II SA/Łd 427/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2023-07-11
NSAochrona środowiskaWysokawsa
odpadyposiadacz odpadówdomniemanie prawneodpowiedzialność administracyjnanieruchomośćochrona środowiskapostępowanie administracyjneWSAuchylenie decyzji

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje nakazujące W.L. usunięcie odpadów z jego nieruchomości, uznając, że organy nie wykazały należytej staranności w ustaleniu faktycznego posiadacza odpadów.

Sprawa dotyczyła decyzji nakazującej W.L. usunięcie odpadów z jego nieruchomości, gdzie zostały one złożone wbrew jego woli. Organy administracji uznały W.L. za posiadacza odpadów na podstawie domniemania prawnego, mimo jego prób wskazania innych odpowiedzialnych podmiotów. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje obu instancji, stwierdzając, że organy nie przeprowadziły wystarczającego postępowania dowodowego w celu ustalenia faktycznego posiadacza odpadów i przedwcześnie obciążyły W.L. obowiązkiem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzje organów administracji nakazujące W.L. usunięcie odpadów z jego nieruchomości. Sprawa dotyczyła odpadów złożonych na działce należącej do W.L., który twierdził, że zostały one tam umieszczone wbrew jego woli przez osoby trzecie. Organy administracji, opierając się na domniemaniu prawnym z ustawy o odpadach, uznały W.L. za posiadacza odpadów i nałożyły na niego obowiązek ich usunięcia. W.L. kwestionował tę decyzję, wskazując na potencjalnych sprawców i wnosząc o przeprowadzenie dalszych dowodów. Sąd administracyjny uznał, że organy obu instancji nie przeprowadziły wystarczającego postępowania wyjaśniającego, nie rozpatrzyły należycie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym dowodów wskazujących na inne podmioty odpowiedzialne za składowanie odpadów. Sąd podkreślił, że domniemanie prawne może być obalone, a organy miały obowiązek podjąć wszelkie niezbędne działania do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym ustalić faktycznego posiadacza odpadów. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, nakazując ponowne przeprowadzenie postępowania z uwzględnieniem wskazań sądu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Niekoniecznie. Domniemanie prawne, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów, może zostać obalone poprzez wykazanie, że faktycznym posiadaczem był inny podmiot. Organy administracji mają obowiązek przeprowadzić wyczerpujące postępowanie dowodowe w celu ustalenia faktycznego posiadacza odpadów.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy administracji nie wykazały należytej staranności w ustaleniu faktycznego posiadacza odpadów. Właściciel nieruchomości, mimo że objęty domniemaniem, wykazywał inicjatywę w wyjaśnieniu sprawy i wskazywał na inne potencjalnie odpowiedzialne podmioty. Organy nie przeprowadziły wystarczającego postępowania dowodowego, aby obalić lub potwierdzić to domniemanie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (17)

Główne

u.o.o. art. 26 § 1, 2, 3a, 6

Ustawa o odpadach

u.o.o. art. 3 § 1 pkt 5, pkt 6, pkt 19, pkt 25

Ustawa o odpadach

Pomocnicze

u.o.o. art. 26a § 1, 6

Ustawa o odpadach

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. c

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 135

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 200

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 205 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 1 § 1 i 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.o.ś. art. 3 § 44

Ustawa Prawo ochrony środowiska

k.c. art. 336

Kodeks cywilny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie przeprowadziły wystarczającego postępowania dowodowego w celu ustalenia faktycznego posiadacza odpadów. Domniemanie prawne o posiadaniu odpadów przez właściciela nieruchomości nie zostało obalone, ale organy nie podjęły wystarczających kroków do jego weryfikacji. Właściciel nieruchomości wykazywał inicjatywę w wyjaśnieniu sprawy i wskazywał na inne potencjalnie odpowiedzialne podmioty.

Odrzucone argumenty

Organy administracji prawidłowo zastosowały domniemanie prawne i uznały W.L. za posiadacza odpadów. W.L. nie wykazał w sposób niewątpliwy, że inny podmiot jest faktycznym posiadaczem odpadów. W.L. nie dołożył należytej staranności w celu zapobieżenia nielegalnemu składowaniu odpadów na swojej nieruchomości.

Godne uwagi sformułowania

domniemanie prawne, zgodnie z którym, władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości zostało wprowadzone przez ustawodawcę w celu uniknięcia sytuacji, gdy brak jest podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie odpadów na nieruchomości (wytwórcy odpadów). Ciężar przeprowadzenia dowodu w celu obalenia domniemania spoczywa na władającym powierzchnią ziemi. Władający gruntem muszą mieć świadomość obowiązku dbałości o stan swoich nieruchomości i odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości. Odpowiedzialność administracyjna wynika już z samego faktu składowania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym i ma na celu doprowadzenie do ich usunięcia, aby zapobiec zagrożeniu stwarzanemu przez odpady. Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w sposób określony w powołanych przepisach, co uzasadnia ich uchylenie w całości.

Skład orzekający

Piotr Mikołajczyk

przewodniczący

Michał Zbrojewski

sprawozdawca

Tomasz Porczyński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie odpowiedzialności za nielegalne składowanie odpadów, obalanie domniemania prawnego o posiadaniu odpadów przez właściciela nieruchomości, obowiązki organów w postępowaniu administracyjnym dotyczącym odpadów."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z polskim prawem o odpadach i procedurą administracyjną. Interpretacja domniemania prawnego może być stosowana w podobnych sprawach dotyczących odpowiedzialności za odpady.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje złożoność odpowiedzialności za odpady i trudności w ustaleniu faktycznego sprawcy, co jest częstym problemem w praktyce. Pokazuje również, jak sąd administracyjny może interweniować, gdy organy nie dochowają należytej staranności.

Kto odpowiada za odpady na Twojej ziemi? Sąd wyjaśnia, jak obalić domniemanie prawne.

Sektor

ochrona środowiska

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Łd 427/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-07-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Michał Zbrojewski /sprawozdawca/
Piotr Mikołajczyk /przewodniczący/
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 699
art. 3 ust. 1 pkt 5, pkt 6, pkt 19, pkt 25, art. 26 ust. 1, ust. 2, art. 26a ust. 1, ust. 6
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 6, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2015 poz 1800
art. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
Dz.U. 2022 poz 2556
art. 3 pkt 44
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska - t.j.
Sentencja
Dnia 11 lipca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński Protokolant starszy asystent sędziego Nina Krzemieniewska-Oleszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2023 roku sprawy ze skargi W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 23 lutego 2023 roku nr KO.463.25.2022 w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Rozprza z dnia 18 listopada 2022 roku znak: GK.6236.1.2020; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim na rzecz skarżącego W. L. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. MR
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 23 lutego 2023 r., znak: KO.463.25.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim po rozpatrzeniu odwołania W.L. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a." uchyliło decyzję Wójta Gminy R. z dnia 18 listopada 2022 r., znak: [...] wydaną na podstawie art. 26 ust. 1, ust. 2 i ust. 6 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r - o odpadach (tekst jedn. Dz. U. z 2022 poz. 699 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.o.o." oraz art. 104 k.p.a. nakazującą W.L. usunięcie odpadów w ilości 151 szt. opakowań DPPL, 296 szt. metalowych beczek, 20 szt. beczek z tworzywa, 20 szt. drewnianych palet owiniętych folią z mniejszymi opakowaniami: wiaderka, kanistry, z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, tj. z terenu nieruchomości położonej w miejscowości i obrębie geodezyjnym R. oznaczonej jako działka nr [...], przy [...]), w terminie do dnia 31 marca 2023 r. (pkt 1), określającą rodzaje odpadów zdeponowanych na działce nr [...] (pkt 2), określającą sposób usunięcia odpadów poprzez przekazanie ich w sposób zapewniający zachowanie środków bezpieczeństwa dla zdrowia ludzi i środowiska oraz przepisów przeciwpożarowych, środkami transportu samochodowego w szczelnych naczepach, bądź cysternach przeznaczonych do kontaktu z substancjami niebezpiecznymi, do uprawnionego podmiotu zajmującego się unieszkodliwianiem odpadów niebezpiecznych (pkt 3) oraz nadającą decyzji rygor natychmiastowej wykonalności (pkt 4) w pkt 4, tj. dotyczącym nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, a w pozostałym zakresie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Z akt sprawy wynika, że w dniu 23 kwietnia 2020 r. Wójt Gminy R. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, zlokalizowanego w R. przy [...], na działce nr ewid. [...], obręb R., która stanowi własność W.L..
Przywołaną na wstępie decyzją organ I instancji nakazał W.L. usunięcie odpadów w ilości 151 szt. opakowań DPPL, 296 szt. metalowych beczek, 20 szt. beczek z tworzywa, 20 szt. drewnianych palet owiniętych folią z mniejszymi opakowaniami: wiaderka, kanistry, z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, tj. z terenu nieruchomości położonej w miejscowości i obrębie geodezyjnym R. oznaczonej jako działka nr [...], przy [...], w terminie do dnia 31 marca 2023 r. (pkt 1), określił rodzaj odpadów zdeponowanych na ww. działce [...]: 08 01 11* - odpady farb i lakierów zawierających rozpuszczalniki organiczne łub inne substancje niebezpieczne, 08 01 17* - odpady z usuwania farb i lakierów zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne, 07 07 04* - inne rozpuszczalniki organiczne, roztwory z przemywania i ciecze macierzyste, 11 01 07* - alkalia trawiące, 11 01 06* - odpady zawierające kwasy inne niż wymienione w 11 01 05, 11 01 98* - inne odpady zawierające substancje niebezpieczne, 15 01 10* - opakowania zawierające pozostałości substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczone, 15 01 11* - opakowania z metali zawierające niebezpieczne porowate elementy 2 wzmocnienia konstrukcyjnego (np. azbest), włącznie z pustymi pojemnikami ciśnieniowymi, 16 03 06 - organiczne odpady inne niż wymienione w 16 03 05, 16 03 80, 15 01 06 - zmieszane odpady opakowaniowe, 11 01 09* - szlamy i osady pofiltracyjne zawierające substancje niebezpieczne, 11 01 98* - inne odpady zawierające substancje niebezpieczne, 18 02 08 - leki inne niż wymienione w 18 02 07, 18 02 03 - inne odpady niż wymienione w 18 02 02, 18 01 09 - leki inne niż wymienione w 18 01 08, 18 02 08 - leki inne niż wymienione w 18 02 07, 18 02 03 - inne odpady niż wymienione w 18 02 02, 18 01 09 - leki inne niż wymienione w 18 01 08, 15 01 10* - opakowania zawierające pozostałości substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczone, 16 10 01* - uwodnione odpady ciekłe zawierające substancje niebezpieczne (pkt 2), określił sposób usunięcia odpadów poprzez przekazanie ich w sposób zapewniający zachowanie środków bezpieczeństwa dla zdrowia ludzi i środowiska oraz przepisów przeciwpożarowych, środkami transportu samochodowego w szczelnych naczepach, bądź cysternach przeznaczonych do kontaktu z substancjami niebezpiecznymi do uprawnionego podmiotu zajmującego się unieszkodliwianiem odpadów niebezpiecznych (pkt 3) oraz decyzji nadał rygor natychmiastowej wykonalności (pkt 4).
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że teren działki nr [...] w R. nie jest terenem przeznaczonym do składowania lub magazynowania odpadów, zatem nakazał usunięcie z terenu ww. działki zgromadzonych odpadów W.L. jako właścicielowi działki, uznając, że domniemanie z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. nie zostało skutecznie obalone.
Odwołanie od ww. decyzji wniósł W.L. zarzucając naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 28, art. 29, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., art. 3 ust. 1 pkt 19, pkt 34, art. 26 ust. 1, ust. 2, ust. 6 i art. 32 ust. 1a oraz art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm.), powoływanej dalej jako: k.c.".
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania administracyjnego w całości ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji oraz o przeprowadzenie określonych w odwołaniu dowodów.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim po rozpoznaniu powyższego odwołania uchyliło zaskarżoną decyzję w punkcie 4, tj. dotyczącym nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, a w pozostałym zakresie utrzymało ją w mocy.
Kolegium, po przywołaniu treści art. 3 ust. 1 pkt 5, pkt 6, pkt 19, pkt 25, pkt 32, art. 26 ust. 1, ust. 2, ust. 3a, ust. 3b, ust. 3c, ust. 4, ust. 5 i ust. 6, art. 41 i art. 45 ust. 1 u.o.o., art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz. U . z 2021 r. poz. 1973 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.o.ś." art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1990 ze zm.), powoływanej dalej jako: p.g.i.k." stwierdziło, że do zastosowania środka nadzorczego w postaci decyzji nakazującej usunięcie odpadów wymagane jest ustalenie następujących okoliczności: istnienia odpadów w rozumieniu ustawy; składowania tych odpadów w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania i magazynowania; podmiotu zobowiązanego do usunięcia nielegalnie składowanych odpadów (posiadacza odpadów).
W kontrolowanej sprawie bezsporne jest, że na terenie działki nr [...], obręb R., znajduje się 151 szt. opakowań DPPL, 296 szt. metalowych beczek, 20 szt. beczek z tworzywa, 20 szt. drewnianych palet owiniętych folią z mniejszymi opakowaniami: wiaderka, kanistry, w których znajdują się odpady o kodach wskazanych w decyzji organu I instancji. Zaliczenie ww. materiałów do odpadów w rozumieniu u.o.o. nie budzi wątpliwości, podobnie jak ich klasyfikacja, która wynika z Raportu z przeprowadzonej inwentaryzacji odpadów zlokalizowanych na terenie działki nr ewid. [...], obręb R. sporządzonym z dnia 4 lipca 2022 r. przez [...] Laboratorium [...] we W. W sprawie nie ma także sporu co do tego, że działka o nr ewid. [...] w R. przy [...] nie stanowi miejsca przeznaczonego do składowania lub magazynowania odpadów, bowiem Starosta Powiatu Piotrkowskiego nie wydawał zezwolenia na zbieranie lub przetwarzanie odpadów na terenie działki nr ewid. [...] na podstawie przepisów u.o.o., a w sprawie nie zachodzi żaden przypadek z art. 45 ust. 1 u.o.o.
Kolegium stwierdziło, że poza sporem jest, że skarżący jest władającym powierzchnią gruntu, na której znajdują się odpady. Z informacji o działce z dnia 24 sierpnia 2020 r. i z dnia 13 lipca 2022 r. oraz księgi wieczystej nr [...] (stan na dzień 2 października 2020 r.) wynika, że właścicielem działki nr ewid. [...] (o pow. 1,1970 ha) obręb R., jest W.L.. Skarżący tego nie kwestionuje, nie zgadza się natomiast z faktem uznania go za posiadacza odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. obowiązanego do usunięcia tych odpadów. Skarżący wskazał, że odpady na jego nieruchomości zostały złożone wbrew jego woli i są nielegalnie magazynowane, gdyż zostały porzucone i pochodzą z popełnionego przestępstwa przez zorganizowaną grupę przestępczą.
Następnie organ wyjaśnił, że z uwagi na wprowadzone domniemanie w art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. w zw. z art. 3 pkt 44 p.o.ś., w pierwszej kolejności osobą zobowiązaną do usunięcia odpadów będzie właściciel nieruchomości, chyba że w ewidencji gruntów i budynków został ujawniony inny podmiot - jako władający. Według utrwalonego w orzecznictwie poglądu, domniemanie prawne, zgodnie z którym, władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości zostało wprowadzone przez ustawodawcę w celu uniknięcia sytuacji, gdy brak jest podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie odpadów na nieruchomości (wytwórcy odpadów). Oznacza to, że domniemanie to może być obalone w przypadku, kiedy możliwe jest ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów. Władający powierzchnią ziemi może, więc zwolnić się z odpowiedzialności za odpady wykazując, że odpadem faktycznie władał inny podmiot, czyli wskazując na innego posiadacza odpadów. Ciężar przeprowadzenia dowodu w celu obalenia domniemania spoczywa na władającym powierzchnią ziemi.
Wbrew twierdzeniom skarżącego, organ I instancji dokonał w sprawie prawidłowej interpretacji pojęcia posiadacza odpadów wskazując, że jest nim W.L.. W związku z tym, że nie było możliwe ustalenie, kto jest wytwórcą odpadów, za posiadacza odpadów musiała być uznana inna osoba, przy uwzględnieniu domniemania. W sprawie władający powierzchnią ziemi nie wykazał, że odpadem włada, lub władał, faktycznie inny podmiot, czyli inny posiadacz odpadów. Zwolnienie z odpowiedzialności władającego powierzchnią ziemi wymaga wskazania niewątpliwego, faktycznego posiadacza odpadów, a nie możliwych alternatywnych podmiotów odpowiedzialnych w tym zakresie, tak jak uczynił to skarżący wskazując w odwołaniu, że stroną postępowania powinien być "D.Z., A.N. lub inna osoba czy osoby, których dane zostały ustalone w toku postępowania karnego toczącego się przed Sądem Okręgowym w K.". W toku postępowania organ podejmował czynności zmierzające do ustalenia posiadacza odpadów, jednak przeprowadzone postępowanie dowodowe nie pozwala obecnie na stwierdzenie, że posiadaczem odpadów jest inna osoba niż W.L..
Z akt sprawy wynika, że W.L. (wynajmujący) w dniu [...] czerwca 2018 r. zawarł umowę najmu powierzchni użytkowej z "D. Z." (najemca), z której wynika, że wynajmujący oddał najemcy w najem magazyn o powierzchni [...] m2 wraz z pomieszczeniem biurowo-socjalnym na cele związane z działalnością najemcy: magazynowanie, składowanie, przepakowywanie tworzyw sztucznych oraz artykułów spożywczych. Umowa została zawarta na okres 6 miesięcy, tj. od [...] czerwca 2018 r. do [...] grudnia 2018 r. za wynagrodzeniem. Przy czym dokumenty zebrane w sprawie rodzą wątpliwości, kto tak naprawę był najemcą magazynu, w szczególności zawiadomienie do Prokuratury Rejonowej w Piotrkowie Trybunalskim z dnia [...] czerwca 2018 r. o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, kopii e-maila z dnia [...] czerwca 2018 r. wysłanego na adres: [...]@[...].pl, protokołu okazania z dnia [...] listopada 2018 r. Zdaniem organu skarżący miał, zatem świadomość (lub przynajmniej powinien mieć), że "D.Z." jest jedynie "figurantem", jeśli chodzi o najem magazynu. Ponadto W.L. nie zweryfikował prawidłowości nazwiska wpisanego na umowie najmu oraz najemcy D. Z., jako przedsiębiorcy.
Zdaniem organu podawane przez wynajmującego m.in. w protokołach przesłuchań z dni [...] lipca 2018 r., [...] października 2018 r., [...] października 2021 r. okoliczności związane z jego pobytem na nieruchomości po wynajmie nie są spójne. Materiał dowodowy nie potwierdza, aby skarżący podjął jakiekolwiek kroki w celu przeciwdziałania nielegalnemu składowaniu odpadów na jego nieruchomości. Pomimo że już w dniach [...], [...] i [...] czerwca 2018 r. musiał widzieć, co zostało przywiezione do magazynu, to nie zareagował natychmiast. Zawiadomienie do Prokuratury złożył dopiero [...] lipca 2018 r., a więc 3 tygodnie później. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, aby w jakikolwiek sposób kontrolował wykonywanie zawartej umowy dzierżawy oraz dbał o stan należącej do niego nieruchomości. Gdyby wynajmujący w pierwszym dniu wizyty na nieruchomości, tj. 8 czerwca 2018 r. zgłosił sprawę nielegalnego zwożenia odpadów na Policję nie doszłoby do takiej sytuacji. Ponadto działka nr ewid. [...], tj. magazyny i place manewrowe zarówno w czerwcu 2018 r. jak i w chwili obecnej są monitorowana, to skarżący powinien mieć wiedzę o czynnościach na niej podejmowanych przez najemcę. Powyższe okoliczności świadczą w ocenie organu o niedołożeniu należytej staranności przez skarżącego w zakresie działań podejmowanych w stosunku do jego nieruchomości i braku dbałości o jego własne interesy w stopniu niezbędnym do zwolnienia się z odpowiedzialności za nielegalne działania osób trzecich na nieruchomości. Właściciel winien wykazać staranność w wykorzystywaniu nieruchomości i kontrolować prawidłowość wykonywania umowy najmu skoro to na nim, jako właścicielu, spoczywają obowiązki administracyjne, w tym obowiązek usunięcia odpadów. Skarżący zaniedbał tego, a wyjaśnienia złożone przez niego wskazują, że tylko pozornie interesował się tym, co dzieje się w wynajmowanym magazynie. Skoro wiedział o składowanych na jego działce odpadach już 8 czerwca 2018 r., był świadkiem transportu tych odpadów na nieruchomość, to wykazał się niefrasobliwością w zakresie dbałości o swoją nieruchomość i nie mógł w tej sytuacji skutecznie obalić domniemania, że odpadami włada kto inny.
Samo złożenie zawiadomienia przez skarżącego o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez najemcę nie sposób uznać za obalenie domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. Dla obalenia domniemania nie wystarczy złożenie do właściwych organów zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa oraz jedynie potencjalna możliwość ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za złożenie odpadów. Obalenie przez władającego nieruchomością ww. domniemania jest wykluczone w razie jakiejkolwiek formy akceptacji władającego powierzchnią ziemi dla niezgodnego z ustawą magazynowania/składowania odpadów na nieruchomości.
Następnie organ stwierdził, że wbrew temu, co twierdzi skarżący wyrok z dnia [...] grudnia 2022 r. w sprawie [...] nie przesądza o tym, że zdołano obalić domniemanie. Ww. wyrokiem uznano D.Z. za winnego tego, że w dniu [...] czerwca 2018 r. w R., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wspólnie i w porozumieniu z inną osobą, za pomocą wprowadzenia w błąd, co do celu wykorzystania hali magazynowej przy [...] w R., doprowadził W.L. do zawarcia umowy najmu tejże hali i w następstwie do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w wysokości 127 932 zł, natomiast uniewinniono D.Z. od zarzutu popełnienia czynu opisanego w punkcie szóstym aktu oskarżenia, tj., że w okresie od dnia [...] czerwca 2018 r. do dnia [...] sierpnia 2018 r. w R., przy [...], działka [...] i innych miejscach na terenie kraju, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, biorąc udział w zorganizowanej grupie transportował, a następnie składował wbrew przepisom ustawy, a w szczególności wbrew: art. 5, art. 16, art. 21 ust. 1, art. 25 ust. 1, art. 33, art. 90, art. 92, art. 93 u.o.o., niebezpieczne odpady przemysłu chemicznego, petrochemicznego, farbiarskiego, lakierniczego, motoryzacyjnego i inne w takich warunkach i w taki sposób, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach. Sąd karny nie przesądził zatem, że osobą, która była posiadaczem spornych odpadów był właśnie D. Z.
Organ dodatkowo wskazał, że W.L. samowolnie przemieścił na zewnątrz budynku magazynowego odpady złożone w magazynie. Ze sprawozdania z oględzin nieruchomości w R. przy [...] przeprowadzonych w dniu 29 października 2018 r. przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Łodzi Delegatura w Piotrkowie Trybunalskim wynika, że w magazynie położonym na ww. nieruchomości stwierdzono zaleganie pojemników z nieznanymi substancjami. Wizja w terenie w dniu 29 października2018 r. prowadzona przez Policję wskazywała usytuowanie odpadów objętych niniejszą decyzją na terenie przemysłowym, w jednej z hal po działalności gospodarczej. W piśmie WIOŚ z dnia 10 kwietnia 2020 r. oraz notatce służbowej wskazano, że większość odpadów zgromadzonych uprzednio w magazynie została przez właściciela terenu wystawiona na zewnątrz. Odpady zgromadzone na placu stanowią ok. 90% odpadów, które były w okresie wcześniejszym zgromadzone w hali magazynowej. Również w dniu 21 maja 2020 r. podczas oględzin nieruchomości W.L. oświadczył, że zgromadzone wcześniej w magazynie odpady ze względów bezpieczeństwa wywiózł i zgromadził na placu obok magazynu. W dniu 15 grudnia 2021 r. oględziny przeprowadzone przez organ I instancji potwierdziły zaleganie odpadów. Przy czym odpady te były ustawione na placu utwardzonym trylinką. W.L. zeznał, że magazyn, w którym złożone były odpady został uprzątnięty. Wszystkie odpady zostały wystawione z magazynu na zewnątrz. Powyższe uzasadnia, że W.L. uznał się za posiadacza odpadów mającego prawo decydowania o ich lokalizacji. Działania polegające na wyjęciu odpadów z magazynu i umieszczeniu ich w nowym miejscu przez W.L. wypełniają definicję zbierania odpadów, o czym poinformował ŁWIOŚ w piśmie z dnia 15 kwietnia 2020 r. Ponadto organ zwrócił uwagę na oferowanie do sprzedaży niektórych frakcji odpadów np. lakierów do paznokci. Ofertę taką wystawił na portalu [...] syn W.L. M.L. Zatem rozporządzali odpadami, gospodarowali nimi. Działanie to stanowi przejaw posiadania odpadów przez stronę. Organ nadmienił, że posiadanie jako stan faktyczny, a nie prawny istnieje bez względu na powody, dla których dana osoba stała się posiadaczem. Wobec tego skarżący nie obalił domniemania zawartego w art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. Organ dodał, że władający gruntem muszą mieć świadomość obowiązku dbałości o stan swoich nieruchomości i odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości.
Organ I instancji wielokrotnie wzywał pełnomocnika skarżącego do wskazania konkretnych osób odpowiedzialnych za nielegalne złożenie w magazynie odpadów wyłączających odpowiedzialność W.L. oraz o przedłożenie dokumentów przesądzających o odpowiedzialności tych osób za zaistniałą sytuację. W udzielonych odpowiedziach brak było wskazania konkretnych osób i okoliczności, które uwalniałyby skarżącego od domniemania, nie stanowi tego bowiem "wskazanie osób zamieszanych w przedmiotowy proceder". Organowi I instancji nie można zarzucić, że nie wykazał inicjatywy w pozyskaniu materiałów z postępowania przygotowawczego, które pozwoliłyby na ustalenie danych podmiotu będącego rzeczywistym posiadaczem odpadów. Organ przeprowadził postępowanie dowodowe, zarówno z własnej inicjatywy, jak również nie pozostawał bierny w związku z wnioskami strony skarżącej. Organ prowadził szeroką korespondencję z Prokuraturą Okręgową w Krakowie i występował o wyjaśnienia oraz o materiały odnośnie osób/podmiotów, które mogły przyczynić się do tego, iż na działce nr ewid. [...] w R. składowane są odpady.
Prokuratura Okręgowa w Krakowie w piśmie z dnia 26 sierpnia 2020 r. wskazała, że podejrzani, działający w ramach zorganizowanej grupy przestępczej zajmowali się procederem transportu i składowania niebezpiecznych odpadów. Zadaniem J. W. było zorganizowanie transportu do miejsca docelowego, tj. w tym przypadku do R.. D.Z. do współpracy w zakresie nielegalnego składowania odpadów został zwerbowany przez J.W. J.W. działał w imieniu własnym nie zaś spółki [...]. W dniu [...] czerwca 2018 r. w R. D.Z. w imieniu własnym, z pełną świadomością konsekwencji, zawarł umowę najmu nieruchomości położonej w R. przy [...], działka nr [...] z W. L. Zgodnie z umową najemca miał wykorzystywać działkę i budynki wyłącznie na cele magazynowe związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, tzn. magazynować, składować, przepakowywać tworzywa sztuczne i artykuły spożywcze. Spółka [...] była pośrednikiem odpadów, tj. nabywała odpady od różnych podmiotów - pierwotnych wytwórców, następnie miała dokonywać dalszej odsprzedaży tychże odpadów, natomiast z ustaleń śledztwa wynika, że działalność A.N. i współpracujących z nim osób nakierowana była od samego początku na porzucenie odpadów celem uzyskania z tego tytułu korzyści majątkowej. Bezsporne w sprawie jest to, że na terenie Spółki dokonywano mieszania, obróbki odpadów, celem ich dalszego wywiezienia na tereny gdzie nie były utylizowane tylko składowane w sposób niezgodny z prawem.
Organ stwierdził, że postępowanie toczące się przed Prokuraturą Okręgową w Krakowie obejmuje działalność zorganizowanej grupy przestępczej, którą kierował podejrzany A.N., mającej na celu popełnianie przestępstw przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu, środowisku, mieniu i wiarygodności dokumentów. Zgromadzony w toku dotychczasowego śledztwa materiał dowodowy potwierdził zorganizowany charakter nielegalnej działalności członków tej grupy oraz pozwolił na ustalenie ról poszczególnych osób. Podejrzani współdziałali w okresie objętym zarzutami ze sobą oraz z innymi dotychczas nieustalonymi osobami w procederze transportu i składowania niebezpiecznych odpadów. Grupa działała w różnych konfiguracjach osobowych w okresie od nieustalonego dnia i miesiąca 2017 r. do dnia 2 kwietnia 2019 r. i obejmowała swoim działaniem województwa: małopolskie, śląskie, świętokrzyskie, wielkopolskie oraz podkarpackie, odpady składowane były także w dwóch lokalizacjach na terenie Republiki Czech w B. i F.. Kierował nią A.N. - prokurent spółki [...] z siedzibą w S. Działalność A.N. i współpracujących z nim osób nakierowana była od samego początku na porzucenie odpadów celem uzyskania z tego tytułu korzyści majątkowej. Średni koszt utylizacji jednej tony odpadu to 3 250 zł. Kwota ta w relacji do tonażu przyjętych, a następnie porzuconych odpadów w ilości kilku tysięcy ton pozwalała na generowanie olbrzymich zysków. Niebezpieczne odpady składowane były w 26 lokalizacjach na terenie kraju i poza jego granicami tj. Republice Czech, w tym też na terenie R., przy [...].
Organ dodatkowo stwierdził, że z materiału zebranego w sprawie nie wynika jednoznacznie, aby posiadaczem odpadów, jak wskazuje skarżący, był D.Z. "oraz ewentualnie inne osoby, z którymi współdziałał w związku z prowadzeniem nielegalnego procederu, a których dane zostały precyzyjnie ustalone przez organy ścigania i Sąd Okręgowy w K. w postępowaniach toczących się pod sygn. akt [...] i [...]". Fakt, że W.L. uzyskał status pokrzywdzonego w sprawach [...] i [...] nie przesądza, że obalił domniemanie z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o.
Sposób prowadzenia postępowania w dużej mierze determinowały jej specyficzne okoliczności faktyczne. Materiał zgromadzony w sprawie dawał podstawy do stwierdzenia, że skarżący jako władający powierzchnią ziemi w dacie orzekania przez organy nie wykazał, aby posiadaczem odpadów na działce nr [...] był inny, ściśle zindywidualizowany podmiot, który odpady na tych działkach umieścił nielegalnie. Alternatywne i hipotetyczne wskazanie kilku różnych podmiotów, jako odpowiedzialnych za nielegalne składowanie odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym nie obala domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o.
Organ jednocześnie stwierdził, że ustalenia nie przesądzają o zamknięciu kręgu posiadaczy odpadów w sprawie powołując się na treść art. 27 ust. 3b u.o.o. W sytuacji więc, gdy sąd powszechny wyda wyrok i wskaże winnego, który zobowiązany będzie do posprzątania i usunięcia nakładów w postaci zgromadzonych odpadów z ww. gruntu, właściciel działki będzie mógł ewentualnie dochodzić na drodze powództwa cywilnego zwrotu poniesionych kosztów w związku z usunięciem odpadów, od byłego najemcy bądź innego podmiotu.
Zdaniem Kolegium nie ma podstaw do uwzględnienia wniosków dowodowych zgłaszanych przez skarżącego w odwołaniu, gdyż nie są one niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy. Wnioski nie zawierają żadnej nowej konkretnej tezy dowodowej, lecz odwołują się ogólnie do kwestii określenia kręgu osób biorących udział w nielegalnym procederze składowania odpadów na nieruchomości strony. Okoliczność, że wskazywane przez niego osoby brały udział w przywozie odpadów niewiadomego pochodzenia do magazynu skarżącego nie oznacza, że można przypisać im miano posiadacza tych odpadów.
Nadto w aktach sprawy znajdują się protokoły przesłuchania niektórych osób (J.W., Z. C.), z których nie wynikają żadne okoliczności pozwalające ustalić innego posiadacza odpadów niż W.L.. Organ stwierdził, że postępowania prowadzone przez Prokuraturę i Sąd w sprawie karnej to odrębne postępowania, gdzie odpowiedzialność oparta jest na zasadzie winy, a ich celem jest ukaranie sprawcy czynu zabronionego. Natomiast odpowiedzialność administracyjna wynika już z samego faktu składowania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym i ma na celu doprowadzenie do ich usunięcia, aby zapobiec zagrożeniu stwarzanemu przez odpady. W odpowiedzialności administracyjnoprawnej za składowanie odpadów w miejscach do tego nieprzeznaczonych chodzi o to, aby w jak najszybszy sposób, niezwłocznie, doprowadzić do ich usunięcia, czyli przywrócenia stanu bezpieczeństwa dla środowiska. Brak jest normatywnych podstaw do tego, aby oczekiwać na efekty postępowania karnego w sprawie przeciwko oskarżonemu o nielegalne umieszczenie odpadów na nieruchomości. Jeśli nie można ustalić podmiotu, który jest posiadaczem odpadów, to działa domniemanie, że władający powierzchnią ziemi (właściciel) jest ich posiadaczem odpowiedzialnym za usunięcie. Niewątpliwie aktualnym posiadaczem odpadów jest W.L. - właściciel nieruchomości, na której je zdeponowano. Skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy sprawcy nawiezienia tych odpadów. Również organ podejmując w sprawie czynności dowodowe nie ustalił innego posiadacza odpadów.
Organy nie znalazły również podstaw prawnych do zastosowania art. 26a ust. 1 u.o.o. wyjaśniając, że w raporcie z dnia 4 lipca 2022 r. stwierdzono jedynie, że zły stan techniczny opakowań może stanowić zagrożenie dla środowiska poprzez zanieczyszczenie gleby substancjami zawartymi w odpadach. Organ I instancji stwierdził nadto, że W.L. przemieścił pojemniki, aby wywołać ich uszkodzenia zmuszające Wójta Gminy do zastosowania art. 26a u.o.o.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi W.L., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, zaskarżył decyzję organu II instancji w części, tj. w zakresie w jakim utrzymała ona w mocy decyzję organu I instancji zarzucając naruszenie:
1. art. 28 i 29 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 34 w zw. z art. 32 ust. 1 a u.o.o. polegające na skierowaniu decyzji do podmiotu nie będącego stroną w postępowaniu, tj. W.L., który nie był ani nie stał się posiadaczem przedmiotowych odpadów, podczas gdy stroną postępowania powinien być D.Z., A.N. lub inna osoba czy osoby, których dane zostały ustalone w toku postępowania karnego toczącego się przed Sądem Okręgowym w K.;
2. art. 26 ust. 1, 2 i 6 z zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. w zw. z art. 336 k.c. poprzez błędną wykładnię pojęć "posiadacz odpadów" oraz "posiadanie" i w konsekwencji ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że W.L. jest posiadaczem przedmiotowych odpadów i jest zobowiązany do ich usunięcia z działki nr [...], podczas gdy W.L. nie był ani nie stał się posiadaczem przedmiotowych odpadów i nie mają do niego zastosowania art. 26 ust. 1, 2 i 6 i inne przepisy u.o.o., dotyczące praw i obowiązków posiadacza odpadów;
3. art. 26a ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 26 ust. 1 u.o.o. poprzez oparcie zaskarżonych rozstrzygnięć na niewłaściwej podstawie prawnej, w sytuacji gdy w przypadku uznania spornych odpadów za niebezpieczne, tj. powodujące zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi lub środowiska, właściwy organ (w tym przypadku Wójt Gminy R.) zobowiązany był we własnym zakresie podjąć działania polegające na usunięciu odpadów i gospodarowaniu nimi, niedopuszczalne zaś było obarczenie tym obowiązkiem rzekomego posiadacza odpadów;
4. art. 3 ust. 1 pkt. 19 u.o.o. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że bieżące niekorzystanie z opadów oraz nieobecność fizyczna osób wskazanych przez skarżącego, jako odpowiedzialne za składowanie odpadów na nieruchomości skarżącego, przesądzą o niemożliwości uznania ich z a posiadaczy odpadów stosownie do treści art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o.;
5. art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności niniejszej sprawy, w szczególności niepodjęcie działań mających na celu ustalenie podmiotu będącego rzeczywistym posiadaczem przedmiotowych odpadów, w tym nieprzesłuchanie w charakterze świadków osób związanych z nielegalnym procederem prowadzonym m.in. w R. przez osoby powiązane z A. N., których tożsamość i dane adresowe były organom znane z treści nadesłanych przez Sąd Okręgowy w K. akt sprawy karnej prowadzonej przeciwko organizatorom procederu nielegalnego składowania odpadów niebezpiecznych, w efekcie czego nie ustalono tożsamości osób będących ich posiadaczami;
6. art. 78 § 1 w zw. z art. 77 § 1 i art. 75 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie wniosków dowodowych skarżącego złożonych w odwołaniu, a dotyczących w szczególności:
a. wystąpienia do bazy CEPiK w celu ustalenia na kogo w okresie od dnia 1.06.2018 r. do chwili obecnej zarejestrowany były niektóre samochody, które były wykorzystywane przez twórców procederu do wwiezienia odpadów na nieruchomość stanowiącą własność skarżącego;
b. z przesłuchania dziewięciu świadków, którzy w świetle zebranych przez organy ścigania dokumentów brali udział w procederze nielegalnego składowania odpadów niebezpiecznych na terytorium gminy R., - które to dowody miały na celu dodatkowe obalenie domniemania, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. i ustalenie tożsamości rzeczywistego posiadacza spornych odpadów;
7. art. 81a k.p.a. poprzez odmowę jego zastosowania, mimo braku podstaw w materiale dowodowym pozwalających na uznanie skarżącego za posiadacza spornych odpadów;
8. art. 80 w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. poprzez dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w sposób sprzeczny ze wskazaniami wiedzy, doświadczenia życiowego oraz zasadami logicznego rozumowania poprzez:
a. uznanie, że zebrany materiał dowodowy, w szczególności materiały pochodzące z postępowania karnego prowadzonego w stosunku do zorganizowanej grupy przestępczej, której członkiem był D. Z. vel Z., potwierdziły w sposób niebudzący najmniejszej wątpliwości dwie najważniejsze dla niniejszej sprawy okoliczności: - istnienia zorganizowanej grupy przestępczej, która była posiadaczem spornych odpadów, - wykluczenia udziału W.L. w powyższej grupie;
b. wewnętrzną sprzeczność dokonanych przez organ ustaleń polegającą m.in. na uznaniu, że skarżący zaniechał podejmowania działań zmierzających do obalenia domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. przy jednoczesnym instrumentalnym oddaleniu wszystkich zgłoszonych przez skarżącego wniosków dowodowych z uwagi na fakt, że zebrany materiał dowodowy był wystarczający do jednoznacznego przesądzenia o tym, że skarżący był posiadaczem spornych odpadów, co w konsekwencji pozbawiło skarżącego możliwości czynnego udziału w postępowaniu i efektywnego zgłaszania wniosków dowodowych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, względnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania w sprawie w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z:
1. materiału audio-wideo zarejestrowanego na płycie CD zawierającego ustalenia śledztwa dziennikarskiego przeprowadzonego przez zespół redaktorów "[...]" dotyczącego nadużyć i zaniechań jakich dopuścił się organ I instancji w ramach spornego postępowania i konsekwencji osobistych jakie to przyniosło po stronie Skarżącego, na fakt braku elementarnego obiektywizmu, rzetelności w dokonywanej przez organy obu instancji oceny zebranego materiału dowodowego, przemilczeniu w treści zaskarżonych decyzji wielu okoliczności sprawy istotnych dla ich rozstrzygnięcia, a znanych organom z urzędu;
2. postanowienia Prokuratury Rejonowej w Piotrkowie Trybunalskim z dnia [...] maja 2022 r. (sygn. [...]) w przedmiocie umorzenia śledztwa prowadzonego w stosunku do Skarżącego w związku z zarzutem nielegalnego składowania odpadów w sposób zagrażający zdrowiu i życiu wielu osób, na okoliczność prawomocnego uznania przez organy ścigania, że nie można przypisać Skarżącemu sprawstwa jakiegokolwiek czynu zabronionego w związku ze znajdującymi się na jego gruncie odpadami, obalenia domniemania, że skarżący jest posiadaczem odpadów.
W uzasadnieniu skarżący uszczegółowił stawiane zarzuty wyrażając własne stanowisko w sprawie oraz przytoczył orzecznictwo świadczące w jego ocenie o poprawności argumentacji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli w ramach tak zakreślonej kognicji sądów administracyjnych, sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w sposób określony w powołanych przepisach, co uzasadnia ich uchylenie w całości.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że przedmiotem skargi w kontrolowanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim uchylająca decyzję organu I instancji w pkt 4 dotyczącym rygoru natychmiastowej wykonalności oraz utrzymująca w mocy w pozostałym zakresie decyzję Wójta Gminy R. nakazującą W.L. usunięcie odpadów w ilości 151 szt. opakowań DPPL, 296 szt. metalowych beczek, 20 szt. beczek z tworzywa, 20 szt. drewnianych palet owiniętych folią z mniejszymi opakowaniami: wiaderka, kanistry, z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, tj. z terenu nieruchomości położonej w miejscowości i obrębie geodezyjnym R. oznaczonej jako działka nr [...], przy [...]), w terminie do dnia 31 marca 2023 r. (pkt 1), określającą rodzaje odpadów zdeponowanych na działce nr [...] (pkt 2), określającą sposób usunięcia odpadów poprzez przekazanie ich w sposób zapewniający zachowanie środków bezpieczeństwa dla zdrowia ludzi i środowiska oraz przepisów przeciwpożarowych, środkami transportu samochodowego w szczelnych naczepach, bądź cysternach przeznaczonych do kontaktu z substancjami niebezpiecznymi, do uprawnionego podmiotu zajmującego się unieszkodliwianiem odpadów niebezpiecznych (pkt 3).
Podstawę materialnoprawną prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r - o odpadach (tekst jedn. Dz. U. z 2022 poz. 699 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.o.o.".
Zgodnie z treścią art. 26 ust. 1 u.o.o. posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Z zastrzeżeniem art. 26a, w przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem przypadku, gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub wygaśnięcia decyzji związanej z gospodarką odpadami (ust. 2). Decyzję, o której mowa w ust. 2, wydaje się w stosunku do wszystkich posiadaczy odpadów odpowiedzialnych za gospodarowanie odpadami, o których mowa w ust. 1. Za wykonanie obowiązków wskazanych w decyzji posiadacze odpadów odpowiedzialni są solidarnie (ust. 3a). W decyzji, o której mowa w ust. 2, określa się w szczególności: 1) termin usunięcia odpadów; 2) rodzaj odpadów; 3) sposób usunięcia odpadów (ust. 6).
Z przywołanych powyżej przepisów wynika, że do zastosowania środka nadzorczego w postaci decyzji nakazującej usunięcie odpadów wymagane jest ustalenie następujących okoliczności:
1. istnienia odpadów w rozumieniu ustawy;
2. składowania odpadów w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania i magazynowania;
3. podmiotu zobowiązanego do usunięcia nielegalnie składowanych odpadów (posiadacza odpadów).
Zgodnie zaś z treścią z art. 3 ust. 1 pkt 6 u.o.o. przez odpady rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany.
W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że na działce o nr ewidencyjnym [...] (o pow. 1,1970 ha) obręb R. składowane są odpady o kodach 08 01 11* Odpady farb i lakierów zawierających rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne, 08 01 17* Odpady z usuwania farb i lakierów zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne, 07 07 04* Inne rozpuszczalniki organiczne, roztwory z przemywania i ciecze macierzyste, 11 01 07* Alkalia trawiące, 11 01 06* Odpady zawierające kwasy inne niż wymienione w 11 01 05, 11 01 98* Inne odpady zawierające substancje niebezpieczne, 15 01 10* Opakowania zawierające pozostałości substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczone, 15 01 11* Opakowania z metali zawierające niebezpieczne porowate elementy wzmocnienia konstrukcyjnego (np. azbest), włącznie z pustymi pojemnikami ciśnieniowymi, 16 03 06, Organiczne odpady inne niż wymienione w 16 03 05, 16 03 80, 15 01 06 Zmieszane odpady opakowaniowe, 11 01 09* Szlamy i osady pofiltracyjne zawierające substancje niebezpieczne, 11 01 98* Inne odpady zawierające substancje niebezpieczne, 18 02 08 Leki inne niż wymienione w 18 02 07, 18 02 03 Inne odpady niż wymienione w 18 02 02, 18 01 09 Leki inne niż wymienione w 18 01 08, 18 02 08 Leki inne niż wymienione w 18 02 07, 18 02 03 Inne odpady niż wymienione w 18 02 02, 18 01 09 Leki inne niż wymienione w 18 01 08, 15 01 10* Opakowania zawierające pozostałości substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczone, 16 10 01* Uwodnione odpady ciekłe zawierające substancje niebezpieczne. W ocenie Sądu zaliczenie wskazanych powyżej materiałów do odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 6 u.o.o. jak również ich klasyfikacja nie budzą wątpliwości, co znajduje potwierdzenie w świetle ujawnionych w aktach administracyjnych dowodów. W sprawie nie budzi również wątpliwości fakt, że ww. działka nie stanowi miejsca przeznaczonego do składowania odpadów. Wyjaśnić należy, że ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "miejsca nieprzeznaczonego do składowania lub magazynowania odpadów" ani też nie określił czym jest składowanie odpadów, jednak w art. 3 ust. 1 pkt 5 u.o.o. sformułowano definicję magazynowania odpadów, którym jest czasowe przechowywanie odpadów obejmujące: wstępne magazynowanie odpadów przez ich wytwórcę, tymczasowe magazynowanie odpadów przez prowadzącego zbieranie odpadów lub magazynowanie odpadów przez prowadzącego przetwarzanie odpadów. W odniesieniu do składowania odpadów można więc przyjąć, że jest to legalnie działająca instalacja (obiekt budowlany), mająca status składowiska odpadów, które z kolei zostało zdefiniowane w art. 3 ust. 1 pkt 25 u.o.o., jako obiekt budowalny przeznaczony do składowania odpadów (zob. D. Danecka, W. Radecki, Ustawa o odpadach. Komentarz, LEX/el. 2020).
W świetle powyższych okoliczności jednoznacznie stwierdzić należy, że teren wskazanej działki nie stanowi miejsca przeznaczonego do składowania lub magazynowania odpadów. Przytoczona okoliczność nie była również podważana przez skarżącego.
Jak już wyżej wskazano zgodnie z treścią art. 26 ust. 1 u.o.o., obowiązek usunięcia odpadów kierowany jest do posiadacza odpadów. Z przywołanego przepisu nie wynika jednak konieczność ustalenia właściciela odpadów. Jednocześnie w art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. ustawodawca określił, że posiadaczem odpadów jest jego wytwórca lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej będąca w posiadaniu odpadów. W tym samym przepisie wprowadził też domniemanie, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. U.o.o. nie definiuje pojęcia władającego powierzchnią ziemi, jednak mając na uwadze art. 1 u.o.o., zgodnie z którym ustawa określa środki służące ochronie środowiska, życia i zdrowia ludzi zapobiegające i zmniejszające negatywny wpływ na środowisko oraz zdrowie ludzi wynikający z wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi oraz ograniczające ogólne skutki użytkowania zasobów i poprawiające efektywność takiego użytkowania, oraz korzystając z wykładni systemowej sięgnąć należy do definicji zawartej w art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2556 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.o.ś.". Zgodnie treścią powołanego przepisu władającym powierzchnią ziemi jest właściciel nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem – podmiot ujawniony jako władający.
Konstrukcja powyższych unormowań wskazuje, że intencją ustawodawcy było stworzenie przepisów pozwalających na niezwłoczne usunięcie odpadów z miejsc do tego nieprzeznaczonych. Konsekwencją powyższego było wprowadzenie w art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. instytucji domniemania, że władający powierzchnią ziemi jest jednocześnie uznawany za posiadacza odpadów w stosunku do którego można wydać decyzję w trybie art. 26 ust. 2 u.o.o. nakazującą usunięcie odpadów. Bez tak jednoznacznego określenia posiadacza odpadów realizacja celów ustawy byłaby znacząco utrudniona, a w niektórych przypadkach nawet niemożliwa. Zasadniczą intencją art. 26 ust. 2 u.o.o. jest skuteczne i szybkie usuwanie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Odpady zalegające w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania stanowią zagrożenie dla środowiska oraz zdrowia i życia ludzi (por. wyroki NSA z dnia 30 sierpnia 2019 r., sygn. akt II OSK 2414/17, z dnia 4 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 803/18, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA").
W rozpoznawanej sprawie organy uznały, że posiadaczem wymienionych na wstępie odpadów jest W.L. – właściciel gruntu o nr ewid. [...], na którym doszło do nielegalnego składowania odpadów.
Wobec powyższych ustaleń godzi się wyjaśnić, że w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. może nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot. Ciężar przeprowadzenia dowodu w celu obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. spoczywa przy tym na władającym powierzchnią ziemi. Nie można przy tym ciężaru dowodowego obalenia domniemania przenosić na organ. Organy nie są bowiem zobowiązane do prowadzenia we własnym zakresie dochodzenia mającego na celu ustalenie podmiotu będącego posiadaczem odpadów, jeśli domniemany z mocy art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. posiadacz nie przedstawi wiarygodnych dowodów w tym zakresie (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt II OSK 816/18, CBOSA). Nie jest przy tym wystarczające wskazanie jedynie wytwórcy odpadów, lecz konieczne jest wykazanie przez władającego powierzchnią ziemi, że wytwórca odpadów wytworzone przez siebie odpady złożył na jej nieruchomości nielegalnie, to jest wbrew woli właściciela nieruchomości (por. wyroki NSA z dnia 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt II OSK 2936/14, z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt II OSK 816/18, z dnia 30 sierpnia 2019 r., sygn. akt II OSK 2414/17 oraz z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 3453/18, CBOSA).
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę mając powyższe rozważania na uwadze stoi jednocześnie na stanowisku, że wprowadzone przepisem art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. domniemanie nie pozwala zignorować organom dowodów, które mogą doprowadzić do ustalenia wytwórcy odpadów lub posiadacza odpadów innego niż właściciel nieruchomości, jeżeli zostaną one zaoferowane przez stronę, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Organ musi odnieść się do wszystkich dowodów wskazanych przez strony, szczególnie gdy dotyczą one tak kluczowej dla sprawy kwestii jak prawidłowe ustalenie podmiotu zobowiązanego do usunięcia odpadów (por. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 1548/21, CBOSA).
W ocenie sądu zgłoszone przez skarżącego wnioski dowodowe mogą w konsekwencji ich przeprowadzenia doprowadzić do obalenia domniemania prawnego wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. Ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny nie pozwala na tym etapie postępowanie jednoznacznie przesądzić, że to na skarżącego powinien zostać nałożony obowiązek usunięcia odpadów. Złożone wnioski dowodowe mogą doprowadzić do skutecznego wzruszenia domniemania w oparciu, o które nałożono na skarżącego nakaz usunięcia odpadów na podstawie art. 26 ust. 1 u.o.o.
Stwierdzić zatem należy, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Organy nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego do którego były zobowiązane i nie zgromadziły materiału dowodowego w sposób zapewniający realizację zasady prawdy obiektywnej. Organy nie podjęły niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zebrały i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego.
Podczas toczącego się postępowania W.L. kwestionował ustalenia organów obu instancji. W pierwszej kolejności wskazać należy, że W.L. w dniu [...] czerwca 2018 r. zawarł umowę najmu powierzchni użytkowej z D.Z. z której wynika, że wynajmujący oddał najemcy w najem magazyn o powierzchni [...] m2 wraz z pomieszczeniem biurowo-socjalnym na cele związane z działalnością najemcy: magazynowanie, składowanie, przepakowywanie tworzyw sztucznych oraz artykułów spożywczych. Umowa została zawarta na okres 6 miesięcy, tj. od dnia [...] czerwca 2018 r. do dnia [...] grudnia 2018 r. za wynagrodzeniem. Nie można zgodzić się z twierdzeniami organu, że skarżący nie potwierdził, aby w jakikolwiek sposób kontrolował wykonywanie zawartej umowy dzierżawy oraz dbał o stan należącej do niego nieruchomości. Zebrane w toku postępowania akta pozwalają jednoznacznie stwierdzić, że skarżący wykazywał inicjatywę wyjaśnienia sprawy od samego początku, tj. od powzięcia wątpliwości dotyczącego niewłaściwego wykonywania umowy. Skarżący przyjeżdżał na działkę celem weryfikacji wykonywania zawartej umowy, podjął próbę kontaktu drogą e-mail z wynajmującym, zawiadomił Policję o zaistniałych zdarzeniach, a następnie Prokuraturę. Zdaniem sądu nadmiernym rygoryzmem byłoby wymaganie od skarżącego by pierwszą czynnością po stwierdzeniu faktu niezgodnego wykonania umowy było zgłoszenie sprawy do organów ścigania. Bez wątpienia nie można zarzucić skarżącemu bierności i braku dbania o własne interesy, W.L. bowiem w pierwszej kolejności podjął próbę wyjaśnienia stanu rzeczy z najemcą, a następnie podjął kroki prawne poprzez zawiadomienie organów ścigania.
Podkreślić należy, że obalenie przez władającego nieruchomością domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. jest wykluczone w razie jakiejkolwiek formy akceptacji władającego powierzchnią ziemi dla niezgodnego z ustawą magazynowania/składowania odpadów na nieruchomości, jednakże powyższa okoliczność w sprawie nie zachodzi. Nie można stwierdzić aprobaty skarżącego dla takiego zachowania, wręcz przeciwnie – zareagował na działania niezgodne z umową i podejmował kolejne kroki celem doprowadzenia do wyjaśnienia sprawy.
Następnie godzi się wyjaśnić, że domniemanie związane z własnością nieruchomości jest wiążące dla organu dopiero w sytuacji, gdy nie da się ustalić posiadacza odpadów w toku prowadzonego postępowania. Z kolei w sytuacji, gdy w sprawie zostaną ujawnione okoliczności bądź tez pojawią się wyraźne wątpliwości wskazujące, że to nie właściciel nieruchomości jest posiadaczem odpadów, obowiązkiem organów jest ich wyjaśnienie i poczynienie niezbędnych ustaleń.
W ocenie sądu organ odwoławczy przedwcześnie uznał, że nie zachodzą przesłanki do obalenia domniemania o odpowiedzialności za składowanie odpadów władającego powierzchnią ziemi. Organ uznał tak dlatego, że w jego ocenie skarżący nie wykazał, aby posiadaczem odpadów na działce nr ewid. [...] był inny, ściśle zindywidualizowany podmiot, który odpady na tych działkach umieścił nielegalnie. Organ stwierdził jednocześnie, że przeprowadził postępowanie dowodowe, zarówno z własnej inicjatywy, jak również nie pozostawał bierny w związku z wnioskami strony skarżącej. W tym zakresie prowadził korespondencję z Prokuraturą Okręgową w Krakowie i występował o wyjaśnienia oraz o materiały odnośnie osób/podmiotów, które mogły przyczynić się do tego, że na działce nr ewid. [...] w R. składowane są odpady. W ocenie sądu organ, mimo podjętych czynności, nie podjął wystarczającej próby ustalenia posiadacza odpadów i nie przeprowadził postępowania w pełnym zakresie uchybiając tym samym przepisom postępowania administracyjnego. Co prawda poprzez złożenie wniosków dowodowych o przesłuchanie konkretnych osób skarżący nie obalił domniemania, lecz wskazując potencjalne podmioty mogące zostać uznane za posiadacza odpadów niejako zobowiązał organ do przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie i ustalenia czy wnioski wywodząc się z przesłuchania tych osób nie mogłyby przyczynić się do ustalenia innego posiadacza odpadów niż wynikającego z domniemania wskazanego w art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. Jednocześnie godzi się zauważyć, że z materiału zgromadzonego w toku postępowania, w tym w szczególności z aktu oskarżenia z dnia [...] maja 2020 r. wynika, że działka skarżącego jest jednym z miejsc gdzie trafiały odpady bezpośrednio ze spółki [...]. Z ustaleń Prokuratury wynika, że "Sp. [...] była pośrednikiem odpadów, tj. nabywała odpady od różnych podmiotów - pierwotnych wytwórców, następnie miała dokonywać dalszej odsprzedaży tychże odpadów, natomiast z ustaleń śledztwa wynika, iż działalność A.N. i współpracujących z nim osób nakierowana była od samego początku na porzucenie odpadów celem uzyskania z tego tytułu korzyści majątkowej. Bezsporne w sprawie jest to, iż na terenie Spółki dokonywano mieszania, obróbki odpadów, celem ich dalszego wywiezienia na tereny, gdzie nie były utylizowane tylko składowane w sposób niezgodny z prawem" nie mogą pozostawać poza zainteresowaniem organów prowadzących postępowanie. Wynika z nich, że to ze spółki [...] zostały przywiezione odpady na działkę skarżącego i pozostawione nielegalnie w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania i magazynowania. W ocenie sądu ustalenie posiadacza organów przez organ budzi wątpliwości, wobec istnienia podstaw do przyjęcia, że to właśnie podmiot, który dokonał przywozu mógłby zostać uznany za posiadacza odpadów. Jednakże powyższe pozostało poza zainteresowaniem organu, co nie może uciec sądowi z pola widzenia.
Należy bowiem wskazać, że zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 k.p.a., skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. wskazuje, że organy administracji publicznej mają obowiązek podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zobowiązane są także w sposób wyczerpujący nie tylko zebrać, ale i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jak wynika z utrwalonego w orzecznictwie poglądu "działania podejmowane w ramach wskazanych wyżej obowiązków mają na celu dokonanie ustaleń, pozwalających na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Oznacza to, że to normy prawa materialnego wskazują, jakie fakty mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wyznaczają tym samym zakres postępowania dowodowego i zakres ustaleń faktycznych koniecznych dla załatwienia sprawy" (por. wyroki NSA z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1449/14, z dnia 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2443/21, CBOSA). Przedstawiony powyżej obowiązek nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Strona postępowania nie jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, jest ona zobowiązana do wskazania i przedstawienia w sprawie wszelkich niezbędnych informacji, które mogą przyczynić się do ustalenia jej stanu faktycznego oraz wskazać i udostępnić dowody, które w jej ocenie mają istotne znaczenie w sprawie. Zatem obowiązek wyrażony w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie zwalnia stron postępowania z aktywnego udziału w toczącym się postępowaniu i inicjowania przeprowadzenia określonych środków dowodowych. W ocenie sądu nie można zarzucić skarżącemu bierności w postępowaniu, podejmował on inicjatywę dowodową, wnioskując jednocześnie o przeprowadzenie postepowania wyjaśniającego w konkretnym zakresie. W świetle powyższego zdaniem sądu postępowanie dowodowe w niniejszej powinno obejmować dokładne ustalenie faktycznego posiadacza odpadów w oparciu o przepisy art. 26 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. biorąc pod uwagę zarówno materiał już zgromadzony w aktach administracyjnych jak również nowe postępowanie dowodowe. Ustalenia powinny doprowadzić do niewątpliwego wskazania osoby zobowiązanej do usunięcia odpadów z działki należącej do skarżącego. Jedynie w sytuacji brak możliwości wskazania konkretnego podmiotu będącego wytwórcą odpadów, organy powinny rozważyć wykorzystanie domniemania prawnego wyrażonego w art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. i nałożenie obowiązku wynikającego z art. 26 ust. 2 u.o.o. na skarżącego, tj. właściciela nieruchomości, na której składowane są odpady.
Nawiązując równocześnie do zarzutu naruszenia art. 81 k.p.a. wskazać należy, że nie było podstaw do jego zastosowania. Przesłanka niedających się usunąć wątpliwości występuje, gdy nie ma dowodów i nie ma możliwości ich uzyskania. Zasada ta oznacza, że wątpliwości faktyczne rozstrzygnąć należy na korzyść strony tylko wtedy, gdy przez reguły oceny dowodów wskazane w art. 80-81 k.p.a. organ nie jest w stanie ustalić jednoznacznie stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 25 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 3031/19, CBOSA). W rozpoznawanej sprawie wątpliwości odnoszące się do niebudzącego wątpliwości ustalenia faktycznego posiadacza odpadów wynikają z niewłaściwie przeprowadzonego postępowania dowodowego. W tych okolicznościach nie można stwierdzić zasadności zastosowania art. 81a § 1 k.p.a.
Stwierdzone uchybienia wskazujące na niedostatecznie ustalony stan faktyczny powodują konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ uwzględni powyższą ocenę prawną, przeprowadzi postępowanie dowodowe w pełnym zakresie i dokona rzetelnych ustaleń w zakresie określenia faktycznego posiadacza odpadów.
Oceniając zaś stanowisko skarżącego, że w sprawie powinien mieć zastosowanie art. 26a u.o.o. należy wskazać, że zgodnie z ust. 1
tego przepisu w przypadku, gdy ze względu na zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi lub środowiska konieczne jest niezwłoczne usunięcie odpadów, właściwy organ podejmuje działania polegające na usunięciu odpadów i gospodarowaniu nimi. Wobec tego wyjaśnić należy, że postępowania prowadzone na podstawie art. 26 i 26a u.o.o. to odmienne postępowania, o odmiennych przesłankach ich wszczęcia, a także odmiennych trybach i adresatach obowiązku usunięcia odpadów. W ocenie sądu w niniejszej sprawie nie można mówić o zaistnieniu przesłanek wskazanych w przywołanym przepisie. Potwierdza to w szczególności Raport z przeprowadzonej inwentaryzacji odpadów zlokalizowanych na terenie działki nr [...] w R. z dnia 4 lipca 2022 r. sporządzony przez Laboratorium Analiz Środowiskowych. Wskazano w nim jedynie na potencjalnie negatywne oddziaływanie na środowisko składowanych odpadów, co nie pozwala zdiagnozowano realnego zagrożenia dla życia lub zdrowia lub środowiska. Ponadto nie stwierdzono konieczności niezwłocznego usunięcia odpadów, zatem w ocenie sądu organ w sposób prawidłowy prowadził postępowanie w oparciu o art. 26 u.o.o. Nie może również ujść uwadze skarżącego, że zgodnie z treścią art. 26a ust. 6 u.o.o. właściwy organ żąda od posiadacza odpadów odpowiedzialnego za gospodarowanie odpadami zwrotu poniesionych przez siebie kosztów działań polegających na usunięciu odpadów i gospodarowaniu nimi. Posiadacz odpadów jest obowiązany zwrócić te koszty w terminie 14 dni od dnia doręczenia żądania. Zatem nawet usunięcie odpadów przez organ nie zwolni posiadacza odpadów od obowiązku zwrotu kosztów poniesionych na ich usunięcie.
Odnosząc się końcowo do wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodów wskazanych w skardze, koniecznym staje się wskazanie, że zakres postępowania dowodowego, prowadzonego przez sąd administracyjny jest ściśle wyznaczony przez podstawową funkcję sądowej kontroli administracji, jaką jest ocena zaskarżonego aktu zgodnie z kryterium legalności.(por. wyroki NSA z dnia 19 sierpnia 2016 r., sygn. akt I GSK 1792/14, z dnia 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt II OSK 2929/14 oraz z dnia 26 lipca 2016 r., sygn. akt I FSK 147/15, CBOSA). Dokonując kontroli decyzji będących przedmiotem zaskarżenia, Sąd co do zasady opiera się na materiale dowodowym, znajdującym się w zgromadzonych przez organy aktach administracyjnych. Ich dopuszczenie, jako dowodów w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie miałoby charakteru uzupełniającego, lecz względnie ustalający. Natomiast sąd administracyjny badając sprawę nie jest powołany do zastępowania w tym zakresie organy, a więc dokonywania ustaleń, które miałyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy poprzez wydanie orzeczenia. Sąd może dokonywać wyłącznie takich ustaleń, które stanowią podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Konkludując stwierdzone uchybienia wskazujące na niedostatecznie ustalony stan faktyczny i przedwczesne stwierdzenie, że to na W.L. ciąży obowiązek usunięcia zdeponowanych na jego działce odpadów powodują konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ uwzględni wykładnię zawartą w niniejszym orzeczeniu, poszerzy materiał dowodowy, w szczególności skupiając się na wnioskach skarżącego i dokona rzetelnych ustaleń w zakresie określenia faktycznego posiadacza odpadów.
Wynik przeprowadzonego postępowania, należycie oceniony i wszechstronnie rozważony zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 k.p.a. oraz z poszanowaniem reguł zdefiniowanych w przepisach art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., pozwoli na ustalenie prawidłowego stanu faktycznego. Dopiero wtedy możliwe będzie rozstrzygnięcie, wyrażone w uzasadnieniu, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. i ustalenie na jaki podmiot w realiach niniejszego postępowania będzie możliwość nałożenia obowiązku usunięcia odpadów na podstawie art. 26 ust. 2 u.o.o.
Konkludując Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji o czym orzekł w punkcie pierwszym sentencji wyroku.
W przedmiocie kosztów postępowania sąd orzekł w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI