II SA/Łd 30/23

II SA/Łd 30/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-05-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka
Jarosław Czerw
Robert Adamczewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 maja 2023 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z 10 listopada 2022 r. znak KO.4111.331.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. ał
Uzasadnienie
II SA/Łd 30/23
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach po rozpatrzeniu odwołania P.R. od decyzji Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Skierniewicach z 30 września 2022 r. (znak: MOPR.VI.4132.319.3.2022.AM) odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło przyznać P.R. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką I.R. od 28 września 2022 r. do 31 lipca 2025 r. w wysokości 2.119 zł miesięcznie.
Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 1 września 2022 r. P.R. zwrócił się do MOPR w Skierniewicach o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką I.R., ur. [...] r.
Decyzją przytoczoną na wstępie, organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ jako podstawę prawną wskazał art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznając, że w sprawie nie występuje związek przyczynowo skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez P.R. a koniecznością sprawowania nad matką opieki oraz art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Przedstawiając stan faktyczny sprawy organ wyjaśnił, że wnioskodawca sprawuje faktyczną opieką nad matką, której stan zdrowia wymaga na co dzień współudziału opiekuna, jednakże nie zrezygnował w tym celu z zatrudnienia. Organ zajęte stanowisko oparł na ustaleniach związanych z przebiegiem pracy zarobkowej P.R. wskazując, że 28 czerwca 2022 r. wnioskodawca rozwiązał umowę o pracę, jednakże w okresie od 28 czerwca 2022 r. do 27 września 2022 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Ponadto w kwietniu 2021 r. zainteresowany zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą jednak jej nie "zamknął".
Odnośnie przesłanki związanej z datą powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki organ wskazał, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Skierniewicach wydanym na czas określony do 31 lipca 2025 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 czerwca 2022 r., zaś daty powstania niepełnosprawność - nie da się ustalić. I.R. legitymuje się również orzeczeniem ZUS mocą którego została uznana za trwale całkowicie niezdolną do pracy oraz niezdolną do samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2023 r., zaś data powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji: 30 kwietnia 2022 r. Organ uznał, że w sprawie nie ma zastosowania wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, ponieważ ustawodawca nie wprowadził żadnej zmiany treści tego przepisu, a zatem jest on nadal obowiązujący.
W odwołaniu od powyższej decyzji P.R. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, mocą którego doszło do uznania niekonstytucyjności tej części przepisu w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Rozwijając podniesiony zarzut skarżący podniósł, że wskazanie przez Miejski Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Skierniewicach z 21 lipca 2022 r., że "nie da się ustalić" od kiedy istnieje niepełnosprawność matki, jak również wskazana w orzeczeniu ZUS data niepełnosprawności nie mogą stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w świetle ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
W zakresie braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką odwołujący wyjaśnił, że wyrokiem z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z art. 32 Konstytucji RP. Powyższe oznacza, że osoba mająca ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy ma prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponadto w ocenie strony organ przy ocenie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia nie uwzględnił, że zawieszenie działalności gospodarczej stosownie do art. 25 ust. 1 ustawy z 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców oznacza, że w tym okresie przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów.
Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło przyznać P.R. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką I.R. od 28 września 2022 r. do 31 lipca 2025 r. w wysokości 2.119 zł miesięcznie.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że matka skarżącego – I.R. (osoba wymagająca opieki) jest osobą rozwiedzioną, orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Skierniewicach z 21 lipca 2022 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony do 31 lipca 2025 r. W orzeczeniu tym wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 czerwca 2022 r., zaś nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. I.R. legitymuje się również orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 6 lipca 2022 r., mocą którego została uznana za trwale całkowicie niezdolną do pracy oraz niezdolną do samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2023 r., data powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji: 30 kwietnia 2022 r. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożył P.R., który jest synem osoby wymagającej opieki. Syn, stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż jest inną osobą, na której, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do rodzica.
Zdaniem Kolegium przesłanki stanowiące podstawę odmowy przyznania P.R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie znajdują uzasadnienia. W rozpatrywanej sprawie nie ma wątpliwości co do tego, że P.R. 28 czerwca 2022 r. zakończył stosunek pracy, przy czym w okresie od 28 czerwca 2022 r. do 27 września 2022 r. nieprzerwalnie przebywał na zwolnieniu lekarskim (zaświadczenia lekarskie). W dacie składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, tj. 1 września 2022 r. choć wnioskodawca był osobą nieaktywną zawodowo, to jednak zgodnie z zaświadczeniem lekarskim był równocześnie osobą niezdolną do pracy, bowiem zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Jak natomiast stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie zdolnej do pracy, która takiej pracy nie może podjąć lub z niej rezygnuje z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Kolegium podkreśliło jednocześnie, że w sprawie nie ma zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, na który to przepis powołuje się P.R. w odwołaniu, gdyż w przepisie tym nie został wymieniony przypadek pobierania zasiłku chorobowego jako warunku wykluczającego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez stronę orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 dotyczy osób otrzymujących rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a zatem osób zdolnych do pracy lecz zatrudnianych w szczególnych warunkach. Niedopuszczalne jest więc rozciągnięcie wyroku ww. Trybunału na osoby przebywające na zwolnieniu lekarskim, które w tym czasie są osobami niezdolnymi do pracy. W ocenie organu przebywanie przez skarżącego na zwolnieniu lekarskim w okresie od 28 czerwca 2022 r. do 27 września 2022 r. wskazuje, że warunek rezygnacji z zatrudnienia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie został spełniony jedynie w dacie złożenia wniosku. Jak wynika z pozostałej dokumentacji od 28 września 2022 r. wnioskodawca nie przebywa już na zwolnieniu lekarski, co eliminuje negatywną przesłankę niezdolności do pracy. Mając powyższe na uwadze organ uwzględnił okoliczność pobierania przez skarżącego zasiłku chorobowego tylko przez pewien okres, co może mieć wpływ jedynie na termin początkowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest natomiast okolicznością całkowicie wykluczającą prawo do tego świadczenia.
Ponadto Kolegium podniosło, że za rezygnację z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy uznać również zawieszenie przez P.R. od kwietnia 2021 r. prowadzenia działalności gospodarczej.
Kontynuując kwestię związku przyczynowo skutkowego Kolegium odniosło się do warunku związanego z zakresem sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad niepełnosprawną matką. Na podstawie przeprowadzonego 6 września 2022 r. wywiadu środowiskowego Kolegium ustaliło, że I.R. nie może podejmować jakiejkolwiek czynności związanej z najmniejszym wysiłkiem, w tym nawet robieniem herbaty, nie opuszcza własnego domu, na co dzień korzysta z koncentratora tlenu. Skarżący pomaga chorej matce przy wszystkich czynnościach dnia codziennego, a w szczególności przygotowuje posiłki, pomaga w higienie osobistej, sprawuje kontrolę nad bezpiecznym podłączeniem koncentratora tlenu, a w razie potrzeby wzywa pomoc, przygotowuje i podaje leki, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, zamawia wizyty lekarskie.
W ocenie organu analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego potwierdza, że P.R. sprawuje opiekę nad swoją niepełnosprawną matką w zakresie w jakim uniemożliwia mu to pojęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, a zatem występuje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki. Wobec przedstawionych ustaleń stwierdzić należy, że podniesiony przez organ pierwszej instancji w motywach zaskarżonej decyzji brak związku przyczynowo - skutkowego nie może stanowić przesłanki uzasadniającej odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Odnosząc się do drugiej przesłanki związanej z wiekiem osoby wymagającej opieki zawartej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącej podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w uznaniu Kolegium organ I instancji błędnie zastosował powyższy przepis, gdyż dokonując jego interpretacji nie uwzględnił skutków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, w świetle którego kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, zawarte w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Ustalając okres na jaki przyznano sporne świadczenie Kolegium powołało się na art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych: ust. 2a (data początkowa) oraz ust. 4 (data końcowa). W tym kontekście organ odwoławczy podniósł, że P.R. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożył 1 września 2022 r., a więc przed upływem trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności I.R., które zostało wydane 21 lipca 2022 r. Zdaniem organu co do zasady winien mieć zatem zastosowanie art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych co oznacza, że data początkowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna zostać ustalona począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, a więc od 1 czerwca 2022 r. Jednocześnie organ zawrócił uwagę, że powyższy przepis ma zastosowanie tylko wówczas kiedy wnioskodawca w dacie złożenia wniosku spełnia wszystkie przesłanki dające podstawę prawną ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak zostało natomiast wyżej wykazane P.R. w dacie złożenia wniosku nie spełniał przesłanki rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na przebywanie na zwolnieniu lekarskim do 27 września 2022 r. Wszystkie przesłanki dające podstawę prawną ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawca spełnia dopiero od 28 września 2022 r. Data końcowa to czas określony, bowiem orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności zostało wydane do 31 lipca 2025 r.
Na powyższą decyzję P.R. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zarzucając jej:
1. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym w szczególności niewyjaśnienie, czy skarżący będąc zdolnym do pracy zrezygnował 21 czerwca 2022 r. z zatrudnienia ze względu na chęć opieki nad chorą matką – I.R. oraz błędne przyjęcie daty rezygnacji z zatrudnienia;
2) art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a., w tym w szczególności brak w uzasadnieniu podstawy prawnej dotyczącej przyznania świadczenia po ustaniu niezdolności do pracy;
3) art. 8 i 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności niewyjaśnianie, dlaczego w sprawie zastosowanie mają: wyrok WSA w Krakowie z 10 października 2019 r., III SA/Kr 718/19 oraz wyrok NSA z 27 lipca 2011 r., I OSK 558/11, które to wyroki dotyczą innych okoliczności oraz innych stanów faktycznych;
4) art. 10 § 1 w zw. z art. 94 § 2 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie wzięcie czynnego udziału w sprawie, czym naruszył jej prawo do czynnego uczestnictwa w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego:
1) art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie wskazanej normy prawnej, jej błędną interpretację oraz nadmierną nieuprawnioną interpretację poprzez wskazanie, że ww. norma może być zastosowana tylko wówczas, kiedy wnioskodawca w dacie złożenia wniosku spełnia wszystkie przesłanki dające podstawę prawną ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
2) art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieuwzględnienie wyroku TK z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, gdzie TK uznał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zd. 2 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP co prowadzi do wyeliminowania art. 17 ust. 5 pkt 1 z obrotu prawnego, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł:
1. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b), c) ustawy p.p.s.a., o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od 28 września 2022 r.;
2. na podstawie art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych o zmianę ww. decyzji poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 czerwca 2022 r., względnie o zmianę ww. decyzji poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 29 czerwca 2022 r.;
3. na podstawie art. 200 ustawy p.p.s.a. o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym zawarło w treści odpowiedzi na skargę, a pełnomocnik skarżącego, w ustawowym terminie, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.
W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. [dalej: ustawa p.p.s.a.]).
Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując - w zakreślonych wyżej granicach -kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja ta nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Materialnoprawną podstawę dla wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych], zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W sprawie niniejszej bezsporne jest, że matka skarżącego P.R. orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Skierniewicach z 21 lipca 2022 r. została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym do dnia 31 lipca 2025 r. Z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne skarżący wystąpił 1 września 2022 r. Bezsporne jest również to, że skarżący 28 czerwca 2022 r. rozwiązał umowę o pracę i w okresie od 28 czerwca 2022 r. do 27 września 2022 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, uchylając w całości decyzję organu I instancji, orzekło co do istoty i przyznało skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką I.R. od 28 września 2022 r. do 31 lipca 2025 r. Organ odwoławczy nie kwestionował zasadności przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ograniczył natomiast jego zakres czasowy, przyznając wnioskowane świadczenie od dnia następującego po dniu zakończenia zwolnienia lekarskiego skarżącego (28 września 2022 r.) do 31 lipca 2025 r. (data końcowa wskazana w orzeczeniu o uznaniu matki skarżącego za niepełnosprawna w stopniu znacznym).
Spór w niniejszej sprawie zasadza się, co wynika z treści skargi, na zakwestionowaniu przez skarżącego nieuznania okresu przebywania na zwolnieniu lekarskim jako okresu, w którym przysługiwało mu prawo do świadczenia wychowawczego.
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca sprecyzował tzw. przesłanki pozytywne warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei w art. 17 ust. 5 punkt 1 ustawy wymienione zostały przypadki, kiedy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje z uwagi na okoliczności związane z osobą sprawującą opiekę. Świadczenie to nie przysługuje zatem, jeżeli osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,
b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
Przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są zatem: niepodejmowanie zatrudnienia lub faktyczna rezygnacja z wykonywanej dotychczas pracy, jeżeli takie działanie ma na celu sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, w rozpoznawanej sprawie niepełnosprawną matką.
Należy podzielić zapatrywanie, że treść powyższego przepisu jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja z zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem pomoc wskazanym w przepisie osobom, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. W związku z tym uznać należy, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje temu, kto nie pozostaje w zatrudnieniu tylko dlatego, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i faktycznie sprawuje tę opiekę. Oznacza to, że rezygnacja z zatrudnienia musi być wyłącznie spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować. Można bowiem mówić o rezygnacji z zatrudnienia tylko wtedy, gdy przynajmniej potencjalnie możliwość wykonywania pracy istnieje. Dokładnie takie stanowisko wyrażone zostało m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2007 r., I OSK 1411/06, czy też z 1 grudnia 2021 r., I OSK 331/20, gdzie Sąd stwierdził, że sprawowanie opieki jest wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia, rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy.
Także Trybunał Konstytucyjny w swoich rozważaniach dotyczących art. 17 ust. 1 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyrażonych w wyroku z 22 lipca 2008 r., P 41/07; publ. OTK-A 2008/6/109 wskazywał, że osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego jest osoba sprawująca długotrwałą opiekę lub niosąca długotrwałą pomoc niepełnosprawnemu, przez tę niepełnosprawność zmuszona do rezygnacji z pracy zarobkowej, mimo istniejących na rynku miejsc pracy i zdolności oraz gotowości podjęcia zatrudnienia. W ocenie Trybunału znamienne jest, że "(...) rezygnacja z zatrudnienia musi wynikać ze świadomej decyzji opiekuna, a nie z pozostającej poza jego wolą niezdolności do pracy w znaczeniu prawa ubezpieczeń społecznych (...)".
Mając na uwadze powyższe zapatrywania wykładnię art. 17 ust. 1 punkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zaprezentowaną przez organy orzekające w rozpatrywanej sprawie - w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi - uznać należy za prawidłową.
Zasadną jest bowiem konstatacja, że w przypadku skarżącego nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wskazane w tym przepisie, a przesłanki te muszą być spełnione łącznie aby świadczenie mogło być przyznane. Pobieranie zasiłku chorobowego przez skarżącego od 28 czerwca 2022 r. do 27 września 2022 r. oznacza, że skarżący w tym okresie był osobą niezdolną do podjęcia pracy.
Zasiłek chorobowy jest jednym ze świadczeń pieniężnych uregulowanych w ustawie z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 1732 z późn. zm.). Zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Zasiłek ten przysługuje przez okres trwania niezdolności do pracy z powodu choroby lub niemożności wykonywania pracy z przyczyn określonych w art. 6 ust. 2 - nie dłużej niż przez 182 dni, a w wyszczególnionych przypadkach nie dłużej niż przez 270 dni (art. 6 ust. 1 i art. 8 wskazanej wyżej ustawy). Celem tego świadczenia jest umożliwienie pracownikowi leczenia i odzyskania zdolności do pracy. Pobieranie przez daną osobę zasiłku chorobowego, również po ustaniu zatrudnienia, oznacza, że osoba ta jest niezdolna do pracy. Należy także wyjaśnić, że zgodnie z art. 7 pkt 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa zasiłek chorobowy przysługuje również osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli niezdolność do pracy trwała bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego.
Reasumując, oznacza to, że zasiłek chorobowy może być przyznany jedynie osobie niezdolnej do pracy. Okoliczność ta powoduje, że skarżącego, który pobierał zasiłek chorobowy, nie można w okresie pobierania tego świadczenia uznać za osobę, która rezygnuje z pracy bądź jej nie podejmuje wyłącznie z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Opieka ta nie jest bowiem wyłączną i jedyną przyczyną niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej przez Sąd sprawy należy uznać, że skarżący przebywający po ustaniu zatrudnienia na zasiłku chorobowym, w okresie pobierania tego świadczenia, jako osoba niezdolna do pracy, nie spełniał przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie mógł bowiem zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, skoro z uwagi na niezdolność do pracy, podjęcie przez niego zatrudnienia nie było możliwe. W konsekwencji oznacza to, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może być mu przyznane w okresie pobierania zasiłku chorobowego.
W ocenie Sądu fakt, że w treści art. 17 ust. 5 punkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie został wymieniony przypadek pobierania zasiłku chorobowego, jako negatywna przesłanka przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 ustawy nie ma w sprawie znaczenia. W przepisie tym ustawodawca wymienił bowiem enumeratywnie przypadki, których zaistnienie spowoduje odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nawet jeżeli spełnione zostaną przesłanki pozytywne. Tymczasem skarżący nie spełnił wszystkich przesłanek pozytywnych, co powoduje, że nie ma potrzeby dokonywania szczegółowej oceny, czy nie zachodzą w sprawie przesłanki negatywne.
Sąd podziela zatem pogląd, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do zasiłku chorobowego, a następnie świadczenia rehabilitacyjnego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 17 maja 2022 r., II SA/Po 249/22). Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje przez cały okres pobierania obu świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Osoba pobierająca tego rodzaju świadczenia nie może podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu niezdolności do pracy, natomiast konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną jako przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego musi być wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co oznacza, że osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne powinna być osobą zdrową i w pełni zdolną do podjęcia zatrudnienia.
Mając powyższe na uwadze, w ustalonym stanie faktycznym nie było podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego już od daty złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne ze względu na pobierany przez niego w tym okresie zasiłek chorobowy.
Odnosząc się natomiast do zarzutów skarżącego sformułowanych w treści skargi w ocenie Sądu nie zasługują one na uwzględnienie. Jako niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Dokonanie przez organy orzekające na tle wskazanych regulacji normatywnych odmiennej (od oczekiwań skarżącego) oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz podjęcie innego rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego nie świadczy o tym, że doszło do naruszenia powołanych w skardze przepisów postępowania. Zdaniem Sądu organy dokonały rzeczowej i logicznej oceny materiału dowodowego dającego podstawę do wydania rozstrzygnięcia. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. W świetle tych zasad organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 kpa., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Należy wskazać, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak m.in.: wyrok NSA z 27 kwietnia 2020 r., II OSK 445/19). Tymczasem Kolegium w niniejszej sprawie bezspornie ustaliło niewątpliwy stan faktyczny, okoliczności sprawowania opieki, osobę, która w świetle przepisów prawa może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało zatem oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest osoby uprawnionej do świadczenia pielęgnacyjnego. Zasadnie też, co zostało szczegółowo wyjaśnione już uprzednio w ramach niniejszego uzasadnienia, organy określiły termin początkowy okresu, od którego spełnione zostały przesłanki przyznania żądanego świadczenia. Nie można uznać za uzasadnione naruszeń przepisów procesowych tylko z tego powodu, że rozstrzygnięcia organów nie uwzględniają poglądów przedstawionych przez skarżącego. Zaskarżona decyzja zawiera wszystkie wymagane prawem elementy, a Kolegium w jej uzasadnieniu odniosło się do zarzutów skarżącego. Organ wyjaśnił przy tym zasadność swojego rozstrzygnięcia, nie naruszając zasady przekonywania z art. 11 k.p.a.
Ponadto uzasadnienie wydanej przez organ odwoławczy w sprawie decyzji zawiera – wbrew temu co twierdzi skarżący - wszelkie niezbędne elementy, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Jedynie na marginesie Sąd wskazuje, iż naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. może tylko w wyjątkowych sytuacjach skutkować uchyleniem skarżonej decyzji. Decyzja może być bowiem uchylona w przypadku takich naruszeń prawa procesowego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Ewentualne braki w uzasadnieniu decyzji zasadniczo nie mają wpływu na wynik sprawy. Ponadto zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. nie może być skuteczny w sytuacji, gdy z treści uzasadnienia samo przez się wynika, że dotyczy ono materii podnoszonych przez stronę - jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie (zob. wyrok NSA z 25 listopada 2016 r., II OSK 1462/15).
Podsumowując, zasadniczo naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. może być skuteczne wówczas, jeżeli uzasadnienie uniemożliwia prześledzenie toku rozumowania organu, ustalonego przez niego stanu faktycznego. Nie można zwalczać na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. ustaleń faktycznych poczynionych przez organ, z którymi skarżący się nie zgadza, tym bardziej, że w niniejszej sprawie ustalenia te są prawidłowe. Zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. uznać zatem należy za bezzasadny.
Zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. również nie znajduje potwierdzenia. Zauważyć bowiem należy, iż mógłby on odnieść skutek tylko wtedy, jeżeli strona wykaże, że uchybienie to uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych, a ich nieprzeprowadzenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Postępowanie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego jest postępowaniem wnioskowym, wszystkie dokumenty niezbędne do rozpatrzenia sprawy zostały przedstawione przez stronę, a zatem były mu znane. W sprawie nie istniał żaden dowód, o którym skarżący mógł nie wiedzieć.
Także sformułowane przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa materialnego nie znalazły uznania Sądu. Wskazać w tym zakresie należy, iż zarzutu naruszenia art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika z niezrozumienia podstawowych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 powoływanej ustawy. Organ bowiem co do zasady nie kwestionował prawa skarżącego do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności. Określenie natomiast innego terminu początkowego wynikało, jak wskazało trafnie Kolegium, z faktu spełnienia dopiero w późniejszym terminie przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia. Nie miało to zatem żadnego związku z kwestią interpretacji przesłanki z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Odnośnie natomiast zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 stwierdzić należy, iż powołany przez skarżącego wyrok Trybunału nie mógł stanowić podstawy do zmiany daty początkowej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż dotyczy on osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Przyznanie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie wyklucza podjęcie pracy zarobkowej w określonych warunkach. Niedopuszczalne jest więc – zdaniem Sądu - rozciągnięcie wyroku Trybunału na osoby przebywające na zwolnieniach lekarskich, które są czasowo niezdolne do pracy.
Jedynie na marginesie Sąd, odnosząc się do wniosku skarżącego zawartego w skardze pragnie zauważyć, iż sąd administracyjny nie jest kolejną instancją w postępowaniu zainicjowanym przed organami administracji publicznej i nie rozstrzyga sprawy merytorycznie. Z tych względów niemożliwe było uwzględnienie wniosku skargi o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez jej uchylenie i orzeczenie w sprawie poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem nie może zastąpić organu administracji, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej.
Reasumując, skoro zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu została wydana zgodnie z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego jej wydanie nie doszło do naruszenia norm prawa procesowego w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy, a zarzuty skargi okazały się niezasadne, skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
is