (jak wywodzą skarżący).
Przede wszystkim należy podkreślić, że podejmowane przez A. C. (syna wywłaszczonej) próby wzruszenia orzeczenia z 1953 r. oraz decyzji z 1956 r. nie odniosły skutku. Postępowanie z wniosku o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń w zakresie pkt 5 nie zostało zakończone merytorycznym rozstrzygnięciem z uwagi na ograniczenie czasowe wynikające z art. 158 § 3 k.p.a., który wszedł w życie z dniem 16 września 2021 r. (W tym miejscu należy zauważyć, iż twierdzenie skarżących, że gdyby nie wejście w życie tego przepisu organy najprawdopodobniej stwierdziłyby nieważność ww. orzeczeń na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jako rażąco naruszających prawo jest pozbawione podstaw.) Podobnie wniosek o zmianę orzeczenia z 1953 r. w trybie art. 155 k.p.a. zakończył się wydaniem ostatecznej i prawomocnej decyzji Wojewody Pomorskiego z 26 lipca 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję Starosty Starogardzkiego z 30 grudnia 2022 r. o odmowie zmiany przedmiotowej decyzji. Ponadto, ostateczną decyzją z 30 grudnia 2022 r. Starosta Starogardzki odmówił uchylenia w trybie art. 154 k.p.a. ostatecznej decyzji z 4 kwietnia 2005 r. o umorzeniu postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Z kolei decyzją z 21 czerwca 2024 r. Wojewoda Pomorski utrzymał w mocy decyzję Starosty Starogardzkiego z 21 lipca 2023 r. o umorzeniu postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Powyższe wskazuje, że dotychczasowe próby uruchomienia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania nie odniosły zamierzonego skutku, podobnie jak próby wzruszenia prawomocnych orzeczeń z 1953 r. oraz z 1956 r.
W ocenie skarżących decyzja o umorzeniu postępowania jest przedwczesna, bowiem nie sposób uznać, iż w ogóle zostało ustalone odszkodowanie w niniejszej sprawie. Skarżący wywodzą swoje stanowisko z okoliczności niejasnego zapisu kwoty odszkodowania i braku dopuszczalności jego ustalenia w kwocie kilku zł. Opinię skarżących o zerowej wartości merytorycznej przedmiotowych decyzji z lat 50-tych ubiegłego wieku oraz ich absurdalności i groteskowości – jako nieodnoszącą się do przepisów prawa Sąd pozostawi bez komentarza. Faktem jest bowiem, iż decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym.
Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak przedmiotu postępowania administracyjnego, czyli sprawy administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. rozumianej jako przewidziana w przepisach materialnego prawa administracyjnego możliwość konkretyzacji wzajemnych uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego, którymi są organ administracyjny i indywidualny podmiot niepodporządkowany organizacyjnie temu organowi. Przyczyny bezprzedmiotowości dzieli się na podmiotowe i przedmiotowe. W niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że pomimo iż osoba wywłaszczona, wnioskodawca i skarżący to różne osoby fizyczne to zachodzi tożsamość o charakterze podmiotowym. Wnioskodawca był bowiem spadkobiercą osoby wywłaszczonej, a skarżący są spadkobiercami wnioskodawcy. Nie jest to zatem katalog przypadkowych osób, lecz krąg rodziny, w której doszło do sukcesji uniwersalnej. Natomiast przedmiot postępowania jest ten sam od 1951 r., tj. kwestia ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie działek nr [..]-[..].
Sąd w pełni podziela ustalenia orzekających w sprawie organów, iż merytoryczne rozstrzygnięcie w kontrolowanej sprawie stanowiłoby naruszenie res iudicata. Jeżeli ten sam podmiot prawa zwróci się do tego samego organu administracji publicznej z nowym wnioskiem dotyczącym tego samego przedmiotu, to taka sprawa nie może być prowadzona. Bezprzedmiotowość postępowania występuje wtedy, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, a jednym z przypadków bezprzedmiotowości jest sytuacja, gdy sprawa została już poprzednio rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną. Wydanie ponownego rozstrzygnięcia dotyczącego tożsamej sprawy oznaczałoby wydanie decyzji dotkniętej wadą nieważności i naruszyłoby ustanowiony dotychczasową decyzją stan powagi rzeczy osądzonej. W niniejszym przypadku w obrocie prawnym pozostają orzeczenia z 1953 r. zmienione w 1956 r., które objęte są zasadą trwałości decyzji oraz powagą rzeczy osądzonej.
Odnosząc się do stanowiska skarżących dotyczącego kwoty odszkodowania ustalonego na rzecz J.C. na mocy orzeczenia z 4 grudnia 1953 r., powtórzonej następnie w decyzji z 3 września 1956 r., Sąd zauważa, że kwoty ustalone przez organ na rzecz osób wywłaszczonych w obu ww. decyzjach oscylują pomiędzy 6,52 zł a 2626,57 zł. Na ww. orzeczeniach w drugiej kolumnie wskazano powierzchnie wywłaszczonych nieruchomości. W przypadku J.C. było to 879 m2. Dla przykładu za powierzchnię 884 m2 ustalono kwotę 238,40 zł (pkt 2); za 10574 m2 – 2626,57 zł (pkt 30); za 1224 m2 – 455,32 zł (pkt 20) a za 22 m2 – 6,52 zł. A zatem w 1953 r. organ ustalał odszkodowania również w wysokości kilku złotych. Natomiast dywagacje po upływie ponad 70 lat od wywłaszczenia na temat tego, czy kwota 6,37 zł albo 36,37 zł albo 736,37 zł albo 7. 36,37 była adekwatna lub sprawiedliwa są bezcelowe. Skoro bowiem doszło do ustalenia odszkodowania w drodze orzeczenia organu administracji publicznej, to złożenie wniosku o ponowne jego ustalenie w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i winno było zakończyć się umorzeniem (powtórnego) postępowania w tej samej sprawie, o czym prawidłowo orzekły organy. Przepis ten daje bowiem szansę na ustalenie odszkodowania w sytuacji, gdy do takiego ustalenia w ogóle nie doszło – nie zaś w sytuacji, gdy do ustalenia doszło, ale po kilkudziesięciu latach spadkobierca/ spadkobiercy kwestionują jego wysokość. Ani orzekające w sprawie organy, ani tym bardziej sąd administracyjny, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do dokonywania oceny należytej wysokości kwoty odszkodowania.
Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. zgodnie z wnioskiem organu zawartym w odpowiedzi na skargę oraz wobec braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez skarżących.