II SA/Łd 402/22

II SA/Łd 402/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /sprawozdawca/
Magdalena Sieniuć /przewodniczący/
Marcin Olejniczak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 2 lit. a)
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1359
art. 128
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Dnia 16 listopada 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2022 roku sprawy ze skargi G. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 22 lutego 2022 roku nr SKO.4141.53.22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc
Uzasadnienie
Decyzją z 22 lutego 2022 r., nr SKO.4141.53.22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – w skrócie: "k.p.a." – oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – powoływanej jako: "u.ś.r." – utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Sulmierzyce z 3 stycznia 2022 r., znak: SSO.8252.1.5.2021.AC, w przedmiocie odmowy przyznania G.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką T.W.
Kolegium wyjaśniło, że w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji pełnomocnik G.W. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego:
˗ przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że G.W. nie jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną matką;
˗ przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 października 2021 r.
Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że w ocenie organu I instancji wystąpiły okoliczności, które nie pozwoliły na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla G.W. w związku ze sprawowaniem opieki nad T.W. W orzeczeniu o niepełnosprawności T.W., wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z 20 marca 2013 r., znak: [...], wskazano bowiem, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się natomiast od 5 lutego 2013 r. Niepełnosprawność T.W. nie powstała zatem w terminie określonym przez ustawodawcę, co w ocenie organu I instancji oznaczało, że w sprawie ma zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r., który uniemożliwiał przyznanie wnioskowanego świadczenia.
W związku z powyższym Kolegium wskazało, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł o niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Organ II instancji podkreślił, że pomimo braku zastosowania przez Trybunał klauzuli odraczającej wejście orzeczenia w życie, orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowała się linia orzecznicza, skłaniająca się do uznania, że analizowany wyrok TK z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw spowodował bezpośredni skutek derogacyjny, co oznacza, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został pozbawiony niekonstytucyjnej treści normatywnej polegającej na niedopuszczalnym różnicowaniu sytuacji prawnej uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych w świetle kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby, nad którą uprawniony sprawuje opiekę.
Wobec powyższego Kolegium uznało, że pominięcie przez organ I instancji derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparcie decyzji odmownej w sprawie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jego niepełnosprawną w stopniu znacznym matką na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowiło naruszenie prawa materialnego, którego postać (wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialnoprawnej sprawy) bezpośrednio wpłynęła na treść wydanego rozstrzygnięcia.
Jednakże, w ocenie organu odwoławczego, w sprawie wystąpiła inna okoliczność, która uniemożliwiała ustalenie G.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Odwołując się do treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. oraz do orzecznictwa sądów administracyjnych organ II instancji wskazał, że prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim jest możliwe jedynie w sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że niepełnosprawna T.W. pozostaje w związku małżeńskim z W.W., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pomimo wezwania organu pierwszej instancji strona nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego legitymowanie się przez W.W. stopniem niepełnosprawności. Przedłożono jedynie zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia męża osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, z którego wynika, że nie jest on w stanie sprostać opiece nad żoną z uwagi na to, że sam choruje. Jednakże zdaniem organu odwoławczego, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. okoliczności te nie mają prawnego znaczenia w sprawie. Dopóki więc skarżący nie wykaże, że jego ojciec legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie będzie miało racji bytu dokonanie oceny charakteru oraz zakresu sprawowanej przez niego nad matką opieki oraz przyczyn rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia w kontekście przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podnoszona przez skarżącego okoliczność sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką nie znosi przy tym sama w sobie obowiązku alimentacyjnego jego ojca względem matki, wyprzedzającego obowiązek alimentacyjny dziecka względem rodzica.
W świetle powyższego Kolegium uznało, że w przypadku G.W. występuje negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., uniemożliwiająca uwzględnienie jego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł G.W., zarzucając:
1. naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
˗ art. 128, art. 23 i art. 27 k.r.i.o. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a u.ś.r. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że G.W., na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującemu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad mamą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;
˗ art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej T.W. nie jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią, ponieważ jej mąż żyje i to na nim spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do żony;
˗ art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność, iż osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek z przyczyn zdrowotnych nie może zająć się żoną, stanowi negatywną przesłankę do przyznania G.W. świadczenia pielęgnacyjnego;
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że schorowany mąż niepełnosprawnej T.W. jest w stanie się nią opiekować, gdyż nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji i ustalenie na jego rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 października 2021 r. na czas nieokreślony.
Ponadto skarżący wniósł o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego odwoła się do orzecznictwa sądów administracyjnych i stwierdził, że skoro współmałżonek osoby wymagającej opieki nie może jej sprawować, to należy rozważyć w dalszej kolejności możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r., w tym przez krewnych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Pozostawanie w związku małżeńskim nie zawsze bowiem stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie zobowiązanej do alimentacji. Konieczne jest każdorazowe ustalenie czy małżonek osoby niepełnosprawnej jest obiektywnie w stanie sprawować nad nią opiekę. Przeszkodą w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu jest każda przeszkoda uniemożliwiająca osobie spokrewnionej w pierwszym stopniu sprawowanie opieki i może to być zły stan jej zdrowia, jak w przedmiotowej sprawie, co umożliwia starania o świadczenie pielęgnacyjne osób zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności, pod warunkiem, że osoby te faktycznie świadczą osobistą opiekę w takim zakresie, który uniemożliwia im podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.
Pismem z 24 stycznia 2022 r. pełnomocnik skarżącego poinformował o śmierci W.W. – męża T.W.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) - dalej przywoływanej jako: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).
Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, w ramach sprawowanej kontroli sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanego rozstrzygnięcia.
W ocenie Sądu, organ II instancji wypełnił zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Ponadto wypełnił obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Kolegium w sposób wystarczający wskazało fakty, które uznało za udowodnione, dowody na których się oparło oraz przyczyny, z powodu których nie uwzględniło stanowiska strony skarżącej. Jednocześnie w sposób wystarczający wyjaśniło podstawę prawną decyzji oraz przytoczyło przepisy prawa, mające zastosowanie w okolicznościach sprawy. Fakt, że pełnomocnik skarżącego odmiennie interpretuje zastosowane w sprawie przepisy prawa nie oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie jest wadliwe. Wręcz przeciwnie organ II instancji podjął niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydał trafne rozstrzygnięcie, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie.
W rozpoznawanej sprawie, przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że wymagająca opieki matka skarżącego – T.W. (ur. [...] r.) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z 20 marca 2013 r., znak: [...], o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Ponadto bezspornym pomiędzy stronami pozostaje to, że G.W. jest osobą, na której stosownie do treści przepisu art. 128 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) – dalej: k.r.o. – ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki.
Niemniej jednak, stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na gruncie powyższego przepisu pojawiły się w orzecznictwie sądów administracyjnych rozbieżności w zakresie wymogu formalnego legitymowania się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w celu umożliwienia innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji gdy małżonek osoby wymagającej opieki z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie realnie sprawować tej opieki.
W tym miejscu podkreślić należy, że 14 listopada 2022 r. na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, została podjęta uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OPS 2/22, o następującej treści:
1. "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);
2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)."
Jak wynika natomiast ze stanu faktycznego sprawy wymagająca opieki matka skarżącego – T.W., w dacie złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a także w dacie orzekania przez organy administracji, pozostawała w związku małżeńskim z W.W., który nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. brak było podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego przez niego świadczenia pielęgnacyjnego.
Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma znaczenia fakt, że w toku postępowania sądowego zmarł W.W. – mąż wymagającej opieki T.W., co według pełnomocnika skarżącego świadczyło o jego złym stanie zdrowia i obiektywnej niemożności sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Zgodnie z powołaną wyżej uchwałą NSA tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez małżonka osoby wymagającej opieki otwiera drogę inny osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym, skoro ustała przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., skarżący może ponownie złożyć wniosek o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad niepełnosprawna matką.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
is