II SA/Łd 359/23

II SA/Łd 359/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-05-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /przewodniczący sprawozdawca/
Beata Czyżewska
Michał Zbrojewski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 3 pkt 6, art. 17 ust. 1 i ust. 1b, art. 17b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 119 pkt 2, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski Asesor WSA Beata Czyżewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 maja 2023 r. sprawy ze skargi U. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 30 stycznia 2023 r. znak KO.441.356.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. ał
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), zwanej k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Aleksandrów z dnia 8 grudnia 2022 r. odmawiającą U.Ś. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem K.Ś.
W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że K.Ś. - wdowiec - (ur. [...] r.) orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 15 września 2022 r., znak: PZ.801.1433.2022, został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony do dnia 30 września 2024 r.; ustalony stopień datuje się od 2 sierpnia 2022 r.; nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.
Odnosząc się do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium podkreśliło, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP, co oznacza, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej na podstawie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 615 ze zm.), zwanej u.ś.r. Jednocześnie organ odwoławczy dodał, że skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. odnośnie treści w nim ujętej, ponieważ zakwestionowana norma została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego, co oznacza, że dalsze stosowanie tego przepisu wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego - z punktu widzenia zasady równości - ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną, a wydana na takiej podstawie decyzja administracyjna również musi być uznana za wadliwą. Odwołując się do orzecznictwa Kolegium podniosło, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. W ocenie zatem organu odwoławczego, błędnie jest zatem stanowisko organu, iż w tym zakresie zapisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie została zmieniona, a zatem organy muszą ten przepis uwzględniać podejmując decyzje w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Zdaniem jednak Kolegium, organ I instancji zasadnie jednak odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na ojca K.Ś. bowiem nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że spełnione są przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i jej ojca w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r., podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest jednak rezygnacja z pracy zarobkowej (lub jej niepodejmowanie) spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, co należy odnieść także do rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Celem ustawodawcy niebyło i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu osoby, która nie odnajdowała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowanej opieki nad niepełnosprawną osobą.
Analizując sprawę Kolegium oceniło, że w przedmiotowej sprawie nie ma bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy, czy też zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego przez U.Ś., a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Z zebranych dokumentów oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 5 grudnia 2022 r. wynika, że U.Ś. wraz z partnerem prowadzą gospodarstwo rolne, w którym (zgodnie z jej oświadczeniem) ona zaprzestała pracy od 18 października 2022 r. Partner skarżącej nadal pracuje w gospodarstwie rolnym, które od niej wydzierżawił (grunty o pow. 12,74 ha fizycznych, położone w obrębie [...]). Wychowują wspólnie dwoje dzieci (w wieku 4 lat, a drugie w wieku 1 rok i trzy miesiące). U.Ś. zajmuje się ojcem od trzech lat. W trakcie wywiadu ustalono, że ojciec skarżącej samodzielnie może spożywać posiłki przygotowane przez córkę. Opieka nad ojcem polega na pomocy w ubieraniu, przygotowywaniu posiłków, higienie osobistej (mycie, golenie), dawkowaniu leków, umawianiu wizyt lekarskich oraz robieniu zakupów. W ocenie pracownika socjalnego, K.Ś. nie wymaga całodobowej ciągłej opieki i pielęgnacji. Wykonywana przez skarżącą opieka, to tylko pomoc w codziennych czynnościach życiowych, wynikająca ze wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania. U.Ś. zajmuje się wychowywaniem dzieci. W ocenie organu, nie można dać wiary twierdzeniom skarżącej, jakoby konieczność rezygnacji z pracy zawodowej i pracy w gospodarstwie rolnym spowodowana była koniecznością opieki nad chorym ojcem. K.Ś. nie wymaga bowiem stałej całodobowej opieki i pielęgnacji. U.Ś. w oświadczeniu z dnia 7 listopada 2022 r. wskazała, że pomaga ojcu wstawać z łóżka, przygotowuje śniadanie i leki, po czym tata ma małą drzemkę. Ona przygotowuje obiad, który podaje ok. godziny 12.30. Po obiedzie tata przyjmuje leki. Następnie sprząta pokój (odkurza, zmywa podłogę, zmienia pościel). Jak tata dobrze się czuje to przebywają u niego wnuczki. Wszyscy rozmawiają, po czym tata idzie spać. Po obudzeniu podaje kolację i leki. Zakupy robi co trzy dni. W razie jej choroby opiekę przejmuje jej partner.
Kolegium zwróciło uwagę, że w ocenie pracownika socjalnego zakres wykonywanej opieki nie uniemożliwia U.Ś. podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze pracy, czy też pracy w gospodarstwie rolnym.
W świetle powyższego organ odwoławczy wyjaśnił, że dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r. stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Nie oznacza to jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. W przedmiotowej sprawie, dokonano weryfikacji oświadczenia skarżącej o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, przeprowadzając w tym zakresie postępowanie wyjaśniające, które doprowadziło do prawidłowej konkluzji, że skarżąca nie spełnia przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Z oświadczenia złożonego w dniu 26 stycznia 2023 r. wynika, że skarżąca od miesiąca października 2022 r. podlega ubezpieczeniu w KRUS oraz że od kiedy została właścicielem gospodarstwa rolnego pobiera dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a ponadto w latach 2020, 2021 i 2022 występowała o zwrot podatku akcyzowego (pismo Wójta Gminy Aleksandrów z dnia 26 stycznia 2023 r.). Jednocześnie organ II instancji zwrócił uwagę, że prawne przesłanki pobierania płatności są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W świetle art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 846 ze zm.) zwrot podatku przysługuje producentowi W rolnemu. Za producenta rolnego uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Za gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 333), o którym mowa w art. 3 pkt 6 u.ś.r., uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Stosownie zaś do art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 ze zm.) użyte w ustawie określenia "rolnik" oznaczają - rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli mówiąc inaczej "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza: - produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; - utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub - prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.
W świetle powyższych ustaleń – w ocenie Kolegium - skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad ojcem, co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co należy ocenić jako prawidłowe. Nadto odwołując się do uchwały NSA 7 sędziów z 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013/3/40, Lex nr 1230181), organ odwoławczy wyjaśnił, że rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne -zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.
W żadnej więc mierze skarżąca nie wykazała, aby zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w tym gospodarstwie, spowodowane było koniecznością opieki nad ojcem, którym się opiekuje od 3 lat. Konsekwencją złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego powinna być również utrata statusu do ubezpieczenia społecznego rolników i zastosowanie mechanizmów wprowadzonych znowelizowanymi ustawami o systemie ubezpieczenia społecznego i o ubezpieczeniu społecznym rolników, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy przeczy zatem złożonemu przez stronę oświadczeniu o zaprzestaniu z dniem 18.10.2022 r. prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w tym gospodarstwie rolnym. Okolicznością niekwestionowaną jest, iż skarżąca korzysta z dopłat unijnych, przeznaczonych dla osób prowadzących działalność rolniczą, a także otrzymywała zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. W konsekwencji słuszne jest stanowisko organu I instancji, iż w analizowanej sprawie nie została spełniona przesłanka pozytywna do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, tj. rezygnacja z zatrudnienia - w przypadku skarżącej zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Niezależnie od powyższego Kolegium stwierdziło, że zakres sprawowanej opieki nad ojcem nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy też pracy w gospodarstwie rolnym. Potwierdza to również fakt, że skarżąca godziła pracę w gospodarstwie z opieką, jak i pracą zawodową. Pozostawała w zatrudnieniu od 1 czerwca 2015 r. do 17 października 2022 r., w tym jednak czasie przez 32 tygodnie w 2019 r. była na urlopie rodzicielskim na córkę L. oraz 2022 r. przez 32 tygodnie na córkę M., a w okresie od 31 stycznia 2021 r. do 11 stycznia 2022 r. oraz od 13 do 17 października 2022 r. wykorzystała urlop wychowawczy. Zdaniem organu II instancji, trudno uznać, że to konieczność opieki nad ojcem, a nie nad małoletnimi dziećmi, w tym jednym w wieku 1 rok i 3 m-ce jest powodem zaprzestania przez skarżącą aktywności zawodowej. Nadto podany wyżej zakres opieki nie wymagał konieczności rezygnacji z pracy zawodowej. Zdaniem organu odwoławczego, nie sposób uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym ojcem zajmowały taką ilości czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawczyni przy należytej organizacji tej opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej, czy też pracować w gospodarstwie rolnym. Zakres opieki skarżącej nad ojcem w zasadzie sprowadza się jedynie do czynności, które nie wymagają stałej i całodobowej opieki, a są wykonywane w każdej rodzinie.
Odwołując się do orzecznictwa Kolegium wskazało, że zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy - niezależnie od systemu czasu pracy. Regulacja ta nie powinna mieć bowiem zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z możliwością wykonywania pracy czy podjęcia innego zatrudnienia.
W ocenie Kolegium, obiektywnie zatem możliwe jest takie zorganizowanie tej opieki (w tym przy udziale partnera oraz drugiej córki niepełnosprawnego mieszkającej w sąsiedztwie), aby skarżąca dalej ją sprawując, mogła podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy czy też pracować w gospodarstwie rolnym. Brak jest więc bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją z zatrudnienia, jego niepodejmowaniem, czy też zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad ojcem. Jak wyżej wskazano nie sposób pominąć również okoliczności, iż skarżąca wychowuje dwoje małych dzieci, które wymagają jej opieki, a opieka nad ojcem świadczona jest w ramach wspólnego zamieszkiwania, na co zwrócił uwagę pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy. W konsekwencji nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Zatem odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem jest w pełni uzasadniona.
Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła U.Ś., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, zarzucając naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz orzeczeni co do istoty sprawy poprzez przyznanie U.Ś. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto pełnomocnik skarżącej wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przewidzianych oraz rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej odwołując się do orzecznictwa wskazał, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, nie można uznać, iż skoro opieka świadczona przez skarżącą nie jest wykonywana przez całą dobę, to nie można mówić o opiece stałej i długoterminowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nadto dodał, że chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjonalnych osobie niepełnosprawnej, których z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowanie) nie jest w stanie sama zapewnić.
W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259) z późn. zm.), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym
Materialnoprawne przesłanki wydania zaskarżonej decyzji zostały określone w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), dalej jako u.ś.r..
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Stosownie zaś do treści art. 17b u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1).
Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2). Z kolei pod pojęciem gospodarstwa rolnego na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca rozumie gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym (art. 3 pkt 6 u.ś.r.).
Jak wskazał organ w zaskarżonej decyzji, bezspornym w rozpatrywanej sprawie jest spełnienie przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osobę wymagającą opieki oraz pozostawania skarżącej i jej ojca - osoby niepełnosprawnej - w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim zasadnie także podnosi, iż podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jej ojca. Zasadnie organ przywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie w jakim - w stosunku do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych – różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego według kryterium wieku osoby niepełnosprawnej w chwili powstania niepełnosprawności. W niniejszej sprawie oznacza to, że powyższe kryterium nie powinno być uwzględniane na potrzeby ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.
W ocenie organu odwoławczego przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej był brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką nad ojcem a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Należy zatem wskazać, że organ dokonał wykładni przepisów art. 17 i nast. u.ś.r., którą to wykładnię Sąd uznał za prawidłową. Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą wskazaną w ustawie (por. wyrok WSA w Poznaniu z 12 maja 2022 r., II SA/Po 917/21, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako - CBOSA). Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka nad osobą niepełnosprawną musi stanowić rzeczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r.; I OSK 516/19, CBOSA). Zatem w każdej sprawie właściwy organ musi dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA).
Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie definiują ani nie dookreślają
pojęcia opieki. Ustawodawca nie wskazał cech jakie miałaby spełniać opieka, w szczególności, aby musiała być stała, rozumiana jako opieka całodobowa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., (sygn. akt I OSK 786/21) podnosi, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę. Sprawowanie opieki nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. W orzecznictwie przyjmuje się, że "opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby." (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21). Organy winny zatem wziąć pod uwagę, że sam fakt, iż podopieczny jest w stanie wykonywać pewne proste czynności samodzielnie, w ograniczonym zakresie poruszać się i spożywać posiłki, nie może przesądzać, że zakres świadczonej opieki nie stoi na przeszkodzie podjęciu zatrudnienia przez opiekuna. Przedmiotem oceny powinny być okoliczności pozwalające ustalić, czy w sprawie istnieje konieczność pozostawania w ciągłej gotowości do opieki i pomocy osobie niepełnosprawnej w jej czynnościach życiowych i w codziennej, niezbędnej aktywności.
W oparciu o przeprowadzoną wykładnię przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie organ dokonał ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, pozwalających na określenie zakresu sprawowanej opieki. Ustalono, że opieka skarżącej nad ojcem polega na pomocy w ubieraniu, przygotowywaniu posiłków, higienie osobistej (mycie, golenie), dawkowaniu leków, umawianiu wizyt lekarskich oraz robieniu zakupów. Kolegium poddało analizie ustalone fakty, w tym okoliczności wynikające z oświadczenia skarżącej z dnia 7 listopada 2022 r. W konkluzji Kolegium stwierdziło, że zakres opieki skarżącej nad ojcem w znacznej części sprowadza się do czynności, które nie wymagają stałej i całodobowej opieki a wykonywane są w każdej rodzinie. Nie wyklucza to możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Sądu ustalenia faktyczne organu zapadły na podstawie wszechstronnej i rzetelnej analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, który to materiał jest kompletny pozwalający na ustaleniu wszystkich faktów istotnych dla rozstrzygnięcia.
Zarzuty skargi w niniejszej sprawie skupiają się w istocie na nieprawidłowym, zdaniem skarżącej, przeprowadzeniu procesu subsumpcji, tj. przyporządkowania stanu faktycznego ustalonego w procesie stosowania prawa do sformułowanej w wyniku wykładni normy prawnej. Skarżąca nie kwestionuje bowiem ustalonych przez organ faktów, lecz wskazuje, że w jej ocenie fakty te nie pozwalają na przyjęte przez organ rozstrzygnięcie co do braku przesłanki w postaci związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Zarzuty te w ocenie Sądu nie znajdują uzasadnienia. Przedstawiony powyżej zakres czynności wykonywanych przez skarżącą wskazuje, że codzienna opieka nad ojcem obejmuje pomoc przy porannym wstawaniu z łóżka, ubieraniu, myciu i goleniu, przygotowanie posiłków, które ojciec spożywa samodzielnie oraz podaniu leków po obiedzie. Pozostałe czynności takie jak odkurzanie, zmywanie podłogi, zmiana pościeli, zakupy co trzy dni, jak trafnie wskazuje Kolegium, należą do czynności, które są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym, bez względu na to czy przebywa w nim osoba niepełnosprawna. Ponadto organ wziął pod uwagę, że skarżąca, jak sama podała, opiekuje się ojcem od trzech lat, natomiast pozostawała w zatrudnieniu od 1 czerwca 2015 r. do 17 października 2022 r., a jak wynika ze złożonego do akt świadectwa pracy, skarżąca była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy. Stosunek pracy został rozwiązany na mocy porozumienia stron. Opiekuje się również dwójką małych dzieci, z których, na dzień przeprowadzania wywiadu środowiskowego tj. 5 grudnia 2022 r., jedno miało cztery lata a drugie rok i trzy miesiące. Skarżąca korzystała z urlopu rodzicielskiego oraz wychowawczego. Całokształt okoliczności wskazuje zatem, że rzeczywisty zakres opieki nad niepełnosprawnym ojcem, obejmujący czynności wymienione powyżej, pozwalał skarżącej na pracę zawodową, której wykonywania zaprzestała na ok. 3 tygodnie przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz na sprawowanie opieki nad dwójką małych dzieci. W konsekwencji, na gruncie prawidłowo ustalonych faktów uzasadnione jest twierdzenie, że wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze wobec ojca nie mogły być obiektywną przyczyną niepodejmowania czy też rezygnacji przez nią z zatrudnienia. Zatem organ prawidłowo ustalił, że w sprawie nie została spełniona przesłanka w postaci związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaną opieką a rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia.
Nie będąc związanym granicami skargi Sąd ustalił ponadto, że organ prawidłowo zidentyfikował przyczynę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w postaci niespełnienia przesłanek określonych w art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ pomimo złożonego w toku postępowania oświadczenia, nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w tym gospodarstwie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że oświadczenie, o którym mowa w art. 17b u.ś.r. stanowi dowód w sprawie, zatem obowiązkiem organu jest jego ocena na zasadach ogólnych zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie regułami procesowymi zdefiniowanymi w przepisach art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (por.: wyrok NSA z dnia 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1273/20, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej powoływana jako CBOSA). W niniejszej sprawie organy ustaliły, że skarżąca jest posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni 12,74 ha. Według własnego oświadczenia skarżąca zaprzestała pracy w tym gospodarstwie z dniem 18 października 2022 r. natomiast gospodarstwo wydzierżawiła swojemu partnerowi, który nadal w nim pracuje. Skarżąca pobiera dopłaty bezpośrednie dla rolników, przy czym według jej oświadczenia z 26 stycznia 2023 r. ostatni wniosek złożyła w 2022 r. Od października 2022 r. podlega ubezpieczeniu w KRUS, złożyła do akt dokumenty na potwierdzenie wpłaty składek za pierwszy kwartał 2023 r. Ponadto w latach 2020, 2021 i 2022 występowała o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego przy produkcji rolnej. Powyższe ustalenia co do faktów nie są kwestionowane, zostały dokonane przez organ w oparciu o prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy. Organ zasadnie wskazuje, że prawne przesłanki pobierania płatności są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W myśl art. 6 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego płatności bezpośrednie oraz przejściowe wsparcie krajowe są przyznawane rolnikowi, jeżeli są spełnione warunki przyznania tych płatności i tego wsparcia określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w przepisach ustawy oraz w przepisach wydanych na jej podstawie. Stosownie zaś do art. 2 pkt 14 tej ustawy użyte w ustawie określenie "rolnik" oznacza rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Nie budzi wątpliwości trafność wskazań organu odnośnie definicji "rolnika" oraz działalności rolniczej i gospodarstwa rolnego. Trafnie zatem przyjął organ odwoławczy, że płatności przysługują osobom, które rzeczywiście prowadzą gospodarstwo rolne a pobieranie płatności bezpośrednich świadczy o niezaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wobec tego uznać należało, że skarżąca jako wnioskująca o dopłaty bezpośrednie oraz jako poborca tych płatności jest jednocześnie rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne, niezależnie od tego czy osobiście wykonuje prace polowe.
Mając zatem na uwadze całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdzić należy, że prawidłowe jest stanowisko przyjęte przez organ odwoławczy, wedle którego skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zważyć należało także na pogląd wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie 7 sędziów z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 (CBOSA), w której NSA zwrócił słusznie uwagę, iż rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, iż postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami art. 6, art. 7 w zw. z art. 80, art. 8 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Ustalenia faktyczne dokonane zostały na podstawie kompletnego materiału dowodowego sprawy i należy ocenić je jako prawidłowe. Uzasadnienie decyzji sporządzono zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.; organ wskazał i wyjaśnił ustalone fakty oraz dowody, na których się opierał, wyjaśnił także podstawę prawną decyzji.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
is