II SA/Łd 468/22

II SA/Łd 468/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-07-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /przewodniczący sprawozdawca/
Michał Zbrojewski
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1783/22 - Wyrok NSA z 2023-02-08
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 61a par. 1, art. 112
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 24 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 119 pkt 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lipca 2022 r. sprawy ze skargi A.Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 7 kwietnia 2022 r. nr KO.441.73.2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza Zelowa z dnia 7 lutego 2022 r., znak OPS.SR.4210-6/2022. dc
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2022r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a., utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza Zelowa z dnia 7 lutego 2022r. w przedmiocie odmowy wszczęcia na wniosek A.Z. z dnia 20 stycznia 2022r. postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem K.Z.
W uzasadnieniu tego postanowienia Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że sprawa z wniosku A.Z. z dnia 20 stycznia 2022r. w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem K.Z., której wszczęcia domagała się skarżąca, została już wcześniej rozstrzygnięta ostateczną decyzją, wydaną z upoważnienia Burmistrza Zelowa przez Zastępcę Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zelowie z dnia 21 października 2021r. Nr OPS.SR.4210-002637/2021, znak OPS.SR.4210-89/2021. Decyzja ta stała się ostateczna bowiem Kolegium postanowieniem z dnia 21 grudnia 2021r. Nr KO.441.410.2021, na wniosek A.Z., odmówiło przywrócenia terminu do złożenia odwołania od ww. decyzji Burmistrza Zelowa.
Następnie Kolegium wyjaśniło, że z akt administracyjnych sprawy wynika, iż A.Z., wnioskiem z dnia 20 stycznia 2022r., skierowanym do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zelowie, wystąpiła ponownie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem K.Z. Organ I instancji, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem K.Z. z uwagi na to, iż ostateczną decyzją z dnia 21 października 2021r. Nr OPS.SR.4210-002637/2021, znak OPS.SR.4210-89/2021, rozstrzygnął już w przedmiocie ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia rodzinnego w formie świadczenia pielęgnacyjnego, odmawiając jego przyznania.
W ocenie Kolegium, organ I instancji trafnie uznał zatem, iż mamy do czynienia "z inną uzasadnioną przyczyną", w rozumieniu ww. przepisu art. 61a § 1 k.p.a., z powodu, której postępowanie administracyjne nie może być wszczęte. Zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sprawie mamy do czynienia z tożsamością sprawy, bowiem w sprawie występują te same podmioty, sprawa dotyczy tego samego przedmiotu, tego samego stanu prawnego i wreszcie tego samego, niezmienionego stanu faktycznego.
Odnosząc się zaś do zarzutu zażalenia, iż w sprawie nie mamy do czynienia z tożsamością sprawy z uwagi na odmienny stan faktyczny, tj. niepozostawanie skarżącej w zatrudnieniu w dniu złożenia ponownego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium wyjaśniło, że fakt zakończenia zatrudnienia skarżącej z dniem 30 września 2021r. w firmie A. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w K. był znany organowi (dowód: zaświadczenie o zatrudnieniu z dnia 18 października 2021r. oraz wydruk odpowiedzi z systemu informatycznego ZUS o składkach na ubezpieczenie zdrowotne). Ponadto organ I instancji dał temu także wyraz w uzasadnieniu decyzji z dnia 21 października 2021r. stwierdzając, iż A.Z. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 sierpnia 2021r. oraz na dzień złożenia wniosku, tj. 31 sierpnia 2021r. była zatrudniona na umowę zlecenie w A. Sp. z o.o. Sp. k. w okresie od 17 maja 2021r. do 30 września 2021r.
Ponadto organ odwoławczy wskazał, że w postanowieniu organ I instancji błędnie pouczył skarżącą co do terminu wniesienia zażalenia, wskazując na 14 dniowy termin jego wniesienia, od dnia doręczenia postanowienia. Zgodnie zaś z art. 141 § 2 k.p.a. zażalenia wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie - od dnia jego ogłoszenia stronie. Z kolei w myśl art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Strona, zgodnie z pouczeniem, wniosła spóźnione zażalenie na postanowienie w 14 dniu od dnia jego doręczenia. Z uwagi na przepis art. 112 w zw. z art. 126 k.p.a., Kolegium uznało, że mimo wniesienia spóźnionego zażalenia, które wpłynęło z zachowaniem terminu błędnie podanego w pouczeniu, było obowiązane do jego rozpatrzenia bez potrzeby wnoszenia wniosku o przywrócenie terminu.
Skargę na to postanowienie złożyła A.Z., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji oraz zobowiązanie do wszczęcia postepowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji i zobowiązanie organu do ponownego rozpatrzenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów wskazanych w uzasadnieniu skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżąca zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:
1. art. 61a § 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, iż w niniejszej sprawie doszło do spełnienia przesłanki z § 1 tego artykułu;
2. błędne przyjęcie przez organ, iż zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa, co doprowadziło do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, podczas gdy stan faktyczny w dniu 20 stycznia 2022r., czyli w dniu składania drugiego wniosku, był odmienny od stanu faktycznego istniejącego w dniu składania pierwszego wniosku z dnia 31 sierpnia 2021r., a co więcej wnioski skarżącej dotyczyły innych okresów czasowych;
3. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niedostateczne zebranie materiału dowodowego i niewyjaśnienie sprawy w sposób wyczerpujący, a tym samym nieprzeprowadzenie przez organ w sposób wszechstronny i wnikliwy postępowania, w szczególności przez dokonanie błędnej oceny tożsamości sytuacji związanej z zatrudnieniem wnioskodawczyni.
Odnosząc się do stanowiska zamieszczonego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia skarżąca stwierdziła, iż organ mylnie wskazał, iż zachodzą przesłanki z art. 61a § 1 k.p.a.
Zdaniem skarżącej, nie zachodzi tożsamość stanu faktycznego podczas składania dwóch wniosków, na które powołuje się organ. Podczas składania pierwszego z nich była zatrudniona na umowę zlecenie w A. Sp. z o.o. Sp. k. w okresie od 17 maja 2021 do 30 września 2021r. Natomiast podczas składania drugiego z wniosków taki stan faktyczny nie miał już miejsca, a wiec – w ocenie skarżącej - nastąpiła zmiana, która usprawiedliwiała złożenia nowego wniosku i powodowała brak tożsamości spraw.
Ponadto skarżąca podniosła, że organ odwoławczy nie wziął w ogóle pod uwagę, iż w rozstrzyganej sprawie nie sposób mówić o tożsamości spraw ze względu na fakt, iż świadczenia przyznaje się co do zasady począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek. Mając powyższe na uwadze skarżąca dodała, że pierwotny wniosek złożyła w sierpniu 2021r. - świadczenie pielęgnacyjne mogło jej przysługiwać co najwyżej od tego miesiąca. Kolejny wniosek złożyła dopiero pod koniec stycznia 2022r., a zatem zdaniem skarżącej - dotyczył on zupełnie innego okresu świadczeniowego.
W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022r. poz. 329), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyżej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Przedmiotowa sprawa została rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Stosownie natomiast do art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Kontrolując zaskarżone w tej sprawie postanowienie – Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organy dopuściły się istotnego naruszenia prawa procesowego, uzasadniającego usunięcie z obrotu prawnego postanowień obu instancji.
Przedmiotem kontroli jest postanowienie wydane w sprawie odmowy wszczęcia na wniosek A.Z. z dnia 20 stycznia 2022r. postępowania dotyczącego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem K.Z.
Podstawę prawną tego postanowienia stanowił art. 61a § 1 k.p.a., w myśl którego, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Z przepisu tego wynikają dwie odrębne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania - pierwszą jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą - istnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. O ile ustawa Kodeks postępowania administracyjnego nie uszczegółowia wspomnianej drugiej przesłanki z art. 61a i pozostawia to pojęcie niedookreślonym, o tyle z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że niewątpliwie należą do niej takie okoliczności, jak wydanie już rozstrzygnięcia w sprawie. Postanowienie na podstawie art. 61a k.p.a. wydawane jest w sytuacji, gdy postępowanie "nie może być wszczęte", to jest gdy wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny (wyrok NSA z dnia 24 maja 2022r., II GSK 1970/18, LEX nr 3353877). Warunkiem sine qua non wydania w tej sytuacji postanowienia, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., jest stwierdzenie tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą zakończoną wydaniem ostatecznej decyzji oraz powtórnym podaniem o wszczęcie postępowania administracyjnego. Tożsamość ta istnieje wówczas, gdy: występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego, a do tego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy (wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2020r., I OSK 135/19, LEX nr 3025697). Ponadto podkreślić należy, że gdy zachodzi istotna wątpliwość co do pełnej tożsamości sprawy zakończonej decyzją, a sprawą inicjowaną ponownie przez skarżącego, konieczne jest wszczęcie postępowania administracyjnego. Zastosowanie instytucji określonej w art. 61a § 1 k.p.a. powinno być ograniczone do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego (zob. wyrok NSA z dnia 12 marca 2020r., I OSK 1960/19, LEX nr 3009556). Co istotne również w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania (wyrok NSA z dnia 24 lutego 2021r., III FSK 2503/21, LEX nr 3176857).
Sąd nie podzielił ustalenia w tej sprawie organów, że zachodzi przesłanka innych uzasadnionych przyczyn z art. 61a § 1 k.p.a. Wbrew stwierdzeniu organów w sprawie nie występuje tożsamość sprawy objętej wnioskiem skarżącej z dnia 20 stycznia 2022r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem ze sprawą rozstrzygniętą ostateczną decyzją Burmistrza Zelowa z dnia 21 października 2021r. odmawiającą skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem.
Wspomniana decyzja Burmistrza Zelowa z dnia 21 października 2021r. została wydana na podstawie wniosku skarżącej z dnia 31 sierpnia 2021r. w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.). Podkreślić należy, że świadczenia rodzinne przyznawane są na określony okres zasiłkowy (art. 24 ust. 1 ww. ustawy), a prawo do tego świadczenia ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 ww. ustawy). Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 ww. ustawy). Z powyższych regulacji wynika, że początek okresu zasiłkowego wyznacza miesiąc, w którym wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia.
W ocenie zatem Sądu, w rozpoznawanej sprawie z wniosku z dnia 20 stycznia 2022r. nie zachodzi tożsamość ze sprawą zakończoną decyzją Burmistrza Zelowa z dnia 21 października 2021r., ponieważ sprawy te dotyczą dwóch różnych wniosków skarżącej na inne okresy zasiłkowe. Odmienność tych okresów nie pozwala przyjąć, iż w sprawie pozostaje niezmieniony stan faktyczny w stosunku do postepowania zakończonego wspomnianą decyzją z dnia 21 października 2021r.
Słuszny zatem okazał się zarzut skarżącej o braku tożsamości przedmiotowej sprawy. Organy błędnie uznały, że sprawa objęta wnioskiem skarżącej z dnia 20 stycznia 2022r. jest sprawą uprzednio rozstrzygniętą decyzją ostateczną. Sprawy te dotyczą odmiennych okresów świadczeniowych, a zatem w tym zakresie nie są tożsame. W konsekwencji zatem organy błędnie zastosowały w sprawie art. 61a § 1 k.p.a., przyjmując, iż w sprawie zaistniały inne przyczyny uzasadniające odmowę wszczęcia postepowania z wniosku skarżącej z dnia 20 stycznia 2022r.
Słusznie przyjęło jednak Kolegium, że wobec mylnego pouczenia skarżącej o prawie wniesienia zażalenia, w myśl art. 112 k.p.a., nie może ono szkodzić stronie i tym samym zasadnie rozpoznało zażalenie skarżącej.
Ponownie prowadząc postepowanie organ I instancji zobowiązany jest wszcząć postępowanie i rozpatrzeć wniosek skarżącej z dnia 20 stycznia 2022r. o ustalenie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem oraz wydać stosowną decyzję merytoryczną.
Wniosek skarżącej o przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi dokumentów nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem nie zaistniały przesłanki określone w art. 106 § 3 p.p.s.a.
Odnosząc się do wniosku skarżącej o zwolnienie z kosztów Sąd oddalił ten wniosek, gdyż zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. przedmiotowa sprawa jest wolna od opłat sądowych i skarżąca nie poniosła kosztów sądowych. Nie zaistniały więc w sprawie okoliczności, o których mowa w art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 i § 2 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił postanowienia obu instancji.
is