II SA/Łd 44/23

II SA/Łd 44/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /przewodniczący/
Robert Adamczewski
Tomasz Porczyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1763/23 - Wyrok NSA z 2024-08-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2407
art. 2 pkt 5, art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2a, art. 20 ust. 1, art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6, art. 25 ust. 3 i ust. 6, art. 27
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 6, art. 7, art. 10 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 119 pkt 2, art. 120, art. 170, art. 171, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 lutego 2023 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 21 listopada 2022 r. nr SKO.4118.61.2022 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia wychowawczego oddala skargę. MR
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 21 listopada 2022 r., nr SKO.4118.612022 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 2000) – dalej: k.p.a.; art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2407) – dalej: u.p.p.w.d. w zw. z art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 1982) – dalej: ustawa nowelizująca; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 19 sierpnia 2022 r., nr SOCVI.554.1116IJ.2022156751.ŚW orzekającą o:
- uznaniu za nienależne pobrane przez M.O. świadczenia wychowawczego na dziecko O.O. za okres od 1 lipca 2019 r. do dni a30 czerwca 2020 r. w wysokości 500 zł miesięcznie;
- zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko O.O. za okres od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. w kwocie 7.075,35 zł obejmującej odsetki ustawowe naliczone na dzień 19 sierpnia 2022 r.
Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że wnioskiem z dnia 3 lipca 2019 r. skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia wychowawczego na dzieci O.O. oraz M.G. Po rozpatrzeniu wniosku informacją z dnia 22 lipca 2019 r. strona została poinformowana o przyznaniu wnioskowanego świadczenia na każde z dzieci. Z akt sprawy wynika również, że córka skarżącej – O.O. zamieszkuje ze swoim ojcem P.O., na którego jest utrzymaniu. Powyższe potwierdzają oświadczenia skarżącej, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, z dnia 29 września 2020 r. oraz z dnia 22 czerwca 2020 r., a nadto treść wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi II Wydział Cywilny z dnia 4 lutego 2011 r, II C 1056/09 orzekającego o ustaleniu miejsca zamieszkania małoletniej O.O. przy ojcu P.O. oraz o wysokości zasądzonych od skarżącej alimentów na rzecz córki. Powyższe ustalenia nie są kwestionowane przez skarżącą.
Z uwagi na powyższe Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 24 czerwca 2020 r. odmówił przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na córkę O.O. na okres od 1 lipca 2019 r. Podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. W wyniku rozpatrzenia odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia 30 lipca 2020 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Nie zgadzając się z wydaną decyzją strona wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2021 r., II SA/Łd 822/20 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 30 lipca 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia 24 czerwca 2020 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu Sąd wskazywał, iż decyzje podejmowane na podstawie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. mają charakter konstytutywny i wywołują skutki na przyszłość (ex nunc). Oznacza to, że decyzja o zmianie przyznanego świadczenia nie może obejmować wypłaconych już świadczeń (skonsumowanych), do których zastosowanie znajduje instytucja nienależnie pobranego świadczenia uregulowana w art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. Jednocześnie Sąd wskazał na konieczność uzupełnienia ustaleń faktycznych sprawy oraz oceny zgromadzonego materiału dowodowego na okoliczność, czy wobec posiadania przez organ pomocowy, już w dacie wydania informacji z dnia 22 lipca 2019 r., wiedzy o fakcie zamieszkania małoletniej O.O. z ojcem, skarżącej można przepisywać "winę" w pobraniu nienależnego świadczenia, a w konsekwencji czy świadczenie to można uznać za świadczenie nienależne.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi kwestionując stanowisko Sądu I instancji, zarówno co do charakteru decyzji podejmowanych na podstawie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. oraz konieczności uzupełnienia ustaleń faktycznych, na okoliczność możliwości uznania wypłaconego skarżącej świadczenia za świadczenia nienależne.
Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2022 r., I OSK 146521 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu Sąd podzielił stanowisko Sądu I instancji, co do konstytutywnego charakteru decyzji podejmowanych na podstawie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., braku możliwości odmowy przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia od dnia 1 lipca 2019 r., jak również ewentualnej możliwości zastosowania w sprawie art. 25 ust. 1 powołanej ustawy. Sąd nie podzielił natomiast wyrażonego w uzasadnieniu skarżonego kasacyjnie wyroku stanowiska, co do naruszenia przez organy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż fakt zamieszkiwania O.O. z ojcem jest bezsporny i nie wymaga przeprowadzania jakichkolwiek dodatkowych ustaleń faktycznych oraz dowodowych.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 19 sierpnia 2022 r., wydaną na podstawie art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6 i ust. 3 u.p.p.w.d. Prezydent Miasta Łodzi uznał pobrane przez skarżącą w okresie od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. świadczenie wychowawcze na córkę O.O. za świadczenie nienależnie pobrane i orzekł o obowiązku jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi.
W odwołaniu od powyższej decyzji M.O., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucała naruszenie:
- rażące naruszenie art. 171 i art. 170 p.p.s.a. poprzez próbę podważenia w toku postępowania administracyjnego prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu administracyjnego z 28 kwietnia 2022 r., I OSK 1465/21, z którego wynika, że skarżąca nie ma obowiązku zwrotu jakichkolwiek środków;
- art. 10 § 1 k.p.a. poprzez pozbawienie strony prawa do czynnego udziału w postępowaniu, z uwagi na brak zawiadomienia o zakończeniu postępowania administracyjnego i uniemożliwienie stronie zapoznanie się i wypowiedzenie, co do zgromadzonego materiału dowodowego;
- art. 6, art., 7, art. 8, art. 11 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z pominięciem w/w wyroku z 28 kwietnia 2022 r.;
- art. 105 § 1 k.p.a. poprzez brak umorzenia postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy powołany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego nie pozostawiał organom pola do dalszego prowadzenia postępowania.
Z uwagi na powyższe, strona wnosiła o uchylenie kwestionowanej decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego.
Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 21 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ przywołując art. 1 pkt 9, art. 20 ust. 1- 2, art. 26 ustawy nowelizującej wskazał na wstępie, iż podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowiły przepisy u.p.p.w.d. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2021 r. Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależne świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze; świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od organu, który przyznał świadczenie; świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 2, 3, 5, 6 u.p.p.w.d.).
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium wskazało na dokonane w sprawie, bezsporne ustalenia faktyczne odnośnie do przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na córkę O.O. na okres od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2020 r.; wypłaty stronie przedmiotowego świadczenia za wskazany wyżej okres; faktu niezamieszkiwania O.O. ze skarżącą zarówno w dacie wystąpienia przez stronę z wnioskiem z dnia 3 lipca 2019 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnie dzieci, jak również w okresie następującym po przyznaniu świadczenia. Kolegium wskazało także na treść wydanego w sprawie, wiążącego organy prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., I OSK 1465/21.
W ocenie Kolegium, potwierdzony przedłożonymi do akt sprawy fakt zamieszkiwania O.O. przy ojcu, w żaden sposób niekwestionowany przez skarżącą prowadzi do stwierdzenia, że strona nie była podmiotem uprawnionym do otrzymania świadczenia wychowawczego na w/w dziecka, gdyż nie zamieszkiwała razem z córką. Tym samym przyznane stronie i wypłacone świadczenie uznać należy za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d., podlegające zwrotowi wraz ustawowymi odsetkami (art. 25 ust. 1 i ust. 3 u.p.p.w.d.), o czym zasadnie rozstrzygnięto kwestionowaną odwołaniem decyzją.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M.O., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, ponowiła zarzuty i argumentację odwołania, co do naruszenia art. 171 i art. 170 p.p.s.a. poprzez próbę podważenia w toku postępowania administracyjnego prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu administracyjnego z 28 kwietnia 2022 r., I OSK 1465/21, z którego wynika, że skarżąca nie ma obowiązku zwrotu jakichkolwiek środków; art. 10 § 1 k.p.a. poprzez pozbawienie strony prawa do czynnego udziału w postępowaniu, z uwagi na brak zawiadomienia o zakończeniu postępowania administracyjnego i uniemożliwienie stronie zapoznanie się i wypowiedzenie, co do zgromadzonego materiału dowodowego; art. 105 § 1 k.p.a. poprzez brak umorzenia postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy powołany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego nie pozostawiał organom pola do dalszego prowadzenia postępowania. Strona zarzuciła nadto naruszenie art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. polegające na jego błędnej wykładni, a w konsekwencji orzeczenia obowiązku zwrotu pobranego świadczenia w sytuacji: braku winy skarżącej we wprowadzeniu w błąd organu pomocowego, która składając wniosek działała w dobrej wierze, spożytkowania pobranego świadczenia zgodnie z celem na jaki zostało przyznane, braku jednoczesnego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia przez ojca O.O., braku ustalenia kwestii sposobu kontaktów skarżącej z córką oraz ponoszenia wydatków na jej rzecz, co stanowiło w ocenie skarżącej naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Jednocześnie skarżąca zarzucała naruszenie art. 409 k.c. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy pobrane świadczenie zostało spożytkowane na potrzeby córki, a co za tym idzie brak jest podstaw do stwierdzenia, że skarżąca jest wzbogacona, a zużywając przyznane środki na córkę nie mogła liczyć się z obowiązkiem ich zwrotu.
Z uwagi na powyższe strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. Jednocześnie wnosiła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu skargi, wskazując na jej zasadność strona odwołała się do orzecznictwa sądów administracyjnych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należ, że skarga M.O. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 259) – dalej: p.p.s.a. Zgodnie z treścią powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. wnosiła strona skarżąca w treści skargi, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po zapoznaniu się z wnioskiem strony w tym zakresie, nie żądało w przewidzianym prawie terminie przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi M.O., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, przedmiotem skargi uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 21 listopada 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 19 sierpnia 2022 r. orzekającą o uznaniu za nienależne pobrane przez M.O. świadczenie wychowawczego na dziecko O.O. za okres od 1 lipca 2019 r. do dni a30 czerwca 2020 r. w wysokości 500 zł miesięcznie oraz o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko O.O. za okres od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. w kwocie 7.075,35 zł, obejmującej odsetki ustawowe naliczone na dzień 19 sierpnia 2022 r.
Podstawę materialnoprawną podjętego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2407) – dalej: u.p.p.w.d., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2021 r.
Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Natomiast jak wynika z treści art. 25 ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6 u.p.p.w.d. za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze; świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od organu, który przyznał świadczenie; świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego (art. 25 ust. 3 u.p.p.w.d.).
Wskazać również należy, że jak wynika z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Do podmiotów uprawnionych do otrzymania tego świadczenia ustawodawca zaliczył między innymi matkę albo ojca dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy). W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego (art. 5 ust. 2a ustawy).
W orzecznictwie sądów administracyjnych wydanych na tle powyżej przywołanych przepisów ugruntowany został pogląd, który to pogląd Sąd rozpoznający przedmiotową skargę w pełni podziela, zgodnie z którym wyznacznikiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego przez podmioty uprawnione jest wspólne zamieszkiwanie i sprawowanie opieki nad małoletnim dzieckiem utożsamiane z jego wychowaniem. Skoro bowiem świadczenie wychowawcze ma stanowić wsparcie państwa w wychowywaniu dzieci, to istotne dla ustalenia prawa do świadczenia jest, czy matka, ojciec, opiekun faktyczny albo opiekun prawny dziecka faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem i utrzymuje je. Innymi słowy z przepisów ustawy wynika, że świadczeniem wychowawczym powinno się objąć osobę wymienioną w art. 4 ust. 2 ustawy, jeśli tylko ustali się, że wspólnie z dzieckiem zamieszkuje i sprawuje opiekę (wychowuje je) nad dzieckiem rozumianym zgodnie z definicją określoną w art. 2 pkt 5 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Przy czym sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem rozumieć należy przede wszystkim jako podejmowanie decyzji w istotnych sprawach go dotyczących i wpływanie na jego wychowanie oraz utrzymywanie go. Ustawodawcza nie zdefiniował pojęcia "wychowanie" jednakże zauważyć należy, że w potocznym znaczeniu jest to długotrwałe oddziaływanie na drugiego człowieka, którego celem jest ukształtowania jego osobowości (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2021 r., I OSK 2775/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie w doktrynie wskazuje się, że "(...) aby matka czy ojciec dziecka uzyskali prawo do świadczenia wychowawczego to dziecko, którego wniosek dotyczy musi z danym rodzicem nie tylko zamieszkiwać ale także pozostawać na jego utrzymaniu. Warunek wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na utrzymaniu matki albo ojca musi zostać spełniony jednocześnie, nie wystarczy bowiem jedynie wspólne zamieszkiwanie dziecka z matką albo ojcem albo tylko pozostawanie dziecka na utrzymaniu matki albo ojca" (zob. J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Komentarz, Wydanie II, Lex/el. 2019, komentarz do art. 4 ust. 2).
W sprawie bezspornym pozostaje, że miejscem zamieszkania córki skarżącej O.O. zarówno w dacie wystąpienia przez M.O. z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia wychowawczego (3 lipca 2019 r.), jak i w okresie jego pobierania przez skarżącą (1 lipca 2019 r. – 30 czerwca 2020 r.) było miejsce zamieszkania P.O. – ojca małoletniej, na którego utrzymaniu pozostawała. Powyższe potwierdzają załączone do akt sprawy, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenia skarżącej z dnia 29 września 2020 r. oraz z dnia 22 czerwca 2020 r., a nadto treść prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi II Wydział Cywilny z dnia 4 lutego 2011 r, II C 1056/09 orzekającego o ustaleniu miejsca zamieszkania małoletniej O.O. przy ojcu P.O. oraz o wysokości zasądzonych od skarżącej alimentów na rzecz córki. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zatem, w przypadku, gdy opieka nad dzieckiem, bądź miejsce jego pobytu (zamieszkania) zostały uregulowane na mocy orzeczenia sądu, to jego treść ma znaczenie dla prawa do świadczenia wychowawczego (por. wyrok NSA z 15 listopada 2022 r., I OSK 1282/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej prawidłowość ustaleń faktycznych organów, co do miejsca zamieszkania O.O. przy ojcu potwierdza powoływany przez stronę, wydany w sprawie prawomocny wyrok NSA z 28 kwietnia 2022 r., I OSK 1465/21.
Istotnym dla rozpoznania przedmiotowego sporu pozostaje także ta okoliczność, iż jak wskazał NSA w uzasadnieniu powołanego wyżej orzeczenia z dnia 28 kwietnia 2022 r. "w trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane. Zważywszy na bezwzględny obowiązek niezwłocznego informowania organu przez osobę otrzymującą świadczenie o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia (art. 20 ust. 1 ustawy), w przypadku niedopełnienia tego obowiązku i pobrania świadczenia, które się stronie nie należało (a okres, na jaki przyznano świadczenie dobiegł końca) zamiast procedury uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego, organ zobowiązany jest w oparciu o materialnoprawną podstawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d.) wdrożyć postępowanie administracyjne polegające na uznaniu świadczenia pobranego za nienależnie pobrane i doprowadzić do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi (wydając w tym przedmiocie decyzję administracyjną przewidzianą w art. 25 ust. 6 u.p.p.w.d.). Pogląd ten znajduje obecnie potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (przykładowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1269/19, wyrok WSA w Gdańsku z 27 czerwca 2019 r., III SA/Gd 172/19). W sytuacji, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii) oraz nienależnie pobranym świadczeniu za okres, w jakim zostało ono wypłacone. Może to nastąpić, tak jak proponuje wspomniany wcześniej komentator i Sąd I instancji, w pierwszej kolejności przez wydanie decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia, a dopiero później przez wydanie decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu". Istotnym dla sprawy pozostaje także zawarte w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku stanowisko NSA, zgodnie z którym "(...) nie może bowiem budzić wątpliwości, że zasadnicza przyczyna uchylenia wydanych w tej sprawie decyzji wynikała z błędnej wykładni art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. następstwem czego było niewłaściwe zastosowanie tego przepisu. Niemniej, zgodzić należy się ze skarżącym kasacyjnie organem, że zgromadzony materiał dowodowy, w tym przede wszystkim treść wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi II Wydział Cywilny z dnia 4 lutego 2011 r, II C 1056/09 i treść oświadczeń skarżącej z 29 listopada 2019 r. oraz z 22 czerwca 2020 r., nie nasuwają wątpliwości co do sposobu sprawowania opieki nad małoletnią. Wbrew twierdzeniom Sądu I instancji w takiej sytuacji nie ma potrzeby prowadzenia dalszego postępowania dowodowego na tę okoliczność". Z treści przywołanego wyżej orzeczenia NSA z 28 kwietnia 2022 r. wynikają zatem dwa wnioski. Po pierwsze w realiach rozpoznawanej sprawy skarżąca nie była podmiotem uprawnionym do otrzymania świadczenia wychowawczego na córkę O.O., a po drugie pobrane przez nią świadczenie za wskazany wyżej okres jako świadczenie nienależnie pobrane podlega zwrotowi, w trybie uregulowanym art. 25 u.p.p.w.d.
Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Natomiast stosownie do treści art. 171 p.p.s.a. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Wynikająca z powyżej powołanych przepisów istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia wyraża się w tym, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu i w kolejnym postepowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ponownie badana. Organy państwowe i sądy muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu oraz ogół skutków prawnych z niego wynikających. W konsekwencji należy podzielić pogląd, że w sytuacji, gdy zachodzi związanie prawomocnym orzeczeniem sądu i ustaleniami faktycznymi, które legły u jego podstaw, niedopuszczalne jest w innej sprawie o innym przedmiocie dokonywanie ustaleń i ocen prawnych sprzecznych z prawomocnie osądzoną sprawą. Rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Sądy rozpoznające między tymi samymi stronami inny spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym, wcześniejszym orzeczeniu (zob. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2021 r., III OSK 833/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z uwagi na powyższe bez wpływu na wynik wydanego rozstrzygnięcia pozostają podniesione w skardze zarzuty, co do naruszenia art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. oraz art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. sprowadzające się do zarzucanego organom nieustalenia, czy pobrane przez skarżącą świadczenie wychowawcze zostało spożytkowane zgodnie z jego przeznaczeniem, to jest na koszty wychowania i utrzymania O.O.
W ocenie Sądu nie znajduje także jakiegokolwiek uzasadnienia twierdzenie pełnomocnika skarżącej, iż treść wydanego w sprawie prawomocnego wyroku NSA z 28 kwietnia 2022 r., I OSK 1465/21 obligowała organy do umorzenia postępowania administracyjnego, a co za tym idzie zarzut skargi co do naruszenia art. 105 § 1 k.p.a uznać należy za chybiony.
Za nieuzasadniony uznać również należało zarzut naruszenia art. 409 k.c., gdyż przepisy u.p.p.w.d. w sposób wyczerpujący regulują instytucję nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, nie odsyłając w tym zakresie do odpowiedniego stosowania przepisów k.c.
Natomiast, co do zarzucanego naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela, że naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy i które uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji z tego powodu, to naruszenie uprawnień strony, które powoduje, że wydana została decyzja o odmiennej treści niż gdyby została wydana po przedstawieniu swojego stanowiska przez stronę. Innymi słowy, do tego rodzaju naruszenia dochodzi, gdy strona zostaje pozbawiona możliwości wyrażenia stanowiska, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Inaczej mówiąc naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy strona wykaże, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy w takim zakresie, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby odmienny (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2020 r., II OSK 1767/18; z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 212/21; z 22 kwietnia 2021 r., II OSK 2046/18; z dnia 27 października 2021 r., III OSK 4262/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, że została pozbawiona w jakikolwiek sposób możliwości wyrażenia stanowiska, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Wręcz przeciwnie, jak już wcześniej wskazano strona miała zapewniony czynny udział w każdym stadium postępowania, o czym świadczy podejmowana przez nią aktywność procesowa.
Jednocześnie Sąd stwierdza, że procedujące w sprawie organy obu instancji działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa (art. 6 k.p.a.), w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W sposób wyczerpujący ustaliły stan faktyczny sprawy (art. 7 k.p.a.), zebrały i oceniły cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.), uwzględniając treść wiążącego wyroku NSA z 28 kwietnia 2022 r., I OSK 1465/21. Ponadto uzasadnienia wydanych rozstrzygnięć odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.
Reasumując stwierdzić należy, że skoro skarżącej nie przysługiwało prawo do uzyskania świadczenia wychowawczego na córkę O.O., a pobrane przez nią świadczenie za okres od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 30 czerwca 2020 r., uwzględniając fakt, iż w dacie orzekania przez organ I instancji (19 sierpnia 2022 r.) zostało ono skonsumowane przez stronę, uznać należało za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt. 6 u.p.p.w.d. i jako takie podlegające zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi (art. 25 ust. 1 i ust. 3 ustawy). W ocenie Sądu w sprawie nie znajduje zastosowania ustawowa przesłanka odstąpienia od naliczenia ustawowych odsetek od nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia wychowawczego, gdyż pomimo złożonych przez stronę załączników do wniosku z dnia 3 lipca 2019 r., w treści wniosku skarżąca wyraźnie oświadczyła, że wnosi o przyznanie świadczenia między innymi na córkę O.O., która razem z nią zamieszkuje oraz pozostaje na jej utrzymaniu. Wobec powyższego brak jest podstaw do uznania, że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
is