II SA/Łd 409/05

II SA/Łd 409/05 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2006-01-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-04-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Barbara Rymaszewska
Ewa Cisowska-Sakrajda /sprawozdawca/
Jolanta Rosińska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Dnia 23 stycznia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.), Protokolant asystent sędziego Marcin Stańczyk, po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi W.G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz W. G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] Nr [...], mocą której Starosta [...] uznał za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i zwrócił na rzecz T.G., K.M., J.C. i M. K. nieruchomość położoną w S. przy ul. A oznaczoną w ewidencji gruntów nr [...]o pow. 0,0171 ha, uznał za niezbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu działkę nr [...]o pow. 0,0997 ha położoną w S. przy ul. A i odmówił jej zwrotu, a nadto ustalił na rzecz Gminy S. od J.C. i M. K. zwaloryzowane odszkodowanie w kwocie 473,14 zł z tytułu zwrotu 4/6 części działki nr [...], zwolnił z płacenia zwaloryzowanego odszkodowania T. G. i K. M. za 2/6 części działki nr [...], przy czym z uwagi na wstąpienie w toku postępowania odwoławczego w miejsce zmarłej T.G. jej następców prawnych zmienił decyzję Starosty [...]ego z dnia [...]. w ten sposób, iż w jej miejsce wpisał jej następców prawnych W. G., W. G. i G. K.
W uzasadnieniu tej decyzji, poza szczegółowym i obszernym opisaniem stanu faktycznego niniejszej sprawy, powołał art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 136 ust. 3, art. 173 ust. 1 i ust. 2, art. 140 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2000r., Nr 46, poz. 543 ze zm.), wywodząc, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia, a poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeśli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu a cel ten nie został zrealizowany. Zauważył, iż jeśli cel został zrealizowany na części wywłaszczonej nieruchomości zwrotowi podlega pozostała część. W razie zwrotu nieruchomości, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, wypłacone odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Odszkodowanie podlega waloryzacji, z tym, że jego wysokość po waloryzacji nie może być większa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeśli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej nie może być większa niż jej wartość odtworzeniowa. Zwaloryzowane odszkodowanie, w razie zmniejszenia albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, podlega odpowiednio zwiększeniu lub zmniejszeniu o kwotę równą różnicy wartości ustalonej na dzień zwrotu. Podkreślił, iż przy zwrocie nieruchomości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu, przy czym ustalenie stopnia zwiększenia/zmniejszenia wartości nieruchomości następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego. Osoby, które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem 5 grudnia 1990r. w razie zwrotu tych nieruchomości, zwracają odszkodowanie zwaloryzowane, w wysokości nie większej niż 50% aktualnej wartości tych nieruchomości.
Uzasadniając rozstrzygnięcie sprawy zawarte w zaskarżonej decyzji w świetle powołanych przepisów, Wojewoda [...] stwierdził, iż odnośnie działki nr [...] o pow. 171 m², stanowiącej obecnie własność Gminy Miasta S., pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, zaistniały więc pozytywne przesłanki zwrotu tej działki, a wysokość zwaloryzowanego odszkodowania za tą działkę ustalona na podstawie opinii rzeczoznawcy majątkowego inż. P. M. na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, tj. na dzień [...]., wynosiła 709,70 zł i nie była większa od 50% aktualnej wartości przedmiotowej nieruchomości. Zauważył nadto, iż Starosta [...] w decyzji z dnia [...]. zwolnił z płacenia zwaloryzowanego odszkodowania T.G. i K. M. z uwagi na uiszczenie tegoż odszkodowania w 1995r. i ustalił na rzecz Gminy Miasta S. zwaloryzowane odszkodowanie z tytułu zwrotu działki nr [...] w kwocie 473,14 zł, a do jego zwrotu zobowiązał J. C. w kwocie 118,29 zł i M. K. w kwocie 354,85 zł. Wskazał nadto na okoliczność, iż w dniu 9 lutego 2002r. zmarła T. G., a spadek po niej stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi z dnia 27 marca 2002r. syg. akt II Ns 479/02 nabyli W. G., W. G. oraz G. K. po 1/3 każde z nich. Zdaniem Wojewody [...], osoby te, zgodnie z art. 30 § 4 kodeksu postępowania administracyjnego wstąpiły w miejsce dotychczasowej strony postępowania - T.G., a zatem organ odwoławczy zmienił pkt 1 zaskarżonej decyzji w ten sposób, że orzekł o zwrocie działki nr [...]o pow. 171 m² na rzecz W.G. w 1/18 części, W.G. w 1/18 części, G. K. w 1/18 części, K. M. w 3/18 częściach, J.C. w 3/18 częściach oraz M. K. w 9/19 części oraz pkt 4 tej decyzji w ten sposób, że orzekł o zwolnieniu z płacenia zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu zwrotu działki nr [...] W.G., W.G., G.K. i K. M.
Odmawiając zwrotu działki nr 132/4 o pow. 997 m², powołał się na podjętą na podstawie art. 114 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych decyzję Wojewody [...] z dnia 28 maja 1999 r. stwierdzającą nieodpłatne nabycie z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych własności nieruchomości położonej w S. przy ul. A oraz prowadzoną przez Sąd Rejonowy w S. księgę wieczystą KW Nr 45797. Podkreślił, iż w odróżnieniu od art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 1990r., Nr 79, poz. 464 ze zm.), dotyczącego uwłaszczenia państwowych osób prawnych, art. 114 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczący uwłaszczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie chroni praw osób trzecich, które ubiegają się o zwrot nieruchomości. Odwołując się do orzecznictwa sądowego, wedle którego organ orzekając o zwrocie nieruchomości powinien brać pod uwagę nie tylko określoną przesłankę zwrotu, lecz także obowiązany jest uwzględnić istniejący w dniu orzekania stan prawny i faktyczny nieruchomości, uznał, iż niedopuszczalne jest wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, jeśli Skarb Państwa lub gmina nie władają taką nieruchomością. Decyzja taka naruszałaby porządek prawny, gdyż kolidowałaby z istniejącym na gruncie stanem prawnym, a nadto byłaby niewykonalna, skoro Skarb Państwa jak i gmina nie mogłaby zwrócić nieruchomości, nad którymi utraciły władanie (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993r. III AZP 13/93, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 1994r. III AN 22/94, ONSAP 1994, z. 7, poz. 108, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 1998r., IV S.A. 390/98, nie publ.). W konkluzji decyzji Wojewoda [...] stwierdził, iż wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca zwrot działki nr 132/14.
Odnosząc się do zawartego w odwołaniu żądania wypłaty odszkodowania za nieruchomość zbędną na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej ewentualnie odkupienia przez Gminę tych działek, wyjaśnił, iż w obowiązującym porządku prawnym, w tym w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, brak jest przepisu stanowiącego o przyznaniu takiegoż odszkodowania, zaś działki nr [...]i [...] mogą być sprzedane wyłącznie przez ich właścicieli na podstawie umocy cywilnoprawnej.
W skardze na powyższe rozstrzygnięcie W.G. podniósł, iż rozstrzygnięcie to niczym nie różni się od decyzji Starosty [...] z dnia [...]. Całemu postępowaniu w sprawie zwrotu spornych działek zarzucił nadmierną opieszałość, niespójne podejmowanie decyzji polegające na tym, czy "oddać jedną czy dwie działki", nie respektowanie wytycznych zawartych w dwu wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, prowadzenie postępowania w sposób dowolny z naruszeniem praw obywateli. Podkreślił, iż zwrot działki nr [...] bez zwrotu działki nr [...] jest absurdem technicznym. Zdaniem skarżącego, zwrot ten był możliwy w latach 1994 – 1998, "ale niechciejstwo władz postawiło na swoje przecież działkę [...]faktycznie sprzedano w 1994r. ZUS – owi, więc fundusz był". Wyjaśnił, że skoro działka nr [...]została zabudowana, to zasadne jest wystąpienie z propozycją odszkodowania.
W skardze zażądał zwrotu kosztów poniesionych z "różnych "Decyzji" związanych ze zwrotem działek" dla siebie w wysokości 659,12 zł, dla K.M. zaś w wysokości 629,12 zł. W piśmie z dnia 14 września 2005r. dodatkowo wskazał, iż ustawa wyraźnie przewidywała możliwość zwrotu spadkobiercom wywłaszczonych nieruchomości niezagospodarowanych, a nakazane decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia [...] [...] zwaloryzowane odszkodowanie za działkę nr [...] w kwocie 57,39 zł zostało zapłacone w dniu 12 lipca 1995r.,zaś nakazane decyzją Starosty [...] z dnia [...] za działkę nr [...]w wysokości 571,73 zł wpłacono w dniu 5 kwietnia 1999r. Łącznie wpłacił tytułem zwrotu odszkodowania kwotę 629, 12 zł, taką samą kwotę wpłaciła K.M.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
W myśl art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 powołanej ustawy, jeśli stwierdzi:
1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
2. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
3. inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga zgodnie z art. 151 ustawy podlega oddaleniu.
Wedle przepisu art. 134 § 1 ppsa rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).
Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną przez W.G. decyzję Wojewody [...] z dnia [...][...]utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...]ego z dnia [...] Nr [...], mocą której Starosta [...] uznał za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i zwrócił na rzecz T.G., K.M., J.C. i M. K. nieruchomość położoną w S. przy ul. A oznaczoną w ewidencji gruntów nr [...]o pow. 0,0171 ha, uznał za niezbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu działkę nr [...]o pow. 0,0997 ha położoną w S. przy ul. A i odmówił jej zwrotu, ustalił na rzecz Gminy S. od J.C. i M. K. zwaloryzowane odszkodowanie w kwocie 473,14 zł z tytułu zwrotu 4/6 części działki nr [...], zwolnił z płacenia zwaloryzowanego odszkodowania T.G. i K. M. za 2/6 części działki nr [...], przy czym z uwagi na wstąpienie w toku postępowania odwoławczego w miejsce zmarłej T.G. zmienił decyzję Starosty [...]ego z dnia [...]. w ten sposób, iż w jej miejsce wpisał jej następców prawnych W.G., W.G. i G.K., Sąd dopatrzył się naruszenia przede wszystkim przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a także prawa materialnego.
Podstawę procesową tej decyzji stanowi, na co wskazuje ta decyzja, przepis art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. Stosownie do powołanego przepisu organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Powołany przepis nie budzi, zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, wątpliwości interpretacyjnych, wskazuje on jednoznacznie, iż na podstawie tegoż przepisu organ odwoławczy jest uprawniony jedynie do utrzymania w mocy decyzji pierwszej instancji, co jest równoznaczne z tym, iż w pełni podziela on pogląd pierwszej instancji wyrażony w decyzji. Jeśli natomiast dojdzie do wniosku, iż decyzja pierwszej instancji jest wadliwa albo nastąpiła zmiana stanu prawnego lub faktycznego, co miało miejsce w niniejszej sprawie, a nie zachodzi ani konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części ani podstawa do umorzenia postępowania obowiązany jest do podjęcia orzeczenia na podstawie pkt 2 powołanego przepisu, a więc uchylenia decyzji pierwszej instancji w całości lub części i orzeczenia w tym zakresie co do istoty sprawy. Powołane przepisy nie zezwalają natomiast, w ocenie Sądu, na jednoczesne utrzymanie w mocy decyzji pierwszej instancji i jej zmianę w jakiejś części. Takie orzeczenie pozostaje bowiem w wewnętrznej sprzeczności, nie jest wszak możliwe zaakceptowanie decyzji pierwszej instancji w całości i zarazem jej zmianę w jakiejś części. Zgodzić się więc wypada z wyrażonym w orzecznictwie sądowym poglądem, wedle którego, przepis art. 138 § 1 k.p.a. zawiera wyczerpujące wyliczenie rozstrzygnięć, jakie mogą być wydane przez organ odwoławczy i nie przewiduje możliwości utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji z jednoczesną korektą jej osnowy (por. wyrok NSA z dnia 6 października 2000r., V SA 481/00, LEX nr 50115 czy wyrok NSA z dnia 13 lutego 1996r., SA/Sz 2157/95, LEX nr 26709). Uchylenie decyzji I instancji w całości i orzeczenie co istoty sprawy nie oznacza wcale, że organ odwoławczy w całości kwestionuje ustalenia i wyrażone w uzasadnieniu uchylonej decyzji poglądy organu I instancji; organ odwoławczy powinien odnieść się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji, a nie w jej rozstrzygnięciu (wyrok NSA z dnia 26 maja 1998r., I SA/Łd 335/97, LEX nr 35964). Organ odwoławczy, w ramach swych uprawnień kontrolnych, ocenia materiał dowodowy, uwzględniając stan faktyczny stwierdzony w czasie wydania decyzji przez organ I instancji, jak i zmiany stanu faktycznego, które zaszły pomiędzy wydaniem decyzji organu I instancji a wydaniem decyzji w postępowaniu odwoławczym (wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2000r., V SA 1799/00, LEX nr 75524). Owe zmiany winny znaleźć swój wyraz w orzeczeniu organu odwoławczego uchylającym decyzję pierwszej instancji i rozstrzygającym sprawę co do istoty. Tymczasem w kontrolowanej sprawie organ odwoławczy, na co wskazuje osnowa decyzji wyrażona w następujący sposób "utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...]ego wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej z dnia [...]., Nr [...], przy czym z uwagi na (...) zmienić pkt. 1 decyzji (...) pkt 4 decyzji (...)", podjął orzeczenie nie przewidziane w powołanym przepisie art. 138 k.p.a.
W analizowanej sprawie nie budzi też wątpliwości Sądu okoliczność, iż wywłaszczona pod urządzenie zielonych terenów rekreacyjnych do czasu rozpoczęcia realizacji Wojewódzkiego Centrum Kultury decyzją Prezydenta Miasta S. z dnia [...] znak: [...] na rzecz Skarbu Państwa należąca do A. P., T.G., K.M., J.C. i M. K. nieruchomość położona w S. w rejonie ul. A i B o pow. 1150, oznaczona jako działka nr 2198/4, w wyniku odnowy ewidencji została włączona do działki nr 132, która to działka następnie została podzielona na dwie działki o nr 132/3 i nr 132/4, a w wyniku dalszego podziału pierwsza z tych działek została podzielona na trzy działki, minn. na działkę oznaczoną nr [...]o pow. 0,0171 m² (będącą obecnie własnością Skarbu Państwa), druga z tych działek zaś została podzielona na dwie, w tym min. na działkę oznaczoną nr [...]o pow. 0,0997 m² (będącą obecnie własnością ZUS). Obie te działki obecnie położone są przy ul. A w S., zaś skarżący W.G. jest następcą prawnym jednego z poprzednich współwłaścicieli spornych nieruchomości – T.G. Z akt administracyjnych wynika nadto, iż pismem z dnia 22 listopada 1994r. Urząd Miasta S. poinformował współwłaścicieli o zamiarze sprzedaży tej działki i o przysługującym tym współwłaścicielom prawie pierwokupu, zaś współwłaściciele pismem z dnia 24 listopada 1994r. wnieśli o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Niesporna jest również okoliczność, iż działka o pierwotnym nr 2198/4 decyzją z dnia [...] stała się własnością Miasta S., a następnie aktem notarialnym z dnia 30 grudnia 1994r. została sprzedana Skarbowi Państwa i oddana w zarząd ZUS-owi, zaś wydzielona z tej działki działka nr 132/3 na mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stała się nieodpłatnie własnością Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zauważyć nadto należy, iż sporne działki, co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wyroku z dnia 25 listopada 1997r. sygn. akt. S.A./Łd 2878/95, nie zostały wykorzystane zgodnie z celem wywłaszczenia.
Podstawę materialno - prawną rozpoznania żądania zwrotu nieruchomości stanowi przepis art. 136 ust. 3 i art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.).
Stosownie do pierwszego z wymienionych przepisów poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nieruchomość zaś uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, stosownie do art. 137 ust. 1 powołanej ustawy, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Zgodnie z art. 229 powołanej ustawy roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
Podstawowe znaczenie dla rozpoznawanej sprawy zwrotu nieruchomości ma analiza przepisu art. 229 powołanej ustawy, zwłaszcza zaś wykładnia zawartego w tym przepisie pojęcia "roszczenie o zwrot nieruchomości". Dla wykładni tego pojęcia konieczne jest, w ocenie Sądu, odwołanie się do doktryny prawa cywilnego. W doktrynie tej pojęcie "roszczenie" oznacza wynikającą z prawa podmiotowego możność żądania od indywidualnie oznaczonego podmiotu tego, aby zachował się względem żądającego w określony sposób. Inaczej mówiąc, jest to przysługująca uprawnionemu możność (moc) domagania się (żądania) od oznaczonej osoby określonego zachowania się. Korelatem tego roszczenia jest odpowiadający jego treści obowiązek podmiotu, przeciwko któremu roszczenie się kieruje. Roszczenie staje się wymagalne, jeśli zaszły już wszystkie okoliczności aktualizujące obowiązek powinnego zachowania się zobowiązanego. Uprawniony może więc skutecznie żądać zaspokojenia (por. Wielka encyklopedia prawa pod red. E. Smoktunowicza i C.Kosikowskiego, Białystok – Warszawa 2000, s. 868). Przenosząc tak rozumiane pojęcie roszczenia na grunt ustawy o gospodarce nieruchomościami, przyjąć należy, iż "roszczenie o zwrot nieruchomości", o którym stanowi przepis art. 229 tej ustawy, oznacza uprawnienie poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego następcy prawnego do skutecznego wystąpienia z wnioskiem o zwrot tej nieruchomości. Uprawnienie to zaś, można w ocenie Sądu zgłosić skutecznie tylko wówczas, gdy w dniu jego składania nieruchomość nie została sprzedana albo nie ustanowiono na niej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, albo wprawdzie ustanowiono to prawo, ale prawo to nie zostało jeszcze ujawnione w księdze wieczystej, a ponadto nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 powołanej ustawy). Rozumując a contrario żądanie zwrotu nieruchomości nie może zostać rozpoznane pozytywnie w sytuacji, gdy w dniu składania tego żądania nieruchomość została sprzedana, oddana w użytkowanie wieczyste i prawa te zostały ujawnione w księdze wieczystej. W tej sytuacji zamknięta jest droga do zwrotu nieruchomości, w ten sposób ustawodawca chroni nabyte i ujawnione prawa osób trzecich. Na marginesie dotychczasowych rozważań zauważyć należy, iż powołane przesłanki jako wyjątki od zasady winny być interpretowane ściśle.
Argumentem przemawiającym za zaprezentowaną wykładnię przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest również wyrażona w art. 64 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) Konstytucji RP zasada ochrony własności. Skoro bowiem właściciela pozbawiono jego własności w określonym celu, a cel ten nie został zrealizowany, to uznać należy iż żądanie zwrotu własności winno mieć pierwszeństwo przed uprawnieniami osób trzecich do tej nieruchomości. Okoliczność ta pośrednio znajduje uzasadnienie w treści ust. 5 art. 136 powołanej ustawy, z którego wynika, iż uprawnienie właściciela lub następcy prawnego wygasa, jeżeli w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu nie złoży takiego wniosku.
Mając powyższe na uwadze uznać należało, iż zgłoszone w dniu 24 listopada 1994r. roszczenie ówczesnych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości o zwrot nieruchomości zostało zgłoszone skutecznie, a nieruchomość jako nie wykorzystana na cel zgodny z wywłaszczeniem, co w sposób wiążący stwierdził NSA w powołanym już wcześniej wyroku z dnia 25 listopada 1997r., podlegała zwrotowi. Wprawdzie w dniu podejmowania zaskarżonej decyzji w obrocie prawnym występowała ostateczna decyzja Wojewody [...] z dnia [...] o stwierdzeniu nieodpłatnego nabycia prawa własności działki nr [...] przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej w dniu 13 grudnia 2001r., niemniej jednak wniosek o zwrot nieruchomości złożono w dniu 24 listopada 1994r. Z porównania daty decyzji stwierdzającej nabycie prawa własności przez ZUS i daty złożenia wniosku przez współwłaścicieli tejże nieruchomości wynika bezspornie, iż wniosek ten złożono w sytuacji, kiedy nie istniały przesłanki negatywne z art. 229 powołanej ustawy. Możliwe było zatem jego rozpoznanie zgodnie z żądaniem wnioskodawcy. Z akt administracyjnych wynika nadto, iż mimo złożonego wniosku o zwrot nieruchomości i mimo nie zakończenia postępowania z tego wniosku nawet przed organem pierwszej instancji Miasto S. sprzedało sporną nieruchomość Skarbowi Państwa. Takie działanie nie może, w ocenie Sądu, spotkać się z aprobatą w państwie prawa, w państwie, w którym zgodnie z art. 21 Konstytucji obowiązuje zasada ochrony prawa własności. Z uwagi na tę zasadę organy administracji publicznej obowiązane były powstrzymywać się od dokonywania jakichkolwiek czynności prawnych, które to czynności miałyby wpływ na rozpoznanie wniosku właścicieli o zwrot nieruchomości. Organy te, zwłaszcza z uwagi na wiążący je podjęty w sprawie przez NSA wyrok z dnia 25 listopada 1997r., winny podjąć działania zmierzające do przywrócenia poprzedniego stanu posiadania spornej nieruchomości, nie zaś pozostawać w zwłoce w oczekiwaniu na taką zmianę stanu prawnego, która uniemożliwiłaby pozytywne rozpoznanie wniosku współwłaścicieli lub ich następców o zwrot tej nieruchomości. Pozostawanie przez organy administracji publicznej w zwłoce i oczekiwanie na ziszczenie się negatywnej przesłanki czy powstanie okoliczności, powodującej utratę roszczenia o zwrot, jest działaniem niedopuszczalnym, podjętym w celu pozbawienia strony przysługujących jej roszczeń. Wskutek tej zwłoki doszło do sytuacji, iż w dniu 1 stycznia 1999r. weszła w życie ustawa z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, która w art. 114 stanowiła, iż z dniem wejścia w życie ustawy majątek pozostający w zarządzie ZUS, stanowiący własność Skarbu Państwa, staje się nieodpłatnie własnością ZUS, co w drodze decyzji stwierdza wojewoda. Ale nawet i w tym momencie możliwy był zwrot nieruchomości, gdyż ZUS nie został, jak tego wymagał art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ujawniony w księdze wieczystej jako właściciel, ujawnienie to nastąpiło dopiero w dniu 13 grudnia 2001r. Zwrot ten był zasadny tym bardziej, że zwaloryzowane odszkodowanie zostało na rzecz gminy zwrócone. Nie do zaakceptowania w państwie prawa jest więc sytuacja, w której gmina otrzymała wypłacone właścicielom za wywłaszczoną nieruchomość zwaloryzowane odszkodowanie i jednocześnie nie zwrócono następcom prawnym poprzedniego właściciela tejże nieruchomości. Z tych względów nie sposób zgodzić się z poglądem, iż zaistniały przesłanki uniemożliwiające zwrot spornych nieruchomości.
Sąd podzielił także wyrażony przez skarżącego w skardze pogląd, wedle którego zwrot działki nr [...] z pominięciem zwrotu działki nr [...] z uwagi na rozmiary tej pierwszej działki wydaje się nieracjonalny. Działka ta może jedynie stanowić ciąg pieszy, w żadnym razie nie nadaje się ona z uwagi na jej parametry techniczne do zabudowy.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów art. 136 ust. 3 oraz art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także art. 138 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej ustawy za zbędne.
O kosztach postępowania między stronami orzeczono na podstawie art. 200 u.p.s.a. Stosownie bowiem do powołanego przepisu w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Ponieważ zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem skarżącemu należy się zwrot kosztów postępowania w wysokości 200 zł. Natomiast koszty poniesione przez skarżącego i uczestniczkę postępowania K. M. w toku postępowania administracyjnego nie mogą być dochodzone przed sądem administracyjnym, roszczenie o zwrot takich kosztów można bowiem skierować wyłącznie do organu administracji publicznej.
Mając na uwadze fakt, iż decyzja Wojewody [...] z dnia [...][...] jest niezgodna z prawem, podlega uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
ms