II SA/Łd 432/21

II SA/Łd 432/21 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2021-06-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska /sprawozdawca/
Magdalena Sieniuć
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1867/21 - Wyrok NSA z 2022-07-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1 b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Asesor WSA Anna Dębowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy U. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącej A. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. dc
Uzasadnienie
A. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy U. z [...] r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad matką M.W
Z akt sprawy wynika, że 16 lipca 2020 r. A.W. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. W.
Sprawa była już rozpatrywana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. W wyniku wniesienia odwołania przez skarżącą od decyzji z [...] września 2020 r. organ drugiej instancji decyzją z [...] października 2020 r. uchylił decyzję z [...] września 2020 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji ze względu na błędną wykładnię przepisów prawa, tj. art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.", jak również brak wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Decyzją z [...] r., podjętą w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, organ pierwszej instancji odmówił A. W. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad matką M. W.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 9 listopada 2020 r. wynika, że skarżąca jest panną, nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, prowadzącą wspólne gospodarstwo domowe z matką M. W. Skarżąca do 30 czerwca 2020 r. pozostawała w zatrudnieniu w firmie A (od 4 lutego do 31 marca 2020 r. w wymiarze czasu pracy 1/2 etatu, od 1 kwietnia do 30 czerwca 2020 r. – 1/4 etatu). Stosunek pracy ustał w wyniku upływu czasu, na który zawarta była umowa. Wcześniej skarżąca pracowała w latach 1997-1998, 2007 r. oraz 2016 r. Skarżąca oświadczyła, że nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką w związku z pogorszeniem się stanu zdrowia. Matka skarżącej – M. W. jest osobą samotną. Małżonek i rodzeństwo nie żyją. Posiada troje dzieci. Legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. nr [...] z [...] maja 2013 r. oraz orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] marca 2020 r. nr akt [...] o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Niepełnosprawność M. W. powstała w wieku 65 lat. Skarżąca ma dwóch braci: P. (zamieszkuje w T.) i S. (mieszka wraz ze swoją rodziną w tym samym domu, jednak prowadzi odrębne gospodarstwo domowe). Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z P. W. ustalono, że posiada on własną rodzinę. Nie świadczy pomocy swojej matce i nie deklaruje pomocy finansowej ani usługowej wobec niej. Ponadto odmówił podania informacji o osiąganych dochodach. Organ pierwszej instancji wezwał S. W. celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Jednak mimo doręczenia wezwania nie zgłosił się on na wywiad. W rozmowie telefonicznej odbytej 23 grudnia 2020 r. oświadczył, że na wywiad się nie zgłosi, dlatego organ wezwał S.W. na przesłuchanie w charakterze świadka. Mimo prawidłowo doręczonego pisma S. W. nie stawił się na wezwanie, co organ potraktował jako odmowę udziału w postępowaniu.
Organ pierwszej instancji powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 o uznaniu art. 17 ust. Ib u.ś.r. za niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji zauważył, że Trybunał Konstytucyjny wskazał w uzasadnieniu wyroku, że skutkiem wejścia w życie tego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Wyraźnie zaznaczył, że wykonanie wyroku należy wyłącznie do ustawodawcy, który powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki w celu przywrócenia stanu zgodnego z Konstytucją RP. U.ś.r. nie została zmieniona w części dotyczącej art. 17 ust. 1b u.ś.r., zatem organy muszą ten zapis uwzględniać podejmując decyzje w sprawie ustalania prawa do świadczeń pielęgnacyjnych.
Organ pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca mieści się w kręgu podmiotów wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i sprawuje opiekę nad matką legitymującą się od 7 lat orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. We wcześniejszym okresie, pomimo wskazania w orzeczeniu matki M. W. na konieczność sprawowania opieki przez drugą osobę skarżąca nie ubiegała się o świadczenie pielęgnacyjne. W czasie trwania orzeczenia matki podejmowała prace zarobkowe, co świadczy o tym, że potrafiła pogodzić sprawowanie opieki nad matką z pracą zawodową. Ponadto skarżąca oświadczyła, że od maja 2020 r. stan zdrowia mamy pogorszył się i wymaga stałej opieki. Organ pierwszej instancji podniósł, że z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych wynika, że mama skarżącej nie jest osobą leżącą, "w większości samodzielnie się porusza". Trzy dni w tygodniu odbywa dializy w [...] Centrum Zdrowia w T., gdzie w obydwie strony transportuje ją karetka pogotowia. Nie ma więc takiej konieczności, aby skarżąca w tym celu samodzielnie dowoziła mamę do szpitala. Do lekarza czy fryzjera dowozi mamę brat skarżącej. Ponadto wiele z tych czynności opisanych w zestawieniu (przygotowanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, przygotowanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, odśnieżanie, realizowanie recept, wizyty lekarskie, wyjścia na spacery, czytanie książek, załatwianie spraw urzędowych) dotyczą prowadzenia gospodarstwa domowego i nie są ściśle związane ze sprawowaniem opieki nad osobą chorą. Czynności te wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym bez względu na to, czy członkowie tego gospodarstwa pracują czy też nie i nie mają charakteru czynności wykonywanych każdego dnia obligatoryjnie. Ostatnia umowa skarżącej wygasła 30 czerwca 2020 r. z upływem czasu na jaki została zawarta. W oświadczeniu z 9 listopada 2020 r. skarżąca napisała, że nie może podjąć pracy zarobkowej nawet na część etatu ze względu na pogorszenie stanu zdrowia mamy od maja 2020 r. oraz to, że mama wymaga stałej opieki. Zdaniem organu pierwszej instancji skarżąca powinna bez problemu pogodzić sprawowanie opieki i pomoc matce w codziennych czynnościach z wykonywaniem pracy zawodowej w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z uzyskanych informacji wynika, że brat S., pomimo zatrudnienia, świadczy pomoc wobec matki, jak również pomaga skarżącej np. w odśnieżaniu czy paleniu w piecu.
Organ pierwszej instancji stwierdził, że nie zdołał w pełni przeanalizować możliwości S. W. ze względu na to, że odmówił udziału w postępowaniu. Zarówno przy większym udziale brata S., jak również zaangażowaniu brata P. w opiekę nad mamą, można wszystkie niezbędne czynności zorganizować tak, aby skarżąca mogła pracować zawodowo. Obowiązek alimentacyjny ciążący na dzieciach wobec rodziców ma charakter obligatoryjny i fakt zamieszkiwania w innej miejscowości, posiadanie własnej rodziny, brak deklaracji pomocy finansowej czy usługowej, jak również wykonywanie pracy zarobkowej, nie stanowi usprawiedliwienia ani zwolnienia z tego obowiązku. W sytuacji skarżącej możliwe jest takie zorganizowanie opieki nad matką przy współudziale osób zobowiązanych do alimentacji, aby mogła ona podjąć zatrudnienie. Sprawowanie opieki nad rodzicem nie musi być wykonywane przez wszystkie dzieci bezpośrednio. Dopuszczalna jest każda postać świadczeń alimentacyjnych, np. wypłata niezbędnych środków lub pokrycie niezbędnych wydatków, w tym na zapewnienie opieki osoby drugiej. Ogólnodostępną formą pomocy jest w tej kwestii instytucja usług opiekuńczych, oferowana przez firmy świadczące takie usługi, osoby prywatne, jak również w sytuacji kiedy nie można ich zabezpieczyć własnym staraniem – Ośrodek Pomocy Społecznej.
Od powyższej decyzji A. W. wniosła odwołanie zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, że opieka przez nią sprawowana nie jest opieką całodobową, co pozwala skarżącej podjąć zatrudnienie. Jednocześnie skarżąca zarzuciła organowi, że wbrew jego twierdzeniom ustawa nie uzależnia otrzymania spornego świadczenia od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę.
Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy U. z [...] r.
W uzasadnieniu organ drugiej instancji podniósł, że M.W. – wdowa (ur. [...] grudnia 1948 r.) – matka skarżącej, w związku z opieką, nad którą skarżąca ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z [...] maja 2013 r. Według orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z [...] lipca 2014 r. została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji do 31 lipca 2019 r. Data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji: trwa nadal. Następnie orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z [...] marca 2020 r. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji: trwa nadal. W aktach sprawy znajduje się również wydruk z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności z 28 lipca 2020 r., według którego na podstawie orzeczenia z [...] maja 2013 r. M. W. ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na stałe. Skarżąca mieszka z matką. Opiekuje się nią. Nie pracuje – w aktach sprawy znajduje się świadectwo pracy z 1 lipca 2020 r. wydane przez firmę: A ul. B 16/[...] [...] W., z którego wynika, że skarżąca była zatrudniona w okresie od 4 lutego do 31 marca 2020 r. w wymiarze 1/2 etatu oraz od 1 kwietnia do 30 czerwca 2020 r. w wymiarze 1/4 etatu. Stosunek pracy ustał z upływem czasu, na który umowa była zawarta (art. 30 § 1 pkt 4 k.p.). Wcześniej skarżąca pracowała w latach 1997-1998, 2007 r. oraz 2016 r. Z wywiadu środowiskowego z 9 listopada 2020 r. wynika, że skarżąca jest panną, nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, prowadzącą wspólne gospodarstwo domowe z matką M. W. Skarżąca oświadczyła, że nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką w związku z pogorszeniem się jej stanu zdrowia od maja 2020 r. "na tyle, że potrzebuje mojej opieki w związku z czym nie mogę podjąć zatrudnienia nawet na najmniejszą część etatu". Oświadczyła także, że ma dwóch braci: P. W., który mieszka w T., nie świadczy wobec mamy żadnej pomocy. Odwiedza mamę 3 razy w miesiącu. Natomiast brat S. mieszka w tym samym budynku i prowadzi osobne gospodarstwo domowe wraz ze swoją rodziną. Świadczy pomoc usługową wobec mamy w zależności od możliwości, gdyż jest osobą zatrudnioną. Posiada auto i w razie potrzeby zawozi mamę do lekarza i fryzjera. Czynności wykonywane podczas opieki nad M. W. to w szczególności: codzienna toaleta, przygotowanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, przygotowanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, odśnieżanie, realizowanie recept, wizyty lekarskie, wyjścia na spacery, czytanie książek, załatwianie spraw urzędowych, układanie do snu i czuwanie podczas snu. Skarżąca dodała, że "po dializach samopoczucie mamy jest bardzo złe i wtedy potrzebne są też pieluchomajtki, wizyty lekarskie: raz na miesiąc stacja robi dokładne badania, lekarz rodzinny, jak mama choruje". Z wywiadu przeprowadzonego z M. W. wynika, że porusza się samodzielnie. Po dializach jest osłabiona i wymaga pomocy w czynnościach dnia codziennego oraz przy higienie osobistej. Zostaje w domu sama, kiedy córka musi załatwić sprawy urzędowe. Syn S. zawozi ją do lekarza i fryzjera. W razie potrzeby odśnieża, a także na zmianę ze skarżącą palą w piecu. Trzy razy w tygodniu (poniedziałki, środy i piątki) w godz. 11.30-18.00 karetka zawozi matkę skarżącej do [...] Centrum Zdrowia w T. na dializy, a następnie odwozi ją do domu.
Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w U. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego u brata skarżącej – P. W. w celu ustalenia jego sytuacji dochodowej, osobistej i rodzinnej a także pomocy świadczonej na rzecz matki, jej rodzaju, zakresie i częstotliwości. W wyniku powyższego ustalono, że P.W. posiada własną rodzinę a żona nie pracuje. P. W. pracuje zawodowo na pełny etat, często dłużej niż 8 godzin dziennie. Po pracy nie jest w stanie pomóc matce M. W., ponieważ z nią nie mieszka, ma swoją rodzinę i małe dziecko, którym musi się zająć. Nie udzielał pomocy matce od momentu wyprowadzenia się z domu rodzinnego, nie deklaruje pomocy finansowej ani usługowej na jej rzecz. Odmówił podania informacji o osiąganych dochodach oraz dostarczenia zaświadczeń od pracodawcy.
Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w U. wezwał drugiego brata skarżącej – S. W. celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na rzecz matki M. W. w terminie 7 dnia od dnia otrzymania niniejszego pisma. S. W. mimo doręczenia wezwania nie zgłosił się na wywiad. Następnie S. W. został wezwany na przesłuchanie w charakterze świadka w sprawie dotyczącej wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. W. Jednakże nie stawił się na nie.
Organ drugiej instancji za bezsporne uznał, że M. W. matka skarżącej, w związku z opieką, nad którą ubiega się ona o świadczenie, legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. e) u.ś.r. W rozpoznawanej sprawie spełnione są zatem przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki znacznym stopniem niepełnosprawności i pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.
W ocenie organu drugiej instancji, organ pierwszej instancji trafnie uznał, że pomimo spełnienia dwóch pozytywnych przesłanek, zasadna jest odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia kolejnej przesłanki pozytywnej – to jest braku bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad matką. Skarżąca zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką M. W. (osobą wymagającą opieki). Matka skarżącej legitymuje się od blisko 8 lat orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niemniej jednak skarżąca nie ubiegała się wcześniej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W czasie trwania orzeczenia matki podejmowała prace zarobkowe, co świadczy o tym, że potrafiła pogodzić sprawowanie opieki nad matką z pracą zawodową. Skarżąca oświadczyła, że nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką w związku z pogorszeniem się jej stanu zdrowia od maja 2020 r. "na tyle, że potrzebuje mojej opieki w związku z czym nie mogę podjąć zatrudnienia nawet na najmniejszą część etatu". Mimo tego stanu rzeczy do 30 czerwca 2020 r. skarżąca pozostawała w zatrudnieniu, a stosunek pracy ustał z powodu upływu terminu, na który była zawarta umowa. Fakt pogorszenia się stanu zdrowia matki skarżącej nie znajduje odzwierciedlenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Zebrany w toku postępowania materiał dowodowy daje wystarczającą podstawę do stwierdzenia, że rezygnacja z aktywności zawodowej skarżącej nie została wymuszona koniecznością sprawowania opieki nad matką, a zakres tej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez wnioskodawczynię zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Organ drugiej instancji stwierdził także, że organ pierwszej instancji nie uwzględnił wytycznych w zakresie wykładni znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, które to pozostają w pełni aktualne. W stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób, a w niniejszej sprawie do matki skarżącej, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Organ drugiej instancji za prawidłową uznał ocenę, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie stanowi stałej opieki i nie wyklucza całkowicie podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Matka skarżącej nie jest osobą leżącą i niesprawną ruchomo. Zakres opieki udzielanej matce przez skarżącą nie wykracza w zasadzie poza obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy. Tymczasem zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy – niezależnie od systemu czasu pracy.
W skardze do sądu A.W. podtrzymała swoje stanowisko, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to opieka nie musi być całodobowa. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia. Wobec powyższego skarżąca zarzuciła organowi naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji organu pierwszej instancji, a ponadto o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąca wniosła także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Organ administracji wniósł także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", na zgodny wniosek stron.
Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie strony zgodnie wniosły o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zaistniała zatem przesłanka, o jakiej stanowi art. 119 pkt 2 p.p.s.a., do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (przepis art. 57a nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż dotyczy skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej). Jednakże zgodnie z art.134 § 2 p.p.s.a. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu odpowiednio w całości albo w części. Sądy administracyjne nie orzekają zatem merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy.
Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję, sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Poza sporem jest, że matka skarżącej – M. W. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. e) u.ś.r. Nie jest także sporne, że skarżąca, będąca córką wymagającej opieki M. W., mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Sąd podziela dokonaną przez organ drugiej instancji wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. i pominięcie tego przepisu w związku z utratą przez niego domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.
Wprawdzie art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, jednakże wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunału Konstytucyjnego uznał przepis ten za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
W świetle powołanych przepisów i wyżej wymienionego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18 roku życia, względnie 25 roku życia, u osoby wymagającej opieki, z powodu której wnioskodawca rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. W odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Wyrok w sprawie sygn. akt K 38/13 ogłoszono w Dzienniku Ustaw z 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia tj. od 23 października 2014 r. Treść sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest, w ocenie sądu, sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.
W rozpoznawanej sprawie sporny natomiast jest zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką i związek pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z aktywności zawodowej a tą opieką.
W ocenie organów obu instancji, rezygnacja z aktywności zawodowej skarżącej nie została wymuszona koniecznością opieki nad matką, a zakres tej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Matka skarżącej od 7 lat legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. e) u.ś.r., zaś skarżąca podejmowała prace zarobkowe, co świadczy o tym, że potrafiła pogodzić sprawowanie opieki nad matką z pracą zawodową. Skarżąca nie ubiegała się wcześniej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. "Większość czynności" wykonywanych przez skarżącą w związku z tą opieką organy administracji uznały za wykonywane w "każdej rodzinie" również przez osoby pracujące i polegające na prowadzeniu gospodarstwa domowego. Inne osoby zobowiązane do alimentacji względem M. W. – S. W. i P. W. mogą pomóc skarżącej w tej opiece umożliwiając jej podjęcie zatrudnienia. Skarżąca do 30 czerwca 2020 r. pozostawała w stosunku zatrudnienia, który ustał z powodu upływu terminu, na który umowa była zawarta. Fakt pogorszenia stanu zdrowia matki skarżącej nie znajduje odzwierciedlenia w materiale dowodowym.
W ocenie sądu, stanowisko organów administracji obu instancji nie zostało jednakże oparte na prawidłowo zebranym i ocenionym materiale dowodowym.
Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że niedostatecznie zostały podjęte czynności mające na celu ocenę, czy niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej po upływie okresu czasu na jaki była zawarta ostatnia umowa o pracę przez skarżąca rzeczywiście nie pozostaje w związku z pogorszeniem się stanu zdrowia matki skarżącej. Należy zwrócić uwagę, że ze świadectwa pracy skarżącej z 1 lipca 2020 r. wynika, że wymiar świadczonej przez nią pracy uległ w 2020 r. ograniczeniu i w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. wynosił już tylko ¼ etatu. Skarżąca uzasadniając złożenie wniosku wskazywała, że stan zdrowia jej matki uległ w maju 2020 r. pogorszeniu, a do wniosku załączyła kartę informacyjną z 22 maja 2020 r., kartę badania endoskopowego, historię choroby, informacje o pacjencie. Z uzasadnień wydanych w sprawie decyzji, nie wynika, aby przedłożona przez skarżącą dokumentacja medyczna była przedmiotem analizy i oceny organów administracji obu instancji, a jeżeli była to w niedostateczny sposób organy administracji się do niej nich odniosły. Z dokumentów tych tymczasem wynika, że matka skarżącej ma cukrzycę i schyłkową niewydolność nerek, niedowidzi obuocznie, co jest spowodowane retinopatią cukrzycową, nie chodzi samodzielnie, ma duszności. Matka skarżącej legitymuje się także orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Z wywiadu z 9 listopada 2020 r., uznanego przez organy administracji za podstawowy dowód w sprawie, natomiast wynika jedynie, że trzy razy w tygodniu w poniedziałek, środę i piątek w godzinach od około11:30 do około 18:00 karetka zawozi M.W. na dializy do [...] Centrum Zdrowia. M. W. porusza się "samodzielnie", a po dializach, które są trzy razy w tygodniu, jest osłabiona i wymaga pomocy w czynnościach dnia codziennego oraz przy higienie osobistej. W wywiadzie tym nie ustalono jednak, czy skarżąca towarzyszy matce podczas pobytu na dializach, czy jest to konieczne, gdyż matka skarżącej niedowidzi, czy matka skarżącej ma wówczas trudności z poruszaniem się i wymaga jej pomocy. Nie ustalono, ile czasu trwa pobyt matki skarżącej na dializach. Z wywiadu tego nie wynika w jakim zakresie, według pracownika socjalnego, matka skarżącej "porusza się samodzielnie". Zwrócić należy uwagę, że z dokumentacji medycznej wynika, że stan zdrowia matki skarżącej przynajmniej okresowo powoduje, że "nie chodzi samodzielnie". Z wykazu czynności wykonywanych podczas opieki z 9 listopada 2020 r. wynika natomiast, że oprócz czynności typowo związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, są wymienione także czynności typowo opiekuńcze wykonywane codziennie, jak pomoc przy myciu, podawanie posiłków, leków, a także prowadzenie do toalety, podmywanie. Skarżąca wskazała również, że po dializach samopoczucie mamy jest bardzo złe i są potrzebne pieluchomajtki. Z akt sprawy nie wynika, aby ustalono, jaki zakres mają czynności wykonywane przez skarżącą podczas opieki nad matką po dializach. Z akt sprawy nie wynika, aby organy administracji podjęły jakiekolwiek czynności zmierzające ustalenia, czy stan zdrowia matki skarżącej pogorszył się tak jak twierdzi skarżąca. W tym zakresie nie skorzystano z możliwości zwrócenia się do skarżącej o przedłożenie dodatkowych dowodów i poza wywiadem środowiskowym nie przeprowadzono żadnych innych dowodów z urzędu. Nie rozważono, czy z uwagi na rodzaj schorzeń matki skarżącej, konieczne jest podawanie jej leków, w tym insuliny i posiłków o ściśle określonych porach (cukrzyca, niewydolność nerek). Nie ustalono jakiego zaangażowania wymaga opieka sprawowana przez skarżącą przynajmniej w dni, w które są dializy.
Podkreślić należy, że wskazywane przez organy wątpliwości co do stopnia samodzielności matki skarżącej i zakresu faktycznie sprawowanej przez skarżącą opieki nie mogą zostać uznane za dostateczne wyjaśnienie, w sytuacji gdy w dalszym ciągu obowiązuje orzeczenie niezdolności do samodzielnej egzystencji. Treść tego orzeczenia jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności.
Wykładnia językowa art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uzależnił prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc uznał za konieczne, aby ocena stanu zdrowia osoby wymagającej opieki była dokonywana przez wyspecjalizowany organ w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności. Organy administracji orzekające w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni ocenić stan zdrowia osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki.
Ustawodawca na użytek regulacji zawartej w u.ś.r. w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 w pkt 21 u.ś.r., sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:
a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,
d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,
e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r. odsyła zatem do ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.), w której termin "niezdolność do samodzielnej egzystencji" został zdefiniowany w art. 13 ust. 5. Zgodnie z tym przepisem niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeka się w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Termin ten ma szeroki zakres przedmiotowy, obejmuje bowiem opiekę, oznaczającą pielęgnację, czyli zapewnienie ubezpieczonemu możliwości poruszania się, odżywiania, zaspokajania potrzeb fizjologicznych, utrzymywania higieny osobistej itp. oraz pomoc w załatwianiu elementarnych spraw życia codziennego, takich jak robienie zakupów, uiszczanie opłat, składanie wizyt u lekarza. Wszystkie te elementy łącznie wyczerpują treść terminu "niezdolność do samodzielnej egzystencji" (por.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 19 marca 2013 r., III AUa 1577/12; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 21 lutego 2002 r., III AUa 1333/01, OSA 2003/7/28).
Tylko i wyłącznie taki kontekst prawny, wynikający z przywołanych wyżej regulacji, powinny mieć na uwadze w tym wypadku organy przy ocenie konieczności i zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności i uznaną za niedolną do samodzielnej egzystencji (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 4 czerwca 2020 r., IV SA/Wr 81/20 i WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r., III SA/Gd 482/20).
W orzecznictwie wskazuje się, że warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r., III SA/Kr 1164/19; wyrok WSA we Wrocławiu z 6 listopada 2019 r., IV SA/wr 287/19). Zatem istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r., II SA/Rz 535/19).
Należy mieć także na względzie cel regulacji zawartej w powołanym na wstępie przepisie art.17 u.ś.r., a więc przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. W związku z tym wykładnia celowościowa przepisów u.ś.r. będzie tu miała pierwszeństwo przed wykładnią językową, mającą swe umocowanie w Konstytucji RP. Pogląd ten znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wielokrotnie i konsekwentnie wskazywał, że przywołane przepisy art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (por. np. wyrok NSA z 23 października 2018 r., I OSK 2397/18).
W świetle unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki lub pomocy innej osoby, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ nie może negować wymagań dotyczących sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą oraz konieczności udzielania jej pomocy, określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnione w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczeń, z których wynika znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącej.
W ocenie sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala uznać, że brak jest bezpośredniego związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a zakresem sprawowanej opieki nad matką. Stwierdzenie przez organy administracji braku związku niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia po ustaniu stosunku pracy 30 czerwca 2020 r. z opieką sprawowaną nad matką nie ma dostatecznego oparcia w materiale dowodowym zebranym w sprawie. Okoliczność, że S. W. i P.W. także obciąża obwiązek alimentacyjny, zaś w przekonaniu organów administracji winni oni współuczestniczyć w tej opiece w taki sposób, aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie, nie może stanowić argumentu uzasadniającego odmowę ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wynika, aby przepis ten tego rodzaju negatywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przewidywał. Należy przy tym zwrócić uwagę, że z akt sprawy wynika, że bracia skarżącej są aktywni zawodowo i jedynie S. W. doraźnie pomaga skarżącej w opiece nad matką. Stanowisko organów administracji obu instancji, według którego zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką, nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze pracy, uznać należy za przynajmniej przedwczesne.
Podkreślić należy, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest – częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. Okoliczność, że świadczenie to ma być formą wsparcia rodziny i nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w dużym (a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, która się opiekują) zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Istotnie zatem przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Rzeczywiście więc chodzi tu o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. W związku z powyższym nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej niepełnosprawnością, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka.
Powyższe wskazuje, że organy administracji przy wydawaniu kontrolowanych decyzji naruszyły przepisy postępowania – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji tego naruszyły przepis praw materialnego – art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji.
Orzeczenie o kosztach postępowania zostało wydane w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.). Zasądzona od organu administracji na rzecz skarżącej kwota 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego obejmuje wynagrodzenie jej pełnomocnika, będącego adwokatem.
dc