II SA/Łd 405/24

II SA/Łd 405/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-09-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /przewodniczący sprawozdawca/
Sławomir Wojciechowski
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a), art. 24 ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2024 poz 935
art. 119 pkt 2, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 4 września 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 września 2024 roku sprawy ze skargi W.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 29 lutego 2024 roku nr SKO.4114.76.2024 w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 29 lutego 2024 r., znak: SKO.4114.76.2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (w chwili wydawania decyzji przez organ II instancji t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej w skrócie jako: "k.p.a") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 21 grudnia 2023 r., znak: SOCII.5111.040273.2023.135442.000001.2023, odmawiającą przyznania W. Ch. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad żoną J. C. .
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:
W. C., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, wnioskiem z dnia 26 października 2023 r. zwrócił się do organu I instancji o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną żoną – J. C. .
Orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 18 sierpnia 2022 r. nr [...] J. C. została zaliczona do dnia 31 sierpnia 2024 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano również, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 czerwca 2022 r.
Wnioskodawca jest osobą uprawnioną do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Do swojego wniosku załączył decyzję ZUS z dnia 1 marca 2023 r., znak: [...] o waloryzacji renty.
Akta sprawy zostały uzupełnione o wywiad środowiskowy, przeprowadzony w dniu 20 listopada 2023 r. w miejscu zamieszkania i sprawowania opieki, który potwierdza fakt sprawowania całodobowo opieki przez W. C. nad żoną. W jego toku ustalono, iż wnioskodawca mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania wnioskodawcy jest renta. Nie pracuje on i nie posiada innych źródeł utrzymania, jest częściowo niezdolny do pracy. Jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad J. C. jest jej mąż. Rodzice podopiecznej nie żyją, córka mieszka poza Ł., pracuje i ma swoją rodzinę. J. C. wymaga całodobowej opieki innej osoby. Nie jest w stanie sama się ubrać oraz umyć. Ze względu na schorzenia natury psychicznej potrzebuje osoby, która będzie systematycznie podawać jej leki. J. C. sama porusza się po mieszkaniu. Z domu wychodzi jedynie do lekarza, porusza się wtedy na wózku inwalidzkim, który prowadzi mąż. Mąż robi zakupy i załatwia sprawy urzędowe. J. C. nie jest w stanie przygotować sobie wszystkich posiłków (jest w stanie zrobić kanapki, ale nie ugotuje obiadu). Nie jest w stanie długo stać ze względu na protezę nogi. W związku z powyższym J. C. wymaga pomocy drugiej osoby wielokrotnie w ciągu dnia. Trudno określić częstotliwość i czasochłonność. Z informacji uzyskanych od W. C. oraz J. C. wynika, że mąż faktycznie sprawuje opiekę nad żoną. W trakcie wywiadu środowiskowego wnioskodawca i jego żona złożyli zgodne oświadczenia o potrzebie oraz o realizacji koniecznej opieki i pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych osoby niepełnosprawnej. Rozmowa w trakcie wywiadu określiła formę i zakres potrzeb, oczekiwań J. C. oraz wykazała stopień zaangażowania w konieczne wsparcie i pomoc na rzecz żony przez W. C. .
W dniu 2 listopada 2023 r. organ I instancji wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych do wniosku i przedstawienie oświadczenia do celów ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego oraz dostarczenia aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Na powyższe wezwanie skarżący przedstawił zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 listopada 2023 r., znak:[...], z którego wynika, że W. C. pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 1.191,33 zł (prawo do renty przysługuje od 28 września 1986 r. i poza przedmiotową rentą nie pobiera innych świadczeń emerytalno-rentowych). Ponadto skarżący dostarczył wypis z treści orzeczenia Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w Ł. z dnia 18 lipca 1995 r., znak:[...], z którego wynika, że W. C. został zaliczony do trzeciej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, zarówno jego inwalidztwo jak i ograniczenie zdolności do pracy jest trwałe.
Opisaną powyżej decyzją z dnia 21 grudnia 2023 r., znak: SOCII.5111.040273.2023.135442.000001.2023 Prezydent Miasta Łodzi odmówił przyznania W. C. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad J. C. od dnia 1 października 2023 r. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w chwili wydawania decyzji przez organ I instancji t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej również jako: "u.ś.r."), w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jednakże Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności jedynie części norm wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wyżej wymienionym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b, ale w zakresie, w jakim różnicuje się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki.
Dlatego też organ wskazał, iż wnioskodawca, pomimo że jest osobą, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J. C., ponieważ na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów nie da się ustalić czy niepełnosprawność J. C. powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 czerwca 2022 r., czyli po ukończeniu przez żonę wnioskodawcy 25 roku życia, zaś osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył W. C., jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi nie znalazło podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymało je w mocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż powodem odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem kwestia daty powstania niepełnosprawności J. C., jak również kwestia obowiązku alimentacyjnego małżonków, pozostaje poza wpływem na rozstrzygnięcie.
Kolegium wskazało jednak, iż pobieranie renty na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a w zw. z art. 3 pkt. 5 u.ś.r. jest przesłanką wyłączającą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższy przepis był przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, który w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 orzekł, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, zgodnie z powołanym powyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego nie wyklucza z automatu tego opiekuna ze skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, bowiem renciści częściowo niezdolni do pracy mogą podejmować pracę, co świadczy o spełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Jednakże przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawcy, który jest uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest możliwe jedynie wtedy, gdy zawiesi/wstrzyma wypłatę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż W. C. posiada orzeczenie z tytułu częściowej niezdolności do pracy i ma przyznaną rentę z tego tytułu od dnia 28 września 1986 r., którą niewątpliwie pobiera i której nie zawiesił. Organ odwoławczy zgadza się ze stanowiskiem sądów, że odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest możliwe, ale nie może doprowadzić do sytuacji, w której opiekun osoby niepełnosprawnej będzie pobierał zarówno świadczenie pielęgnacyjne, jak i rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Byłoby to faworyzujące traktowanie, a zatem niezgodne z konstytucyjną zasadą równości. Warunkiem niezbędnym, w rozpatrywanej sprawie, przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Powyższe przesądza, w ocenie Kolegium, że strona nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Skargę na powyższą decyzję wniósł W. C., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej oraz niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17 i przyjęcia, że na podstawie ww. przepisu istnieją podstawy do warunkowania przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od uprzedniego zawieszenia renty przyznanej z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, iż w aktualnie obowiązujących przepisach (mowa o ich literalnym brzmieniu) brak jest regulacji - odnoszącej się do osób spełniających przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy - uzależniającej przyznanie im pierwszego świadczenia od skutecznej rezygnacji z renty. Brak jest również regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia o najwyższej kwotowo wysokości (świadczenia pielęgnacyjnego) z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższego kwotowo świadczenia (renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy), czy też wstrzymaniem wypłaty niższego kwotowo świadczenia.
Skarżący zasygnalizował, że istnieje obecnie znaczący dorobek judykatury dotyczący możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy opiekun posiada ustalone prawo do emerytury. Orzecznictwo to jednak nie przystaje do okoliczności niniejszej sprawy. Skarżący nie legitymuje się prawem do emerytury, o którego ewentualnym przyszłym zawieszeniu można byłoby dyskutować w kontekście spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Niniejsza sprawa, w odróżnieniu od innych dotyczących kolizji pomiędzy prawem do świadczenia pielęgnacyjnego i prawem do emerytury, wpisuje się wprost w kontekst prawny objęty skutkami wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 (Dz.U., poz. 1257, OTK z 2019 r., seria A, poz. 36). W wyroku tym stwierdzono w punkcie I, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zaś w punkcie II, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, iż zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zestawienie treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i sentencji wyroku SK 2/17 nie pozostawia w tym zakresie najmniejszych wątpliwości.
Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a skutkiem prawnym stwierdzenia niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją RP jest utrata mocy obowiązującej tego aktu. Z powszechnego charakteru wyroków Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i utraty mocy obowiązującej zaskarżonego przepisu (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP), wynika, że możliwość rozstrzygnięcia sprawy z pominięciem derogowanego przepisu odnosi się zasadniczo do wszystkich spraw, w których niekonstytucyjny przepis był podstawą orzeczenia o prawach osób uprawnionych, bez względu na to, kto i w jakim trybie zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z odpowiednim żądaniem.
Wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., w ocenie skarżącego uznać należy, iż osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 u.ś.r.
Skarżący zauważył również, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku w sprawie SK 2/17 odroczył utratę mocy obowiązującej uznanego za niekonstytucyjny przepisu o 6 miesięcy uznając, że wydanie orzeczenia stwierdzającego niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją RP będzie skutkowało koniecznością poczynienia przez Skarb Państwa znacznych nakładów, które nie zostały ujęte w obowiązującej ustawie budżetowej. W związku z utratą mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. potencjalnie nieodzowna stać się miała bowiem wypłata świadczenia pielęgnacyjnego osobom znajdującym się w tożsamej sytuacji jak skarżący. Pomimo upływu wskazanego wyżej terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, prawodawca nie wprowadził w u.ś.r. jakichkolwiek regulacji ograniczających wysokość świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Można nadmienić, że nie dodał także świadczenia pielęgnacyjnego do katalogu świadczeń, które powodują automatyczne zmniejszenie (zawieszenie) emerytur i rent - zob. art. 104 (zwłaszcza art. 104 ust. 6) ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 291 z późn. zm.).
Przyznanie osobie, znajdującej się w sytuacji takiej jak skarżący, świadczenia pielęgnacyjnego trudno uznać za takie, które prowadzi do stanu wtórnej niekonstytucyjności. Osoba posiadająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy uzyskująca świadczenie pielęgnacyjne znajdzie się rzecz jasna w korzystnej świadczeniowo sytuacji. Temu nie sposób zaprzeczyć. Nie jest to jednak stan rażący i przez to nieakceptowalny. Nie prowadzi on wszakże do automatycznej dyskryminacji innych opiekunów osób niepełnosprawnych (gdyby nawet omawiany tu stan oceniać z perspektywy ogółu opiekunów osób niepełnosprawnych).
Skarżący zwrócił również uwagę, że forsowanie potrzeby "wyrównania" sytuacji opiekuna - rencisty (z tytułu częściowej niezdolności do pracy), a zwłaszcza zmuszanie go do rezygnacji z renty, w istocie niweczy skutki wyroku SK 2/17. Jak już podkreślono, wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest w swej sentencji jednoznaczny. Wyraźnie wskazuje, że utraciła moc regulacja czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy, uprawniony do takiej renty ma po prostu prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taki stan rzeczy ponosi odpowiedzialność prawodawca. Po wyroku SK 2/17 nie uczyniono bowiem nic - co już podkreślono wyżej - aby wprowadzić ustawowe rozwiązania regulujące specyficzny status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Należy więc przyjąć, że na chwilę obecną uprawnienia takich osób są takie, jak to wprost wynika z zestawienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. z sentencją wyroku SK 2/17.
Gdy chodzi o problem kumulacji dochodów z renty (z tytułu częściowej niezdolności do pracy) i innych dochodów, które dana osoba może uzyskiwać, to warto zasygnalizować też, że sam Trybunał w punkcie 3.3.2. wyroku SK 2/17 dostrzegł to zagadnienie, gdy akcentował, że osoby posiadające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy są osobami, które mogą podjąć pracę. Sąd konstytucyjny zauważył, że wobec takich osób ustawodawca przewidział mechanizm zapobiegający pobieraniu renty (zmniejszeniu lub zawieszeniu) w przypadku osiągnięcia określonego przychodu. Z argumentacji Trybunału można więc pośrednio wnioskować, że zdawał on sobie sprawę i uwzględniał w wyrokowaniu, że cechą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest to, że na skutek aktywności osoby uprawnionej może się ona kumulować z jej innymi dochodami lub świadczeniami i że kolizja ta jest przedmiotem regulacji prawnych.
Wreszcie skarżący dodał, że sytuacja faktycznego uprzywilejowania pewnych grup podmiotów nie jest niczym nowym na gruncie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to w pełnej wysokości w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, względnie niepodejmowania zatrudnienia, mogą przecież uzyskać osoby uzyskujące nawet znaczne dochody ze źródeł innych niż w skazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., w tym dochody z kapitału, z papierów wartościowych, z najmu nieruchomości, majątkowych praw autorskich itp. W polskim prawie świadczenie pielęgnacyjne nie jest co prawda uregulowane w kategoriach państwowego wynagrodzenia za pracę na rzecz niepełnosprawnego (stanowiąc raczej rekompensatę za rezygnację z zatrudnienia), niemniej - jakkolwiek by świadczenie to kwalifikować - dotyczy ono zawsze porównywalnego wysiłku i wyrzeczeń opiekuna wobec niepełnosprawnego. W tym ujęciu przyznanie opiekunowi - renciście (z tytułu częściowej niezdolności do pracy) pełnego świadczenia pielęgnacyjnego nie jawi się jako drastyczne uprzywilejowanie. Opiekun ten, tak jak inne osoby zajmujące się niepełnosprawnymi w warunkach określonych art. 17 u.ś.r., rezygnuje bowiem z zatrudnienia, którego przecież legalnie (posiadając rentę) mógł się podjąć i tak jak inni - aktywnie wspiera niepełnosprawnego. W niniejszej sprawie zatem organy obu instancji wadliwie uznały, że skarżący nie może uzyskać przedmiotowego świadczenia.
Z uwagi na powyższe okoliczności skarżący wniósł jak w petitum skargi.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę Sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Należy także wyjaśnić, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie wniosek taki został złożony zarówno przez stronę skarżącą jak i przez organ administracji publicznej.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jako materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji organ wskazał przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), dalej: u.ś.r.
W tym miejscu należy wskazać, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) dalej u.ś.w. W wyniku nowelizacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał brzmienie, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2024 r. nie zaliczają się zatem opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 lat, do jakich należy skarżący, sprawujący opiekę nad niepełnosprawną żoną. Zgodnie jednak z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (a więc ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Podkreślić należy, iż organ drugiej instancji wydał w niniejszej sprawie decyzję w dniu 29 lutego 2024 r., a zatem już po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, które nastąpiło w dniu 1 stycznia 2024 r. Jak jednak wskazuje się w judykaturze, art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym należy interpretować w ten sposób, że jeżeli przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały spełnione w dacie złożenia wniosku, a ten złożony został przed 31 grudnia 2023 r., to przyjąć należy że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia owego wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. (zob. wyrok WSA w Warszawie z 15 marca 2024 r., sygn. I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 20 marca 2024 r., sygn. II SA/Go 629/23).
Przechodząc więc do merytorycznej oceny skargi, należy wskazać, iż materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. W niniejszej sprawie skarżący niewątpliwie złożył wniosek przed tym dniem (wpłynął on do organu I instancji w październiku 2023 r.). Aby więc ustalić, czy organy zasadnie odmówiły przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, należy przeanalizować, czy spełnione zostały przesłanki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w kształcie obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w ówczesnym brzmieniu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl zaś art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organy administracji trafnie więc wskazały, iż w niniejszej sprawie skarżący niewątpliwie jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wystąpił bowiem o przyznanie prawa do tego świadczenia z uwagi na sprawowanie opieki nad swoją niepełnosprawną żoną, której rodzice nie żyją. Wprawdzie państwo C. mają dorosłą córkę, jednak zamieszkuje ona poza Ł., ma swoją rodzinę. Bezsporne jest również to, że J. C. legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 18 sierpnia 2022 r. nr [...], którym została zaliczona do dnia 31 sierpnia 2024 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2). Organ odwoławczy słusznie uznał za błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. dokonaną przez organ pierwszej instancji. Nie uwzględniała ona bowiem skutków wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W następstwie powyższego wyroku przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie. Następuje to w chwili opublikowania orzeczenia w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Wyrok w sprawie o sygn. K 38/13 wszedł w życie w dniu 24 października 2014 r., zaś Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zatem zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy obowiązane są uwzględnić je, wydając swoje rozstrzygnięcia po wejściu wyroku Trybunału w życie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi słusznie zatem wskazało, iż Prezydent Miasta Łodzi niezasadnie oparł swoją decyzję odmawiającą przyznania W. C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną na treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.
W dalszej kolejności należy wskazać, że niewątpliwie zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad żoną uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika bowiem, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, przy czym opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę na osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Intensywność czynności wykonywanych codziennie w związku z opieką nad niepełnosprawnym musi być na tyle duża, że uniemożliwia wykonywanie zajęcia zarobkowego. Dokonywana przez organ ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20, publ. CBOSA).
Wobec zebranego w sprawie materiału dowodowego należy podzielić stanowisko organów administracji, iż zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad żoną uniemożliwia W. C. podjęcie zatrudnienia lub wykonywanie pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że J. C. wymaga stałej opieki ze strony drugiej osoby, w tym w podstawowych czynnościach higienicznych, przygotowaniu i podaniu posiłków i lekarstw, robieniu zakupów, wizytach lekarskich, a także w poruszaniu z uwagi na niemożność stania przez dłuższy czas. Dlatego też należy uznać, iż zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad żoną oraz konieczność pozostawania w dyspozycji swojej podopiecznej w zasadzie całodobowo, uzasadniają twierdzenie, iż istnieje bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia, a opieką nad żoną.
Skarga nie zasługiwała jednak na uwzględnienie, bowiem w niniejszej sprawie występuje inna przeszkoda w przyznaniu W. C. świadczenia pielęgnacyjnego. Mianowicie skarżący jest osobą uprawnioną do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przy czym do chwili wydania decyzji przez organ odwoławczy nie zawiesił prawa do pobierania tego świadczenia. Nie sposób zgodzić się z argumentacją skargi, iż brak jest przeszkód, aby skarżący otrzymywał jednocześnie zarówno świadczenie pielęgnacyjne, jak i rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia (lit. a), lub ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (lit. b).
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zatem pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających wymienione świadczenia w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, pomimo że opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej ze względu na sprawowaną opiekę. W rezultacie prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę czy rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (por. wyrok NSA z 18 sierpnia 2020 r., I OSK 780/20; wyrok NSA z 5 stycznia 2024 r., sygn. I OSK 2372/22, publ. CBOSA).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi trafnie wskazało, iż wybór taki może być zrealizowany przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm., dalej również jako: "u.e.r.f.u.s."). W myśl tego przepisu, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty renty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.).
Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem judykatury, nie zmienia powyższej oceny stanowisko zajęte przez Trybunał Konstytucyjny w przywoływanym przez stronę skarżącą wyroku w sprawie o sygn. SK 2/17. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, który usuwa z sytemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie. Ponieważ prawodawca pierwotnie, co do zasady wykluczył w ustawie osoby uprawnione do renty z możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, regulacja prawna nie zawiera rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego, stanowiących formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa. Trybunał Konstytucyjny, jako "prawodawca negatywny" takich rozwiązań wyrokiem wprowadzić nie mógł, co nie niweczy tego, że orzeczenie o niekonstytucyjności zakresowej przepisu prowadzi do nowej sytuacji prawnej, pozbawionej kompleksowej regulacji, w szczególności odnoszącej się do warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Zostało to dostrzeżone przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku, stwierdzono w nim bowiem, iż: "Trybunał dostrzega, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia".
Pożądaną i optymalną reakcją na zmianę stanu prawnego wywołaną wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego jest ingerencja ustawodawcy. Wprawdzie nastąpiła ona, jednak ze skutkiem dopiero od dnia 1 stycznia 2024 r. Do stanów faktycznych, występujących przed tą datą, brak stosownych unormowań ustawowych powoduje, że stan prawny wywołany wyrokiem podlega stosowaniu w rozpoznawanych przypadkach z uwzględnieniem kontekstu systemowego, w tym konstytucyjnego i funkcjonalnego.
Jak wskazano w wyroku o sygn. SK 2/17, osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc – a zatem jest w stanie – faktycznie pracować. Co istotne, nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Trybunału, "wskazane w przywołanym przepisie prawo do szczególnej pomocy musi być bowiem tak ukształtowane, aby znajdujące się w trudnej sytuacji rodziny, a do takich należy zaliczyć rodziny, których członkami są niepełnosprawne dzieci, miały możliwość otrzymywania świadczeń pielęgnacyjnych w sytuacji, kiedy to osoba sprawująca opiekę w celu jej wykonywania rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zwłaszcza, jeśli minimalne świadczenie rentowe jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne".
Osoby, które pobierają świadczenia z systemu ubezpieczenia społecznego, mogą podjąć zatrudnienie, ale rezygnują z tego ze względu na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Zasada równości, która stała za rozstrzygnięciem przyjętym w wyroku w sprawie o sygn. SK 2/17, powinna zatem znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nakazuje ona przyjąć, że wyrok Trybunału nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Tezę taką można odnaleźć również w uzasadnieniu wyroku SK 2/17, w którym Trybunał stwierdził, że "brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają".
Zauważyć natomiast należy, że proponowana przez skarżącego wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. prowadziłaby do nierównego traktowania obywateli, umożliwiałaby bowiem pewnej grupie opiekunów osób niepełnosprawnych korzystanie zarówno ze świadczeń o charakterze emerytalno-rentowym jak i świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem opiekunowie rezygnujący z zatrudnienia, którzy jednocześnie nie pobierają renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, mogliby korzystać wyłącznie ze świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 30 listopada 2023 r., sygn. I OSK 1938/22; wyrok NSA z 6 grudnia 2023 r., sygn. I OSK 2154/22; wyrok NSA z 28 grudnia 2023 r., sygn. I OSK 1992/22; wyrok NSA z 10 stycznia 2024 r., sygn. I OSK 4/23, publ. CBOSA).
Należy także zwrócić uwagę na fakt, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury czy też renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczenia. Dopiero bowiem, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury lub renty, możliwe będzie - postulowane przez stronę - płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Wprawdzie obowiązkiem organów administracji było poinformowanie, pouczenie strony o możliwości zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno – rentowego w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże w rozpatrywanej sprawie uchybienie to nie miało wpływu na jej rozstrzygnięcie. Jak bowiem wskazano powyżej, warunkiem stosowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed nowelizacji jest ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić wyłącznie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Innymi słowy regulacja z art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać. Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 kwietnia 2024 r., sygn. II SA/Łd 104/24 i przywołane tam orzecznictwo, publ. CBOSA).
Złożony przez W. C. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niewątpliwie nie był kompletny, nie zawierał bowiem stosownej decyzji o zawieszeniu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Uzyskiwanie zaś tego świadczenia stanowi przesłankę uniemożliwiającą przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast, jak wskazano powyżej, na gruncie art. 24 ust. 2 u.ś.r. datę, w której złożono prawidłowo wypełnione dokumenty należy rozumieć w ten sposób, że jest to moment, w którym nastąpiło skuteczne usunięcie przeszkody uniemożliwiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. tak jak w niniejszej sprawie - złożenie dokumentu potwierdzającego skuteczne zawieszenie świadczeń emerytalno-rentowych, tj. decyzji organu rentowego. Skarżący do dnia 31 grudnia 2023 r. takiej decyzji nie przedstawił. W konsekwencji, zgodnie z przywołaną powyżej regulacją z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym nie mogły mieć zastosowania do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przez organ odwoławczy. Do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącego bowiem nie powstało, gdyż nie została wyeliminowana przesłanka negatywna jego ustalenia.
W świetle powyższych rozważań brak pouczenia skarżącego przez organ I instancji o możliwości zawieszenia prawa do renty (wobec zmiany stanu prawnego z dniem 1 stycznia 2024 r.) nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Aktualnie bowiem nie jest możliwe przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź ich niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 18 lat.
Konkludując należało stwierdzić, że w kontrolowanej sprawie organ administracji nie naruszył prawa materialnego ani też nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.
dj