II SA/Łd 397/24

II SA/Łd 397/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-08-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-05-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /przewodniczący/
Piotr Mikołajczyk
Robert Adamczewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2263/24 - Wyrok NSA z 2025-12-04
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art.10, art. 79a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Dnia 28 sierpnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek - Krzywicka, Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.), Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk, , Protokolant Starszy specjalista Aleksandra Błaszczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2024 roku sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 19 marca 2024 r. znak: SKO 4111.9.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności wynikających z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 22 lutego 2024 roku, znak: MOPS.551.424.2024; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M.M. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Uzasadnienie
II SA/Łd 397/24
Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga W.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 19 marca 2024 r. (znak: SKO.4111.9.2024) wydaną na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj.: Dz.U z 2023 r. poz.1993 z późn. zm.) [dalej: ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji orzekającą o odmowie umorzenia należności wynikających z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Z akt sprawy wynika, że po rozpoznaniu wniosku W.B. z 13 lutego 2024 r. Prezydent Miasta Zgierza decyzją z 22 lutego 2024 r. (znak: MOPS.551.424.2024) orzekł o odmowie umorzenia należności wynikających z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego D.J. dla osoby uprawnionej B.B. w wysokości 14.658,71 zł wraz z odsetkami.
W ocenie organu I instancji w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą szczególne przesłanki wymienione w art. 30 ust. 2 ww. ustawy, które są podstawą do umorzenia kwoty należności, wynikających z wypłaconych dla osoby uprawnionej.
Od niniejszej decyzji odwołanie złożył w ustawowym terminie W.B., który nie zgodził się z jej rozstrzygnięciem.
Wskazaną na wstępie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że alimenty dla B.B. zostały zasądzone od skarżącego na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Z. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] listopada 2008 r., akt. [...] w wysokości po 400 zł miesięcznie, a następnie zostały podwyższone od 6 maja 2021 r. na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Z. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] grudnia 2021 r., [...], do wysokości po 500,00 zł miesięcznie.
Kolegium wskazało, że D.J. wypłacono z przeznaczeniem dla uprawnionego B.B. łączną kwotę należnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 76.183,87 zł. Na poczet spłaty zadłużenia, wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla B.B., zostały przekazane przez Komornika Sądowego prowadzącego wobec wnioskodawcy egzekucję wpłaty na łączną kwotę 1.774,99 zł. Ostatnia wpłata przekazana przez Komornika Sądowego w Z. została przekazała na konto organu I instancji 5 czerwca 2023 r. w wysokości 142,61 zł.
Dodatkowo Kolegium zaznaczyło, że organ I instancji już wcześniej umorzył W.B. na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów kwotę należności wynikających z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego D.J., dla osoby uprawnionej - B.B. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Łącznie umorzono kwotę 52 409,37 zł.
Jednocześnie Kolegium zaakcentowało, że strona posiada również zasądzone - na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Z. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] października 2018 r., [...] - alimenty dla córki A.B. w wysokości po 500 zł miesięcznie. Obecnie nie jest prowadzona egzekucja Komornika Sądowego w Z. wobec skarżącego w sprawie alimentów bieżących na rzecz A.B.. Wierzyciel złożył 11 października 2022 r. wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w zakresie alimentów bieżących oraz zaległych od 1 września 2022 r. Na podstawie postanowienia Komornika Sądowego w Z. z [...] października 2022 r. ustalono, że ma być kontynuowane postępowanie egzekucyjne w zakresie alimentów zaległych do 1 września 2022 r. oraz należności wobec Skarbu Państwa. Zadłużenie skarżącego wynikające z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie dla uprawnionej A.B. według stanu na 22 lutego 2024 r. wynosi 7.888,39 zł.
Dalej organ zauważył, że z dołączonego do wniosku zaświadczenia wystawionego przez Zastępcę Dyrektora Zakładu Karnego w P. wynika, że w ww. jednostce penitencjarnej, skarżący odbywa karę pozbawienia wolności, której przewidywany koniec przypada na [...] 2036 r. Jednocześnie skarżący poinformował, że nie jest zatrudniony odpłatnie i na chwilę obecną nie ma możliwości takiego zatrudnienia, nie uzyskuje żadnych dochodów jednak chciałby podjąć odpłatne zatrudnienie, aby spłacać swoje zadłużenie alimentacyjne.
Przechodząc do oceny przesłanek wynikających z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ wskazał, że odbywanie kary pozbawienia wolności nie zwalnia dłużnika alimentacyjnego z obowiązku zwrotu zadłużenia, wynikającego z wypłacanych w tym czasie osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odpowiedzialności za rosnące zadłużenie. Organ podkreślił, że wszak okoliczność odbywania kary pozbawienia wolności ma niewątpliwie wpływ na sytuację dochodową dłużnika alimentacyjnego, jednakże to on sam pozbawił się możliwości zarobkowania w warunkach wolnego rynku i w związku z tym jego sytuacja nie jest szczególna i wyjątkowa, a tylko taka uzasadniałaby umorzenie wnioskowanego zadłużenia. W ocenie Kolegium sytuacje wyjątkowe to okoliczności powstałe niezależnie od zobowiązanego, w szczególności takie jak: choroba, trwała niezdolność do pracy, wypadek losowy. Kolegium wyraziło stanowisko, że uznanie odbywania kary pozbawienia wolności za sytuację wyjątkową prowadziłoby do tego, iż naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami prawnymi, byłoby dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Kolegium zaakcentowało również, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, które z różnych powodów nie są w stanie regulować swych zobowiązań samodzielnie. Osoby takie zwykle znajdują się trudnej sytuacji materialnej, nie posiadają z różnych przyczyn dostatecznych środków na wywiązywanie się ze swoich zobowiązań wobec dzieci, stąd z czasową pomocą dla ich rodzin wychodzą organy państwowe. Pomoc ta udzielana jest w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, a nie zamiast tych osób. Wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowi zatem swoisty kredyt udzielany osobom zobowiązanym do alimentacji, który to powinien być przez te osoby spłacony. Zwrotność wypłaty świadczeń stanowi podstawową zasadę pomocy państwa w tym obszarze, a organ wypłacający świadczenia jest zobligowany do dochodzenia spłaty zadłużenia.
Ponadto Kolegium powołało się na art. 5 ust 1 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (tj.: Dz.U. z 2021 r. poz. 289) wskazując, iż naruszeniem dyscypliny finansów publicznych jest niepobranie lub niedochodzenie należności Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub innej jednostki sektora finansów publicznych albo pobranie lub dochodzenie tej należności w wysokości niższej niż wynikająca z prawidłowego obliczenia.
Ponadto Kolegium stwierdziło, że umorzenie należności alimentacyjnych byłoby sprzeczne z interesem społecznym, prowadziłoby bowiem do nieuzasadnionego obarczenia wszystkich obywateli obowiązkiem spłaty osobistego długu strony.
Analizując sytuację wnioskodawcy Kolegium uwzględniło również fakt, iż wnioskodawca jest osobą w wieku aktywności zawodowej ([...] lat), nie udokumentował on problemów zdrowotnych, które ograniczałyby dostęp do rynku pracy w warunkach izolacji penitencjarnej, a z uwagi na skrócenie okresu odbywania kary, również do czasu po zakończeniu jej odbywania. Pierwotnie przewidywany koniec odbywania kary to 2042 r., obecnie to 2036 r. Dodatkowo, w ocenie organu, bardzo istotne będzie podjęcie przez skarżącego odpłatnego zatrudnienia, w okresie odbywania kary, co spowoduje zmianę sytuacji materialnej oraz umożliwi choćby częściową spłatę zadłużenia, wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Organ podkreślił również, iż W.B. otrzymał już ulgę w spłacie zadłużenia, wynikającego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla syna B.B. w postaci umorzenia zadłużenia w łącznej wysokości 52.409,37 zł. Z uwagi na powyższe, na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżącemu pozostało do spłaty zadłużenie wynikające z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej: B.B., w wysokości 14.658,71 zł wraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie od powyższej kwoty, które na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. 22 lutego 2024 r. wynoszą 2.014,02 zł. Kolegium stwierdziło zatem, że została już stronie udzielona ulga w spłacie zadłużenia i zdaniem Kolegium nie powinna mieć ona charakteru cyklicznego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi W.B. zakwestionował stanowisko organów administracji, iż sam przyczynił się do faktu pozbawienia go wolności, ponieważ – jak stwierdził - został skazany na podstawie fałszywych oskarżeń, a jego skazanie jest wynikiem sądowej pomyłki. Dodatkowo skarżący wskazał, że cierpi z powodu choroby zwyrodnieniowej kości, porusza się o kuli i był dwa razy na rehabilitacji, ponadto jest pod stałą opieką psychiatry i przyjmuje leki psychotropowe. Z uwagi na powyższe skarżący nie może podjąć pracy. Skarżący zwrócił uwagę, że osoby osadzone z długimi wyrokami w zakładzie karnym nie są odpłatnie zatrudniane do pracy. Z tego powodu skarżący czuje się osobą wyjątkową, ale nie ma możliwości zarobić na spłatę zadłużenia. Z uwagi na powyższe skarżący zarzucił organom, że nie ustaliły jego rzeczywistej sytuacji życiowej i zdrowotnej przed wydaniem rozstrzygnięcia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skargę należało uwzględnić, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty są zasadne.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Natomiast art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz.935) [dalej: ustawa p.p.s.a.] stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Przedmiotem kontroli Sądu stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 19 marca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Zgierza odmawiającą W.B. umorzenia należności wynikających z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jako podstawę prawną wskazano art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj.: Dz.U z 2023 r. poz.1993 z późn. zmianami) [dalej: ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów].
Z akt sprawy wynika, że egzekucja komornicza wobec skarżącego jest bezskuteczna, zatem organ nie mógł zastosować ust. 1 z art. 30 przywoływanej ustawy, a należało się skupić na ocenie przesłanek z ust. 2 tego przepisu. Wskazany przepis stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (ust. 2). Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).
Przede wszystkim zaakcentowania tu wymaga, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy treść przytoczonej wyżej regulacji, w której ustawodawca użył zwrotu "może (...) umorzyć". Kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji publicznej wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. W takich przypadkach kontrola sądowa obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu, czy wszechstronność oceny faktów. Nie ulega zatem wątpliwości, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinna być oparta o wszechstronne ustalenie wszystkich okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy.
Skład orzekający w niniejszej sprawie przychyla się do poglądu wyrażonego w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności (zob. przykładowo wyrok NSA z 30 czerwca 2011 r., I OSK 371/2011). Obowiązkiem organu jest szczegółowa analiza sytuacji ubiegającego się o umorzenie i uwzględnienie wszystkich okoliczności, które składają się na sytuację dochodową i rodzinną, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Pojęcie to obejmuje całokształt sytuacji osobistej, w tym także uzyskiwane dochody, status materialny, stan zdrowia i sytuację życiową (zob. np. wyrok WSA w Rzeszowie z 28 lipca 2011 r., II SA/Rz 358/2011).
Oceniając sytuację dochodową i rodzinną skarżącego organ I instancji uznał, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą szczególne przesłanki wymienione w art. 30 ust. 2 ww. ustawy, które są podstawą do umorzenia kwoty należności, wynikających z wypłaconych dla osoby uprawnionej. Kolegium, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, stanowisko to podzieliło.
Weryfikacja prawidłowości zajętego przez orzekające w sprawie organy stanowiska w zakresie ustaleń faktycznych, jak i w konsekwencji prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego (art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) jest niemożliwa z powodu braku wyczerpującego ustalenia sytuacji zdrowotnej skarżącego. Należy bowiem dostrzec, że już na etapie odwołania skarżący powoływał się na zły stan zdrowia (wskazał na zerwanie więzadeł w kolanie, rehabilitację oraz oczekiwanie na operację) i tych informacji w ogóle nie zweryfikował organ, uznając je z góry za gołosłowne. Tymczasem Kolegium samo wskazało jako okoliczność wyjątkowe i uzasadniające umorzenie właśnie chorobę lub trwałą niezdolność do pracy, a tymczasem nie zweryfikowało w tym zakresie argumentacji odwołania. W ten sposób Kolegium nie wyjaśniło stanu faktycznego i nie rozpoznało istoty sprawy. W skardze skarżący zasadnie zarzuca, że właśnie do tych argumentów organ się nie odniósł, podnosząc zarazem, iż jest gotowy przedstawić stosowne zaświadczenia.
Przypomnienia w tym miejscu wymaga, iż w sprawach kończących się decyzjami uznaniowymi (z takową mamy tutaj do czynienia), to na wnioskodawcy w istotnej części ciąży obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek uprawniających do zastosowania instytucji umorzenia, czy rozłożenia na raty należności o której umorzenie (rozłożenia na raty) ubiega się skarżący podmiot. To w interesie strony leży bowiem podanie do wiadomości organu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności mogących mieć wpływ na pozytywne dla niej rozstrzygniecie. Strona powinna wykazać, iż zaistniały szczególne okoliczności związane z jej sytuacją dochodową i rodzinną, uzasadniające uwzględnienie wniosku. Ważna w tym przypadku jest inicjatywa strony zmierzająca do aktywnego dostarczania materiału dowodowego. Zgromadzenie materiału dowodowego, w oparciu o który organ administracyjny podejmuje decyzję, wymaga współdziałania ze strony dłużnika, który będąc zainteresowany pomyślnym rozpoznaniem wniosku powinien przedłożyć wszelkie niezbędne dokumenty oraz te, które w jego ocenie przemawiają za pozytywnym rozstrzygnięciem jego sprawy. W tym aspekcie należy jednak podkreślić, że z akt administracyjnych nie wynika aby organ I lub II instancji wezwał skarżącego do dostarczenia dokumentów potwierdzających jego aktualną sytuację zdrowotną, rodzinną i dochodową oraz wskazał skarżącemu przesłanki ubiegania się o umorzenie, czy rozłożenie na raty należności. Organom obu instancji należy zatem zarzucić naruszenie podstawowych reguł związanych z zapewnieniem stronie czynnego udziału w postępowaniu.
Bezspornym jest, że Prezydent Miasta Zgierza jako organ administracji w postępowaniu wszczętym na żądanie skarżącego obowiązany był bowiem do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, a w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek (art. 79a § 1 i 2 k.p.a.).
Z treści art. 79a k.p.a. wynika bowiem, że organ w pierwszej kolejności przed wydaniem decyzji negatywnej dla wnioskodawcy winien stworzyć warunki, które umożliwiają wydanie decyzji pozytywnej, co ma szczególne znaczenie w przypadku, gdy decyzja odmowna ogranicza stronie jej uprawnienia. Jak wskazuje się w orzecznictwie art. 79a k.p.a. konkretyzuje i uzupełnienia dyspozycję art. 10 i art. 81 k.p.a. w tym znaczeniu, że zobowiązuje on expressis verbis organ administracji publicznej prowadzący postępowanie na żądanie strony do zawiadomienia jej o określonej w tych przepisach "możliwości" wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Celem przepisu art. 79a § 1 k.p.a. jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawianych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. W literaturze przedmiotu wskazuje się także, że organ na podstawie art. 79a k.p.a. powinien wskazać stronie przesłanki, których spełnienie jest konieczne do wydania decyzji pozytywnej. Dotyczy to przesłanek, na których zaistnienie strona ma lub może mieć obiektywnie wpływ (przesłanki zależne od strony). Wystosowanie informacji musi być poprzedzone wyrażeniem oceny organu w stosunku do zgromadzonego materiału dowodowego zanim przystąpi on do sporządzania decyzji (por. H. Knysiak-Sudyka, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, publ. LEX, 2019).
Formalne powiązanie konstrukcji obowiązku przewidzianego w art. 79a k.p.a. z obowiązkiem ustanowionym w art. 10 § 1 k.p.a. wyraża się zatem, po pierwsze, w jednoczesnej ich realizacji (np. w jednym zawiadomieniu kierowanym do strony), a po drugie, w ustanowieniu jednolitego terminu do zajęcia przez stronę stanowiska zarówno w kwestii zgromadzonego materiału dowodowego jak i informacji organu sformułowanej na podstawie art. 79a k.p.a. (wyrok WSA w Poznaniu z 1 lutego 2018 r, II SA/Po 975/17 i WSA w Opolu z 3 grudnia 2019 r., II SA/Op 425/19).
Dodatkowo należy zauważyć, że w wyniku spełnienia przez organ obowiązku określonego w art. 79a § 1 k.p.a. strona uzyskuje wiedzę co do tego, w jaki sposób organ ocenia całość zebranego materiału dowodowego i dlaczego w ocenie organu nie jest możliwe uzyskanie przez stronę decyzji o żądanej treści. Strona może wówczas albo przedłożyć dodatkowe dowody (§ 2) albo kwestionować w odwołaniu stanowisko organu co do niespełnienia przesłanek wydania decyzji o żądanej treści (zob. P. M. Przybysz (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, art. 79 (a)). Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć (por. wyrok WSA w Szczecinie z 23 maja 2019 r., II SA/Sz 239/19; wyrok WSA w Szczecinie z 11 lutego 2021 r., I SA/Sz 864/20). Podkreślić przy tym warto, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 k.p.a. i wytycznych z art. 79a § 1 k.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 k.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia.
Nie ustalając zatem aktualnej sytuacji życiowej i zdrowotnej skarżącego organy obu instancji dopuściły się naruszenia zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., wedle której w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Zebranie całego materiału dowodowego to zebranie dowodów dotyczących wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów. Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji.
W konsekwencji powyższej kontroli zaskarżonej decyzji, prowadzącej do wniosku o konieczności uzupełnienia materiału dowodowego i dokonania na nowo jego oceny przez organy obu instancji w kontekście ustawowych przesłanek umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, należy stwierdzić, iż na obecnym etapie niemożliwa jest weryfikacja prawidłowości zastosowania przez organy przepisów prawa materialnego w tej sprawie.
Ponownie rozpoznając sprawę organ zgromadzi kompletny materiał dowodowy odpowiadający wskazanym wyżej wymogom, mając na uwadze konieczność zapewnienia stronie prawa do czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a.), po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie, którego uzasadnienie będzie spełniać wymogi stawiane przez art. 107 § 3 k.p.a.
Końcowo wskazać należy, iż – w ocenie Sądu - na aprobatę natomiast nie zasługiwało stanowisko skarżącego, iż w samym fakcie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności oraz konsekwencjach tego stanu rzeczy, upatrywać należy okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Za wewnętrznie sprzeczny i nielogiczny należałoby bowiem uznać system, w ramach którego niealimentacja stanowiłaby przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności (art. 209 § 1 k.k.) a równocześnie okoliczność odbywania kary pozbawienia wolności stanowiłaby automatycznie przesłankę umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 30 ust. 2 ustawy) (por. w tym względzie np. wyrok NSA z 14 kwietnia 2023 r., I OSK 1018/22).
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt 1 sentencji wyroku).
W punkcie 2 sentencji wyroku Sąd na podstawie art. 250 § 1 powoływanej ustawy p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 10 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 763) orzekł w zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącemu przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu.