II SA/Łd 435/18

II SA/Łd 435/18 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2018-10-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-04-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Magdalena Sieniuć /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Janicki
Sławomir Wojciechowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OZ 610/18 - Postanowienie NSA z 2018-06-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1952
art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1 i 4b, art. 24 ust. 7, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1oraz ust. 2b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 7, art. 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Dnia 12 października 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Paweł Janicki, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2018 roku sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i ich zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia [...], nr [...]. a.bł.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia [...] nr [...] w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i ich zwrotu.
Jak wynika z akt sprawy, Wójt Gminy Ł. ww. decyzją z dnia [...] orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane przez A. G. świadczenie rodzinne pobrane za okres od 1 kwietnia 2017 r. do 31 października 2017 r., w łącznej wysokości 1.346 zł miesięcznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł A. G., w którym uznał decyzję organu I instancji za wadliwą i podniósł, że jego syn w miesiącu lipcu nie świadczył usług na umowę zlecenie. Z tych powodów odwołujący się wniósł o uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania albo uchylenie decyzji i rozstrzygnięcie przez organ II instancji sprawy co do istoty.
Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, odwołując się uprzednio do treści art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 2b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 z późn. zm.), przypomniał, że decyzją z dnia [...] Wójt Gminy Ł. orzekł o przyznaniu A. G. prawa do: zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5-18 lat, na P. G., w kwocie 124 zł miesięcznie, na okres od 01-11-2016r. do 31-07-2017r.; zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 18-24 lata, na P. G., w kwocie 135 zł miesięcznie, na okres od 01-08-2017 r. do 31-10-2017 r.; dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, na P. G. w kwocie 100 zł jednorazowo w miesiącu IX 2017 r., dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła, na P. G., w kwocie 69, zł miesięcznie, na okres od 01-11-2016 r. do 30-06-2017r.; dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła, na P. G., w kwocie 69 zł miesięcznie, na okres od 01-09-2017 r. do 31-10-2017 r.
Jednocześnie Kolegium stwierdziło, iż z akt sprawy wynika, że w dniu 20 listopada 2017 r. do organu I instancji wpłynęły: umowa zlecenie (z dnia 31-12-2016r.), zawarta pomiędzy A Sp. z o.o., a H. G. (synem strony), z treści której wynika, że H. G. świadczył na rzecz zleceniodawcy pracę w okresie od 02-02-2017 r. do 01-03-2017 r.; umowa zlecenie (z dnia 02-03-2017 r.), zawarta pomiędzy A Sp. z o.o., a H. G., z treści której wynika, że H. G.świadczył na rzecz zleceniodawcy pracę w okresie od 02-03-2017 r. do 30-06-2017 r.; umowa zlecenie (z dnia 06-09-2017r.), zawarta pomiędzy A Sp. z o.o., a H. G., z treści której wynika, że H. G. świadczył na rzecz zleceniodawcy pracę w okresie od 06-09-2017 r. do 30-09-2017 r. oraz zaświadczenie o zarobkach z firmy A Sp. z o. o. (z dnia 16-11-2017 r.), z treści którego wynika, że H. G. jest zatrudniony w powyższej firmie na umowę zlecenie i z tego tytułu w miesiącu marcu 2017 r. osiągnął dochód w wysokości 2.254,29 zł netto.
Następnie Kolegium, odwołując się do treści art. 5 ust 4b oraz art. 3 pkt 24 lit. c) powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyjaśniło, że Wójt Gminy Ł., biorąc pod uwagę okoliczność podjęcia przez H. G. (syna odwołującego się) zatrudnienia w trakcie trwania okresu zasiłkowego, dokonał ponownego przeliczenia dochodu na jednego członka rodziny A. G. Kolegium ustaliło przy tym, że na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy dochód strony aktualnie (tj. po uwzględnieniu okoliczności podjęcia pracy przez syna – H. G.) wynosi 1.062,65 zł miesięcznie na jednego członka jej rodziny (składającej się z 4 osób). Ustalenia dochodu strony dokonano w ten sposób, że uzyskany dochód w wysokości 23.955,87 zł podzielono przez 12 miesięcy i uzyskano kwotę 1.996,32 zł jako średni miesięczny dochód netto rodziny strony osiągnięty w roku bazowym 2015 r. Następnie dodano kwotę 2.254,29 zł stanowiącą dochód netto uzyskany przez H. G. w marcu 2017 r. z tytułu podjęcia zatrudnienia w firmie A sp. z o.o. Uzyskaną w ten sposób sumę 4.250,61 zł podzielono następnie przez 4, tj. czterech członków rodziny, co dało kwotę 1.062,65 zł jako miesięczny dochód netto rodziny strony w przeliczeniu na jedną osobę.
Mając na uwadze powyższe ustalenia Kolegium przyjęło, że miesięczny dochód netto na członka rodziny A. G. od miesiąca marca 2017 r. przekracza kwotę wskazaną w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w wysokości 674 zł, uprawniającą do przyznania wnioskowanych świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami.
Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że zasadą ogólną na gruncie wskazanych regulacji jest ustalanie dochodu rodziny na podstawie przeciętnego miesięcznego dochodu jej członków, uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy [tzn. poprzez zsumowanie ich dochodów uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy - w przedmiotowej sprawie z 2015 roku - a następnie podzielenie tej kwoty przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany (12)]. Taki sposób obliczenia dochodu możliwy jest sytuacji, gdy dochody rodziny są stałe, tzn. w okresach następujących po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy aż do upływu okresu zasiłkowego nie ma miejsca ani ich utrata, ani uzyskanie. W przypadku zaś utraty lub uzyskania dochodu w okresach następujących po roku bazowym (2015), a stanowiącym podstawę wyliczenia dochodu rodziny, dochód każdorazowo podlega stosownej korekcie. W ocenie Kolegium oznacza to, iż wolą ustawodawcy, na podstawie art. 5 ust. 4b ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, dochód rodziny osoby uprawnionej wymaga aktualizacji - przeliczenia - za każdym razem, gdy występuje zdarzenie mające wpływ na ustalone prawo (takie jak uzyskanie lub utrata dochodu), także w okresie po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.
Wychodząc z powyższych przesłanek Kolegium wskazało, że w związku z uzyskaniem dochodu, spowodowanym podjęciem przez H. G. zatrudnienia w firmie A Sp. z o. o., do dochodu rodziny strony ustalanego na potrzeby weryfikacji prawa do świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami na dziecko P. G. należało doliczyć dochód uzyskany w miesiącu marcu 2017 r. z tytułu świadczenia pracy, tj. z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został uzyskany. Zgodnie zaś z treścią art. 24 ust. 7 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych (...) świadczenia nie przysługują (...) od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Zważywszy, iż uzyskanie przez H. G. dochodu w miesiącu marcu 2017 r. spowodowało przekroczenie kwoty wskazanej w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (674 zł) świadczenia wypłacone od 1 kwietnia 2017 r. do dnia 31 października 2017r. są na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy świadczeniami nienależnie pobranymi i w konsekwencji na podstawie art. 30 ust. 1 tej ustawy podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, o których mowa w ust. 2b powołanej normy.
W konkluzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania, stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wydana zaś w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa, podkreślając przy tym, że na etapie toczącego się postępowania odwoławczego strona nie kwestionowała okoliczności podjęcia zatrudnienia przez syna H. G. oraz uzyskania dochodu, a pozostałe okoliczności podniesione w odwołaniu nie mają wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.
Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. G., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:
- norm procesowych w postaci przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 5 ust. 4b i art. 24 ust. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie przez organ faktu nieświadczenia przez syna skarżącego usług w miesiącu czerwcu, lipcu oraz sierpniu 2017 r., przez co doszło do wadliwego, nierealnego wyliczenia dochodu i bezzasadnego uznania pobranych świadczeń jako nienależnie pobranych,
- art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez wadliwe zastosowanie i bezzasadne uznanie, że nienależnie skarżący pobrał kwotę 204 zł w sytuacji, kiedy ostania wpłata GOPSu na rzecz skarżącego miała miejsce w dniu 25 października 2017 r. w kwocie 304 zł, zaś kwoty 204 zł skarżący nie otrzymał od GOPSu,
- art. 3 pkt 2a w zw. z art. 5 ust. 4b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez wadliwe wyliczenie dochodu w oderwaniu od wysokości faktycznie pobranej od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty, przez co doszło do bezpodstawnego zawyżenia dochodu w oderwaniu od dochodów faktycznie pozyskanych, co w konsekwencji doprowadziło do utraty zaufania do organów publicznych.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi skarżący, odwołując się do treści przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, podniósł, że jego syn H. G. nie świadczył usług w ramach umowy zlecenia nie tylko w miesiącu lipcu, ale także w miesiącu sierpniu 2017 r. Składając zaś odwołanie nie wiedział, że syn nie świadczył usług także w miesiącu czerwcu 2017 r. Do skargi skarżący załączył oświadczenie H. G. z dnia 13 grudnia 2017 r. wraz z potwierdzeniem wpływu do GOPS.
Jednocześnie skarżący stwierdził, że nieuwzględnienie powyższych okoliczności mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również w jakikolwiek sposób nieustosunkowanie się do tej okoliczności, stanowi naruszenie norm procesowych z art. 7, 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 5 ust. 4b i art. 24 ust. 7 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślił przy tym, że został bezpodstawnie obciążony zwrotem rzekomo nienależnego świadczenia w wysokości 204 zł od dnia 1 listopada 2017 r., w sytuacji kiedy ostania wpłata GOPSu na jego rzecz miała miejsce w dniu 25 października 2017 r. w kwocie 304 złotych. Kwota 204 zł nie została przekazana przez GOPS. W konsekwencji organ błędnie przyjął, że nienależnie pobrana została kwota 204 zł, zwłaszcza w sytuacji, kiedy GOPS wydał decyzję o wstrzymaniu z końcem października 2017 r. wpłaty zasiłku na syna P. od 1 listopada 2017 r. do dnia 31 października 2018 r.
W konkluzji skarżący stwierdził, że skoro ustawową podstawą do przyznania świadczenia rodzinnego jest dochód rodziny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, to zasada ta powinna mieć zastosowanie również w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a zatem w sytuacji określonej w art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W związku z tym dochód uzyskany powinien być w tym przypadku doliczony do dochodu za rok poprzedzający, w wysokości faktycznie pobranej od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty, przy jednoczesnym uwzględnieniu czasookresu uzyskiwania dodatkowego dochodu. Powyższa zasada, zdaniem skarżącego, ma szczególne znaczenie w przedmiotowej sprawie, kiedy to syn H. G. świadczył usługi zaledwie kilka miesięcy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Stwierdzenie, że zaskarżony akt (decyzja lub postanowienie) został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia tego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę Sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...], którą orzeczono, że kwota 1.346 zł, jako łączna kwota świadczenia rodzinnego pobranego przez skarżącego za okres od 1 kwietnia 2017 r. do 31 października 2017 r., jest kwotą nienależnie pobraną i podlega zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
U podstaw rozstrzygnięcia zawartego w powyższych decyzjach legło ustalenie organów orzekających w sprawie, że okoliczność podjęcia przez syna skarżącego – H. G. zatrudnienia (na podstawie umowy zlecenia) w trakcie trwania okresu zasiłkowego wymagała dokonania ponownego przeliczenia dochodu na jednego członka rodziny A. G.. W wyniku zaś ponownego przeliczenia tego dochodu ustalono, że miesięczny dochód netto na członka rodziny A. G. od miesiąca marca 2017 r. przekracza kwotę 674 zł, uprawniającą do przyznania wnioskodawcy świadczeń rodzinnych (w postaci zasiłku rodzinnego i dodatków wskazanych w decyzji z dnia [...]). W konsekwencji przekroczenie powyższej kwoty powoduje, że świadczenia rodzinne wypłacone od 1 kwietnia 2017 r. do dnia 31 października 2017 r., w ocenie organów, są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
Przystępując do kontroli zaskarżonej decyzji przede wszystkim należy wskazać, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1253 ze zm.), powoływanej również jako: "ustawa o świadczeniach rodzinnych". Stosownie do art. 30 ust. 1 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W myśl zaś art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 7 powołanej ustawy, w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.
Dodać przy tym należy, że w świetle art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych celem zasiłku rodzinnego (a ten został przyznany skarżacemu na dziecko w drodze decyzji z dnia [...]) jest częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a zgodnie z art. 14 ww. ustawy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się na częściowe pokrycie wydatków związanych z rozpoczęciem w szkole nowego roku szkolnego. Tak rozumiany cel świadczeń rodzinnych dotyczy także dodatku na pokrycie wydatków związanych z dojazdem dziecka do miejscowości, w której znajduje się szkoła (art. 15 powołanej ustawy).
Stosownie zaś do treści art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 złotych. Dochód ustalany jest z uwzględnieniem instytucji uzyskania i utraty dochodu (art. 5 powołanej ustawy). Jednocześnie z definicji "dochodu członka rodziny" (art. 3 pkt 2a ww. ustawy) wynika, że jest nim wynik podzielenia rocznego dochodu przypadającego na członka rodziny przez liczbę miesięcy w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, czyli uśredniony arytmetycznie, w takiej samej wysokości w każdym miesiącu, definiowany przez ustawodawcę jako "przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c ustawy". Jednocześnie w świetle art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.
Oznacza to, że dochód uzyskany po roku kalendarzowym poprzedzającym powinien być doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a tak otrzymana całkowita kwota podzielona przez 12 miesięcy oraz liczbę członków rodziny. Podstawową przesłanką do przyznania świadczeń rodzinnych jest bowiem spełnienie kryterium dochodowego rozumianego jako przeciętny miesięczny dochód uzyskany w skali roku kalendarzowego. Jednocześnie przyjmuje się, że zasada ta ma również zastosowanie w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a więc dochód ten również należy liczyć w stosunku rocznym (por. wyroki WSA w Krakowie: z dnia 5 sierpnia 2014 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 789/14, z dnia 31 lipca 2014 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 280/14, dostępne w CBOSA pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). W innym wypadku jednorazowe doliczenie kwoty dochodu uzyskanego w roku następującym po roku, z którego dochód uwzględnia się przy ustalaniu prawa do świadczenia, decydowałoby w sposób znaczący o przyznaniu takiego świadczenia i pozbawiałoby wsparcia rodzinę o stosunkowo niskich dochodach. Praktyka taka stałaby w sprzeczności z art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78 poz. 483 ze zm.), stanowiącym, że rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 1202/14, dostępny w CBOSA pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na względzie powyższe regulacje i sformułowane na ich tle poglądy sądów administracyjnych oraz przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji sposób obliczenia dochodu rodziny skarżącego, w ocenie Sądu organy - co do zasady - słusznie przyjęły, że w niniejszej sprawie zachodzi konieczność ponownego przeliczenia dochodu z uwzględnieniem treści art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ powołany wyżej art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy nie może być stosowany w oderwaniu od pozostałych jej uregulowań, w tym także tych dotyczących ustalania, czy rodzina spełnia kryterium dochodowe wskazane w art. 5 ust. 1 ww. ustawy. Głównym bowiem celem świadczenia rodzinnego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dziecka. Podstawowym zatem obowiązkiem organów stosujących przepisy tej ustawy jest poszukiwanie takiej wykładni przepisów, która w jak najpełniejszy sposób wpiszę się w realizację tego celu i w możliwie najbardziej adekwatny sposób będzie odzwierciedlała aktualny poziom dochodów osoby wnioskującej i członków jej rodziny (por. np. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 5 kwietnia 2018 r., sygn. akt. II SA/Rz 210/18, dostępny w dostępny w CBOSA pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).
Na tym tle należy jednak zauważyć, że organy wprawdzie zasadnie przystąpiły do ponownego wyliczenia wysokości dochodu rodziny, jednakże uczyniły to w nieprawidłowy sposób. Jak bowiem wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji, podobnie jak i decyzji organu odwoławczego, wyliczając dochód rodziny organ doliczył do niego wynagrodzenie uzyskane przez syna skarżącego – H. G. za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, to jest za kwiecień 2017 r. i na tej podstawie – w oparciu o przedstawione wyliczenie dochodu – oparły w istocie swoje stanowisko, iż świadczenia pobrane za okres od 1 kwietnia 2017 r. do 31 października 2017 r. (a zatem do końca okresu zasiłkowego) są świadczeniami nienależnie pobranymi, do którego to stanowiska uprawniać miał organy fakt przekroczenia kryterium dochodowego w miesiącu marcu 2017 r. bez potrzeby badania kwestii jego przekroczenia w pozostałych miesiącach okresu zasiłkowego. Tymczasem okresem, który powinien być brany pod uwagę w rozważanym kontekście, jest okres od miesiąca po uzyskaniu dochodu do końca okresu zasiłkowego, a prawidłowa weryfikacja tytułu do pobierania przedmiotowych świadczeń wymagała rozważenia kwestii występowania owego dochodu H. G. w tym okresie. W konsekwencji dopiero analiza uzyskanych w tym okresie dochodów przez H. G., bądź ich braku w tym okresie, może mieć wpływ na ustalenie dochodu w trybie art. 5 ust. 4b powołanej ustawy.
Uwagę zwraca przy tym fakt, że organy orzekające w sprawie ograniczyły się jedynie do analizy sytuacji dochodowej rodziny skarżącego do jednego miesiąca, tj. marca 2017 r. i na tej podstawie świadczenia pobrane w pozostałych okresach zostały uznane za nienależnie pobrane, bez jakiegokolwiek zweryfikowania, czy w całym tym okresie H. G. osiągał dochód z tytułu zatrudnienia i czy w związku z tą okolicznością doszło do przekroczenia wspomnianego kryterium dochodowego uprawniającego skarżącego do uzyskania przedmiotowych świadczeń. Niewątpliwie takie działanie organów w niniejszej sprawie nie znajduje oparcia w przepisach ustawy, w której założenia wpisany jest powyższy cel świadczeń rodzinnych, rozumianych jako świadczenia mające służyć pomocy finansowej dla rodziny w postaci częściowego pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dziecka.
W kontekście tak rozumianego celu, jaki przypisuje ustawodawca świadczeniom rodzinnym, należy zatem przyjąć, że w sytuacji gdy dochody uzyskiwane przez członków rodziny po roku poprzedzającym okres świadczeniowy są zmienne i nieregularne (takie okoliczności powołuje skarżący zarówno w odwołaniu, jak i skardze, wskazując na przerwy w świadczeniu usług przez syna H. na umowę zlecenia), przepis art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinien być interpretowany w taki sposób, iż ustalenie prawa do przedmiotowych świadczeń musi polegać na wyliczeniu średniego dochodu z okresu obliczeniowego, a nie na przyjmowaniu jedynie dochodu z następnego miesiąca po uzyskaniu przez daną osobę dochodu.
Jednocześnie Sąd na gruncie niniejszej sprawy w pełni podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jedynym miesiącu nie wpływa na prawo do świadczenia rodzinnego. Z art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika bowiem wprost, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez jeden miesiąc, albowiem doliczeniu podlega dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty. Tak więc dochód uzyskany w jednym miesiącu w ogóle nie wpływa na prawo do świadczeń rodzinnych, natomiast uzyskany na okres dłuższy, a taka sytuacja występuje w rozpoznawanej sprawie, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania (por. np. wyrok z dnia 6 marca 2018 r., II SA/Łd 99/18 dostępny w dostępny w CBOSA pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).
W tej sytuacji należało uznać, że w niniejszej sprawie organy dopuściły się naruszenia przepisu prawa materialnego (art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych), co doprowadziło do naruszenia przepisów art. 7 oraz art. 77 k.p.a. i naruszenia te miały niewątpliwy wpływ na wynik sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż brak prawidłowych ustaleń, co do tego czy rodzina skarżącego spełnia kryterium dochodowe uprawniające do pobierania przedmiotowych świadczeń, czyni co najmniej przedwczesnym wydanie decyzji w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane oraz w przedmiocie jego zwrotu.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy powinny mieć uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną, w tym w szczególności powinny prawidłowo ustalić, czy rodzina skarżącego spełnia kryterium dochodowe, którego przekroczenie powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, a następnie – w zależności od dokonanych ustaleń rozważyć, czy zachodzą podstawy do uznania świadczenia wypłaconego skarżącemu za nienależnie pobrane w weryfikowanym okresie, w tym powinny się także odnieść do wskazanych w skardze kwestii dotyczących wadliwego, jak podaje skarżący, obciążenia go zwrotem nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 204 zł od dnia 1 listopada 2017 r.
Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
a.tp.