II SA/Łd 417/24

II SA/Łd 417/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-09-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /przewodniczący sprawozdawca/
Beata Czyżewska
Sławomir Wojciechowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 i 1b, art. 24 ust. 2 i 2a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 43, art. 63 ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151, art. 250 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Asesor WSA Beata Czyżewska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 września 2024 r. sprawy ze skargi D.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 29 kwietnia 2024 r. znak: SKO.4141.107.24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adw. T. W., prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w A. przy ul. [...], kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 29 kwietnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), zwanej k.p.a., oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 323) w związku z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Zduńska Wola z dnia 25 marca 2024 r. nr SŚR.5211.000035.2024.ŚP.8932 w przedmiocie odmowy D. P. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. P..
W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że z dniem 1 stycznia 2024 r. mająca zastosowanie w sprawie ustawa materialna, tj. ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 323), zwanej u.ś.r., uległa zmianie na mocy nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.). Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie natomiast z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
Mając na uwadze powyższe Kolegium wyjaśniło, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez D. P. w dniu 13 lutego 2024 r. (zatem pod rządami ustawy w brzmieniu obecnie obowiązującym). Jednakże do wniosku załączono orzeczenie o niepełnosprawności, z którego wynika, że wniosek ten został złożony w dacie pozwalającej na zastosowanie art. 24 ust. 2a u.ś.r., dlatego należało przeanalizować stan faktyczny pod kątem spełnienia przez nią przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. (i w takim brzmieniu zacytowano przepisy poniżej), aby ustalić czy w sprawie doszło do powstania prawa D. P. do świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium wskazało zatem, że jak stanowił art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809, przytaczana dalej jako k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W dalszej kolejności organ odwoławczy podkreślił, że matka wnioskodawczyni – K. P., urodzona 12 lutego 1947 r., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 11 stycznia 2024 r., znak: [...]). Orzeczenie to wydane zostało do dnia 31 stycznia 2027 r. Oznacza to, że spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 ustawy.
Jednakże – jak zauważył organ odwoławczy - w przedmiotowej sprawie, zdaniem organu I instancji, występują okoliczności, które nie pozwalają na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla D. P. w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Jak wynika z akt sprawy niepełnosprawność K. P. istnieje od 6 sierpnia 2014 r., znaczny stopień datuje się natomiast od dnia 11 stycznia 2024 r. Niepełnosprawność K. P. nie powstała zatem w terminie określonym przez ustawodawcę. Oznacza to, zdaniem organu I instancji, że w analizowanej sprawie ma zastosowanie art. 17 ust. 1 b ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia,
co uniemożliwia uwzględnienie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką.
Z powyższym stanowiskiem organu I instancji nie zgodziło się Kolegium i wskazało, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł niezgodność z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Rozważając skutki tego orzeczenia dla stanu prawnego mającego zastosowanie w przedmiotowej sprawie, w szczególności ze względu na typ wyroku oraz argumenty podane w jego uzasadnieniu, konieczne jest poczynienie dodatkowych uwag.
W powołanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. – jak podniosło Kolegium - Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b ustawy. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443. Brak zastosowania formuły odraczającej spowodował, że skutek derogacyjny (polegający na usunięciu z ocenianego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych niekonstytucyjnej treści normatywnej) nastąpił w dniu publikacji orzeczenia w Dzienniku Ustaw. Wobec tego uznać należy, że wydanie w sprawie orzeczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b ustawy w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia.
Zdaniem organu odwoławczego, pominięcie przez organ I instancji derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b ustawy i oparcie decyzji odmownej w sprawie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowiło naruszenie prawa materialnego, którego postać (wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialnoprawnej sprawy) bezpośrednio wpłynęła na treść wydanego rozstrzygnięcia.
Jednakże – w ocenie Kolegium - w przedmiotowej sprawie występuje inna okoliczność, która nie pozwala na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla D. P. w związku ze sprawowaniem opieki nad K. P..
Następnie organ odwoławczy odwołał się do art. 24 ust. 2a ustawy, zgodnie z którym jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy Kolegium wskazało, że D. P. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie określonym ww. przepisie. Jednakże jak wynika z załączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 11 stycznia 2024 r., znak: [...], znaczny stopień w przypadku K. P. datuje się od dnia 11 stycznia 2024 r.
Powyższe – w ocenie organu II instancji - oznacza, że na dzień 31 grudnia 2023 r. matka skarżącej me legitymowała się stopniem niepełnosprawności uprawniającym D. P. do świadczenia pielęgnacyjnego.
W związku z powyższym – jak stwierdziło Kolegium - na dzień 31 grudnia 2023 r. nie wystąpiła przesłanka pozytywna, o której mowa w cyt. wyżej art. 17 ust. 1 ustawy, co uniemożliwia uwzględnienie wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wykazano wyżej, warunkiem przyznania świadczenia jest spełnienie wszystkich przesłanek określonych przez ustawodawcę, czego w przypadku skarżącej stwierdzić nie można.
Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła D. P., zarzucając, iż data stopnia niepełnosprawności jej matki winna być ustalona od dnia złożenia wniosku a nie od daty orzeczenia.
Skarżąca w treści skargi wniosła o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu i zwolnienie z kosztów sądowych. Podniosła przy tym, że obecnie ma status osoby bezrobotnej, nie pracuje, bo zajmuje się mamą. Dodała, że jest na utrzymaniu mamy z jej emerytury. Wcześniej pomagał jej mąż, ale stracił ostatnio pracę i nie ma na tą chwilę zatrudnienia.
Skarżąca wskazała, że sytuacja jest dla niej trudna, bo z uwagi na opiekę nad mamą jest pozbawiona możliwości zarobkowych, a mamy nie może zostawić samej i nikt inny nie może się nią zająć.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując przy tym stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2024 r., sygn. akt II SPP/Łd 83/24 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, po rozpoznaniu wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata i umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Pismem z dnia 10 lipca 2024 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej, w osobie adwokata, poparł wywiedzioną przez skarżącą skargę oraz zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) poprzez jego błędną wykładnię, w sytuacji gdy zgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji - oznacza to, że kryterium czasu wystąpienia niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma jakiegokolwiek wpływu na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponadto pełnomocnik skarżącej zaskarżonej decyzji zarzucam naruszenie art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niezasadne doszukiwanie się przesłanki odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w fakcie powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki po ukończeniu przez nią wieku określonego w przepisie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej Prezydenta Miasta Zduńska Wola oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu i jednocześnie oświadczył, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w żadnej części. Ponadto wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu tego pisma pełnomocnik skarżącej podniósł, że organy administracyjne niezasadnie doszukiwały się przesłanki odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w fakcie powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki po ukończeniu przez nią wieku określonego w przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r. W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, moment powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia dla możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w późniejszym niż wymienione w art. 17 ust. 1b u.ś.r. momencie, nie może stanowić przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Ponadto pełnomocnik skarżącej wskazał, że art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożono skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązany jest ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę tych przesłanek organ winien wydać decyzję przyznającą to świadczenie, biorąc za podstawę przepisy u.ś.r. dotychczas obowiązujące. W razie zaś ustalenia, że przesłanki te nie są spełnione, art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie znajdzie zastosowania, a tym samym organ winien rozpatrzyć wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 u.ś.r.
Pismem z dnia 31 lipca 2024 r. Kolegium oświadczyło, że przyłącza się do wniosku pełnomocnika skarżącej do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę Sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Należy także wyjaśnić, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym został złożony przez stronę skarżącą a organ administracji publicznej przyłączył się do tego wniosku.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Zduńska Wola o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jako materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji organ wskazał przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), dalej: u.ś.r.
W tym miejscu należy wskazać, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) dalej u.ś.w. W wyniku nowelizacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał brzmienie, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2024 r. nie zaliczają się zatem opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 lat, do jakich należy skarżąca, sprawująca opiekę nad niepełnosprawną matką.
Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (a więc ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z przywołaną regulacją przepisy dotychczasowe nie mogą mieć zatem zastosowania w sprawie, w której na dzień 31 grudnia 2023 r. prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało, gdyż nie zostały spełnione warunki do jego przyznania. Warunkiem stosowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed nowelizacji jest zatem ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać. Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków (por. wyrok WSA w Warszawie z 15 marca 2024 r., sygn. I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 20 marca 2024 r., sygn. II SA/Go 629/23, wszystkie dostępne w Centralnej bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA).
Aby ustalić, czy wszystkie warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały w niniejszej sprawie spełnione do dnia 31 grudnia 2023 r. należy dokonać oceny stanu faktycznego na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do tej daty. W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2).
W realiach kontrolowanej sprawy należy w pierwszej kolejności wskazać, że w zaskarżonej decyzji organ trafnie podnosi, że podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie mógł być przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Zasadnie organ przywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie w jakim - w stosunku do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych – różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego według kryterium wieku osoby niepełnosprawnej w chwili powstania niepełnosprawności. W niniejszej sprawie oznacza to, że powyższe kryterium nie powinno być uwzględniane na potrzeby ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w momencie późniejszym niż wymienione w art.17 ust. 1b u.ś.r., nie może stanowić przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek określony w powyższym przepisie.
Istotą sporu pozostaje natomiast kwestia, czy zasadnie odmówiono skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że matka skarżącej K. P. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 11 stycznia 2024 r., z którego treści wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 11 stycznia 2024 r.
Zagadnienie to ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie ze względu na treść przywoływanych powyżej przepisów art. 43 oraz art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Z mocy art. 43 tej ustawy opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18. rok życia zostali bowiem pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W świetle powołanego powyżej przepisu art. 17 ust. 1 należy podkreślić, że do pozytywnych przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy legitymowanie się przez podopiecznego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie na dzień 31 grudnia 2023 r. Pani K. P. nie tylko orzeczenia takiego nie posiadała, ale co więcej z orzeczenia wydanego w styczniu 2024 r. wynika, że jej niepełnosprawność w stopniu znacznym datuje się od 11 stycznia 2024 r.
Stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie natomiast z art. 24 ust. 2a Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z mocą wsteczną w stosunku do miesiąca złożenia wniosku są ściśle ograniczone i wyraźne, a zatem bez szczegółowego upoważnienia ustawowego niedopuszczalne jest kreowanie nowej podstawy do nadawania decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego mocy wstecznej (wyroki: WSA w Poznaniu z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 645/23; WSA w Rzeszowie z dnia 14 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 1341/22; WSA w Gliwicach z dnia 18 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1573/21 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 maja 2023 r. sygn. akt I OSK 1017/22 wyjaśnia, że przepis 24 u.ś.r. stanowi normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. Komponent materialnoprawny zawarty jest także w samym przepisie art. 24 ust. 2a u.ś.r. (por. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 771/21, CBOSA) Terminy te zostały ustanowione dla zapewnienia stabilności stosunków prawnych, a na gruncie niniejszej ustawy moment złożenia wniosku ma podstawowe znaczenie dla możliwości uzyskania świadczenia w ogóle lub w określonym rozmiarze. Dla oceny prawidłowości określenia początkowej daty, od której przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, decydujący jest natomiast moment spełnienia wszystkich przesłanek ustawowych do uzyskania świadczenia.
W realiach niniejszej sprawy oznacza to, że decydujące znaczenie ma moment, od którego datuje się niepełnosprawność w stopniu znacznym Pani K. P.; innymi słowy, czy do dnia 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały przesłanki pozytywne nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z treścią orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 11 stycznia 2024 r. nie ulega wątpliwości, że przesłanka ta spełniona w powyższej dacie nie została.
W konsekwencji, zgodnie z przywołaną powyżej regulacją z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym nie mogły mieć zastosowania do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przez organ odwoławczy. Do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej bowiem nie powstało, gdyż do tej daty nie powstała przesłanka pozytywna w postaci niepełnosprawności w stopniu znacznym matki skarżącej Pani K. P.. Wobec zebranego w sprawie materiału dowodowego nie ma wątpliwości co do tego, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 11 stycznia 2024 r.
W związku z powyższym Sąd ustalił, iż wydając zaskarżoną decyzję organ nie
dopuścił się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ani też innego naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie doszło w szczególności do zarzucanego przez pełnomocnika skarżącej naruszenia przepisu art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, ani też naruszenia przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ odwoławczy nie naruszył także przepisu art. 24 ust. 2a u.ś.r. Podnoszone przez stronę skarżącą zarzuty okazały się niezasadne.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a.
ds