II SA/Łd 473/25

II SA/Łd 473/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-11-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Magdalena Sieniuć /przewodniczący sprawozdawca/
Marcin Olejniczak
Michał Zbrojewski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 421
art. 2 pkt 10, art. 4 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 13a ust. 1 i 4, art. 18 ust. 1, art. 28 ust. 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 11, art. 107 par. 1, art. 138 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 19 listopada 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marcin Olejniczak Sędzia WSA Michał Zbrojewski Protokolant Starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2025 roku sprawy ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 17 września 2024 roku znak sprawy: 10070/680/163147/2024; postępowanie nr: 447014267 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 kwietnia 2024 roku, znak sprawy: 010070/680/163147/2024; postępowanie nr: 447014267. MR
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 17 września 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572) - dalej jako: "k.p.a." oraz art. 2 pkt 10, art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 2a, art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 421) - dalej jako: "u.p.p.w.d.", utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 kwietnia 2024 r. odmawiającą przyznania M. G. prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2024/2025 na dziecko - C.G.
Z akt sprawy wynika, że powyższą decyzją z dnia 15 kwietnia 2024 r. organ I instancji, po rozpatrzeniu wniosku skarżącej z dnia 1 lutego 2024 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego na małoletniego C.G. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r., odmówił skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia wychowawczego.
Odwołanie od tej decyzji do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosła M.G., wskazując, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Łodzi [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich (sygn. akt [...]) z dnia [...] lipca 2023r. wraz z mężem G.G., zostali ustanowieni opiekunami pieczy bieżącej nad nieletnim C.G.. W dniu 9 stycznia 2024 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-[...] w Łodzi w trybie zabezpieczenia z urzędu zmienił postanowienie w zakresie punktu b, w ten sposób, że na czas trwania postępowania upoważnił dziadków ojczystych małoletniego C.G. do pobierania świadczenia 800+ bez zgody rodziców. W dniu 7 marca 2024 r. zapadł wyrok w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym (sygn. akt II SA/Łd 46/24) dotyczący skargi w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego 800+.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 17 września 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ skarżąca nie spełnia warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia na dziecko C.G., w szczególności nie należy do ustawowego kręgu osób, którym przysługuje to świadczenie.
Następnie organ II instancji wyjaśnił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia 22 lutego 2024 r. wezwał skarżącą, wskazując, że jeżeli jest opiekunem prawnym dziecka, na które ubiega się o świadczenie wychowawcze, powinna doręczyć zaświadczenie z sądu wraz z przyrzeczeniem, potwierdzającym ustanowienie skarżącej opiekunem prawnym ww. dziecka. Jednocześnie organ II instancji wskazał, że poproszono skarżącą, że jeżeli dziecko, na które ubiega się o świadczenie wychowawcze, zostało umieszczone w pieczy zastępczej, o dostarczenie zaświadczenia z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie albo od innego organizatora pieczy zastępczej, które potwierdza umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, wraz z datą umieszczenia.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że z uwagi na brak dostarczenia wymaganych dokumentów, organ I instancji decyzją z dnia 15 kwietnia 2024 r. odmówił skarżącej prawa do tego świadczenie wychowawczego na ww. dziecko na wnioskowany okres.
W ocenie organu II instancji, z załączonego do dokumentacji postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] w Łodzi [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] lipca 2023 r., sygn. akt [...], wynika, że Sąd powierzył skarżącej wykonywanie pieczy bieżącej nad ww. małoletnim, upoważniając ją do podejmowania wszelkich decyzji związanych z leczeniem i edukacją małoletniego. Powyższe potwierdza również postanowienie ww. Sądu z dnia 9 stycznia 2024 r. i 10 kwietnia 2024 r., którym Sąd pozbawił władzy rodzicielskiej rodziców dziecka i upoważnił do podejmowania wszelkich decyzji dotyczących zdrowia, edukacji, spraw urzędowych małoletniego, występowania w imieniu małoletniego z roszczeniami alimentacyjnymi i do pobierania na rzecz małoletniego świadczeń wychowawczych.
W dalszej kolejności organ odwoławczy zauważył, że z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. wynika wprawdzie, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, jednakże zgodnie z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. osoba, która sprawuje opiekę w formie pieczy bieżącej, nie należy do kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o wnioskowane świadczenie i nie jest uprawniona do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze.
Organ II instancji stwierdził, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających, iż jest opiekunem faktycznym dziecka, o którym mowa w u.p.p.w.d., opiekunem prawnym lub, że dziecko zostało umieszczone u skarżącej w pieczy zastępczej.
Odnosząc się zaś do kwestii powołania się skarżącej na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 46/24, organ II instancji wskazał, że wyrok ten dotyczy świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2023/2024 r. i nie może stanowić środka dowodowego dla celów przyznania świadczenia wychowawczego na obecnie wnioskowany okres świadczeniowy. Organ odwoławczy dodał przy tym, że orzecznictwo sądów nie stanowi powszechnie obowiązującego prawa i nie może stanowić dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podstawy prawnej w zakresie ustalania prawa do świadczenia wychowawczego.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła M.G., wskazując, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Łodzi [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich (sygn. akt [...]) z dnia [...] lipca 2023 r. wraz z mężem G.G. zostali ustanowieni opiekunami pieczy bieżącej nad nieletnim C.G.. W dniu 9 stycznia 2024 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-[...] w Łodzi w trybie zabezpieczenia z urzędu zmienił postanowienie w zakresie punktu b, w ten sposób, że na czas trwania postępowania upoważnił dziadków ojczystych małoletniego C.G. do pobierania świadczenia 800+, bez zgody rodziców.
Skarżąca wskazała, że w dniu 7 marca 2024 r. zapadł wyrok w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym (sygn. akt II SA/Łd 46/24) dotyczący skargi w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego 800+ na okres świadczeniowy 1 lipca 2023/31 maja 2024 r. Zdaniem skarżącej, poprzez powierzenie przez Państwo pieczy bieżącej nad nieletnim zostali zobowiązani do podjęcia w ramach tej opieki obowiązków w zakresie wychowania dziecka, zapewnienia mu bezpieczeństwa, zdrowia, wyżywienia, edukacji, utrzymania, czyli wszystkiego tego, co łączy się z faktycznym, codziennym sprawowaniem opieki nad dzieckiem i tym samym są faktycznymi opiekunami.
Skarżąca podniosła, że dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd art. 72 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej nakłada na władze tego rodzaju zobowiązanie.
W ocenie skarżącej, z powyższego wynika, że osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której państwo powierzyło opiekę - pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka.
Skarżąca zwróciła uwagę, że w dniu 20 listopada 1989 r. została przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych Konwencja o Prawach Dziecka. Polska jest krajem, który przystąpił i podpisał wyżej wymienioną Konwencję o Prawach Dziecka, a więc zobowiązał się do jej przestrzegania. Powołując się na art. 1, art. 2 pkt 1 i art. 3 pkt 1-2 powyżej Konwencji skarżąca wyjaśniła, że jej wnuk urodził się 17 stycznia 2020 r., a świadczenie wychowawcze powstało na potrzeby socjalne dzieci w wieku od 0 do 18 lat, których życie toczy się na terenie Polski. Jej zdaniem, wnuk stał się dzieckiem dyskryminowanym tylko dlatego, że jego rodzice nie są w stanie należycie sprawować nad nim opieki, a zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Łodzi Wydział do Spraw Nieletnich z dniem [...] kwietnia 2024 r., zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej.
Ponadto skarżąca wskazała, że w dniu 26 kwietnia 2024 r. Sąd Rejonowy w Łodzi (sygn. akt [...]) zobowiązał oboje rodziców, tj. M. G. i A. B. poprzez zabezpieczenie alimentacyjne, do łożenia na syna C.G.. Obydwoje rodzice uchylają się od obowiązku alimentacyjnego, a sprawa trafiła do Kancelarii Komorniczej [...] w Łodzi. W dniu [...] września 2024 r. A.P. została ustanowiona opiekunem prawnym małoletniego C.G. i złożyła przyrzeczenie. A.P. jest matką zastępczą i opiekunem prawnym W. i J. B. sióstr przyrodnich wnuka skarżącej. Z racji tego, że wnuk skarżącej nie mieszka wraz z siostrami w S., opiekunowi prawnemu nie przysługuje świadczenie 800 plus, gdyż nie sprawuje on opieki faktycznej nad małoletnim C.G.. Końcowo skarżąca podkreśliła, że dziadkowe ojczyści wychowują wnuka, pozostaje on na ich utrzymaniu i zamieszkuje razem z nami.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia 15 lipca 2025 r. skarżąca przedstawiła dodatkową argumentację na poparcie zawartych w skardze zarzutów.
W piśmie z dnia 14 sierpnia 2025 r. pełnomocnik organu ustosunkował się do powyższego pisma skarżącej z dnia 15 lipca 2025 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Sąd kontrolując w świetle zakreślonych wyżej kryteriów legalność zaskarżonej decyzji stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w sposób uzasadniający ich uchylenie w całości.
Spór w kontrolowanej sprawie sprowadza się do rozbieżności stanowisk organów i skarżącej w kwestii uprawnienia skarżącej do ubiegania się o przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia wychowawczego. Zdaniem skarżącej, przysługuje jej uprawnienie do ubiegania się o przyznanie prawa do tego świadczenia na wnuka C.G.. W ocenie organu, skarżąca nie spełnia warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia, w szczególności nie należy do ustawowego kręgu osób, którym przysługuje to świadczenie.
Zmierzając do rozstrzygnięcia powyższego sporu, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 421 ze zm.), powoływanej także jako: "u.p.p.w.d.". Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Stosownie zaś do art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje:
1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo
2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo
3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo
4) dyrektorowi domu pomocy społecznej.
Z kolei w świetle definicji zawartej w art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., opiekunem faktycznym dziecka, jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka.
Wyjaśnić przy tym należy, że postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego prowadzi oraz świadczenie wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 10 ust. 1 u.p.p.w.d.). Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji (art. 13a ust. 1 u.p.p.w.d.). W sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję (art. 13a ust. 4 u.p.p.w.d.). Prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego (art. 18 ust. 1 u.p.p.w.d.).
Ponadto w myśl zaś art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d., w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Z akt kontrolowanej sprawy wynika, że Sąd Rejonowy dla Łodzi-[...] w Łodzi [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia 20 lipca 2023 r., sygn. akt [...], powierzył skarżącej wykonywanie pieczy bieżącej nad ww. małoletnim, upoważniając ją do podejmowania wszelkich decyzji związanych z leczeniem i edukacją małoletniego. Powyższe potwierdza również postanowienie ww. Sądu z dnia 9 stycznia 2024 r. i 10 kwietnia 2024 r., którym Sąd pozbawił władzy rodzicielskiej rodziców dziecka, umieścił małoletniego C.G. pod bieżącą pieczą dziadków ojczystych M. G. i G. G., zamieszkałych w Ł. przy ul. [...] oraz upoważnił ich do podejmowania wszelkich decyzji dotyczących zdrowia, edukacji, spraw urzędowych małoletniego, występowania w imieniu małoletniego z roszczeniami alimentacyjnymi i do pobierania na rzecz małoletniego świadczeń wychowawczych.
Jednocześnie z akt sprawy wynika, że w dniu [...] września 2024 r. A.P. została ustanowiona opiekunem prawnym małoletniego C.G. i złożyła przyrzeczenie. A.P. jest matką zastępczą i opiekunem prawnym W. i J. B. sióstr przyrodnich wnuka skarżącej. W świetle złożonego przez nią oświadczenia, wnuk skarżącej nie mieszka wraz z siostrami w S., lecz zamieszkuje z dziadkami ojczystymi, którzy go wychowują.
W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że piecza bieżąca nie jest formą opieki, która w myśl ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uprawnia do ubiegania się o świadczenie wychowawcze na dziecko, nad którym sprawowany jest ten rodzaj pieczy i kierując się literalnym brzmieniem art. 4 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. odmówił skarżącej prawa do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie wychowawcze, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji.
Wychodząc z powyższych ustaleń, w ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy należało stwierdzić, że prezentowane przez organy stanowisko skutkujące odmową przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego za wyżej wskazany okres świadczeniowy, z uwzględnieniem jedynie literalnego brzmienia powołanych przepisów, jest nieprawidłowe. Pozbawienie przez organy małoletniego pozostającego pod bieżącą pieczą skarżącej dostępności do świadczenia wychowawczego w oparciu jedynie o literalną wykładnię art. 4 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. nie uwzględnia bowiem istoty tego świadczenia oraz praw wynikających z Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka, a tym samym stanowi naruszenie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci mających zastosowanie w kontrolowanej sprawie.
W ocenie Sądu, w składzie niniejszym, przepisy te powinny być interpretowane z uwzględnieniem norm konstytucyjnych i obowiązków państwa wynikających z ratyfikowanej Konwencji o Prawach Dziecka, w szczególności z uwzględnieniem art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP oraz przepisów wskazanej Konwencji (art. 20, art. 3, art. 27 ust. 3). Na co trafnie uwagę zwróciła skarżąca w uzasadnieniu skargi.
Jednocześnie w tym aspekcie należy podkreślić, że zgodnie z art. 8 Konstytucji RP, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, zaś jej ust. 2 wskazuje, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Stosownie zaś do art. 72 ust. 1 Konstytucji, Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. W myśl z kolei ust. 2 tego artykułu, dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych.
Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka, dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, nadrzędną zasadą powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art.3 ust. 1 Konwencji). W rozważanym aspekcie istotny jest również art. 27 ust. 3 Konwencji, który przewiduje, że Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela ugruntowany już w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym, osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której państwo powierzyło bieżącą pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem na mocy orzeczenia sądowego, ma nie tylko prawo skutecznego domagania się pomocy, ale państwo ma obowiązek tę pomoc zapewnić, w tym również pomoc materialną, a więc przynajmniej w zakresie częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które z jednej strony faktycznie opiekują się dzieckiem, a z drugiej jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Regulacja taka pomija bowiem osoby, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem. Należy także podkreślić, że odmowa przyznania świadczenia wychowawczego osobie sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem narusza standardy w zakresie obowiązku równego traktowania podmiotów prawa, o którym mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z zasady równego traktowania wynika nakaz równego, czyli jednakowego traktowania wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się w takim samym stopniu tą samą relewantną cechą.
Zróżnicowanie bowiem w traktowaniu podmiotów prawa jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na jasno sformułowane obiektywne kryterium. Kryterium to musi mieć charakter relewantny, czyli pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma. Należy stwierdzić, że tego właśnie wymogu nie spełnia kryterium przyjęte przez ustawodawcę w art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., albowiem pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego, tych które na mocy orzeczenia sądu sprawują bieżącą pieczę nad dzieckiem, pozostaje w sprzeczności z celem tej ustawy i celem świadczenia wychowawczego, którym jest częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Stąd też wprowadzając odstępstwo od zasady równości ustawodawca nie może się tylko ograniczyć do jasnego (w sensie językowym) sformułowania kryterium, ale przede wszystkim przyjęte kryterium musi pozostawać w bezpośrednim związku z celem przyjętej regulacji (por. wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 202/19, wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 203/19, wyrok WSA w Łodzi z dnia 16 października 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 533/18, wyrok WSA w Krakowie z 29 listopada 2017 r., sygn. III SA/Kr 1140/17, powołany w skardze wyrok WSA w Łodzi z 14 września 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 566/17, oraz wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2707/17, oddalający skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Łodzi, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 27/24; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Bez wpływu na powyższą ocenę w rozważanym okresie pozostaje fakt, że dniu [...] września 2024 r. A.P. została ustanowiona opiekunem prawnym małoletniego C.G. i złożyła przyrzeczenie. A.P. jest wprawdzie matką zastępczą i opiekunem prawnym W. i J. B. sióstr przyrodnich wnuka skarżącej, aczkolwiek wnuk skarżącej nie mieszka wraz z siostrami w S., tylko z dziadkami ojczystymi, którzy go wychowują, pozostając przy tym pod ich bieżącą pieczą. Podkreślić należy przy tym, że upoważnienie do wystąpienia przez skarżącą z przedmiotowym wnioskiem zostało umieszczone w ww. postanowieniu z dnia 10 kwietnia 2024 r., którym Sąd pozbawił władzy rodzicielskiej rodziców dziecka (wnuka skarżącej C.) i upoważnił ich m.in. do pobierania na rzecz małoletniego świadczeń wychowawczych.
W dalszej kolejności Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 107 § 1 pkt 4 i 6 oraz § 3 k.p.a. Przepis ten określa elementy decyzji administracyjnej, do których zalicza powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Tymczasem w decyzji z dnia 15 kwietnia 2024 r. organ I instancji w ramach podstawy prawnej wskazał w całości ustawę u.p.p.w.d. Natomiast organ odwoławczy wprawdzie przywołał konkretne przepisy tej ustawy (tj. art. 2 pkt 10, art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 2a, art. 28 ust. 1), zawarte zarówno w decyzji organu I instancji, jak i w zaskarżonej decyzji, uzasadnienie faktyczne nie odpowiada wymogom powołanego art. 107 § 3 k.p.a. Stan faktyczny sprawy został bowiem przedstawiony w tym uzasadnieniu w wersji szczątkowej, pełne zaś jego przedstawienie organ zamieścił dopiero w odpowiedzi na skargę, co dowodzi wadliwości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji także z powodu naruszeń przepisów postępowania administracyjnego - art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Powyższe wskazuje, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja ZUS zostały wydane także z naruszeniem przepisów postępowania - tj. art. 107 § 1 pkt 4 - 6 i § 3 w związku z art. 11 k.p.a., zaś w przypadku decyzji organu odwoławczego doszło także do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji I instancji pomimo przysługujących organowi uprawnień reformatoryjnych wynikających z art.138 § 1 pkt 2 k.p.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uwzględni powyższą ocenę prawną, uznając, że w okolicznościach faktycznych sprawy, skarżąca sprawująca pieczę bieżącą nad wnukiem, wspólnie z nim zamieszkująca, jest podmiotem uprawnionym do wystąpienia z żądaniem przyznania świadczenia wychowawczego i oceni spełnienie pozostałych przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie tego świadczenia.
Mając na uwadze powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
dc