II SA/Łd 449/25

II SA/Łd 449/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-09-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka
Beata Czyżewska /sprawozdawca/
Robert Adamczewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 43, art. 63 ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Sentencja
Dnia 11 września 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski, Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.), , Protokolant Starszy asystent sędziego Marcelina Niewiadomska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2025 roku sprawy ze skargi M.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 10 kwietnia 2025 roku znak: KO.441.15.2025 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 10 kwietnia 2025 r. znak: KO.441.15.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpatrzeniu odwołania M.T., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Ujazdu z 3 lutego 2025 r. nr MOPS.5211.61.2023 w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad matką E.B.
Z akt sprawy wynika, że 8 grudnia 2023 r. M.T. zwróciła się do organu pierwszej instancji z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką E.B.
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Burmistrz Ujazdu decyzją z 5 stycznia 2024 r. odmówił M.T. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W toku postępowania odwoławczego, decyzją z 26 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Powyższe rozstrzygnięcie M.T. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z 17 września 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 328/24 uchyli decyzje organów obu instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że skarżąca nie spełnia wszystkich przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. i tym samym prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W związku z tym, w sprawie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym nie znajdował zastosowania, z tego względu organy powinny rozpatrzyć wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czego nie uczyniły. Nie rozpatrzyły wniosku skarżącej w oparciu o nowe brzmienie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, naruszając tym samym art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ pierwszej instancji decyzją z 3 lutego 2025 r. odmówił M.T. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na matkę E. B. W uzasadnieniu organ, powołując się na przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujące od 1 stycznia 2024 r., przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego i stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 17 września 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 328/24 uchylił decyzje obu organów. W ocenie Sądu, organy nie wyjaśniły dogłębnie kwestii zakresu czynności jakie podejmuje M.T. przy matce, a zgromadzony materiał dowodowy w pewnych obszarach był sprzeczny jak również budził wątpliwości co do stanu zdrowia skarżącej, która legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Sąd wskazał, że najistotniejszą, przesądzającą o wyniku sprawy była jednak okoliczność, iż zainteresowana pobiera zasiłek stały. Z tego względu Sąd uznał, że M.T. nie spełnia wszystkich przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., a tym samym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W związku z tym w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujące w dniu wydania decyzji, tj. obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 r. i uwzględniające nowe brzmienie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazania co dalszego postępowania wynikające z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 17 września 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 328/24, który uprawomocnił się 26 listopada 2024 r. i są wiążące w przedmiotowej sprawie.
Organ pierwszej instancji podkreślił, że 21 stycznia 2025 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy i odebrane zostały od M.T. oświadczenia odpowiadające na wątpliwości wskazane przez Sąd. Jednak pomimo dodatkowych ustaleń fakt, że M.T. nadal pobiera zasiłek stały stanowi negatywną przesłankę, określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepisy obowiązujące do dnia 31 grudnia 2023 r. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było dokonanie wyboru, tj. faktyczna rezygnacja, a w konsekwencji uchylenie decyzji przyznającej zasiłek stały. Zgodnie z wyrokiem WSA w Łodzi z 17 września 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 328/24 sprawa została rozpatrzona na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r., które nie przewidują możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej bądź ich niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 18 roku życia. Zdaniem organu pierwszej instancji, M.T. mieści się w kręgu podmiotów wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i sprawuje opiekę nad matką E.B., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak ze względu na to, iż jest to osoba powyżej 18 roku życia (ma 85 lat) należało odmówić przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W odwołaniu od powyższej decyzji M.T. wniosła o jej uchylenie i przyznanie wnioskowanego świadczenia, podnosząc zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego:
- błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez stronę pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, podczas, gdy skarżąca musiała zrezygnować z zatrudnienia, aby na stałe zająć się całodobową opieką nad niepełnosprawną matką a przez okres, w którym starała się o zasiłek pielęgnacyjny (powinno być świadczenie pielęgnacyjne - dopisek Kolegium), pobierała zasiłek stały;
- błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia, podczas, gdy przepis ten utracił moc z dniem 23 października 2014 r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443). Natomiast wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony 8 grudnia 2023 r.;
- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.
Ponadto odwołująca zarzuciła również błąd w ustaleniach faktycznych, tj. błędne określnie, że pobiera zasiłek stały podczas gdy pracownik MOPS-u w U. poinformował ją, że w chwili przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z zasiłku stałego i w tym celu w organie pierwszej instancji złożyła stosowne oświadczenie, które zostało załączone do akt sprawy.
Przy piśmie z 20 lutego 2025 r. organ pierwszej instancji przekazał odwołanie wraz z aktami sprawy do Kolegium, wskazując że E.B. od 17 stycznia 2025 r. ma przyznane bezpłatne wsparcie asystenta osobistego osoby niepełnosprawnej w ramach programu "Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością" dla Jednostek Samorządu Terytorialnego - edycja 2025 w wymiarze 16 godzin miesięcznie, o które M.T. się ubiegała.
W toku postępowania odwoławczego strona zapoznała się z aktami sprawy i w piśmie z 25 marca 2025 r. przedstawiła uwagi dotyczące stanu zdrowia jej mamy oraz okoliczności związane z przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego.
Powołaną na wstępie decyzją z 10 kwietnia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 - dalej w skrócie "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Motywując podjęte rozstrzygniecie organ drugiej instancji wyjaśnił, że kwestie związane z określaniem warunków nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń regulują przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm. - dalej w skrócie "u.ś.r."). Od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła znacząca zmiana przepisów u.ś.r., dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429), zwanej dalej "u.ś.w.". Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z przywołaną regulacją przepisy dotychczasowe nie mogą mieć zatem zastosowania w sprawie, w której na dzień 31 grudnia 2023 r., prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało, gdyż nie zostały spełnione warunki do jego przyznania. Warunkiem stosowania przepisów u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji jest zatem ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem, regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać. Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r, było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków.
Kolegium stwierdziło następnie, że w rozpatrywanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 17 września 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 328/24 uchylił decyzję Kolegium z 26 lutego 2024 r. znak: KO.441.21.2024 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z 5 stycznia 2024 r. znak: MOPS.5211.61.2023. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że M.T. nie spełnia wszystkich przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., tym samym prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W związku z tym, w sprawie art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie znalazł zastosowania, dlatego wniosek skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinien zostać rozpatrzony na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 u.ś.r.
Organ drugiej instancji odwołując się do brzmienia art. 153 p.p.s.a. oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie (od 01.01.2024 r.) stwierdził, że matka wnioskodawczyni E.B. (ur. [...] 1940 r.) w związku z opieką, nad którą wnioskodawczyni ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z [...] listopada 2023 r. Nr [...], została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 14 listopada 2023 r.
Zgodnie ze wspomnianym wyżej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 17 września 20024 r. wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką należało rozpatrzyć z uwzględnieniem przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. W ocenie Kolegium, strona nie spełniała przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ jej matka pomimo posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie spełniała warunku określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. dotyczącego wieku uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia. Świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach mogą bowiem otrzymać osoby, które sprawują opiekę nad osobami z niepełnosprawnościami w wieku do ukończenia 18. roku życia.
Organ wskazał również, że po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności, osoba ta jako dorosła ma możliwość ubiegania się o świadczenie wspierające, które jest nowym rodzajem wsparcia.
Reasumując Kolegium stwierdziło, że podniesione w odwołaniu zarzuty oraz podniesiona w piśmie z 25 marca 2025 r. argumentacja nie mogły odnieść zamierzonego skutku. W przedmiotowej sprawie nie można było zastosować przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., na co wskazał w wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, gdyż na dzień 31 grudnia 2023 r. nie zostały spełnione wszystkie przesłanki uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie zachodziła negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W związku z tym, że M.T. decyzją z 2 sierpnia 2023 r. Nr MOPS.5100.24.2023 ma przyznany zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej na okres od 8 lipca 2023 r. do 16 lipca 2026 r., organ zasadnie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M.T. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, przeprowadzenie rozprawy podnosząc zarzuty:
1. naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że prawo do zasiłku stałego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, w sytuacji gdy skarżąca nie została pouczona przez organ o konieczności zrezygnowania z zasiłku stałego przed wydaniem decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, a wręcz zapewniano, że oświadczenie złożone 8 grudnia 2023 r. w obecności zastępcy dyrektora MOPS w U. - B.C. jest wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,
2. naruszenie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez jego niezastosowanie i podjęcie decyzji w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu od 1 stycznia 2024 r., zamiast w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.,
3. naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 8 k.p.a., poprzez wydanie decyzji krzywdzącej dla strony, w sytuacji gdy w aktach sprawy znajduje się oświadczenie skarżącej złożone w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w U. 8 grudnia 2023 r. w obecności zastępcy dyrektora MOPS w U. - B.C., z którego jednoznacznie wynika, że z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z pobierania zasiłku stałego, przy czym organ nie uwzględnił przy wydawaniu zaskarżonej decyzji kwestii błędnej informacji udzielonej przez urzędnika MOPS, który podyktował skarżącej treść oświadczenia, twierdząc, że oświadczenie to jest wystarczające do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego,
4. naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na treść orzeczenia - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a to:
- pominięcie w ocenie oświadczenia skarżącej złożonego w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w U. 8 grudnia 2023 r. w obecności zastępcy dyrektora MOPS w U. - B.C., z którego jednoznacznie wynika, że z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z pobierania zasiłku stałego,
- wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Ujazdu, mimo, iż skarżąca spełniła wszystkie przesłanki uzasadniające przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2024 r.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie 11 września 2025 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 z późn.zm. - dalej w skrócie "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sądowej kontroli M.T. uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 10 kwietnia 2025 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Ujazdu z 3 lutego 2025 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad matką E.B.
W pierwszym rzędzie wskazać trzeba, że sprawa przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką E.B. była już raz przedmiotem zainteresowania organów obu instancji oraz tutejszego Sądu. Mianowicie, decyzją z 5 stycznia 2024 r. Burmistrz Ujazdu odmówił M.T. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 26 lutego 2024 r., którą skarżąca zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wyrokiem z 17 września 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 328/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd stwierdził, że zakres czynności, jakie podejmuje przy matce skarżąca nie został szczegółowo wyjaśniony, a zgromadzony materiał dowodowy w pewnych obszarach jest sprzeczny np. czy podopieczna jest pampersowana, czy skarżąca mieszka razem z podopieczną, czy podopieczna jest w stanie przygotować sobie posiłki (skoro 13 grudnia 2024 r. podopieczna sama otworzyła drzwi pracownikowi socjalnemu, spożywała śniadanie, a jej córki jeszcze nie było w domu matki). Nie zostało w sposób wystarczająco precyzyjny ustalone, że opieka nad matką jest niezbędna w takim zakresie, że powoduje niemożność podjęcia jakiejkolwiek pracy przez skarżącą. Nie do końca wiadomo zatem czy opieka nosi cechy opieki stałej lub długotrwałej, a tym samym w sprawie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji z zarobkowania (lub niepodejmowania zatrudnienia). Budzi też wątpliwości kwestia stanu zdrowia skarżącej, która legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca podkreślała, że z uwagi na zły stan zdrowia nie poszukuje pracy, gdyż nie jest do jej świadczenia zdolna.
Abstrahując jednak od powyższego Sąd wskazał, że okolicznością najistotniejszą i jednocześnie przesądzającą o wyniku sprawy jest okoliczność, wedle której skarżąca pobiera zasiłek stały.
Odwołując się następnie do brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. oraz wypracowanego na tym tle orzecznictwa sądów administracyjnych WSA w motywach wyroku stwierdził, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera jednocześnie zasiłek stały powinna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba uprawniona do świadczenia pobiera zasiłek stały i nie chce zrezygnować z jego pobierania. Odnosząc się zaś do możliwości dokonania wyboru Sąd wskazał, że obowiązkiem organu powinno być poinformowanie wnioskodawcy o takiej możliwości zgodnie z art. 9 k.p.a. oraz wskazanie przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony zgodnie z art. 79a k.p.a.
W kontrolowanej sprawie, jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, organ I instancji poinformował skarżącą w trybie art. 79a k.p.a., że nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r., bowiem pobiera zasiłek stały, a mimo to skarżąca z pobierania zasiłku nie zrezygnowała.
Biorąc powyższe pod uwagę WSA w Łodzi uznał, że skarżąca nie spełniała wszystkich przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., a tym samym prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W związku z tym, w kontrolowanej sprawie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym nie znajdował zastosowania, dlatego organy powinny rozpatrzyć wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powyższego jednak organy nie uczyniły, nie rozpatrzyły bowiem wniosku skarżącej w oparciu o nowe brzmienie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, naruszając tym samym art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w stopniu, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy.
Końcowo Sąd zwrócił uwagę, że w aktualnym stanie prawnym nie jest możliwe przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź ich niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 18 lat.
Wspomniany wyżej wyrok uprawomocnił się z dniem 26 listopada 2024 r.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postepowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a ustanowiona w nim zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę.
Nie budzi wobec tego wątpliwości, że w toku ponownie prowadzonego postępowania administracyjnego w sprawie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy obu instancji podobnie zresztą jak i skład Sądu obecnie rozpatrujący sprawę zobowiązane były uwzględnić wytyczne w zakresie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawarte w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 17 września 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 328/24. Jeśli bowiem skarżąca nie zgadzała się ze stanowiskiem tutejszego Sądu wyrażonym w przywołanym wyżej wyroku co do niespełnienia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., a tym samym o niepowstaniu prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego do 31 grudnia 2023 r. i konieczności rozpatrzenia przez organy jej wniosku na gruncie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania, to winna była zaskarżyć powyższy wyrok skargą kasacyjną do Naczelnego Sąd Administracyjnego, czego jednak nie uczyniła.
Lektura akt sprawy i wydanych na jej podstawie rozstrzygnięć dowodzi, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organy administracyjne uwzględniły w całości wytyczne wynikające z prawomocnego wyroku WSA w Łodzi z 17 września 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 328/24.
W sprawie zgromadzony został kompletny materiał dowodowy, który Burmistrz Ujazdu, a następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim poddały wnikliwiej i wszechstronnej ocenie, ustalając na jego podstawie niewadliwy stan faktyczny sprawy. Wbrew odmiennemu stanowisku skarżącej, w kontrolowanej sprawie nie zostały naruszone przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Poprawnie zastosowano także przepisy prawa materialnego.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323 dalej w skrócie "u.ś.r.") w aktualnym brzmieniu, obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. Przepis ten stanowi mianowicie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: pkt 1 - matce albo ojcu, pkt 2 - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, pkt 3 - opiekunowi faktycznemu dziecka, pkt 4 - rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, że zgodnie z art. 17 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: pkt 1 - matce albo ojcu, pkt 2 - opiekunowi faktycznemu dziecka, pkt 3 - osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, pkt 4 - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: pkt 1 - rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; pkt 2 - nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; pkt 3 - nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wedle art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: pkt 1 - nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub pkt 2 - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Po myśli art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne, nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia,
b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2) osoba wymagająca opieki:
a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
4) (uchylony);
5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443).
Ustawa o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2024 r. została w istotnym stopniu znowelizowana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429). W stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało wnioskodawcy, po spełnieniu przezeń określonych przez ustawodawcę warunków materialnoprawnych, pod warunkiem, że opiekował się on osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezależnie od wieku podopiecznego. Do 31 grudnia 2023 r. kryterium wieku osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym co do zasady nie stanowiło przesłanki wykluczającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sytuacja w tym zakresie zmieniła się diametralnie z dniem 1 stycznia 2024 r. Aktualnie świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wnioskodawcy, który co prawda spełnia dodatkowe warunki określone przez ustawodawcę, jednakże musi on sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wieku do ukończenia 18. roku życia. Po ukończeniu 18. roku życia, osoba niepełnosprawna, ma możliwość ubiegania się o świadczenie wspierające, które jest nowym rodzajem świadczenia, wprowadzonym do polskiego porządku prawnego w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429).
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego jasno wynika, że osobą, którą opiekuje się wnioskodawczyni i w związku z tą opieką ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest jej matka - E.B. E.B. urodziła się [...] 1940 r., legitymuje orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z [...] listopada 2023 r., w świetle którego została ona zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 listopada 2023 r. Nie budzi wobec tego wątpliwości, że podopieczna skarżącej jest osobą w wieku powyżej 18. roku życia, co w świetle aktualnego brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi zasadniczą przeszkodę do przyznania M.T. wnioskowanego świadczenia.
W kontrolowanej sprawie, jak trafnie argumentowało Kolegium, mając na uwadze treść wyroku WSA w Łodzi z 17 września 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 328/24, nie mogły mieć zastosowania przepisy u.ś.r. obowiązujące do 31 grudnia 2023 r. Do 31 grudnia 2023 r., to skarżąca, która ma przyznany zasiłek stały, nie spełniała przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Reasumując Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do usunięcia ich z obrotu prawnego.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi Sąd doszedł do przekonania, że nie zasługują one na uwzględnienie. Nietrafny jest zwłaszcza zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., jako że w rozpatrywanej sprawie zasadniczą przyczyną odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnienie przesłanek, o których stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nadto aktualnie art. 17 ust. 5 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2) osoba wymagająca opieki została umieszczona lub przebywa w domu pomocy społecznej, zakładzie opiekuńczo-leczniczym, zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym, placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, o której mowa w przepisach o pomocy społecznej, zakładzie karnym, zakładzie poprawczym, areszcie śledczym albo schronisku dla nieletnich;
3) osoba wymagająca opieki jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej;
4) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej;
5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
W realiach rozpatrywanej sprawy organy obu instancji nie naruszyły również przepisu art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. Z mocy przywołanego na wstępie rozważań wyroku II SA/Łd 328/24, z oczywistych względów przepis ten nie mógł mieć zastosowania w kontrolowanej sprawie.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzekł jak w sentencji wyroku.
dc