II SA/Łd 433/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2007-06-20
NSArolnictwoWysokawsa
renta strukturalnarolnictwowsparcie rozwoju obszarów wiejskichprzekazanie gospodarstwanastępca prawnywspółwłasnośćubezpieczenie społeczne rolnikówprawo wspólnotowepolityka rolna

WSA w Łodzi uchylił decyzje odmawiające przyznania renty strukturalnej, uznając, że przekazanie gospodarstwa rolnego na współwłasność następcom i podleganie ubezpieczeniu jako domownik nie stanowiło przeszkody.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania renty strukturalnej R. C. z powodu przekazania gospodarstwa rolnego dwóm osobom oraz podlegania ubezpieczeniu jako domownik. Sąd uchylił decyzje organów, argumentując, że przekazanie gospodarstwa na współwłasność nie jest sprzeczne z celem polityki rolnej, jeśli jeden ze współwłaścicieli przejmuje jego prowadzenie. Ponadto, sąd uznał, że podleganie ubezpieczeniu jako domownik jest naturalną konsekwencją przekazania gospodarstwa przed złożeniem wniosku, a wnioskodawca posiadał wymagany 10-letni okres działalności rolniczej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzje odmawiające R. C. przyznania renty strukturalnej. Organ administracji odmówił świadczenia, wskazując na przekazanie gospodarstwa rolnego dwóm osobom (synowi i córce) zamiast jednemu następcy, zaprzestanie przez wnioskodawcę działalności rolniczej przed złożeniem wniosku oraz podleganie ubezpieczeniu jako domownik. Sąd uznał te argumenty za nietrafne. Wskazał, że przepisy wspólnotowe nie obligowały do przekazania gospodarstwa jednej osobie ani nie nakazywały ciągłości w użytkowaniu ziemi wyłącznie na cele rolnicze. Choć polskie przepisy wprowadziły wymóg przekazania gospodarstwa w całości, sąd zinterpretował go w kontekście celu polityki rolnej, dopuszczając przekazanie na współwłasność, jeśli jeden ze współwłaścicieli przejmuje jego prowadzenie i zapewniona jest rentowność. Sąd podkreślił, że przekazanie gospodarstwa na współwłasność z jednoczesnym zobowiązaniem jednego ze współwłaścicieli do jego użytkowania przez 5 lat spełnia warunek przekazania następcy. Ponadto, sąd uznał, że podleganie ubezpieczeniu jako domownik jest naturalną konsekwencją przekazania gospodarstwa przed złożeniem wniosku, a wnioskodawca posiadał wymagany 10-letni okres działalności rolniczej. Sąd stwierdził naruszenie przepisów k.p.a. poprzez nierozważenie celu przepisów i kierowanie się wyłącznie ich literalnym brzmieniem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, przekazanie gospodarstwa na współwłasność z jednoczesnym zobowiązaniem jednego ze współwłaścicieli do jego użytkowania przez 5 lat spełnia warunek przekazania następcy, jeśli zapewniona jest rentowność.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przekazanie na współwłasność nie jest sprzeczne z celem polityki rolnej, jeśli jeden ze współwłaścicieli przejmuje prowadzenie gospodarstwa i jego rentowność jest zapewniona. Kluczowe jest zapewnienie możliwości użytkowania całości gruntów przez jedną osobę przez określony czas.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (33)

Główne

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999 art. 3

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999 art. 10

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999 art. 11

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999 art. 35

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999 art. 42

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich art. 4

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich art. 6

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 61 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 127 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 127 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

u.a.r.m.r. art. 5 § a

Ustawa o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

u.w.r.o.w. art. 1 § 1

Ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej

u.w.r.o.w. art. 3

Ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej

u.w.r.o.w. art. 5 § a

Ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej

u.u.ś.p.s.g.e.f.o.i.g.r. art. 3 § 1

Ustawa o uruchamianiu środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej

Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie ustanowienia Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa agencją płatniczą art. 1

Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie ustanowienia Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa agencją płatniczą art. 2

u.k.u.r. art. 2 § 5

Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego

u.u.s.r. art. 6

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

u.u.s.r. art. 16 § 1

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich art. 1

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich art. 2

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich art. 3 § 1

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich art. 18 § 1

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przekazanie gospodarstwa rolnego na współwłasność następcom jest dopuszczalne, jeśli jeden ze współwłaścicieli przejmuje jego prowadzenie i zapewniona jest rentowność. Podleganie ubezpieczeniu jako domownik jest naturalną konsekwencją przekazania gospodarstwa przed złożeniem wniosku o rentę strukturalną. Wnioskodawca posiadał wymagany 10-letni okres działalności rolniczej. Przekazanie gospodarstwa nastąpiło przed wejściem w życie restrykcyjnych przepisów krajowych, co uzasadnia stosowanie prawa wspólnotowego.

Odrzucone argumenty

Przekazanie gospodarstwa rolnego nastąpiło na rzecz dwóch osób, a nie tylko jednego następcy. Wnioskodawca zaprzestał działalności rolniczej przed złożeniem wniosku. Wnioskodawca w chwili złożenia wniosku podlegał ubezpieczeniu jako domownik rolnika, a nie jako rolnik.

Godne uwagi sformułowania

Pod pojęciem "wszystkie użytki rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego", w ocenie Sądu, należy zatem rozumieć wyłącznie te, które mają znaczenie dla oceny rentowności i produktywności gospodarstwa rolnego. Przekazanie gruntów na współwłasność z jednoczesnym zobowiązaniem się współwłaścicieli, iż tylko jeden z nich użytkował będzie całość gruntów przez okres pięciu lat, spełnia warunek przekazania użytków rolnych następcy, w rozumieniu § 6 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia. Skarżący ubiegając się o rentę strukturalną dokonał przekazania gospodarstwa rolnego w dniu, kiedy przepisy prawa krajowego jeszcze nie obowiązywały. Działał więc w zaufaniu do prawa obowiązującego i organów administracji, które winny to prawo prawidłowo stosować.

Skład orzekający

Tomasz Zbrojewski

przewodniczący sprawozdawca

Czesława Nowak-Kolczyńska

członek

Sławomir Wojciechowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących rent strukturalnych, w szczególności kwestii przekazania gospodarstwa rolnego na współwłasność oraz statusu ubezpieczeniowego wnioskodawcy."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego, związanego z okresem przejściowym po przystąpieniu Polski do UE i wejściem w życie krajowych regulacji dotyczących rent strukturalnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak sądy interpretują przepisy w kontekście celu polityki rolnej i jak ważne jest uwzględnianie indywidualnych okoliczności faktycznych, zwłaszcza w okresie przejściowym po zmianach prawnych.

Renta strukturalna: Czy przekazanie gospodarstwa na współwłasność synowi i córce to przeszkoda?

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Łd 433/07 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2007-06-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-04-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Czesława Nowak-Kolczyńska
Sławomir Wojciechowski
Tomasz Zbrojewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Sygn. powiązane
II GSK 403/07 - Wyrok NSA z 2008-03-06
II SA/Łd 433/06 - Postanowienie WSA w Łodzi z 2006-11-09
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Dnia 20 czerwca 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant asystent sędziego Joanna Wegner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2007 roku sprawy ze skargi R. C. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...], znak: [...] w przedmiocie renty strukturalnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. nr [...], znak: [...] z dnia [...].
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 10 sierpnia 2004 roku, R. C. wystąpił o przyznanie renty strukturalnej w związku z przekazaniem następcy - synowi P. C. gospodarstwa rolnego.
Decyzją nr [...], z dnia [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...], którym wniosek ten załatwiono negatywnie, z uwagi na to, iż przekazanie gospodarstwa rolnego następcy nastąpiło przed wystąpieniem z wnioskiem.
Wyrokiem z dnia 6 lipca 2005 roku, sygn. akt II SA/Łd 155/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił wymienione wyżej akty.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 lutego 2006 roku, sygn. akt II OSK 1341/05 oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny podał, że kwestia rent strukturalnych została uregulowana w sposób wyczerpujący w przepisach art. 10 – 12 rozporządzenia Rady WE nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 roku w sprawie wsparcia rozwoju przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej. W polskim systemie prawnym warunki przyznania renty strukturalnej zostały określone w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 114, poz. 1191 ze zm.). Nadto wskazano, że fakt przekazania gospodarstwa rolnego po dniu 1 maja 2004 roku ale przed dniem złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej nie może stanowić samodzielnej przesłanki do odmowy przyznania tego świadczenia.
W dniu 10 października 2006 roku R. C. złożył korektę wniosku o przyznanie renty strukturalnej podając, że gospodarstwo rolne przekazał na rzecz dwóch osób: syna – P. C. oraz córki – M. M..
Decyzją nr [...], znak: [...], z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. odmówił przyznania stronie renty strukturalnej.
W wyniku wniesionego odwołania, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją nr [...], znak: [...], z dnia [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu podał, że R. C. od dnia 1 lipca 2004 roku nie prowadził działalności rolniczej – podlegał ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu jako domownik. Nie prowadził w sposób nieprzerwany działalności rolniczej w okresie co najmniej 10 lat poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie renty strukturalnej. Nadto przekazał gospodarstwo rolne dwóm osobom, z których żadna nie prowadzi działalności rolniczej, a przekazanie nie było połączone również z zalesieniem. R. C. nie spełnia także warunków przyznania renty strukturalnej ustanowionych w przepisach rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999, gdyż P. C. nie przejął gospodarstwa ojca w całości. Podkreślono, że polska regulacja prawna dotycząca rent strukturalnych zgodna jest z obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji w/w rozporządzeniem wspólnotowym.
Podstawę prawną decyzji stanowił art.138 § 1, art. 6 – 11, art. 15, art. 61 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 81, art. 107 § 3, art. 127 § 3, art. 127 § 1 k. p. a., art. 3, art. 10 – 11, art. 35 – 42 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EAGGF), Dz. Urz. WE z dnia 26 czerwca 1999 roku, nr L 160, art. 5 a ust. 3 i 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 roku o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2005 roku, Nr 31, poz. 264 ze zm.), art. 1 ust. 1 pkt 1, art. 3, art. 5 ust. 1 a, ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.), art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 lipca 2006 roku o uruchamianiu środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. nr 166, poz. 1611 ze zm.), § 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 2005 roku w sprawie ustanowienia Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa agencją płatniczą (Dz. U. z 2006 roku, Nr 186, poz.1367), art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 roku o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592), art. 6, art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1991 roku, Nr 7, poz. 24 ze zm.), § 1, § 3 pkt 1, § 4, § 6, § 18 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 roku, Nr 114, poz. 1191 ze zm.).
Na powyższą decyzję R. C. wniósł w dniu 22 marca 2007 roku skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi podnosząc, że całość przekazanego gospodarstwa prowadzi obecnie syn – P. C..
W odpowiedzi na skargę z dnia 25 kwietnia 2007 roku Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego aktu. Nadto podkreślił, że przekazanie gospodarstwa rolnego ma służyć bądź to powiększeniu istniejącego gospodarstwa, bądź utworzeniu gospodarstwa rolnego przez jednego następcę. Zawierając umowę o przekazaniu gospodarstwa rolnego, R. C. winien był zgłosić notariuszowi, iż celem tej umowy jest nabycie prawa do renty strukturalnej.
Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy trzech zagadnień. Odmawiając skarżącemu prawa do renty strukturalnej organ powołał się na trzy okoliczności przemawiające, w jego ocenie, przeciwko uwzględnieniu wniosku. Po pierwsze – przekazanie gospodarstwa rolnego nastąpiło na rzecz dwóch osób, a nie na rzecz tylko jednego następcy (P. C. nie przejął gospodarstwa w całości), przy czym przejmującej M. M. nie przysługuje status następcy. Po drugie – przed dniem złożenia wniosku skarżący zaprzestał działalności rolniczej, a po trzecie - w chwili złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej podlegał ubezpieczeniu społecznemu nie jako rolnik, lecz jako domownik rolnika.
Z zaprezentowanym przez organ stanowiskiem nie można się zgodzić.
Instytucja rent strukturalnych w rolnictwie stanowi formę wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Zasady przyznawania rent strukturalnych, zwanych w prawie wspólnotowym wcześniejszymi emeryturami, uregulowano w Rozdziale IV Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 roku w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz.U.UE.L.99.160.80). W tym miejscu zaznaczyć należy, że powyższe rozporządzenie mocą art. 93 ust. 1 zdanie pierwsze rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 roku w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U.UE.L.05.277.1) zostało z dniem 1 stycznia 2007 roku uchylone, przy czym funkcjonuje jeszcze w ograniczonym zakresie w obrocie prawnym. Na podstawie art. 93 ust. 1 zdanie trzecie rozporządzenia nr 1698/2005 roku przepisy dawnego prawa stosuje się bowiem do działań zatwierdzonych przez Komisję na mocy rozporządzenia nr 1257/1999 przed dniem 1 stycznia 2007 roku. Niewątpliwie do działań tych zalicza się wsparcie udzielane na podstawie opracowanego w oparciu o art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.) Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004 – 2006 (Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 listopada 2004 roku, M. P. Nr 56, poz. 958).
Podkreślić należy, iż co do zasady rozporządzenia wspólnotowe mają przymiot bezpośredniej skuteczności i nie jest dopuszczalne normowanie tego samego przedmiotu przez krajowe organy prawodawcze (art. 249 zdanie drugie Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską, Dz. U. z 2004 roku, 90 Nr 864/2 ze zm.). Niniejszy wspólnotowy akt prawny stanowi jednak wyjątek, bowiem jego charakter jest ramowy (art. 1 ust. 1). Niektóre jego przepisy raczej wyznaczają ogólne zasady udzielania pomocy w rolnictwie, niźli wprost szczegółowo regulują przesłanki i tryb przyznawania wszelkich form tego wsparcia. W związku z powyższym, w niektórych kwestiach prawodawca wspólnotowy dopuszcza ustanowienie odmiennych uregulowań prawnych przez Państwa Członkowskie. W szczególności w art. 37 zarezerwowano Państwom Członkowskim możliwość ustalenia bardziej restrykcyjnych warunków dla przyznawania przedmiotowych emerytur.
Z chwilą przystąpienia Polski do Unii Europejskiej w dniu 1 maja 2004 roku, również polscy rolnicy stali się beneficjentami wcześniejszych emerytur. Zgodnie z art. 10 i 11 rozporządzenia nr 1257/1999 wcześniejszą emeryturę mogła otrzymać osoba przekazująca gospodarstwo rolne, która zaprzestała całkowicie prowadzenia komercyjnej gospodarki rolnej, ma nie mniej niż 55 lat, ale nie osiągnęła jeszcze wieku emerytalnego w momencie przekazywania gospodarstwa oraz prowadziła gospodarstwo rolne przez 10 lat poprzedzających przekazanie gospodarstwa. Odnośnie przejmującego gospodarstwo postawiono wymaganie, by zastąpił przekazującego i stał się kierownikiem tego gospodarstwa lub przejął całość lub część przekazywanego gruntu, nadto posiadał odpowiednią wiedzę i umiejętności zawodowe oraz podjął się prowadzić działalność rolniczą w gospodarstwie przez co najmniej 5 lat. Dodatkowo zaznaczono, że rentowność przekazywanego gospodarstwa musi ulec poprawie w czasie i zgodnie z warunkami, które zostaną określone, uwzględniając w szczególności wiedzę, zależnie od regionu i rodzaju produkcji. Rozporządzenie wspólnotowe nie obligowało przy tym rolnika do przekazania gospodarstwa wyłącznie innemu rolnikowi, ani nie nakładało obowiązku przekazania całości gospodarstwa jednej tylko osobie, nie nakazywało też zapewnienia ciągłości w użytkowaniu ziemi jedynie na cele rolnicze. W myśl art. 11 ust. 4 przejąć ziemię mogła osoba dowolna lub organ, który nie jest rolnikiem, w całości lub w części pod warunkiem, że będzie je użytkował do celów nierolniczych, takich jak leśnictwo, tworzenie rezerwatów ekologicznych w sposób zgodny z zasadami ochrony i poprawy środowiska naturalnego terenów wiejskich.
Dla rozpoznawanej sprawy analiza europejskiej regulacji prawnej jest jednak niewystarczająca. Polski Rząd skorzystał bowiem z przewidzianej w art. 37 rozporządzenia nr 1257/1999 możliwości wprowadzenia dalszych lub bardziej restrykcyjnych warunków w zakresie przyznawania wcześniejszych emerytur. I tak, zgodnie z § 4 pkt 1 - 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191) emerytura tego rodzaju przysługiwała producentowi rolnemu, prowadzącemu na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli ukończył 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie miał ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i w tym okresie podlegał ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez co najmniej 5 lat, a w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu. Rolnik ten zobowiązany był do przekazania gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni użytków rolnych, wynoszącej co najmniej 1 ha i zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Przekazujący nie mógł posiadać zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz zobligowany był do wpisania do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Jednocześnie w § 6 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia krajowego przewidziano, że przekazanie powinno dotyczyć wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa i nastąpić przez przeniesienie własności gospodarstwa rolnego w całości na rzecz następcy albo na powiększenie jednego lub kilku gospodarstw rolnych przez odpłatne lub nieodpłatne przeniesienie własności użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego lub na powiększenie jednego lub kilku gospodarstw rolnych przez przekazanie wchodzących w skład gospodarstwa rolnego użytków rolnych w dzierżawę, na podstawie zawartej na okres co najmniej 10 lat umowy.
W tym miejscu odnotować należy, iż przedmiotowe rozporządzenie Rady Ministrów uległo dwukrotnie zmianom: na podstawie § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 2005 roku (Dz. U. Nr 211, poz. 1759) i na podstawie § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 roku (Dz. U. Nr 135, poz. 951). Zmiany te nie mają jednak dla rozpoznania sprawy niniejszej większego znaczenia.
Z zestawienia przesłanek ustanowionych w prawie wspólnotowym oraz w prawie krajowym widać wyraźnie, że uprawnienie do uzyskania renty strukturalnej na terenie RP zostało ujęte bardziej restrykcyjnie. Przede wszystkim, w kontekście rozpoznawanej sprawy, zwrócić uwagę należy na konieczność spełnienia przez polskiego rolnika wymagania, co do przekazania całości gospodarstwa następcy, czyli osobie, która kontynuować będzie działalność rolniczą. Unormowanie to, biorąc pod uwagę stosunkowo niewielkie powierzchnie rodzinnych gospodarstw rolnych w Polsce, zapobiegać ma dalszemu ich rozdrobnieniu, co niewątpliwie stoi w zgodności z celem wspólnotowej (pkt 17 i 18 preambuły rozporządzenia nr 1257/1999) i krajowej (punkty: 9.3.2 i 9.3.3 Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich – M.P. 56/2004, poz.958) polityki rolnej. Do założeń tych zaliczyć w szczególności trzeba zwiększenie rentowności i żywotności gospodarstw rolnych, poprawa ich struktury i produktywności, zachęcanie rolników w wieku przedemerytalnym do przekazywania gospodarstw innym rolnikom lub następcy, jeżeli żywotność ekonomiczna gospodarstwa ulegnie poprawie.
Jednocześnie na uwadze mieć należy fakt, iż rozporządzenie Rady Ministrów nie weszło w życie z dniem przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, lecz dopiero z dniem 1 sierpnia 2004 roku. Tym samym prawodawca krajowy zdecydował o wprowadzeniu powyższych ograniczeń dopiero od tej daty. A zatem do dnia 1 sierpnia 2004 roku polscy rolnicy korzystać mogli z regulacji wspólnotowej bez żadnych ograniczeń, ponieważ takowe nie istniały a ponadto, mimo ramowego charakteru wymienionego wyżej rozporządzenia nr 1257/1999, jego postanowienia były na tyle jednoznaczne, że wyłącznie na ich podstawie można było rozstrzygnąć wniosek w przedmiocie renty strukturalnej.
Wobec powyższego, R. C. był w pełni uprawniony do wystąpienia w oparciu o przepisy wymienionego aktu o przyznanie renty i miał prawo sądzić, iż jego żądanie zostanie rozpatrzone z uwzględnieniem wyłącznie przesłanek ustanowionych w prawie wspólnotowym.
Z dniem 1 sierpnia 2004 roku weszło jednak w życie w/w rozporządzenie Rady Ministrów, w świetle którego gospodarstwo rolne może być przekazane następcy w całości. Unormowanie to, jak wyżej powiedziano, zapobiegać ma rozdrobieniu gospodarstw rolnych. Celem nadrzędnym tego unormowania jest jednak przede wszystkim utrzymanie i poprawienie rentowności i produktywności użytkowanych gruntów rolnych. Wniosek taki jest w pełni uzasadniony, jeżeli uwzględni się treść § 6 ust.1, pkt 2 lit.b w/w rozporządzenia, z którego wynika, iż podział przekazywanego gospodarstwa rolnego dopuszczalny jest w przypadku przekazania wydzielonych części na powiększenie innych gospodarstw rolnych. Tak więc zachowanie całości areału gospodarstwa rolnego nie jest bezwzględnie konieczną przesłanką uzyskania renty strukturalnej.
W związku z powyższym należy zauważyć, że o rentowności gospodarstwa rolnego, jeżeli uwzględnia się tylko przesłanki przedmiotowe, decyduje nie tylko jego powierzchnia ale także klasa bonitacyjna działek gruntowych wchodzących w jego skład, ich struktura oraz możliwość efektywnego i racjonalnego wykorzystywania dla celów produkcji rolnej. Niewątpliwie działki zabudowane lub daleko położone od siedliska i o niewielkiej powierzchni mogą być traktowane, jako nie mające znaczenia dla oceny rentowności gospodarstwa rolnego. Co więcej, ich wyłączenie w rzeczywistości może poprawić strukturę gruntów w gospodarstwie, a co za tym idzie i jego rentowność. Z akt niniejszej sprawy wynika, iż trzy działki przekazane na własność córce skarżącego, oznaczone numerami 299 ( 0,27 ha), 249 ( 0.10 ha) i 255 ( 0.35 ha), położone są w innej gminie, w dwóch różnych miejscowościach. Są to łąki o IV-VI klasie użytków. Z oświadczenia strony złożonego na rozprawie wynika, że łąki te są podmokłe i usytuowane w odległości kilkunastu kilometrów od siedliska gospodarstwa, co powoduje, że z punktu widzenia gospodarczego, ich rolnicze wykorzystanie jest nieopłacalne. Spośród pozostałych trzech działek przekazanych na współwłasność synowi i córce, dwie są zabudowane ( nr 256 i nr 477 - treść aktu notarialnego z 24. 05. 2004r.). Jedna natomiast jest niezabudowana ( nr 1120 ), ale według oświadczenia strony, przeznaczona jest pod zabudowę.
Dokonując wykładni § 6 ust. 1 pkt 2 lit.a w związku z § 6 ust.1 pkt 1 rozporządzenia, w warunkach konkretnej sprawy, w której postępowanie wszczęte zostało w czasie obowiązywania wyłącznie przepisów prawa wspólnotowego, organy orzekające powinny uwzględnić zatem nie tylko ich literalne brzmienie ale również cel wymienionych unormowań, którym jest realizacja założeń wspólnotowej i krajowej polityki rolnej, przytoczonych wyżej. Pod pojęciem "wszystkie użytki rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego", w ocenie Sądu, należy zatem rozumieć wyłącznie te, które mają znaczenie dla oceny rentowności i produktywności gospodarstwa rolnego. Wykładnia taka zgodna jest z unormowaniami prawa wspólnotowego, jak również nie jest sprzeczna z celem unormowań prawa krajowego. Dla oceny rentowności wymienionych działek gruntu brak jest jednak wystarczających ustaleń w aktach sprawy, a te które są, nie zostały jej poddane, bowiem organy orzekające w sprawie, stosując wymienione przepisy, kierowały się wyłącznie ich literalnym brzmieniem. W tym zakresie doszło zatem do naruszenia przepisów art. 7, art. 77§1 i art.80 k.p.a.
Nietrafne jest też stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że pod pojęciem "następcy" należy rozumieć wyłącznie jedną osobę fizyczną. Posłużenie się przez ustawodawcę w § 6 ust.1, pkt 2, lit.a oraz w § 2 pkt 3, terminem " następca" w liczbie pojedynczej, może sugerować, iż odnosi się on wyłącznie do jednej osoby fizycznej. Trzeba jednak zauważyć, że przekazanie działek na współwłasność, nie oznacza samo przez się podziału gospodarstwa rolnego, co mogłoby prowadzić do wniosku, że obniży się jego rentowność. Czym innym jest podzielenie gospodarstwa między kilka osób a czym innym jest przekazanie go na współwłasność. Współwłasność polega bowiem na tym, że własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom. Kwestie korzystania przez współwłaścicieli z przedmiotu współwłasności regulowane są w przepisami prawa cywilnego. Zobowiązanie się współwłaścicieli, że tylko jeden z nich, będzie je w całości użytkował przez co najmniej 5 lat, wypełnia warunek wynikający z § 7 ust.1, pkt 1, lit.d rozporządzenia i nie narusza wskazanych celów polityki rolnej. Dla oceny zachowania, zwiększenia rentowności i produktywności przekazywanych użytków rolnych, decydujące znaczenie ma przede wszystkim możliwość ich użytkowania w okresie pięciu lat po ich przekazaniu przez jedną osobę ( możliwość kierowania sposobem ich wykorzystania ), a nie sam fakt, iż grunty te zostaną przekazane wyłącznie jednej osobie. Trzeba mieć też na uwadze, że przekazanie wszystkich gruntów jednej osobie, nie gwarantuje, że zostanie zachowana ich integralność po upływie wymienionego okresu. Poza tym, zastosowanie wyłącznie wykładni gramatycznej, prowadzić by musiało też do wniosku, że gospodarstwa rolnego nie można przekazać na współwłasność małżeństwu do wspólności ustawowej.
Tak więc, w ocenie składu orzekającego, przekazanie gruntów na współwłasność z jednoczesnym zobowiązaniem się współwłaścicieli, iż tylko jeden z nich użytkował będzie całość gruntów przez okres pięciu lat, spełnia warunek przekazania użytków rolnych następcy, w rozumieniu § 6 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia.
Nie można też tracić z pola widzenia faktu przytoczonego wyżej, iż skarżący ubiegając się o rentę strukturalną dokonał przekazania gospodarstwa rolnego w dniu, kiedy przepisy prawa krajowego jeszcze nie obowiązywały. Działał więc w zaufaniu do prawa obowiązującego i organów administracji, które winny to prawo prawidłowo stosować.
Odnośnie przesłanki podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu rolników, to z treści przepisów § 4 pkt 2 i 3 rozporządzenia, wynika jedynie, że przekazujący gospodarstwo rolne powinien podlegać ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z akt sprawy wynika, że w chwili wystąpienia z wnioskiem o rentę skarżący był ubezpieczony, jako domownik rolnika. Przyczyną tego stanu rzeczy był fakt, iż wcześniej przekazał on gospodarstwo rolne następcy. Zauważyć należy, iż w wiążącym w niniejszej sprawie wcześniej wydanym wyroku, uznano za prawnie dopuszczalne przekazanie gospodarstwa przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej. Oznacza to, że w takich sytuacjach wnioskodawcy, jako że zaprzestali prowadzenia gospodarstw rolnych, nie będą mogli być ubezpieczeni jako rolnicy, a jedynie jako domownicy rolników. Skoro skarżący w niniejszej sprawie, bezpośrednio przed wystąpieniem z wnioskiem, korzystał z systemu ubezpieczenia rolniczego, jako domownik rolnika na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 2 oraz 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 roku, Nr 7, poz. 25 ze zm.), to niewątpliwie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w rozumieniu powołanych wyżej przepisów. Gdy zaś chodzi o okres działalności rolniczej, to z akt sprawy wynika, że R. C. posiada udokumentowany ponad 10 - letni okres tej działalności (zaświadczenie z KRUS, Oddziału Regionalnego w T. – akta administracyjne).
Konkludując, stwierdzić należy że zarówno zaskarżona decyzja, jak też poprzedzająca ją decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...] dotknięte są przytoczonymi uchybieniami natury procesowej, jak też materialnoprawnej.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI