II SA/Łd 371/18

II SA/Łd 371/18 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2018-08-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-04-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Barbara Rymaszewska /przewodniczący/
Joanna Sekunda-Lenczewska /sprawozdawca/
Sławomir Wojciechowski
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Sygn. powiązane
II OSK 3453/18 - Wyrok NSA z 2020-01-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 1987
art. 3 ust. 1 pkt 19, art. 26 ust. 1, ust. 2 i ust. 6
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - tekst jedolity
Dz.U. 2017 poz 519
art. 3 pkt 44
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Dnia 7 sierpnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda –Lenczewska (spr.) Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant Specjalista Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2018 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów z nieruchomości oddala skargę. a.bł.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po ponownym rozpatrzeniu odwołania A. S. od wydanej przez Wójta Gminy K. decyzji z dnia [...] r., znak: [...] nakazującej A. S. usunięcie odpadów zgromadzonych na terenie działki o nr ewid. 77 w miejscowości P., o kodzie 08 01 11*, 09 01 99, 16 07 09*, określającej sposób usunięcia odpadów oraz wyznaczającej termin usunięcia odpadów, działając na podstawie art. 138 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), dalej jako k.p.a., uchyliło decyzję organu I instancji w części dotyczącej terminu usunięcia odpadów i w tym zakresie ustaliło termin do 14 marca 2018 r., w pozostałej części utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.
Z akt sprawy wynika, iż decyzją z dnia [...] r., znak: [...] Wójt Gminy K. po ponownym rozpatrzeniu sprawy nakazał A. S.: 1) usunięcie odpadów zgromadzonych na terenie działki o nr ewid.77 w miejscowości P. o kodzie 08 01 11*, 09 01 99, 16 07 09*, w następujący sposób: - usuwane odpady należy przekazać transportującemu odpady wykonującemu usługę transportu, spełniającemu wymagania określone przepisami prawa, któremu jednocześnie należy wskazać miejsce przeznaczenia odpadów oraz posiadacza odpadów, spełniającego wymagania określone przepisami prawa, do którego należy dostarczyć odpady; 2) ustalił termin ostatecznego wykonania obowiązku, o którym mowa w pkt 1, do dnia 31 stycznia 2018 r. Decyzja została podjęta na podstawie art. 24 ust. 3 i 4, art. 26 w związku z art.3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia [...]roku o odpadach (Dz. U. z 2016 r., poz. 1987 ze zm.).
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał m.in., że w dniu [...]r. z Komendy Wojewódzkiej Policji w Ł. otrzymał informację, że na terenie posesji w miejscowości P., znajdują się pojemniki z niezidentyfikowaną cieczą o pojemności 1000 l każdy. Organ ustalił, że współwłaścicielami wymienionej powyżej nieruchomości oznaczonej nr ewid. 77 są A. S. i C. S.. W dniu 17 lutego 2017 r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie usunięcia odpadów. Z uwagi na fakt, że C. S. zmarł, organ I instancji zawiadomił o wszczęciu postępowania drugiego współwłaściciela – A. S. Przedstawił także ustalony stan faktyczny sprawy, opisał przeprowadzone postępowanie wyjaśniające oraz wskazał i omówił podstawę prawną wydanej decyzji.
Odwołanie od powyższej złożyła A. S. zarzucając decyzji naruszenie przepisów:
- art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, tj.: poprzez przyjęcie, że odwołująca się mogłaby zostać zwolniona z nałożonego obowiązku usunięcia odpadów tylko w sytuacji wskazania innego posiadacza odpadów, podczas gdy z pisma datowanego na dzień 1 marca 2017 r. oraz załączonych do niego dokumentów wynika, że jedynym władającym nieruchomością był C. K. S., a obecnie przed Sądem Rejonowym w K. toczy się postępowanie mające na celu ustalenie kręgu jego spadkobierców oraz poprzez brak zwrócenia się przy ponownym rozpoznaniu sprawy, pomimo będącego w toku postępowania przygotowawczego i istniejącego podejrzenia prowadzenia nielegalnego składowiska odpadów chemicznych niewiadomego pochodzenia, na terenie nieruchomości, której współwłaścicielką jest A. S., do Prokuratury Okręgowej w Ł. z wnioskiem o udzielenie informacji odnośnie ewentualnych nowych ustaleń dotyczących posiadacza rzeczowego odpadów,
- art. 26 ust.6 pkt 2 ustawy o odpadach poprzez brak wskazania w uzasadnieniu treści decyzji ilości pojemników zawierających odpady, do których usunięcia została zobowiązana A. S., a także sposobu w jaki zostały oznaczone poszczególne rodzaje odpadów,
- art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach poprzez przyjęcie, że znajdujące się na terenie nieruchomości odpady określone jako farby i lakiery zostały zakwalifikowane podwójnie jako odpady farb i lakierów (08 01 11) oraz inne niewymienione odpady (09 01 99),
- art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez przyjęcie, że w świetle okoliczności sprawy odwołująca się jest posiadaczem odpadów w rozumieniu ustawy.
Odwołująca wniosła o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu odwołania wskazano, że A. S. nie przebywa na przedmiotowej nieruchomości w miejscowości P. 30, której jest współwłaścicielką, od końca października 2013 roku. Powodem opuszczenia domu było psychiczne i fizyczne znęcanie się nad nią przez byłego męża – C. S., który od 21 maja 2014 r. miał zakaz kontaktowania się z odwołującą się. Wyrokiem z 14 września 2015 r. orzeczono rozwód z wyłącznej winy C. S. Nie uzyskiwała ona żadnych dochodów z gospodarstwa prowadzonego przez męża z wyjątkiem zasądzonych alimentów. Nie podejmowała decyzji co do sposobu jego prowadzenia oraz nie miała wiedzy o jakichkolwiek podejmowanych czynnościach na terenie nieruchomości, której jest współwłaścicielką. Nieruchomość pozostawała w wyłącznej dyspozycji C. S. Obecnie w toku jest postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym w dniu 1 stycznia 2017 r. C. S. W cenie odwołującej się niewątpliwie z materiału dowodowego wynika, że wytwórcą odpadów był C. S., jednak ostatnia informacja w zakresie danych dotyczących ewentualnego posiadacza odpadów została uzyskana z Prokuratury Okręgowej w Ł. w lutym 2017 r. Odwołująca się podkreśliła również, że nie jest jedyną właścicielką nieruchomości, przy czym jej zdaniem dopiero zakończenie toczącego się postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po C. S. doprowadzi do ustalenia osób, na których ciążyć będzie obowiązek usunięcia odpadów, którym może się okazać urodzone w maju 2017 r. dziecko (w toku jest postępowanie o ustalenie ojcostwa C. S. w stosunku do dziecka). Nadto zarzuciła, że organ nie wskazał ilości pojemników, jakie mają zostać usunięte z nieruchomości oraz na jakiej podstawie odpady zostały przyporządkowane do poszczególnych kategorii.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji w części dotyczącej terminu usunięcia odpadów i w tym zakresie ustaliło termin do 14 marca 2018 r. W pozostałej części utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.
Przywołując treść art. 26 ust. 1-6, art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach organ odwoławczy wyjaśnił, iż domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości, jednak ustawa o odpadach nie zawiera definicji pojęcia "władającego powierzchnią ziemi". Pojęcie to definiuje natomiast art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2017 r., poz. 519 ze zm.), zgodnie z którym pod pojęciem "władającego powierzchnią ziemi rozumie się właściciela nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający".
Dalej Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, że w trakcie prowadzonego śledztwa funkcjonariusze Policji na terenie posesji w miejscowości P. nr 30 znaleźli 23 pojemniki z niezidentyfikowaną cieczą o pojemności 1000 l każdy. Część pojemników posiadało piktogramy z trupimi czaszkami, część napisy o treści "Diizocyjanian metylenodifenylu", część posiadało kod odpadu 16 07 09. Organ I instancji ustalił, że w ewidencji gruntów jako współwłaściciele nieruchomości figurują A. S. i C. S. Z uwagi na śmierć C. S. postępowanie zostało wszczęte w stosunku do A. S. W dniu 15 marca 2017 r. organ ten przeprowadził na nieruchomości oględziny. A. S. - prawidłowo zawiadomiona o oględzinach - nie wzięła w nich udziału. Oględziny zostały przeprowadzone w obecności sołtysa sołectwa P., który udostępnił nieruchomość po wydaniu dyspozycji przez A. S. W trakcie oględzin upoważniony przez organ pracownik stwierdził, że w budynku gospodarczym znajduje się ok. 103 pojemników o poj. 25 kg, 6 szt. pojemników o poj. 1000 l z cieczą oraz 1 pojemnik z cieczą o zapachu i konsystencji mydła. Do protokołu załączono dokumentację fotograficzną.
Kolegium wskazało, że podjęta przez organ I instancji decyzja jest decyzją wydawaną z urzędu. W przypadku stwierdzenia składowania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym i nieusunięcia ich przez posiadacza, organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą usunięcie odpadów. Przy czym ustawa o odpadach nie nakłada obowiązku usunięcia odpadów magazynowanych lub składowanych w miejscu do tego nieprzeznaczonym na sprawcę tego stanu rzeczy, lecz nakłada ten obowiązek na posiadacza odpadów. Obalenie domniemania prawnego, zgodnie z którym władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości jest możliwe i może nastąpić poprzez wskazanie, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot. Również w doktrynie przyjmuje się, że domniemanie to może być obalone w przypadku, kiedy możliwe jest ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów. Omawiane domniemanie wprowadzone bowiem zostało przez ustawodawcę w celu uniknięcia sytuacji, gdy brak jest podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie odpadów na nieruchomości. Oznacza to, że władający powierzchnią ziemi może się zwolnić z odpowiedzialności za odpady wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazując wyraźnie na innego posiadacza odpadów. Wprowadzone przez ustawodawcę domniemanie prawne odpowiedzialności za odpady władającego powierzchnią gruntu zanieczyszczonego odpadami, zdejmuje z organów prowadzących postępowanie obowiązek dociekania z urzędu, kto był faktycznym wytwórcą odpadów. W ocenie Kolegium organ I instancji zasadnie przyjął, że ponieważ C. S. - współwłaściciel nieruchomości nie żyje, prowadzenie postępowania mającego na celu ustalenie, czy był wytwórcą odpadów było bezprzedmiotowe, bowiem nie można nałożyć obowiązku usunięcia odpadów na osobę zmarłą. W okolicznościach niniejszej sprawy obalenie domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach nie było więc możliwe. W tej sytuacji organ I instancji słusznie wskazał A. S., jako osobę zobowiązaną do usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania. W dniu wydania zaskarżonej decyzji była ona współwłaścicielem przedmiotowej działki. Podnoszony przez stronę fakt prowadzenia postępowania sądowego o ustalenie spadku po zmarłym C. S. i ewentualne ustalenie, iż jednym ze spadkobierców może się okazać dziecko urodzone po jego śmierci nie zmienia faktu, że współwłaścicielką nieruchomości była poprzednio i jest nadal A. S. W chwili obecnej nie zmienia tego faktu prowadzone przez prokuratora postępowanie przygotowawcze.
Zaskarżona decyzja organu I instancji z dnia [...] r., znak: [...] została wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy. W decyzji kasatoryjnej z dnia [...]r., znak: [...] Kolegium uchylając poprzednią decyzję organu I instancji z dnia [...] r., znak: [...] wskazało, że organ I instancji nie wyjaśnił podstawy stwierdzenia, że składowane na terenie przedmiotowej nieruchomości substancje stanowią odpady o podanych w decyzji kodach.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji przeprowadził w dniu 2 października 2017 r. oględziny przedmiotowej nieruchomości, o których prawidłowo zawiadomił stronę, która jednak nie brała w nich udziału. W trakcie oględzin ustalono, że w budynku gospodarczym znajdującym się na terenie nieruchomości zgromadzone są pojemniki, beczki z odpadami; 1) ok. 103 szt. pojemników o pojemności 25 kg - odpady farb i lakierów zawierających rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne (08 01 11* - zgodnie z katalogiem odpadów - rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2014 r. w sprawie katalogu odpadów ( Dz. U. z 2014 r., poz. 1923); 2) 6 szt. pojemników o poj. 1000 l z cieczą - odpady zawierające inne substancje niebezpieczne (16 07 09*); 3) 1 szt. pojemnika o poj. 1000 l z cieczą o zapachu i konsystencji mydła - uznane jako inne niewymienione odpady (09 01 99). Do protokołu załączono dokumentację fotograficzną wykonaną w trakcie przeprowadzonych oględzin. Do akt sprawy dołączono również wydruki ze stron internetowych producentów farb i lakierów z opisem produktów oraz fotografiami opakowań identycznych z pojemnikami, których obecność udokumentowano fotografiami wykonanymi na przedmiotowej nieruchomości w trakcie w/w oględzin. Nie ulega wątpliwości, że wydana w rozpatrywanej sprawie decyzja nakazująca usunięcie dotyczy wszystkich odpadów, które pracownicy organu I instancji wykryli na nieruchomości i szczegółowo opisali w w/w protokołach z oględzin.
Kolegium uznało, że w ponownym postępowaniu prawidłowo ustalono i zakwalifikowano rodzaj i ilość zgromadzonych odpadów oraz wskazano podstawę powyższych ustaleń wykazującą, iż składowane na terenie przedmiotowej nieruchomości substancje stanowią odpady o wymienionych w zaskarżonej decyzji kodach. Przy czym, jak wynika z protokołu oględzin substancje znajdujące się w części pojemników zakwalifikowano jako odpady farb i lakierów, a substancje znajdujące się w innych pojemnikach - jako inne substancje niebezpieczne. Nie zakwalifikowano zatem tych samych odpadów jako odpady o różnych kodach. Przy określaniu powyższego uwzględniono przepisy rozporządzenia w sprawie katalogu odpadów. W uzasadnieniu podjętej po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzji stosownie do art. 107 k.p.a organ I instancji określił sposób usunięcia odpadów możliwy do wykonania zgodnie z wymogami art. 24 ust. 3 i 4 ustawy o odpadach.
Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. skargę do sądu administracyjnego złożyła A. S., reprezentowane przez radcę prawnego, zarzucając:
1. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie tj. poprzez przyjęcie, że skarżąca mogłaby zostać zwolniona z nałożonego mocą decyzji obowiązku usunięcia odpadów tylko w sytuacji wyraźnego wskazania innego posiadacza odpadów, podczas gdy ze złożonego pisma datowanego na dzień 1 marca 2017 roku oraz załączonych do niego dokumentów wynika, że jedynym władającym nieruchomością, a także jej współwłaścicielem, był C. K. S., a obecnie przed Sądem Rejonowym w K. toczy się z wniosku skarżącej postępowanie mające na celu ustalenie kręgu jego spadkobierców;
b) art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie tj. poprzez brak zwrócenia się przy ponownym rozpoznaniu sprawy, pomimo będącego w toku postępowania przygotowawczego i istniejącego podejrzenia prowadzenia nielegalnego składowiska odpadów chemicznych niewiadomego pochodzenia, na terenie nieruchomości której współwłaścicielką jest A. S., do Prokuratury Okręgowej w Ł. z wnioskiem o udzielenie informacji odnośnie ewentualnych nowych ustaleń dotyczących posiadacza rzeczowego odpadów.
c) art. 26 ust. 6 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 roku o odpadach poprzez ustalenie rodzajów odpadów, do których usunięcia została zobowiązana skarżąca, wyłącznie na podstawie porównania wyglądu opakowań ujawnionych w trakcie oględzin przeprowadzonych na nieruchomości, z opakowaniami w których znajdują się oryginalne farby i lakiery oferowane w katalogach ich producentów, udostępnionych w internecie.
2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
a) art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 roku o odpadach poprzez przyjęcie, że znajdujące się na terenie nieruchomości odpady określone jako farby i lakiery mogą zostać zakwalifikowane podwójnie jako odpady farb i lakierów (08 01 11) oraz inne niewymienione odpady (09 01 99).
b) art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 roku o odpadach w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez przyjęcie, że w świetle okoliczności niniejszej sprawy odwołująca się jest posiadaczem odpadów w rozumieniu niniejszej ustawy.
W uzasadnieniu skarżąca argumentowała m.in., że nie przebywa na nieruchomość położonej w miejscowości P. 30, której jest współwłaścicielką od końca październik 2013 r. z powodu zachowania męża, który w 2014 r. wyrokiem sądowym został ukarany za znęcanie się nad nią, a w 2015 r. orzeczony został ich rozwód. Wyjaśniła, że nie uzyskiwała żadnych dochodów z prowadzonego przez męża gospodarstwa. Nie podejmowała decyzji co do sposobu jego prowadzenia oraz nie miała wiedzy o jakichkolwiek podejmowanych czynnościach na terenie nieruchomości, której jest współwłaścicielką. Nieruchomość była w wyłącznej dyspozycji jej byłego męża. Obecnie skarżąca wniosła do sądu o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym w dniu 1 stycznia 2017 r. C. S. Skarżąca wyjaśniła, że z informacji prasowych wynika, że jej były mąż zginął na skutek porachunków związanych z prowadzeniem nielegalnej działalności, a sprawca zabójstwa jest obecnie tymczasowo aresztowany. W związku z tym uważa, że istotne jest ustalenie, czy nielegalne składowisko odpadów wchodziło w zakres tej działalności i czy sprawca zabójstwa może zostać uznany za posiadacza odpadów. Nadto jej zdaniem dopiero ustalenie następców prawnych C. S. doprowadzi do ustalenia osób, na których na równi z nią, ciążyć będzie obowiązek usunięcia odpadów. Wskazała, że toczy się obecnie postępowanie o ustalenie ojcostwa C. S. w stosunku do małoletniego dziecka urodzonego w dniu 17 maja 2017 r. Nadto podniosła, że zawartość pojemników zgromadzonych na przedmiotowej działce może być zupełnie inna, co czyni przedmiotową decyzję, wydaną na podstawie błędnych ustaleń faktycznych
Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz przyznanie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu, który uzasadniałby jej uchylenie.
Sądowa kontrola legalności odbywa się na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) i sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Ponadto wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej p.p.s.a.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. uchylająca decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nakazującą skarżącej usunięcie odpadów zgromadzonych na terenie działki o nr ewid. 77 w miejscowości P. w części dotyczącej terminu usunięcia odpadów, w pozostałej części utrzymująca decyzję organu I instancji w mocy.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach ustalający, że posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania (ust. 1) i, że w przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami (ust. 2). Decyzja o usunięciu odpadów określa w szczególności termin usunięcia odpadów, rodzaj odpadów i sposób usunięcia odpadów (ust. 6).
Przechodząc do wykładni cytowanego przepisu Sąd - w składzie orzekającym w niniejszej sprawie - w całości podziela ugruntowane w orzecznictwie stanowisko w tym zakresie (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 listopada 2013 r. o sygn. akt II SA/Gd 692/13, LEX nr 1413135, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28 maja 2014 r. o sygn. akt II SA/Po 121/14, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA). Zaznaczyć przy tym trzeba, że wymienione orzeczenia stanowią kontynuację linii orzeczniczej, przyjętej na gruncie przepisu art. 34 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. z 2010 r. Nr 185, poz. 1243 ze. zm.), podobnego treścią do art. 26 ust. 2, stanowiącego podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II SA/Gd 961/10, wyrok NSA z dnia 26 września 2013 r. o sygn. akt II OSK 330/12, dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA).
Mianowicie, jak słusznie wskazano w pierwszym z powołanych wyżej orzeczeń prawidłowa wykładnia art. 26 ustawy o odpadach z 2012 r. wymaga przede wszystkim odniesienia się do pojęcia "posiadacza odpadów", zdefiniowanego w art. 3 ust. 3 pkt 19 tej ustawy jako "wytwórca odpadów lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadającą osobowości prawnej będąca w posiadaniu odpadów". Analizując brzmienie powołanych przepisów stwierdzić trzeba, że zawarte w nich regulacje ustanawiają domniemanie, wedle którego władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Zauważyć jednak należy, że omawiana ustawa nie wyjaśnia kim jest "władający powierzchnią ziemi", natomiast pojęcie to zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 44 ustawy Prawo ochrony środowiska. Zgodnie z tym przepisem przez władającego powierzchnią ziemi rozumie się właściciela nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający. W ocenie Sądu, pod pojęciem władającego należy także rozumieć podmioty, które władają nieruchomością (powierzchnią ziemi) w oparciu również np. umowy cywilnoprawne tj. najem, dzierżawa. W przedmiotowej sprawie niespornym jest, że władającym powierzchnią w powyższym rozumieniu ziemi są jej współwłaściciele – skarżąca oraz C. S., ujawnieni w wypisie z ewidencji gruntów, z tym że co należy zaznaczyć jeden ze współwłaścicieli nieruchomości (C. S.) zmarł. Spór dotyczy natomiast ustalenia (domniemania), że władający powierzchnią (współwłaścicielka) jest posiadaczem odpadów, a co za tym idzie ponosi konsekwencje wynikające z art. 26 ustawy o odpadach. Należy przy tym zwrócić uwagę na okoliczność, że domniemanie analogiczne do zawartego w definicji posiadacza odpadów znajdowało się w art. 3 ust. 3 pkt 13 poprzednio obowiązującej ustawy o odpadach z dnia 27 kwietnia 2001 r. Ze względu na tę analogię za aktualny należy uznać za utrwalony na podstawie ówczesnej definicji posiadacza odpadów pogląd, że domniemanie to wprowadzone zostało przez ustawodawcę w celu uniknięcia sytuacji, gdy brak jest, lub też nie zdołano ustalić podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie odpadów na nieruchomości (wytwórcy odpadów). Wprowadzone przez ustawodawcę domniemanie prawne odpowiedzialności za odpady władającego powierzchnią gruntu zanieczyszczonego odpadami, zdejmuje z organów prowadzących postępowanie obowiązek dociekania z urzędu, kto był wytwórcą odpadów. Władający gruntem muszą bowiem mieć świadomość dbałości o stan swoich nieruchomości i odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości (wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 maja 2017r., sygn. akt IV SA/Wa 3167/16, LEX nr 2400905).
Powracając do treści art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach wskazać trzeba, że do zastosowania środka nadzorczego w postaci decyzji nakazującej usunięcie odpadów wymagane jest ustalenie następujących okoliczności:
1. istnienia odpadów,
2. składowania tych odpadów w miejscu nieprzeznaczonym do składowania i magazynowania odpadów,
3. tożsamości podmiotu zobowiązanego do usunięcia nielegalnie składowanych odpadów (posiadacza odpadów).
W sprawie nie jest sporne i nie budzi wątpliwości zaistnienie pierwszej i drugiej wymienionej okoliczności, a w szczególności, że określone w decyzji odpady są składowane w miejscu nieprzeznaczonym do składowania i magazynowania odpadów, tak więc szczegółowe omawianie wskazanej kwestii uznać należało za zbędne.
Jeśli chodzi zaś o trzecią z wymienionych przesłanek, czyli o osobę zobowiązaną do usunięcia ww. odpadów, to w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że współwłaścicielami wymienionej powyżej nieruchomości oznaczonej nr ewid. 77 są A. S. i C. S. Z uwagi na fakt, że C. S. zmarł, jako adresata nakazów zawartych w decyzji organy obu instancji wskazały współwłaścicielkę działki nr ewid. 77 – A. S. Uznały bowiem - posługując się domniemaniem prawnym zawartym w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, że skarżąca jako współwłaścicielka nieruchomości - działki nr ewid. 77, a więc władająca powierzchnią ziemi zanieczyszczonej odpadami, jest posiadaczem odpadów w rozumieniu przywołanej regulacji. W konsekwencji organy przyjęły również, że skarżąca jest podmiotem zobowiązanymi do ich usunięcia i, w ocenie Sądu, wspomniana konkluzja organu, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i przywołanych wyżej przepisów, jawi się jako prawidłowa.
Mając na względzie powyższe stwierdzić bowiem trzeba, że domniemanie, na podstawie którego nakaz wydany na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy może być skierowany do właściciela nieruchomości (gdzie znajdują się odpady) może być obalone wyłącznie w przypadku, kiedy możliwe jest ustalenie innego podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów - to jest innej osoby fizycznej, osoby prawnej, czy też jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej będącej w posiadaniu odpadów. Władający powierzchnią ziemi może się zwolnić z odpowiedzialności za składowanie odpadów tylko w jeden sposób - wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów (por.: W. Radecki, Ustawa o odpadach Komentarz, Warszawa 2008, s. 327, oraz wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 889/10, wyroki NSA z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. akt II OSK 1721/06, z dnia 26 września 2013 r. sygn. akt II OSK 330/12, dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA). Podkreślić przy tym należy, odnosząc się również do zarzutów skargi, że w przedmiotowej sprawie organy słusznie uznały, że skarżąca - współwłaścicielka nieruchomości, na której ujawniono nielegalnie składowane odpady, nie obaliła domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. Rozpatrując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zgodzić należy się ze stanowiskiem organu wywiedzionym w kwestionowanym rozstrzygnięciu. Skarżąca podniosła, że nie władała i nie włada na dzień wydania kontrolowanych decyzji organu I i II instancji powierzchnią ziemi, na której znajduje się materiał uznawany przez organ za odpad. Skarżąca wskazała, że obecnie jest w toku postępowanie o stwierdzenie nabycia prawa do spadku po zmarłym w dniu 1 stycznia 2017 r. C. S. oraz postępowanie o ustalenie ojcostwa po zmarłym w stosunku do małoletniego dziecka urodzonego w dniu 17 maja 2017 r. Powódką jest kobieta zamieszkująca na terenie nieruchomości będącej współwłasnością skarżącej, do końca 2016 r., a więc prawdopodobnie w okresie gromadzenia odpadów. Skarżąca podniosła, że z uwagi na rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, nie jest spadkobierczynią zmarłego. Jednocześnie z akt wiadomo, że skarżąca złożyła w Sądzie Rejonowym w P. wniosek o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu swoich małoletnich dzieci.
Mając na względzie zarzuty skargi wyjaśnić należy, że dla dokonania oceny prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach nie mają decydującego znaczenia podnoszone w skardze zarzuty związane z toczącym się obecnie postępowaniem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym. Celem art. 26 ustawy o odpadach jest bowiem prewencja, zapobieganie zanieczyszczaniu środowiska w drodze doprowadzenia do niezwłocznego usunięcia odpadów, a organ w oparciu o art. 26 w zw. z art. 3 pkt 19 ustawy ma podstawy do obciążenia aktualnego władającego powierzchnią ziemi, którym w sprawie jest i była skarżąca.
W tym stanie rzeczy Sąd podzielił stanowisko organów, że brak było podstaw do uznania, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy obalone zostało przez skarżącą ustawowe domniemanie, że jest ona posiadaczem odpadów, jako władająca aktualnie powierzchnią ziemi – nieruchomości, na której są one składowane. W konsekwencji właściwie, zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja została adresowana do skarżącej – A. S. na podstawie art. 26 ust. 2 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach.
Podkreślić również należy, że na gruncie okoliczności przedmiotowej sprawy, prawidłowe ustalenie jaki jest rodzaj odpadów zgormadzonych na nieruchomości, której współwłaścicielką jest skarżąca, wymagało przeprowadzenia dowodu z oględzin tej nieruchomości oraz położonych na niej odpadów. Tylko bowiem bezpośrednie oględziny pozwalają zweryfikować jaki rodzaj odpadów rzeczywiście znajduje się na przedmiotowej nieruchomości. Zgromadzone w sprawie dowody, na podstawie których organy dokonały kwalifikacji odpadów, zdaniem Sądu były wystarczające. W szczególności, wbrew zarzutom skargi, organ prawidłowo przyporządkował i oznaczył znajdujące się na nieruchomości i podlegające usunięciu odpady stosownymi, właściwymi kodami, co znajduje odzwierciedlenie w motywach rozstrzygnięcia, a potwierdzenie z jednej strony w zgromadzonych dokumentach (m.in. protokoły oględzin wraz z dokumentacją fotograficzną), a z drugiej w katalogu odpadów, stanowiącym załącznik do rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2014 r. w sprawie katalogu odpadów ( Dz. U. z 2014 r., poz. 1923). W ocenie Sądu decyzja nakładająca na skarżącą obowiązki dotyczące usunięcia odpadów z terenu nieruchomości jest klarowna, a przede wszystkim zawiera wszystkie niezbędne elementy konieczne do jej wykonania. Bezsprzecznie wskazano w niej termin usunięcia odpadów, rodzaj odpadów i sposób usunięcia odpadów.
Wbrew stanowisku skarżącej - jak wykazano to powyżej - w toku prowadzonego postępowania zabezpieczono realizację zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), podejmując wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia niniejszej sprawy, jak również zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a).
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.
A.B.