II SA/Łd 37/25

II SA/Łd 37/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-04-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /przewodniczący/
Beata Czyżewska
Robert Adamczewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 421
art. 4 ust. 2 oraz art. 28 ust. 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.)
Sentencja
Dnia 4 kwietnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska, Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.), Asesor WSA Beata Czyżewska, , Protokolant Starszy asystent sędziego Marcelina Niewiadomska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2025 roku sprawy ze skargi O. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 2 grudnia 2024 roku nr 010070/680/4554248/2022, postępowanie: [...] w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę. dc
Uzasadnienie
II SA/Łd 37/25
Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wypłynęła skarga O.N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 2 grudnia 2024 r. (znak: 010070/680/4554248/2022, postępowanie: [...]) utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23 lipca 2024 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A.D. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Jako podstawę prawną wskazano art. 4 ust. 2 oraz art. 28 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 421) [dalej: ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci].
Z akt sprawy wynika, że skarżący 31 marca 2022 r. złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na okres trwający od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. na dwoje dzieci: M.N. oraz A.D. Jednocześnie do wniosku dołączył kartę pobytu z dostępem do rynku pracy wydaną przez Wojewodę Łódzkiego na okres od 26 października 2021 r. do 30 czerwca 2024 r. Wniosek został rozpatrzony automatycznie i pismem z 11 maja 2022 r. poinformowano skarżącego o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci na cały okres w pełnej wysokości.
W związku z wpływem wniosku skarżącego o świadczenie wychowawcze na okres 2024/205 sprawa została skierowana do obsługi ręcznej przez pracownika Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodziny celem weryfikacji uprawnień do przyznanych świadczeń za lata poprzednie. Wówczas organ ustalił, że A.D. jest biologiczną córką żony skarżącego, natomiast sam skarżący nigdy nie występował do sądu o przysposobienie dziecka lub w żaden inny sposób nie uregulował sądownie kwestii opieki nad dzieckiem.
W tych warunkach ZUS wydał decyzję o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A.D., stwierdzając, że wnioskodawca nie należy do grona osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze.
Od powyższej decyzji odwołał się skarżący, który podniósł, że sprawuje opiekę nad dzieckiem i wspólnie z jego matką je wychowuje. Ponadto matka dziecka nie miała możliwości wstecznego złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze. Następnie skarżący uzupełnił swoje odwołanie dołączając do sprawy dokumentację potwierdzającą wspólne zamieszkiwanie i prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego.
Wspomnianą na wstępie decyzją Prezes ZUS utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przysposobienie dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, dyrektorowi domu pomocy społecznej, rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej, albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka pre-adopcyjnego.
Ponadto organ zauważył, że obywatel Ukrainy lub jego współmałżonek, który przybył do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi lub jego dziecko przybyło do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi powinien złożyć wniosek o świadczenie wychowawcze na dedykowanym formularzu SW-U, co też skarżący uczynił. Złożenie wniosku na formularzu SW-U umożliwia automatyczne potwierdzenie czy wnioskodawca lub dziecko przybyli do Polski po 23 lutego w związku z działaniami wojennymi.
Złożenie elektronicznego wniosku oznacza chęć uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego. Organ nadmienił, że składając formularz skarżący oświadczył, że dane które podał we wniosku są prawdziwe. Przedłożony wniosek zawierał nieprawdziwe informacje, tj. skarżący oświadczył - zaznaczając specjalnie dedykowaną do tego rubrykę, że jest matką/ojcem dziecka, a tym samym poświadczył nieprawdę, wprowadzając organ w błąd, potwierdzając okoliczności, które nie miały miejsca. Ponadto organ poinformowął, że wnioski SW-U są dedykowane osobom, które przybyły z Ukrainy i są w języku ukraińskim, tak, aby treści tam zawarte były powszechnie dostępne i zrozumiałe.
Odnosząc się do treści odwołania, że matka dziecka nie ma możliwości wstecznego złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze organ zauważył, że zgodnie z przepisami, świadczenie przyznawane jest przez ZUS uprawnionemu rodzicowi na podstawie złożonego wniosku. W przedmiotowej sprawie rodzic dziecka nie zgłosił wniosku o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2023/2024. Brak jest zatem podstaw prawnych do przyznania mu tego świadczenia.
Organ wyjaśnił, że nie kwestionuje oświadczenia zawartego w odwołaniu, że sprawuje skarżący opiekę nad dzieckiem i wspólnie z jego matką je wychowuje, jednak ustalony stan faktyczny wskazuje, że skarżący nie jest rodzicem dziecka, nie przedłożył pełnomocnictwa do złożenia wniosku wystawionego przez matkę dziecka ani sądowego orzeczenia ustanawiającego go opiekunem faktycznym lub tymczasowym dziecka. Wobec tego skarżący nie jest osobą upoważnioną do pobierania spornego świadczenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi O.N. zarzucił organowi naruszenie:
1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez brak ustalenia okoliczności przemawiających za tym, że skarżący spełnia kryteria dla otrzymania świadczenia;
b) art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę, poprzez nieuwzględnienie faktu, że małoletnia wraz ze swoją mamą i skarżącym prowadzą wspólne gospodarstwo domowe oraz nieuwzględnienie oświadczenia skarżącego, że sprawuję faktyczna opiekę nad małoletnią, co skutkowało uznaniem, że skarżący nie spełnia kryteriów dla otrzymania świadczenia;
c) art. 9 k.p.a. poprzez brak udzielenia przez organ stosownych wyjaśnień, a nawet wprowadzenie w błąd skarżącego co do braku przeciwskazań w złożeniu wniosku.
2. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:
a) art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, poprzez błędną wykładnię i jego niezastosowanie polegające na uznaniu, iż skarżący, pomimo tego, iż faktycznie sprawuje opiekę nad małoletnią nie jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia;
b) art. 15 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez jego niezastosowanie w sytuacji powzięcia wątpliwości co do faktycznego sprawowania opieki nad małoletnią przez osobę ubiegająca się o świadczenie;
c) art. 410 k.c. oraz art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez błędne uznanie, że skarżący wykazał się złą wolą i w pełni świadomie podjął czynności wobec organu, do których - zdaniem organu - nie był uprawiony.
Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie decyzji w całości oraz sądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi strona podniosła "Od momentu złożenia wniosku informowałem organ, iż nie jestem biologicznym ojcem dziecka. Wspólnie z matką dziecka, wychowujemy je razem, ponadto jesteśmy biologicznymi rodzicami innego dziecka, zrodzonego w trakcie trwania naszego związku. Faktycznie sprawuję opiekę nad małoletnią. Dla przedstawicieli organu ZUS nie stanowiło to problemu. Otrzymałem informację, że skoro faktycznie sprawuję opiekę nad dzieckiem, to mogę taki wniosek złożyć. Nadmienię, iż nie było najmniejszego problemu, aby to matka A. złożyła taki wniosek. Obydwoje przebywamy legalnie w Polsce pracujemy, mamy nr PESEL. Fakt, że to ja fizycznie przyszedłem do urzędu było tylko i wyłącznie czynnością, w której wyręczyłem żonę. ZUS pominął zupełnie złożone przeze mnie wyjaśnienia i dowody potwierdzające fakt sprawowania nad małoletnią opieki. Załączone rachunki, umowy i inne dokumenty w żaden sposób nie były rozpatrywane przez organ pod kątem tego, czy faktycznie sprawuję taką opiekę. Należy podkreślić, iż od samego początku zostałem nienależycie poinformowany, a nawet wprowadzony w błąd przez pracowników organu. Nie jestem polskim obywatelem, nie jestem prawnikiem. Przychodząc do urzędu chciałbym mieć gwarancje tego, że pouczenie które usłyszę i następnie czynność, którą dokonam na bazie tego co usłyszałem będzie miała dla mnie pozytywny skutek prawny. Okoliczność, że w tej sprawie organ nie dopełnił ciążących na nim obowiązków nie może zaś w żadnym wypadku skutkować negatywnymi konsekwencjami dla mnie które w tym wypadku polegały na tym, że ten sam organ uznał, iż jestem osobą nieuprawioną do pobrania świadczenia. Wbrew temu co podniósł Organ w uzasadnieniu decyzji, nie pamiętam aby formularze na podstawie których wnioskowałem o świadczenie były w języku ukraińskim. Pamiętam natomiast, iż o wszystkie kwestie pytałem pracowniczki ZUS, które jak się okazało, wprowadziły mnie w błąd. Podkreślić należy również, że pomimo wątpliwości jakie powziął organ, tak naprawdę dopiero po 2 latach od dnia złożenia wniosku i wypłacie ostatniego świadczenia kwestionuje moje prawo do złożenia wniosku. Za niedorzeczne należy uznać, przywołane w uzasadnieniu decyzji z 2.12.2024 r. stwierdzenie, iż "nie przedłożyłem pełnomocnictwa do złożenia wniosku wystawionego przez matkę dziecka (...)". W momencie składania wniosku, nikt ode mnie nie żądał takiego dokumentu, nikt nawet o nim nie wspomniał. Nie stanowiło to przeszkody również wtedy, kiedy po raz kolejny ubiegałem się o świadczenie na A.D. Zarówno za pierwszym jaki kolejnym razem organ przyjął wniosek, na jego podstawie wypłacono pieniądze na A. Powyższe mogłoby oznaczać, że zupełnie obca osoba, w żaden sposób nie spokrewniona z dzieckiem, może złożyć wniosek o w/w świadczenie i je otrzymać. Również naruszeniem ze strony organu jest to, że nie podjął on żadnych czynności, aby zweryfikować/zbadać stan faktyczny sprawy. Nie wezwał Skarżącego do złożenia stosownych wyjaśnień. To Skarżący wykazał się inicjatywą i sam z siebie dostarczył dokumenty - dowody - poświadczające fakt sprawowania faktycznej opieki nad małoletnią. Organ miał możliwość zweryfikowania informacji choćby poprzez wysłuchanie matki A. tego jednak przez 2 lata nie zrobił. Organ miał również możliwość , zgodnie z treścią § 15 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, w przypadku powzięcia wątpliwości - co powinno mieć miejsce już w pierwszym roku pobierania świadczenia- co do osoby uprawnionej do złożenia wniosku, zlecić ośrodkowi pomocy społecznej przeprowadzenie wywiadu i przekazanie informacji o okolicznościach dotyczących sprawowania opieki nad dzieckiem. Tego jednak nie uczynił."
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267).
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935) [dalej: ustawa p.p.s.a.]. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że skarga O.N. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Prezesa ZUS, jak i poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23 lipca 2024 r., nie naruszają prawa.
Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj.: Dz. U. z 2024 r. poz. 421 ze zm.) [dalej: ustawa o pomocy państwa wychowaniu dzieci] świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego.
Jak wynika z przepisów ustawy, a co podkreśla się w orzecznictwie, świadczenie wychowawcze ma na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Sporne świadczenie skierowane jest do podmiotów enumeratywnie wymienionych w powołanym przepisie.
W sprawie niniejszej nie jest kwestionowane, że skarżący nie jest biologicznym ojcem dziecka, nie przysposobił dziecka i nie wystąpił z wnioskiem o przysposobienie. Ponadto nic nie wskazuje, aby skarżący występował z wnioskiem jako pełnomocnik matki dziecka (chociaż mógłby to uczynić, skoro jest mężem matki dziecka). Materiał zgromadzony w aktach potwierdza powyższe ustalenia poczynione przez organ administracji publicznej. Ponadto należy zauważyć, że w odpowiedzi na skargę organ przyznał, iż wniosek skarżącego został automatycznie błędnie rozpoznany jako wniosek pochodzący od uprawnionego podmiotu.
Sąd nie podważa deklaracji skarżącego, iż sprawuje on opiekę nad dzieckiem wraz z jego matką. Jednak skład orzekający przychyla się do poglądu organu, iż skarżący nie spełnia ustawowej definicji opiekuna faktycznego, ponieważ zgodnie z literalną wykładnią tej definicji musiałby wystąpić z wnioskiem o przysposobienie. Należy bowiem stwierdzić, że do kategorii podmiotów uprawnionych do pobierania świadczenia wychowawczego jest opiekun faktyczny dziecka, jeżeli dziecko wspólnie z nim zamieszkuje i pozostaje na jego utrzymaniu. Pojęcie to należy wykładać z uwzględnieniem definicji legalnej. W świetle art. 2 pkt 10 analizowanej ustawy opiekunem faktycznym dziecka jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Nie budzi zatem wątpliwości, że tylko taki opiekun faktyczny, który podjął działania w celu przysposobienia dziecka jest uprawniony do pobierania świadczenia wychowawczego. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący takiego wniosku nie złożył.
Argumentacja strony skarżącej nie jest prawidłowa, albowiem pomija przepis art. 2 pkt 10 analizowanej ustawy i zawartą w nim definicję legalną opiekuna faktycznego dziecka. Przepis ten stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o opiekunie faktycznym dziecka, oznacza to osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Raz jeszcze podkreślenia wymaga, że ustawodawca wprowadził definicję legalną tego pojęcia, nakazując stosowanie określonego znaczenia tego wyrażenia, nawet jeżeli jest całkowicie odmienne od znaczenia funkcjonującego w języku potocznym czy nawet na gruncie innych ustaw. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 stycznia 2020 r., I OSK 1414/18, w którym sąd nie dostrzegł podstaw do odejścia od literalnego brzmienia przepisu. Sąd zna linię orzeczniczą wskazującą na ich wadliwość, opowiadającą się za szerszym rozumieniem pojęcia "opiekun faktyczny dziecka" – z pominięciem ustawowej definicji. Jednak zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, spostrzeżenia te mogą jedynie stanowić asumpt do stwierdzenia ich niezgodności z Konstytucją RP we właściwym trybie lub skłonić do wysunięcia postulatu interwencji ustawodawcy w celu skonstruowania przepisów w sposób uwzględniający słuszne racje przemawiające za odmiennym (szerszym) ukształtowaniem definicji opiekuna faktycznego. Są to jednak jedynie uwagi w zakresie ewentualnych przyszłych zmian (postulaty de lege ferenda).
Nie są także uzasadnione zarzuty naruszenia przepisów postępowania: art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. W ocenie sądu zakres poczynionych przez organ ustaleń faktycznych w sprawie był adekwatny do przedmiotu sprawy. Organ niewątpliwie ustalił przesłanki, w tym negatywne, do przyznania świadczenia wychowawczego.
Odnosząc się do zarzutu skargi w zakresie naruszenia art. 9 k.p.a. należy przypomnieć, że zwrot "należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych" nie postawia wątpliwości co do tego, iż obowiązek ów ma być realizowany w stosunku do osób dysponujących interesem prawnym w rozumieniu art. 28 k.p.a. - stron postępowania administracyjnego (por. np. wyrok NSA z 27 sierpnia 1997 r., III SA 66/96). Wobec następczego ustalenia, iż skarżącemu jednak nie przysługuje uprawnienie do spornego świadczenia nie sposób uznać, że przy składaniu wniosku w stosunku do dziecka A.D. posiadał interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a.
Niezależnie od powyższego warto podkreślić, że skarżący skorzystał z formularza wniosku SW-U. Dla wniosku SW-U istnieje możliwość przełączenia języka z języka polskiego na ukraiński, niezależnie od przełączenia całego portalu. Umożliwia to chwilowy podgląd opisu okna w drugiej wersji językowej. W kroku 4 formularza otwierane jest okno "Dane identyfikacyjne dziecka", w którym należy wprowadzić dane dziecka oraz wybrać jedną z opcji: jestem rodzicem/opiekunem/osobą sprawującą pieczę. Z akt sprawy wynika, że skarżący wypełnił formularz dwujęzyczny i wyraźnie wskazał, iż jest rodzicem dziecka A.D., a zatem podał dane niezgodne z prawdą. Dodatkowo należy podkreślić, że formularz zawierał pouczenie również w języku ukraińskim. Sąd nie ma więc wątpliwości, że formularz wypełniony przez skarżącego spełniał podstawowe wymogi czytelności i nie można zarzucić organowi naruszenia art. 9 k.p.a.
Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 15 analizowanej ustawy. Przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem przedmiot sporu nie dotyczy wątpliwości dotyczących sprawowania opieki nad dzieckiem bądź marnotrawienia spornego świadczenia.
Zarzut naruszenia art. 25 analizowanej ustawy jest na tym etapie przedwczesny, gdyż zaskarżona decyzja dotyczy uchylenia prawa do spornego świadczenia, a nie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
Nie może także odnieść skutku zarzut naruszenia art. 410 k.c., gdyż ten przepis w niniejszej sprawie nie był stosowany.
Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi skargę oddalił.
dc