II SA/Łd 402/25

II SA/Łd 402/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-11-06
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka
Beata Czyżewska /sprawozdawca/
Michał Zbrojewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2809
art. 133 par. 1, art. 139
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151, art. 250 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 763
par. 23 ust. 1 pkt 1 lit. c, par. 4 ust. 3
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu  terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 2 pkt 7 lit. c, art. 2 pkt 3 i pkt 11, art. 9 ust. 1, art. 23 ust. 1 i 8, art. 27 ust. 1
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski, Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.), , Protokolant asystent sędziego Robert Latek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2025 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 1 kwietnia 2025 r. znak: SKO.4111.21.2025 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adw. K. P., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy al. [...] lok. [...], kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. dc
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 1 kwietnia 2025 r. znak: SKO 4111.21.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania B.P., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 3 marca 2025 r. znak: SOC.VI.554.324LW.2025.027417.FA.
Z akt sprawy wynika, że decyzją z 3 marca 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi, na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 572 - dalej w skrócie "k.p.a."), art. 2 pkt 3, pkt 7 lit. c, pkt 11, art. 9 ust. 1, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1, ust. 1a, ust. 5, ust. 6, ust. 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1993 z późn.zm. - dalej w skrócie "ustawa"), Zarządzenia Nr 2696/2024 Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 10 grudnia 2024 r. w sprawie upoważnienia pracowników Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi do wydawania decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej, pkt 1 - orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko A.P. za okres od 1 października 2023 r. do 31 sierpnia 2024 r. w wysokości 500,00 zł miesięcznie oraz pkt 2 - o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko A.P. za okres od 1 października 2023 r. do 31 sierpnia 2024 r. w kwocie 5500,00 zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji B.P. wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania ze względu na trudną sytuację majątkową rodziny. Wyjaśniła, że o śmierci dłużnika alimentacyjnego dowiedziała się 18 września 2024 r. z pisma Komornika Sądowego w S., z którego wynikało, że dłużnik alimentacyjny zmarł [...] czerwca 2024 r. Fakt ten niezwłocznie zgłosiła telefonicznie do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi. Odwołująca odebrała również świadczenie za wrzesień 2024 r., które odesłała na rachunek bankowy organu. 20 września 2024 r. strona złożyła w organie wniosek wraz z aktem zgonu dłużnika alimentacyjnego, z którego wynikało, że zmarł on [...] czerwca 2023 r. w D., a w polskim rejestrze akt zgonu został wprowadzony [...] sierpnia 2024 r. Strona wyjaśniła, że pobierała świadczenie w dobrej wierze nie wiedząc o śmierci dłużnika alimentacyjnego.
Powołaną na wstępie decyzją z 1 kwietnia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 2 pkt 7 lit. a ustawy, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 2 pkt 7 i art. 23 ust. 1 ustawy, a następnie wyjaśnił, że 16 sierpnia 2023 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi wpłynął wniosek B.P. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko A.P.. Decyzją z 22 sierpnia 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi przyznał B.P. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko A.P. na okres od 1 października 2023 r. do 30 września 2024 r. w wysokości 500,00 zł miesięcznie.
11 września 2024 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi wpłynęło postanowienie Komornika Sądowego w S. z 4 września 2024 r. o zawieszeniu prowadzonego postępowania z uwagi na zgon dłużnika alimentacyjnego W.P., który nastąpił [...] czerwca 2024 r.
Decyzją z 8 października 2024 r. Prezydent Miasta Łodzi orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane oraz o konieczności zwrotu przez B.P. nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 lipca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. w kwocie 1000,00 zł wraz z odsetkami naliczonymi do dnia wydania decyzji w wysokości 16,49 zł, co łącznie stanowi kwotę 1016,49 zł.
Od powyższej decyzji odwołała się B.P., która załączyła odpis skrócony aktu zgonu, wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w K. nr [...], z którego wynika, że dłużnik alimentacyjny W.P. zmarł [...] czerwca 2023 r.
Postanowieniem z 3 października 2024 r. Komornik Sądowy w S. umorzył prowadzone postępowanie z uwagi na zgon dłużnika alimentacyjnego W.P., który nastąpił [...] czerwca 2023 r.
Decyzją z 29 października 2024 r. organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Realizując wskazania zawarte w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z uwagi na fakt, iż okoliczność zgonu W.P. [...] czerwca 2023 r. nie była znana Prezydentowi Miasta Łodzi w dniu wydania decyzji z 22 sierpnia 2023 r., postanowieniem z 4 grudnia 2024 r. Prezydent Miasta Łodzi wznowił postępowanie administracyjne w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a następnie decyzją z 5 grudnia 2024 r., uchylił w całości własną decyzję z 22 sierpnia 2023 r. i orzekł o odmowie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko A.P. od 1 października 2023 r.
W toku postępowania odwoławczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z 10 stycznia 2025 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Kolegium odwołując się w następnej kolejności do dyspozycji art. 9 ust. 1, art. 2 pkt 11 i pkt 3 ustawy stwierdziło, że wraz ze zgonem dłużnika alimentacyjnego jego zobowiązanie do alimentów wygasa. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są osobom uprawnionym do alimentów niejako w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, którzy pomimo ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego nie są w stanie, bądź nie chcą się z niego wywiązywać. Świadczenie to ma charakter zwrotny, do którego zwrotu zobowiązany jest dłużnik alimentacyjny. W związku ze śmiercią dłużnika brak jest podstaw do wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W związku z powyższym świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko A.P. nie przysługują B.P. od dnia 1 października 2023 r. i jako nienależnie pobrane podlegają zwrotowi. Naturalną konsekwencją wydania po wznowieniu postępowania, przez organ pierwszej instancji decyzji uchylającej i orzekającej o odmowie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A.P. od 1 października 2023 r. jest uznanie świadczeń za nienależnie pobrane i orzeczenie o ich zwrocie.
W ustalonym stanie faktycznym sprawy Kolegium, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Jednocześnie pouczyło stronę o treści art. 23 ust. 8 ustawy.
W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi B.P. wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Zdaniem skarżącej, organ błędnie ustalił stan faktyczny sprawy oraz wadliwie ocenił dowody. Decyzja Kolegium jest niesłuszna i niesprawiedliwa. W obszernym uzasadnieniu skargi strona przedstawiła dotychczasowy przebieg postępowania i powtórzyła co do zasady argumentację z odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Wyjaśniła, że pobierała świadczenie w dobrej wierze, nie posiadała bowiem informacji o śmierci dłużnika alimentacyjnego. Zdaniem skarżącej, dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane nie wystarczy ustalenie, że nastąpił zgon dłużnika alimentacyjnego. Skarżąca nadmieniła, że pobrane środki rozdysponowała na potrzeby niepełnosprawnego syna. Przedstawiła również trudną sytuację zdrowotną i finansową rodziny wyjaśniając, iż ewentualny zwrot świadczeń spowoduje duży uszczerbek w utrzymaniu rodziny i pogorszy i tak już trudną sytuację życiową strony.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Postanowieniem z 2 lipca 2025 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata i umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Postanowieniem z 11 września 2025 r. Sąd oddalił wniosek organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i skierował sprawę do rozpoznania w trybie zwykłym na rozprawę.
Na rozprawie 6 listopada 2025 r. skarżąca i jej pełnomocnik poparli skargę i podtrzymali argumentację zaprezentowaną w jej treści. Pełnomocnik skarżącej wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu wskazując, że nie zostały one opłacone w całości ani w części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 z późn.zm. - dalej w skrócie "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sądowej kontroli B.P. uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 1 kwietnia 2025 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 3 marca 2025 r. w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko A.P. za okres od 1 października 2023 r. do 31 sierpnia 2024 r. w wysokości 500 zł miesięcznie i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko A.P. za okres od 1 października 2023 r. do 31 sierpnia 2024 r. w wysokości 5500 zł.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1993 - dalej w skrócie "ustawa"). Zgodnie z treścią art. 23 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1). Z kolei, po myśli art. 2 pkt 7 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego:
a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,
b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,
c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,
d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów,
e) (uchylona)
f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję,
g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b.
Podkreślić należy, że zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Osobą uprawnioną, w rozumieniu art. 2 pkt 11 ustawy, jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Dłużnikiem alimentacyjnym jest natomiast osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 3 ustawy).
W pierwszym rzędzie wyjaśnić należy, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są osobom uprawnionym do alimentów w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, które z różnych względów nie są w stanie wywiązywać się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego bądź też nie chcą się z niego wywiązywać. Stosownie do treści art. 27 ust. 1 ustawy, dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Zasadą jest więc obowiązek zwrotu tych świadczeń przez dłużnika alimentacyjnego. Przy czym wraz ze zgonem dłużnika alimentacyjnego jego zobowiązanie do alimentów wygasa, co w konsekwencji oznacza dla osoby uprawnionej do alimentów, że wraz ze śmiercią dłużnika alimentacyjnego brak jest podstaw do wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 133 § 1 i art. 139 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 2809) rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na spadkobierców zobowiązanego. Z powyższego wynika, że obowiązek alimentacyjny ma charakter ściśle osobisty i wygasa wraz ze śmiercią zobowiązanego.
Z zebranego w sprawie, prawidłowo ocenionego materiału dowodowego, stanowiącego podstawę wydania rozstrzygnięć Prezydenta Miasta Łodzi oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi wynika, że decyzją z 22 sierpnia 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi, po rozpatrzeniu wniosku B.P., przyznał prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko A.P. na okres od 1 października 2023 r. do 30 września 2024 r. w wysokości 500,00 zł miesięcznie.
11 września 2024 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło postanowienie Komornika Sądowego w S. z 4 września 2024 r. o zawieszeniu prowadzonego postępowania z uwagi na zgon dłużnika alimentacyjnego W.P., który nastąpił [...] czerwca 2024 r.
Wobec powyższych ustaleń Prezydent Miasta Łodzi decyzją z 8 października 2024 r. orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane oraz o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 lipca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. w kwocie 1000 zł wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi do dnia wydania w/w decyzji w wysokości 16,49 zł, co łącznie stanowiło kwotę 1016,49 zł.
Od powyższej decyzji odwołała się B.P., która do odwołania załączyła odpis skrócony aktu zgonu, wydany przez Urząd Stanu Cywilnego K. nr [...], z którego wynika, że dłużnik alimentacyjny W.P. zmarł [...] czerwca 2023 r.
Postanowieniem z 3 października 2024 r. Komornik Sądowy w S. umorzył prowadzone postępowanie z uwagi na zgon dłużnika alimentacyjnego W.P., który nastąpił [...] czerwca 2023 r.
Decyzją z 29 października 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpoznaniu odwołania B.P., uchyliło decyzję organu pierwszej instancji z 8 października 2024 r. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W dalszej kolejności organ pierwszej instancji uwzględniając fakt, że okoliczność zgonu W.P. [...] czerwca 2023 r. nie była znana Prezydentowi Miasta Łodzi w dniu wydania decyzji z 22 sierpnia 2023 r., postanowieniem z 4 grudnia 2024 r. wznowił w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. postępowanie administracyjne zakończone wspomnianą wyżej decyzją, a następnie decyzją z 5 grudnia 2024 r., uchylił w całości własną decyzję z 22 sierpnia 2023 r. i orzekł o odmowie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko A.P. od 1 października 2023 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania B.P., decyzją z 10 stycznia 2025 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji z 5 grudnia 2024 r.
Powyższa ostateczna decyzja Kolegium posiada przymiot prawomocności, ponieważ w przewidzianym prawem terminie nie została zaskarżona przez B.P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, celem zweryfikowania jej zgodności z przepisami obowiązującego prawa.
Wobec usunięcia z obrotu prawnego, po wznowieniu postępowania administracyjnego, decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 22 sierpnia 2023 r. o przyznaniu skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego i orzeczenia o odmowie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ pierwszej instancji prawidłowo w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy zastosował art. 2 pkt 7 lit. c w zw. z art. 23 ust. 1 ustawy i decyzją z 3 marca 2025 r. orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko A.P. za okres od 1 października 2023 r. do 31 sierpnia 2024 r. w wysokości 5500 zł. Również Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi co do zasady prawidłowo utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji powołując jednak w podstawie prawnej decyzji przepis art. 2 pkt 7 lit. a ustawy zamiast art. 2 pkt 7 lit. c ustawy. Powyższe uchybienie Sąd, mając na względzie treść uzasadnienia poddanego sądowej kontroli rozstrzygnięcia, w którym organ drugiej instancji odwołał się wprost do kwestii wznowienia postępowania i wyeliminowania z obrotu prawnego w tym postępowaniu decyzji z 22 sierpnia 2023 r., potraktował jako oczywistą omyłkę pozostającą bez istotnego wpływu na wynik sprawy.
Godzi się w tym miejscu wyjaśnić, że wznowienie postępowania administracyjnego jest obok postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jednym z postępowań nadzwyczajnych, którego celem jest weryfikacja decyzji ostatecznej z punktu widzenia wad kwalifikowanych ściśle zdefiniowanych w przepisach art. 145 § 1 pkt 1-8 k.p.a., art. 145a § 1 k.p.a., art. 145aa § 1 k.p.a. i art. 145b k.p.a. W instytucji wznowienia postępowania występuje wyraźnie aspekt materialnoprawny, a mianowicie, prawo organu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 czerwca 2025 r., I OSK 1756/24 właśnie ta okoliczność, to jest nadzwyczajny charakter omawianego postępowania powoduje, że nie jest w ogóle istotny fakt, czy osoba, która pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego na podstawie decyzji wyeliminowanej następnie z obrotu prawnego w trybie wznowienia postępowania na skutek wad procesowych wskazanych w art. 145 § 1 k.p.a., podczas pobierania świadczeń była świadoma bądź nieświadoma, że decyzja przyznająca świadczenie narusza prawo. Bez znaczenia jest także przesłanka wznowienia postępowania, w związku z wystąpieniem której wznowiono postępowanie i uchylono decyzję przyznającą świadczenie, a następnie odmówiono jego przyznania. Istotny jest tu bowiem wyłącznie skutek w postaci uchylenia decyzji przyznającej świadczenie i merytoryczne rozpoznanie sprawy przez wydanie decyzji odmawiającej przyznania owego świadczenia, a więc wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na mocy której wypłacono świadczenie. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że ustawodawca w przypadku, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c ustawy, w odróżnieniu do pozostałych przypadków wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f, g tej ustawy, wyeliminował czynnik subiektywny przy ustalaniu świadczenia nienależnie pobranego. Wykładnia językowa art. 2 pkt 7 lit. c ustawy nie nasuwa jakichkolwiek wątpliwości.
Osoba, która pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w warunkach określonych w art. 2 pkt 7 lit. c ustawy, obowiązana jest do ich zwrotu, gdyż obiektywnie prawo do nich nie mogło być jej przyznane. Każde zatem świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone na podstawie decyzji, którą następnie uchylono w wyniku wznowienia postępowania i odmówiono prawa do świadczenia jest świadczeniem nienależnie pobranym, zaś decyzja zapadła w oparciu o art. 2 pkt 7 lit. c ustawy ma charakter związany (zob. w tym kontekście np. wyroki NSA: z 4 lipca 2018 r., I OSK 309/18, 4 października 2018 r., I OSK 1879/18, 25 września 2019 r., I OSK 1437/19). Analogiczne stanowisko wyraził również NSA w wyrokach: z 6 sierpnia 2024 r., I OSK 1734/23; 7 lipca 2022 r., I OSK 936/21; 25 listopada 2021 r., I OSK 621/21; 18 grudnia 2020 r., I OSK 1409/20; 4 lipca 2018 r., I OSK 309/18; 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1773/12 (wszystkie orzeczenia dostępne pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd podziela w pełni przytoczone wyżej poglądy judykatury i stwierdza, że w przypadku określonym przez ustawodawcę w art. 2 pkt 7 lit. c ustawy istotne znaczenie ma wyłącznie czynnik obiektywny, a mianowicie wypłacenie świadczenia bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli następnie stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo, jak to miało miejsce w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy, uchylono w wyniku wznowienia postępowania decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Osoba, która pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, o której stanowi art. 2 pkt 7 lit. c ustawy, jest zobowiązana do ich zwrotu, ponieważ obiektywnie prawo do nich nie mogło być jej przyznane. Bez znaczenia pozostaje w tym wypadku kwestia świadomości / braku świadomości (przesłanka subiektywna), że decyzja przyznająca świadczenia narusza prawo.
Podnoszona wobec tego w odwołaniu od decyzji, a następnie powielona w skardze do tutejszego Sądu kwestia braku wiedzy osoby pobierającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego o śmierci dłużnika alimentacyjnego może być przedmiotem analizy organu pierwszej instancji i ewentualnie odnieść skutek w postaci umorzenia postępowania, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ale dopiero po zainicjowaniu - na wniosek skarżącej - odrębnego postępowania administracyjnego w trybie art. 23 ust. 8 ustawy, który stanowi, że organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Reasumując, Sąd doszedł do przekonania, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji co do zasady odpowiadają prawu i brak jest podstaw do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Z tych wszystkich względów Sąd nie stwierdziwszy przesłanek do uwzględnienia skargi, zobligowany był do jej oddalenia, na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 763).