II SA/Łd 450/24

II SA/Łd 450/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska
Piotr Mikołajczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Dnia 15 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 października 2024 roku sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 23 kwietnia 2024 roku znak: SKO.4111.19.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. MR
Uzasadnienie
1. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi zaskarżoną decyzją z dnia 23 kwietnia 2024 r., nr SKO.4111.19.2024 - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775), dalej jako: "k.p.a." oraz art. 27 i art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1993), dalej jako: "ustawa" - po rozpatrzeniu odwołania J.S. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 11 marca 2024 r. nr: SOCIII.522.103601.2023.003102.010.2024.U o odmowie umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz D.S. w wysokości 72 478,50 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi na dzień wydania decyzji w wysokości 42 056,72 zł oraz kosztem wystawionego w sprawie upomnienia w wysokości 8,80 zł, co łącznie stanowi kwotę 114 544,02 zł.
1. Jak wynika z akt administracyjnych, w dniu 9 lutego 2024 r. wpłynął do Prezydenta Miasta Łodzi wniosek J.S. o umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz D.S.
2. Po rozpoznaniu wskazanego wniosku, Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 11 marca 2024 r. odmówił umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 27 ust. 1 i ust. 1a oraz art. 30 ust. 2 ustawy.
3. W odwołaniu od powyższej decyzji J.S. wskazał, że przez ponad 25 lat przebywał w zakładzie karnym, w którym nie miał możliwości podjęcia pracy. Po opuszczeniu zakładu nie może znaleźć pracy, bowiem nikt nie chce zatrudniać osoby z taką przeszłością. Odwołujący ma ponad 60 lat i choruje na liczne schorzenia, które także utrudniają mu znalezienie pracy. Po opuszczeniu zakładu karnego odwołujący pozostał bez środków do życia.
4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
1. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i wskazując na treść art. 27 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy wyjaśnił, że po uwzględnieniu wpłat dokonanych na konto organu właściwego wierzyciela ustalono, iż według stanu na dzień 11 marca 2024 r. do zwrotu pozostaje odwołującemu kwota należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 114 544,02 zł.
2. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalono, iż odwołujący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W dniu 20 stycznia 2023 r. po odbyciu kary ponad 25 lat pozbawienia wolności został zwolniony z Aresztu W..
3. Z treści zaświadczenia Urzędu Pracy m. st. Warszawy z dnia 16 stycznia 2024 r. wynika, iż od 17 kwietnia 2023 r. odwołujący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Zgodnie z pismem odwołującego z dnia 1 marca 2024 r. nie korzysta on ze świadczeń z pomocy społecznej. Natomiast, z pisma strony z dnia 6 lutego 2024 r. oraz załączonej do wniosku dokumentacji medycznej wynika, iż u odwołującego stwierdzono jaskrę (jest po operacji oka lewego i oczekuje na operację oka prawego). Odwołujący nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności.
4. Kolegium wskazało, że w ocenie organu I instancji, niewątpliwie odwołujący jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi i zdrowotnymi. Jest osobą w wieku aktywności zawodowej, choć zgłasza problemy zdrowotne, jednak nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W ocenie organów obu instancji istnieją zatem szanse na to, że znajdzie zatrudnienie, z którego będzie osiągał dochód, który pozwoli na poprawę sytuacji bytowej i wywiązanie się z zobowiązań wobec Skarbu Państwa powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej.
5. Przedstawiony przez odwołującego materiał dowodowy, zdaniem organów, nie stanowi przesłanki do umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sytuacja, w której się obecnie znajduje nie uzasadnia zastosowania najdalej idącej ulgi w spłacie należności w postaci ich umorzenia. W ocenie organów, posiadane schorzenia, trudna sytuacja zdrowotna i materialna nie nakłada na organ administracji automatycznego obowiązku umorzenia kwoty należności. Aby organ mógł podjąć decyzję o umorzeniu długu, sytuacja rodzinna i dochodowa musi wyróżniać osobę spośród innych dłużników alimentacyjnych. Wskazywane przez stronę okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkowej, a tym samym nie mogą stawiać w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych.
6. Jak zaakcentowało Kolegium, kwestia możliwości umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych pozostawiona została uznaniu organowi. Ustawodawca wskazał jednakże, że organ zobowiązany jest do zbadania sytuacji dochodowej i rodzinnej strony ubiegającej się o umorzenie. Instytucja uznania administracyjnego oznacza, iż organ administracyjny może, ale nie musi umorzyć świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego wraz z należnymi odsetkami, co oznacza możliwość negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia przesłanek.
7. Wskazując na treść art. 7 k.p.a. Kolegium wskazało, że granicą uwzględnienia w postępowaniu administracyjnym słusznego interesu strony jest zaistnienie kolizji z interesem społecznym. Powołując się na interes społeczny, organ powinien zarazem wskazać o jaki interes chodzi oraz wskazać jego istnienie i znaczenie. Kontrola prawidłowości decyzji podejmowanych w oparciu o tzw. uznanie administracyjne polega przy tym na kontroli czy wydalenie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem, w szczególności zaś czy w toku postępowania podjęto wszelkie kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego czyli nie nosi cech dowolności.
8. Oceniając powyższe dowody Kolegium podkreśliło, że powyższe okoliczności nie mogą stanowić wystarczającej przesłanki uzasadniającej umorzenie zadłużenia. Jako przyczyny niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego odwołujący wskazał dochód i stan zdrowia. Jednak - w ocenie Kolegium - trudna sytuacja finansowa oraz zły stan zdrowia są cechą większości zobowiązanych za których świadczenia wypłaca fundusz alimentacyjny. Niewątpliwie obecna sytuacja zdrowotna i dochodowa odwołującego jest trudna, jednak nie pozbawia możliwości podejmowania działań, zmierzających do jej poprawy i dalszej spłaty ciążących na nim zaległości alimentacyjnych. Bezspornie, zadłużenie strony powstało na skutek niedopełnienia obowiązku alimentacji na rzecz własnego dziecka. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osoby zobowiązanej do alimentacji, a nie zamiast tej osoby. Obowiązek alimentacyjny wobec dzieci spoczywa na rodzicach, a nie na organach państwa, zatem dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w jego zastępstwie. Zważywszy, że załatwienie każdej sprawy administracyjnej wymaga wyważenia słusznego interesu obywatela i interesu społecznego, zdaniem Kolegium, uwzględnienie prośby odwołującego godziłoby w interes społeczny poprzez przyznanie kolejnej ulgi dłużnikowi alimentacyjnemu, który nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego. Tymczasem, obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy też edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą, podlegającą ochronie ze strony państwa. Nie jest zatem uzasadnionym, aby pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych, dlatego uzasadnionym jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionym zaliczek od zobowiązanego z tytułu alimentów.
9. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, które z różnych powodów nie są w stanie swych zobowiązań regulować samodzielnie. Osoby takie zwykle znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, nie posiadają dostatecznych środków na wywiązywanie się ze swych zobowiązań wobec dzieci, stąd z czasową pomocą dla ich rodzin wychodzą organy państwa. Organ podkreślił jednak, że pomoc ta udzielana jest w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, a nie zamiast tych osób. Wypłata świadczeń alimentacyjnych przez organy państwa stanowi swoisty kredyt udzielany osobom zobowiązanym do alimentacji, który to kredyt winien zostać przez te osoby spłacony. Zwrotność wypłacanych świadczeń stanowi podstawową zasadę pomocy państwa w tym obszarze.
10. Jak wskazało Kolegium, w obecnej sytuacji J.S. znalazł się wyłącznie z własnej winy wskutek dotychczasowego postępowania. Nie jest zatem ona następstwem działań, na które nie miał wpływu. W konsekwencji odwołujący nie może przerzucać winy za swoją obecną sytuację na inne podmioty czy instytucje. Umorzenie kwoty należności oznaczałoby obarczenie wszystkich podatników osobistym długiem strony.
11. Rozpatrując sprawę Kolegium stwierdziło, iż organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie w sprawie i nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a wydając rozstrzygnięcie uwzględnił sytuację dochodową i bytową odwołującego. W ocenie Kolegium, umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego byłoby sprzeczne z interesem społecznym.
12. W konkluzji Kolegium wskazało, iż istnieje możliwość zwrócenia się do Prezydenta Miasta Łodzi z podaniem o odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
1. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze J.S. wskazał, że organy nie uwzględniły jego sytuacji dochodowej i bytowej, a także okoliczności, na które nie ma on wpływu, czyli bezskutecznego starania o znalezienie pracy i braku możliwości pozyskania środków finansowych na spłatę alimentów. Ani jednostki penitencjarne, ani Ministerstwo Sprawiedliwości nie udzieliły skarżącemu pomocy. Tymczasem pozostające w dyspozycji urzędników środki finansowe zostały skradzione i przeznaczone na prywatne cele urzędników i polityków, co jest sprzeczne z interesem społecznym. Aktualnie skarżący znajduje się w tak złej sytuacji materialnej i zdrowotnej, że nie ma szans na jakąkolwiek spłatę zadłużenia. Tragiczny stan zdrowia i tragiczna sytuacja skarżącego są wynikiem pobytu w jednostkach penitencjarnych, w których spędził 25 lat i 20 dni. Zawsze podczas pobytu w jednostkach penitencjarnych skarżący uczestniczył w programie indywidualnego oddziaływania, a teraz nie może znaleźć pracy. Stan zdrowia uniemożliwia skarżącemu podjęcie pracy. Do skargi jej autor dołączył zaświadczenia lekarskie potwierdzające jego stan zdrowia.
2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia. W treści pisma organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
3. Pełnomocnik z urzędu skarżącego w piśmie z dnia 20 sierpnia 2024 r. wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
4. W piśmie z dnia 14 października 2024 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji i umorzenie należności skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ administracyjny I instancji. Ponadto, wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych, oświadczając, że nie zostały one zapłacone w całości ani w części. Pełnomocnik podniósł, że pracodawcy niezwykle niechętnie zatrudniają byłych skazanych, zwłaszcza na tak długą karę pozbawienia wolności, jaką odbył skarżący. Przez długoletnie przebywanie w jednostce penitencjarnej, skarżący posiada znikome kwalifikacje, czy doświadczenie zawodowe do podjęcia jakiejkolwiek pracy. W więzieniu nie miał możliwości podjąć się jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego. Poza tym, długoletnie przebywanie w więzieniu mogło doprowadzić do zacofania technologicznego i braku znajomości obecnych realiów. Zdaniem pełnomocnika skarżącego powyższe czyni bezzasadnym argumentację zaskarżonych decyzji, według których skarżący powinien znaleźć sobie pracę, dzięki której spłaci zadłużenie. Powyższe oraz zły stan zdrowia skarżącego daje bardzo nikłe szanse na to, graniczące z niemożliwością, by kiedykolwiek mógł on spłacić ciążący na nim dług alimentacyjny. Pełnomocnik dodał, że skarżący obecnie ma 60 lat. Za niedługo wejdzie on w wiek objęcia go przedemerytalną ochroną stosunku pracy, a pracodawcy nie są chętni zatrudniać osób, którym może przysługiwać taka ochrona. Co więcej, pełnomocnik powołując się na orzeczenie WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 397/24, podniósł że okoliczność odbywania kary pozbawienia wolności nie powinna stanowić automatycznie przesłankę umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wobec tego podniósł, że twierdzenie przez organ administracji, iż skarżący sam przyczynił się do faktu pozbawienia go wolności nie jest możliwe i wiarygodne bez dokładnego zapoznania się z aktami sprawy karnej, w której skarżący został skazany. Pełnomocnik dodał także, iż skarżący cierpi z powodu choroby oczu, był operowany, jest pod stałą opieką lekarzy. Z tego też powodu nie może podjąć pracy, a w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie lekarskie o tym, iż skarżący jest niezdolny do pracy. Zdaniem strony organ powinien oceniać wyłącznie stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Bieżąca sytuacja dłużnika jest natomiast taka, iż jest on osobą po odbyciu długoletniej kary pozbawienia wolności, schorowaną, bez oszczędności, środków do życia, wsparcia rodziny, perspektyw na przyszłość, z uwagi na kryminalną przeszłość.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
5. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
1. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie przejmuje sprawy do jej końcowego załatwienia, ale bada co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
2. Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek w tym przedmiocie został złożony przez organ, a pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia z dnia 20 sierpnia 2024 r. wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
3. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 z późn. zm.), dalej "u.p.o.u.a.". Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Stosownie zaś do art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
4. Jak wynika z treści skargi skarżący domaga się umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, powołując się na trudną sytuację finansową i zdrowotną.
5. Warto zatem zaznaczyć, że przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. stanowi fundament do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, które oznacza rodzaj swobody decyzyjnej co do wyboru sposobu rozstrzygnięcia. Swoboda ta wyraża się w możliwości odmowy przyznania wnioskowanej ulgi nawet wówczas, gdy istnieją okoliczności obiektywne wskazujące na złą sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia jednak organu administracji od szczegółowego zbadania stanu faktycznego sprawy i rozważenia wszystkich okoliczności istotnych prawnie (art. 7 K.p.a.). Rolą sądu administracyjnego kontrolującego legalność decyzji uznaniowych w sprawie przyznania bądź odmowy przyznania ulgi jest natomiast sprawdzenie prawidłowości przeprowadzonego postępowania i prawidłowości wyprowadzonej oceny materiału dowodowego, która powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Uzasadnienie to powinno być spójne wewnętrznie, zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, zawierać ocenę materiału dowodowego oraz odnosić się do prawnych podstaw decyzji.
6. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego dostarcza podstaw do stwierdzenia, że organy w pełni zachowały ww. wymogi dotyczące postępowania w tego rodzaju sprawie.
7. W judykaturze przyjmuje się bowiem, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wszelkiego zatem rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 611/16; wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
8. Podnieść także należy, że dłużnik alimentacyjny jest co do zasady osobą borykającą się z problemami finansowymi, dlatego sytuacja dochodowa, rodzinna i zdrowotna dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń powinna wyróżniać go spośród innych dłużników alimentacyjnych.
9. Jak wynika z akt sprawy skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Został zwolniony z Aresztu W. po odbyciu kary ponad 25 lat pozbawienia wolności. Jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy od dnia 17 kwietnia 2023 r. bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Jak twierdzi nie korzysta z pomocy finansowej MOPS. Choruje na jaskrę - jest po operacji lewego oka i oczekuje na operację prawego oka. Nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Jest osobą w wieku aktywności zawodowej.
10. Wobec powyższego stwierdzić należy, że organy prawidłowo przyjęły na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że skarżący nie wykazał istnienia takich okoliczności, które przemawiałyby za uwzględnieniem wniosku.
11. Sytuacja skarżącego jest trudna, ale nie na tyle wyjątkowa, aby zastosować instytucję umorzenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że dokonując oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy, należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, jak tego oczekuje pełnomocnik skarżącego, lecz także należy ocenić, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości (por. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 9/19; wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2471/15). W sytuacji, gdy skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i brak jest dokumentu stwierdzającego jego niezdolność do pracy, takie widoki istnieją i na chwilę obecną nie sposób wykluczyć, że skarżący będzie miał możliwość spłacenia długu alimentacyjnego.
12. Podkreślić należy przy tym, że zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy, na które powołuje się pełnomocnik skarżącego to orzeczenie lekarza medycyny pracy z dnia 17 grudnia 2019 r., nr [...] uznające J.S. za niezdolnego do podjęcia zatrudnienia w Zakładzie Karnym na stanowisku pracownika gospodarczego. Powyższe orzeczenie podjęte zostało na podstawie art. 43 pkt 2 i art. 229 § 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 1510) i dotyczyło kwestii istnienia/braku istnienia przeciwwskazań do pracy skarżącego na konkretnie określonym stanowisku, w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie z dnia 2 grudnia 2019 r. Powołana okoliczność podlegała już ocenie przez tutejszy Sąd w sprawie II SA/Łd 974/22.
13. Podkreślenia również wymaga, że J.S. decyzją Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 17 kwietnia 2023 r. uznany został za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Natomiast jak wynika z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 475) jedną z koniecznych przesłanek warunkujących uzyskanie statusu osoby bezrobotnej stanowi zdolność i gotowość do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy (...).
14. Powyższe okoliczności pozostają zatem w kontrze do argumentacji skargi, co do braku jakiejkolwiek możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia.
15. W świetle powyższych rozważań uznać należy, że racją mają organy w niniejszej sprawie, że choć całokształt sytuacji skarżącego (zarówno materialnej, jak i zdrowotnej) jest trudny, to nie odznacza się żadną nadzwyczajnością, która uzasadniałaby zastosowanie ulgi w spłacie zadłużenia powstałego na skutek niewywiązywania się z obowiązków alimentacyjnych wobec swojego dziecka. Możliwość znalezienia przez skarżącego zatrudnienia choć ograniczona, to jednak nie jest niemożliwa. Ogólna sytuacja skarżącego, choć trudna to nie jawi się jako niemożliwa do przezwyciężenia.
16. Odnosząc się natomiast do argumentacji r.pr. R.G. , w której kwestionuje on twierdzenie organu o przyczynieniu się skarżącego do sytuacji, w jakiej się znalazł, stwierdzić należy z całą stanowczością, że fragment orzeczenia, które zacytował pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 14 października 2024 r., zostało wyjęte z kontekstu treści uzasadnienia cytowanego wyroku. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego z treści uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie II SA/Łd 397/24 płyną zupełnie odwrotne wnioski. Sąd stwierdził w wyroku z dnia 28 sierpnia 2024 r., cytując dosłownie treść uzasadnienia, że "na aprobatę natomiast nie zasługiwało stanowisko skarżącego, iż w samym fakcie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności oraz konsekwencjach tego stanu rzeczy, upatrywać należy okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Za wewnętrznie sprzeczny i nielogiczny należałoby bowiem uznać system, w ramach którego niealimentacja stanowiłaby przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności (art. 209 § 1 k.k.) a równocześnie okoliczność odbywania kary pozbawienia wolności stanowiłaby automatycznie przesłankę umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 30 ust. 2 ustawy)". Nie ulega zatem wątpliwości, co zresztą przyznał sam pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 14 października 2024 r., że bieżąca sytuacja skarżącego wiąże się z jego kryminalną przeszłością.
17. Podsumowując stwierdzić należy, że organy obydwu instancji prawidłowo ustaliły i oceniły stan faktyczny sprawy, czemu w sposób wyczerpujący dały wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji, odmawiając skarżącemu umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sąd nie stwierdził tym samym powoływanego w skardze naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 8, 11, 77, 80, 104 i 107 K.p.a.), czy też naruszenia przepisu prawa materialnego tj. art. 30 ust. 2 ustawy. Zdaniem Sądu organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi. Podkreślenia także wymaga, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla prawa skarżącego do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. Nadto, na wniosek skarżącego organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy.
18. W tym miejscu należy odnieść się do pisma pełnomocnika skarżącego z dnia 14 października 2024 r. w kontekście zawartego w nim wniosku o zasądzenie kosztów niepłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że pełnomocnik skarżącego pismem z dnia 22 lipca 2024 r. (doręczonym dnia 29 lipca 2024 r.), został powiadomiony pismem o wyznaczeniu z urzędu pełnomocnikiem skarżącego z urzędu w niniejszej sprawie, dnia 30 lipca 2024 r. wykonał fotokopię całych akt sprawy, pismem z dnia 20 sierpnia 2024 r. (nadanym za pośrednictwem operatora pocztowego) wyraził zgodę na prowadzenie sprawy w trybie uproszczonym.
W dalszej kolejności pismem z dnia 14 października 2024 r., które to pismo zostało nadane dnia 14 października 2024 r. o godzinie 21.41 za pośrednictwem ePUAP, pełnomocnik skarżącego zajął stanowisko w sprawie i wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Co istotne, pismo to wpłynęło do akt sprawy dnia 15 października 2024 r., a więc w dniu, w którym Sąd wydał wyrok w niniejszej sprawie, ale już po wydaniu orzeczenia w sprawie. Ze względu na brak stosownego wniosku na chwilę wyrokowania Sąd nie orzekł w przedmiocie zwrotu kosztów dla pełnomocnika.
Jednocześnie należy też wskazać, że pełnomocnik nie złożył stosownie do art. 157 § 1 P.p.s.a. wniosku o ewentualne uzupełnienie wyroku w powyższym zakresie.
19. Mając na uwadze wszystkie powołane okoliczności sprawy Sąd uznał skargę za niezasadną i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
IB