II SA/Łd 413/22

II SA/Łd 413/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Michał Zbrojewski /przewodniczący/
Robert Adamczewski
Tomasz Furmanek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 61 ust. 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 119 pkt 2, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2018 poz 265
par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Tomasz Furmanek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi R. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 17 marca 2022 r. nr SKO.4115.296.2021 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 10 września 2021 r., znak WPS.4137.1367.2021.USTAL-NZ; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącej R.D. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. dc
Uzasadnienie
II SA/Łd 413/22
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia 17 marca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 10 września 2021 r. w przedmiocie ustalenia R. D. (dalej: strona, skarżąca) opłaty za pobyt babci - W.K. o w Domu Pomocy Społecznej (dalej DPS).
W uzasadnieniu powyższej decyzji wyjaśniono, że w dniu 10 września 2021 r. zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł., wydał decyzję, którą ustalił skarżącej opłatę za pobyt babci - W.K. w DPS w Ł. przy ul. [...] w wysokości 1.724,24 zł miesięcznie (od dnia 01.01.2021 r., do dnia 31.03.2021 r.), w wysokości 972,07 zł (od dnia 01.04.2021 r. do dnia 30.04.2021 r.), natomiast od dnia 01.05.2021 r. w wysokości 3.037,77 zł miesięcznie.
Organ I instancji ustalił, że opłata W.K. nie pokrywa średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS, który do dnia 31.03.2021 r. wynosi 4.374, 00 zł, natomiast od dnia 01.04.2021 r. wynosi 4.704, 00 zł. Ponadto ustalono, że R.D. jest wnuczką W.K. Od stycznia 2021 r. dochód rodziny R.D. stanowi dochód z tytułu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Z zaświadczenia Urzędu Skarbowego Ł.-B. wynika, że w 2020 roku osiągnęła dochód w łącznej wysokości 61.345,70 zł. Wyliczono, że miesięczny dochód z w/w tytułu wyniósł 5.112,14 zł (tj. 61.345,70 zł : 12 m-cy). W okresie od dnia 01.01.2021 r. do dnia 31.03.2021 r. skarżąca uzyskiwała również dochód z tytułu najmu lokalu mieszkalnego w wysokości 1.504,33 zł miesięcznie. W powyższym okresie łączny dochód rodziny wyniósł 6.616,47 zł, natomiast w kwietniu 2021 r. dochód rodziny skarżącej stanowił wyłącznie dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Z wywiadu środowiskowego wynika, że strona prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe. Zatem przyjęto, że dochód na osobę w rodzinie wynosi 3.308,24 zł (od dnia 01.01.2021 r. do dnia 31.03.2021 r.) Natomiast w kwietniu dochód na osobę w rodzinie wynosi 2.556,07 zł. Z powyższego wywiedziono, że dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% ww. kryterium i skarżąca jest obowiązana do wnoszenia miesięcznej opłaty w wysokości różnicy między dochodem na osobę w rodzinie, a wspomnianym kryterium (tj. w wysokości 1.724,24 zł miesięcznie (od dnia 01.01.2021 r. do dnia 31.03.2021 r.), oraz w wysokości 972,07 zł (od dnia 01.04.2021 r. do dnia 30.04.2021 r.). Ponadto, w maju 2021 r. skarżąca otrzymała dochód z tytułu sprzedaży nieruchomości w kwocie 369.000,00 zł co spowodowało, że w maju 2021 r. podstawą naliczenia skarżącej opłaty jest 1/12 jednorazowego dochodu z tytułu sprzedaży nieruchomości (tj. 30.750,00 zł) oraz dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (tj. 5.112,14 zł), co stanowi łącznie dochód w wysokości 35.862,14 zł. Natomiast dochód na osobę w rodzinie wynosi 17.931,07 zł. Zatem maksymalna wysokość opłaty wynosi 16.347,07 zł (tj. 17.931,07 zł— 1.584,00 zł).
Wyjaśniono, że opłata W.K. wraz z opłatami pozostałych osób zobowiązanych łącznie z opłatą skarżącej przekraczałaby średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej (tj. 4.704,00 zł), tym samym skarżąca jest obowiązana do wnoszenia opłaty w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w placówce, a opłatami mieszkańca i pozostałych osób zobowiązanych, tj. w wysokości 3.037,77 zł od dnia 01.05.2021 r. miesięcznie.
Ponadto wskazano, że wnioskiem z dniem 16 czerwca 2021 r. skarżąca zwróciła się z prośbą o całkowite zwolnienie z opłaty za pobyt babki w DPS. Pismem z dnia 01 czerwca 2021 r. skarżąca poinformowana o stanie sprawy oraz o możliwości podpisania stosownej umowy. Do wniosku dołączyła dokumenty, z których wynika, że zmieniła się sytuacja dochodowa. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. poinformował, że na tym etapie postępowania wniosek skarżącej jest przedwczesny z uwagi na niepodpisanie przez umowy sporządzonej w dniu [...] czerwca 2021 r.
Wyjaśniono także, że postanowieniem z dnia 23 czerwca 2021 r. zawieszone zostało postępowanie w przedmiocie zwolnienia skarżącej z opłaty za pobyt babki w DPS. Postępowanie w sprawie zwolnienia z wnoszenia opłaty za pobyt babki skarżącej w w/w placówce zawieszone zostało do czasu uprawomocnienia się decyzji o ustaleniu niniejszej opłaty.
Na decyzję organu I instancji strona wniosła odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wskazując na art. 60, art. 61, art. 59 ust. 1 art. 106 ust. 1 art. 106 ust. 4 art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm. –dalej u.p.s.) oraz art. 7, 7b art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. - dalej k.p.a.) przypomniało, że W.K. babcia strony została skierowana, a następnie umieszczona w DPS, a zaskarżoną do kolegium decyzją organ I instancji ustalił miesięczną opłatę jaką powinna ponosić jej wnuczka z tytułu tego pobytu.
Organ II instancji zwrócił uwagę na fakt, że ustawodawca wyraźnie ustalił, kto jest zobowiązany do ponoszenia kosztów z tego tj. podmioty wskazane w przywoływany już art. 61 ust. 1 u.ps. Zatem w świetle tego przepisu wnuczka pensjonariuszki DPS — jej zstępny — jest co do zasady zobligowana do wnoszenia opłat za pobyt babci w DPS. Wskazano także, ze w - art. 61 ust. 2 u.p.s. ustawodawca określił wysokość opłaty ponoszonej przez osoby zobowiązane
Powołując się na treść art. 103 ust. 2 u.p.s. art. 64, art. 64a i art. 64b u.p.s., art. 64a u.p.s. art. 64b ust. 1 u.p.s. Kolegium wskazało, że decyzja organu I instancji odpowiada przepisom obowiązującego prawa, a organ I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i zastosował w sposób poprawny przepisy obowiązującego prawa. W szczególności organ I instancji w sposób odpowiadający obowiązującej regulacji prawnej ustalił dochód rodziny strony oraz kryterium jej dochodowe, a w tym również 300% tego kryterium, o którym mowa w treści art. 61 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 61 ust. 2d u.p.s. Równocześnie Kolegium zwróciło uwagę na fakt, iż strona złożyła wniosek o zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia wskazanej opłaty prawidłowo go argumentując, a co za tym idzie organ I instancji wszcząć postępowanie w tej sprawie-jednakże postanowieniem z dnia 23 czerwca2021 r. zawiesił je - do czasu gdy tylko ostateczna stanie się decyzja ustalająca odpłatność.
Końcowo wskazano, że jeżeli niezadowolenie strony wynika z braku wiedzy na temat innych decyzji dotyczących odpłatności za pobyt W.K. w DPS to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi informuje, że osoby te również zostały obciążone odpłatnością za pobyt W.K. w DPS (proporcjonalnie do dochodów).
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 17 marca 2022 r. strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie :
– przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niewyczerpująca rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej oceni niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności występujących niniejszej sprawie, a w konsekwencji przyjęcie błędnych założeń o sytuacji materialnej skarżącej, nie ustalenie wszystkich wstępnych W.K. i nie dokonanie ustaleń w zakresie obowiązku ponoszenia opłat przez wszystkie osoby zobowiązane,
b) art. 107 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego i jasnego wyjaśnienia przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia, zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń oraz brak sprecyzowania, zastosowanie przepisów niezwiązanych ze stanem faktycznym i okolicznościami niniejszej sprawy;
c) art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, podczas gdy organ odwoławczy winien uchylić zaskarżoną decyzję organu I instancji oraz umorzyć postępowanie w sprawie, bowiem zostało ono wszczęte przedwcześnie.
– przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy:
a) art. 59 ust. 1 u.p.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nie wzięcie pod uwagę, iż skarżącej nie były doręczone decyzje o umieszczeniu babci skarżącej w DPS oraz wysokości odpłatności za ten pobyt, podczas gdy skarżąca winna być uczestnikiem tego postępowania i mieć możliwość zaskarżenia decyzji wydanych na podstawie ww. przepisu , a co za tym idzie zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie,
b) art. 61 ust. 1 u.p.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na obciążeniu w wydanej decyzji tylko jednej osoby zobowiązanej do ponoszenia kosztów pobytu W.K. w DPS, podczas gdy treść decyzji winna wskazywać wszystkich zobowiązanych do zwrotu wydatków, których poziom dochodów przekracza wskazane w ustawie kryterium dochodowe;
c) art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez:
– zastosowanie przepisów do niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego, tj. mimo nieustalenia, w jakim zakresie obowiązek opłaty za pobyt W.K. w DPS obciążą jej dalszych krewnych, co mogłoby mieć wpływ na obowiązek adresata decyzji;
– niewłaściwe przyjęcie, że strona kwalifikuje się do ponoszenia opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej w maksymalnej wysokości, pomimo iż przy ustalaniu wysokości odpłatności ponoszonej przez zobowiązanego do opłaty należy brać pod uwagę okoliczności, o których mowa w art. 103, tj. przede wszystkim możliwości zobowiązanego do opłaty oraz istnienie innych krewnych zobowiązanych do odpłatności, nawet jeżeli są oni z niej zwolnieni z mocy prawa lub na podstawie art. 64 ustawy;
– art. 64 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy strona wykazała w toku środowiskowego wywiadu, że nie stać jej na poniesienie kosztów pobytu babci w domu pomocy społecznej.
Mając na uwadze powyższe wniesiono o:
I. o umorzenie postępowania w całości, ewentualnie w przypadku niepodzielania argumentacji uzasadniającej jego umorzenie wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości
II. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych
III. możliwości uchylenia decyzji organu I instancji w całości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc argumentację przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2022 r., poz. 329 -dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został złożony zarówno przez stronę skarżącą jak i organ.
W ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej, zgodnie z art. 145 § 1 "p.p.s.a." w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla zaskarżoną decyzję (postanowienie) w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem.
Natomiast zgodnie z § 3 powyższego artykułu w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie.
Podkreślenia wymaga, iż w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Należy również wskazać, że sąd administracyjny nie prowadzi co do zasady własnych ustaleń faktycznych i orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 p.p.s.a.).
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy u.p.s.
W myśl art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym – ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) zaś o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (art. 60 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s.).
Ustalenie kręgu osób obowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej następuje w oparciu o art. 61 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Natomiast zgodnie z brzmieniem art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Ustalenie sytuacji rodzinnej osoby zobowiązanej oraz wyliczenie dochodu bądź sumy dochodów wszystkich członków rodziny następuje zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie, w którym normują postępowanie dowodowe.
Warto zauważyć, że obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. I OPS 7/17), co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. bądź na podstawie decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s.
W odniesieniu do dokonywanej przez sąd administracyjny kontroli zaskarżonej decyzji pod względem oceny zgodności z prawem niezbędne pozostaje ustalenie czy organ dokonał wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych mających związek ze sprawą, czy dokonano zebrania i zbadania całego materiału dowodowego, a następnie dokonano jego oceny pod kątem ustalenia czy dana okoliczność została udowodniona zgodnie z regułami postępowania administracyjnego.
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że z znajdującego się, w aktach rozpatrywanej sprawy, dokumentu z dnia 1 czerwca 2021 r. "Wezwanie do zawarcia umowy" wynika, iż osobami które winny ponosić opłatę za pobyt W.K. w domu pomocy społecznej są: B. P., M. S., J.D., M. S., Ł. D., B. K., S. G. oraz skarżąca.
Tymczasem, w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, brak jest jakichkolwiek dokumentów obrazujących sytuację dochodową, majątkową czy też rodzinną powyższych osób, na których, podobnie jak na skarżącej, ciąży obowiązek partycypowania w kosztach pobytu mieszkanki w placówce DPS.
Mając na uwadze powyższe należy zauważyć również, że organ I instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia zupełnie pomija problematykę innych (niż skarżąca) osób, które winny ponosić opłatę za pobyt W.K. w domu pomocy społecznej. Natomiast, w uzasadnieniu decyzji, organu II instancji do powyższej kwestii odnosi się jednie lakonicznym stwierdzeniem że "osoby te również zostały obciążone odpłatnością za pobyt W. K.".
W ocenie Sądu takie ustosunkowanie się do sytuacji dochodowej i prawnej innych osób, na których ciąży obowiązek partycypowania w kosztach pobytu pensjonariusza w placówce jest dalece niewystarczające.
W tym miejsc wskazać należy, że naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co jest niezbędnym elementem właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Tak więc organy administracji mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji (por. wyrok NSA z 17 października 2001 r., sygn. I SA 1110/01, Lex nr 75516). Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim przepisy regulujące postępowanie dowodowe. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, a więc podjąć ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i następnie go rozpatrzyć. Dokładne ustalenie stanu faktycznego możliwe jest tylko na podstawie wszystkich istotnych dowodów i poprzez wyjaśnienie wszystkich nasuwających się w sprawie wątpliwości. Spełnienie normy wynikającej z przepisu art. 8 k.p.a. wymaga prowadzenia postępowania administracyjnego w taki sposób, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji przekonać stronę, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody oraz wskazanie ich w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.
W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że w postępowaniu dotyczącym ustalenia opłaty za pobyt mieszkańca organ ma obowiązek ustalenia zarówno aktualnego kosztu utrzymania osoby przebywającej w domu opieki społecznej, wysokości opłat ponoszonych przez osobę umieszczoną w domu pomocy społecznej, jej aktualnej sytuacji dochodowej oraz sytuacji dochodowej osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., na których ciąży obowiązek partycypowania w kosztach pobytu pensjonariusza w placówce (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2022 r., I OSK 323/19, CBOSA). Ustalenia organów powinny opierać się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.
Organ ustalając w drodze decyzji opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej ma powinność zarówno określenia kręgu osób zobowiązanych do pokrycia pozostałej części opłaty, jak i ustalenia warunków finansowo-majątkowych tychże osób, pozwalających na stwierdzenie, czy w świetle ww. wymogów, są one wystarczające do obciążenia tych osób stosownymi opłatami. W przypadku, gdy osób zobowiązanych jest więcej, organ winien objąć sprawę ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jednym postępowaniem i w jego toku poczynić ustalenia dotyczące ich sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia kosztów z tego tytułu. Rzeczą organu jest wówczas ustalenie wysokości kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca i wnoszoną przez niego opłatą, stanowiącą nie więcej niż 70% jego dochodów. Następnie organ winien ustalić krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i podjąć działania zmierzające do ustalenia ich sytuacji dochodowej i w konsekwencji wysokości opłaty (por. wyrok NSA z 23 lipca 2021 r., I OSK 3039/19, CBOSA). Podkreślić należy, że organ nie może arbitralnie dokonać wyboru spośród zstępnych osoby, którą stać na uiszczenie wymaganej części opłaty, bez należytego rozważenia możliwości finansowych pozostały zstępnych.
Nadto w orzecznictwie przyjmuje się że przepis art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. kreuje kolejność obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Nie powstaje on bowiem równocześnie po stronie osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., ale obciąża w pierwszej kolejności małżonka, a dopiero w następnej - zstępnych przed wstępnymi (tak prawomocny wyrok WSA w Łodzi z 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 256/17). Stanowisko to jest przy tym generalnie prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazuje się bowiem, że zasada kolejności, przyjęta w przepisie art. 61 ust. 1 u.p.s., oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponieść kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w dalszej kolejności na zstępnych, następnie na wstępnych, a na końcu na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Obowiązek wnoszenia opłat przechodzi zatem na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie (por. wyroki NSA z: 15 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 1171/09, 23 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 3039/19, czy 1 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 1746/19).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd podkreśla, że w aktach sprawy znajduje się materiał dowodowy obrazujący jedynie sytuację majątkową skarżącej, organy zaś zupełnie pominęły dowody (dokumenty) dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej pozostałych osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt mieszkanki DPS-u. W aktach sprawy brak jest chociażby decyzji określających (o których lakonicznie wspomina organ II instancji w uzasadnieni decyzji) wysokość odpłatności pozostałych osób zobowiązanych do ponoszenia.
Powyższe zaniechania organów obu instancji stanowiły istotne naruszenie art. 7, art. 8 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a., bowiem w istocie twierdzenia organów zawarte w uzasadnieniach obu decyzji nie poddawały się weryfikacji przez Sąd, na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Powyższe uchybienie stanowiło jednocześnie naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., bowiem nie można przyjąć, aby uzasadnienie faktyczne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnosiło się do dowodów, na których oparte zostało rozstrzygnięcie.
Zaskarżona decyzja jak i decyzja organu pierwszej instancji została wydana bez wyczerpującego zgromadzenia w sprawie materiału dowodowego (naruszenie art. 7, art. 8 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a.), obrazującego sytuację rodzinną i dochodową wszystkich osób, mogących potencjalnie ponosić odpowiedzialność za opłatę z tytułu pobytu babci skarżącej w DPS-ie . Organy, ustalając stan faktyczny w sprawie nie zgromadziły w aktach sprawy jakichkolwiek dowodów obrazujących sytuację rodzinną i dochodową pozostałych osób – członków rodziny W.K. również zobowiązanych do ponoszenia ciężaru finansowego jej pobytu w DPS-ie.
Organy ponownie rozpoznając sprawę uwzględnią ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. W aktach sprawy winny znaleźć się dokumenty potwierdzające sytuację dochodową osób zobowiązanych potencjalnie do ponoszenia kosztów pobytu W. K. w DPS, celem zweryfikowania zasadności rozstrzygnięcia i oceny "możliwości" poszczególnych osób w ponoszeniu kosztów związanych z jej pobytem w DPS-ie. Tylko w ten sposób możliwe jest przeprowadzenie kontroli prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia. Również uzasadnienie decyzji, wydanej po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, będzie zawierać wywody odnoszące się do sytuacji majątkowej i prawnej pozostałych zobowiązanych i ich wpływu na obowiązek skarżącej.
Na obecnym etapie odnoszenie się do wysokości kwoty opłaty nałożonej na skarżącą należy uznać za przedwczesne ponieważ pominięcie okoliczności partycypacji innych osoby w kosztach pobytu w DPS W. K. uniemożliwia Sądowi ocenę wpływu ich obowiązku na kwotę, do której uiszczenia została zobowiązana skarżąca.
Kończąc należy również wskazać, ze zarzut skargi zgodnie z którym skarżącej nie były doręczone decyzje o umieszczeniu babci skarżącej w domu pomocy społecznej nie zasługuje na aprobatę. Analiza postanowień art. 59 u.p.s. pozwala opowiedzieć się za stanowiskiem, że w ramach tego postępowania interesem prawnym legitymuje się osoba umieszczana w tego typu placówce, ponieważ rozstrzygnięcie w tym zakresie dotyczy jej praw i obowiązków.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji. Jednocześnie Sąd nie stwierdził podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego.
O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).
cd