II SA/Łd 27/24

II SA/Łd 27/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /przewodniczący sprawozdawca/
Beata Czyżewska
Robert Adamczewski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 810
art. 2 pkt 10, art. 4 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 13a ust. 1 i 4, art. 18 ust. 1, art. 25, art. 28 ust. 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j).
Dz.U. 2023 poz 775
art. 107 par. 1 pkt 4-6 i par. 3, art. 138 par. 1 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 12 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Beata Czyżewska Protokolant St. sekretarz sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2024 roku sprawy ze skargi E.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 23 listopada 2023 r. znak [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2023 r., znak [...].
Uzasadnienie
Decyzją z 25 sierpnia 2023 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił E.M. (M.) przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko S.R., na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., podnosząc, że nie odpowiedziała ona na wezwanie organu do dostarczenia dokumentów wskazujących, że dziecko zostało umieszczone w rodzinie zastępczej bądź, że na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego jest ona opiekunem prawnym dziecka. Organ podkreślił, że dołączone do sprawy postanowienie Sądu Rejonowego z [...] marca 2016 r. nie wyjaśnia tych kwestii. Organ wyjaśnił, że wnioskująca sprawuje bieżącą pieczę nad dzieckiem więc nie została wskazana w katalogu osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego.
W wyniku wniesionego odwołania, decyzją z 23 listopada 2023 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 25 sierpnia 2023 r., o odmowie przyznania E.M. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko S.R., na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ na podstawie przepisów ustawy
z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, odwołująca się należy do grona osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze.
W ocenie organu, z przedłożonego postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. – [...] w Ł. z [...] marca 2016 r. wydanego w sprawie [...] wynika, że sąd pozbawił władzy rodzicielskiej ojca dziecka i ograniczył władzę rodzicielską matce dziecka a w pkt. 2 tego postanowienia - powierzył wykonywanie pieczy bieżącej nad dzieckiem E. i W. M. Organ powołując się na przepis art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wskazał, że prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przysposobienie dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, dyrektorowi domu pomocy społecznej, rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej, albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka pre-adopcyjnego. W przekonaniu organu odwoławczego, osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem, w zastępstwie rodziców, u której jednak dzieci nie zostały umieszczone w pieczy zastępczej, nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego. W takiej sytuacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie miał możliwości przyznania prawa do świadczenia, z uwagi na brak podstaw prawnych. Organ wskazał, że piecza bieżąca nie jest formą opieki, która w myśl ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uprawnia do ubiegania się o świadczenie wychowawcze na dziecko, nad którym sprawowany jest ten rodzaj pieczy.
Dodatkowo organ wskazał odwołującej się, iż przedłożony przez nią wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 14 września 2017 r. sygn. akt III SA/Łd 566/17, w którym sąd uchylił decyzję odmowną z 24 maja 2017 r. wydaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta miasta Łodzi z 3 kwietnia 2017 r., nie jest wiążący dla ZUS przy rozpatrywaniu jej uprawnień do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., ponieważ dotyczy świadczeń wychowawczych z poprzednich okresów świadczeniowych.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję, skarżąca zarzuciła organowi naruszenie:
- przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 k.p.a. oraz art. 76 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez:
• nienależyte ustalenie stanu faktycznego sprawy,
• nierozpoznanie całości materiału dowodowego, brak należytej oceny postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. [...] w Ł. w sprawie sygn. akt. [...] z [...] marca 2016 roku,
a ponadto:
• brak respektowania i rażąco hańbiące niewykonywanie prawomocnych orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 14 września 2017 roku o sygnaturach akt II SA/Łd 566/17 i II SA/Łd 567/17, pomimo wyraźnego i jednoznacznego wezwania przez skarżącą zobowiązanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do ich respektowania i wykonywania.
• rażące naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nierówne traktowanie dzieci w tożsamym położeniu i sytuacji prawnej w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, a w szczególności orzeczenia o sygn. akt VIII SA/Wa 833/16 - Wyrok WSA w Warszawie z 29 grudnia 2016 roku, a przede wszystkim orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 14 września 2017 roku o sygn. akt II SA/Łd 566/17 oraz orzeczenia z 14 września 2017 roku o sygn. akt II SA/Łd 567/17.
W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i stwierdzenie, że skarżone decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa.
W uzasadnieniu swej skargi skarżąca podniosła, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję, w której uchylił prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko - S.R., tj. na jej wnuczkę urodzoną [...] lipca 2007 r., wypłaconego za okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do dnia 31 maja 2023 r. Skarżąca argumentowała, że do wniosku o świadczenie z 18 kwietnia 2023 r. dołączyła postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł. [...] w Ł. sygn. akt. [...] z [...] marca 2016 roku z treści którego wynika, że sąd ograniczył władzę rodzicielską nad małoletnią S.R. matce dziecka K.M., zaś ojca dziecka – P. R. - pozbawił praw rodzicielskich i umieścił małoletnią S.R. pod pieczą ich dziadka i babki macierzystej, małżonków W. i E.M.. Skarżąca podkreśliła, że przed przekazaniem realizacji świadczenia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenie było realizowane przez Prezydenta m. Ł., który wówczas odmówił przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na dziecko S.R. począwszy od 1 marca 2017 roku. Ostatecznie na skutek skargi złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, świadczenie to - (po oddaleniu przez Naczelny Sad Administracyjny skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Administracyjnego w Łodzi - vide: wyrok NSA sygn. akt I OSK 2707/17) — było wypłacane, także przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i za okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.
W ocenie skarżącej decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie jest prawidłowa i rażąco narusza gwarantowane w art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP prawo dziecka do opieki i pomocy władz publicznych, zwłaszcza w świetle wyżej wskazanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
W dalszej części uzasadnienia skarżąca nie tylko skrytykowała istniejące naruszenie prawa w decyzji, ale także wnioskowanie jej autora. W przekonaniu skarżącej wydany w jej sprawie uprzednio wyrok, na który powołuje się organ - wiąże go, wskazując, że sąd już uznał, że skarżąca jest podmiotem uprawnionym do wystąpienia z żądaniem przyznania świadczenia wychowawczego a Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest uprawniony do eliminowania tego orzeczenia i w tym zakresie jest zobowiązany stosować zawarte w nim ustalenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że jak wynika z okoliczności ustalonych w toku postępowania 18 kwietnia 2023 r. E. M. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko S.R., na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023r. do 31 maja 2024r., do którego dołączyła postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł.- [...] z [...] marca 2016r., sygn. akr [...] . Dodatkowo, 5 czerwca 2023 r. skarżąca przesłała do organu wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sygn. akt II SA/Łd 566/17 i Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OSK 2707/17. W tych warunkach 19 czerwca 2023r. wezwano E.M. do doręczenia orzeczenia sądu opiekuńczego o ustaleniu jej opiekunem prawnym dziecka lub zaświadczenia z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie albo od innego organizatora pieczy zastępczej, które potwierdza umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej. 11 lipca 2023r. do skarżącej wysłało kolejne wezwanie, w którym dodatkowo wskazano, że dołączone przez nią postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł.- [...] z dnia [...] marca 2016r. nie rozstrzyga o umieszczeniu dziecka u wnioskującej w rodzinie zastępczej. Dodatkowo poinformowano skarżącą, że osoby, którym sąd powierzył pieczę bieżącą nad dzieckiem nie zostały wskazane w katalogu osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego, który został określony w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W odpowiedzi z 16 sierpnia 2023r., 17 sierpnia 2023r. i 19 sierpnia 2023r. w piśmie POG, wnioskująca dołączyła wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sygn. akt II SA/Łd 566/17.
Organ wskazał, że 25 sierpnia 2023r. ZUS wydał decyzję o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko S.R., na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023r. do 31 maja 2024r. W uzasadnieniu, podobnie jak w decyzji dotyczącej okresu 2022/2023r. powołano się na art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. 26 sierpnia 2023r. skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji, po rozpatrzeniu którego, Prezes ZUS decyzją z dnia 23 listopada 2023r. utrzymał w mocy decyzję odmowną z 25 sierpnia 2023 r. Z tych względów w ocenie organu nie doszło w sprawie do naruszenia przepisów prawa.
W dniu 25 lutego 2024 r. swój udział w niniejszym postępowaniu zgłosił Rzecznik Praw Dziecka, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 6, 7 i 8 k.p.a. poprzez naruszenie wyrażonych w tych przepisach podstawowych zasad postępowania administracyjnego; naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 72 ust. 1 zd. 1, art. 72 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 20 Konwencji o prawach dziecka, polegające na uznaniu, że osobie sprawującej pieczę bieżącą nad dzieckiem na mocy prawomocnego postanowienia sądu rodzinnego nie przysługuje świadczenie wychowawcze. Rzecznik Praw Dziecka wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyższej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią wskazane poniżej przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 810 z póżn. zm.), dalej: u.p.p.w.d. Jak wynika z art. 4 ust. 1 u.p.p.d.w. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W myśl art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje:
1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo
2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo
3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo
4) dyrektorowi domu pomocy społecznej.
Ustawodawca w art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. zawarł definicję opiekuna faktycznego dziecka, którym jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka.
Postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego prowadzi oraz świadczenie wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 10 ust. 1 u.p.p.w.d.). Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji (art. 13a ust. 1 u.p.p.w.d.). W sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję (art. 13a ust. 4 u.p.p.w.d.). Prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego (art. 18 ust. 1 u.p.p.w.d.).
Przepis art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d. stanowi z kolei, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
W związku z podnoszonym przez skarżącą zarzutem sprzeczności zaskarżonej decyzji z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 566/17 przywołać należy przepis art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Użyty w powyższym przepisie zwrot normatywny "w sprawie" wskazuje na tożsamość przedmiotu oceny prawnej określonego orzeczenia sądowego oraz przedmiotu postępowania administracyjnego, która jest warunkiem związania organu oceną prawną wyrażoną w wyroku sądy, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.
W pierwszej kolejności wypada natomiast wskazać, że zarówno decyzja organu pierwszej jak i drugiej instancji nie odpowiadają podstawowym wymogom przewidzianym w art. 107 § 1 pkt 4 i 6 oraz § 3 ustawy z dnia 4 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. - dalej "k.p.a."). Przepis ten określa elementy decyzji administracyjnej, do których zalicza powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Tymczasem decyzje wydane w niniejszej sprawie nie spełniają wymogów odnośnie wskazania podstawy prawnej oraz faktów ustalonych w toku postępowania. Decyzja ZUS z 25 sierpnia 2023 r., co wymaga podkreślenia, nie zawiera nawet wskazania treści postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł.– [...] z dnia [...] marca 2016 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z 25 sierpnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołał całą ustawę z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 810). W zaskarżonej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał przepisy art. 28 u.p.p.d.w. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W żadnej z decyzji nie został natomiast wskazany przepis art. 13a ust. 4 u.p.p.d.w., który stanowi podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie odmowy prawa do świadczenia wychowawczego.
Powyższe wskazuje, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja ZUS zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 107 § 1 pkt 4 - 6 oraz § 3 k.p.a. zaś w przypadku decyzji organu odwoławczego doszło do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji I instancji pomimo przysługujących organowi uprawnień reformatoryjnych wynikających z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.
Istotą sporu w niniejszej sprawie jest rozbieżne stanowisko organów i strony skarżącej odnośnie wykładni art. 4 ust. 2 i art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. w sytuacji gdy z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego występuje osoba, której sąd opiekuńczy powierza sprawowanie bieżącej pieczy nad małoletnim dzieckiem. Jak wynika z akt sprawy oraz z treści zaskarżonej decyzji, nie jest bowiem kwestionowane, że Sąd Rejonowy dla Ł.-[...] postanowieniem z dnia [...] marca 2016 r. (sygn. akt [...] ) powierzył wykonywanie bieżącej pieczy nad małoletnią S.R. E. i W. małżonkom M., ustanowił ich kuratorami do spraw majątkowych małoletniej oraz postanowił, że miejscem pobytu małoletniej będzie każdorazowe miejsce zamieszkiwania E. i W. małżonków M.. Sąd Rodzinny w ww. postanowieniu nie określił czasu trwania tej opieki, co oznacza, iż w braku innych postanowień Sądu, może ona trwać do uzyskania przez małoletnią S.R. uprawnionych pełnoletniości.
W zaskarżonej decyzji organ wskazuje, że piecza bieżąca nie jest formą opieki, która w myśl ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uprawnia do ubiegania się oświadczenie wychowawcze na dziecko, nad którym sprawowany jest ten rodzaj pieczy.
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela i przyjmuje jako swój ugruntowany pogląd sądów administracyjnych, wskazywany także w stanowisku Rzecznika Praw Dziecka składanym w niniejszym postępowaniu, co do tego że w świetle norm zawartych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz obowiązków wynikających dla państwa z ratyfikowanej Konwencji o Prawach Dziecka, za nieuzasadnione uznać należy ustawowe wykluczenie z możliwości przyznania świadczenia wychowawczego osoby sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem. Powierzenie bowiem przez państwo bieżącej pieczy nad dzieckiem oznacza podjęcie w ramach tej opieki obowiązków w zakresie wychowania dziecka, zapewnienia mu bezpieczeństwa, zdrowia, wyżywienia, szkoły, utrzymania (a więc również dochodzenia należnych dziecku świadczeń, w tym świadczenia wychowawczego), czyli wszystkiego tego, co łączy się z faktycznym, codziennym sprawowaniem bieżącej opieki na dzieckiem.
Zgodnie z art. 8 Konstytucji RP, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, zaś jej ust. 2 stanowi, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Z kolei art. 72 ust. 1 Konstytucji stanowi, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. Zgodnie zaś z jego ust. 2 dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych.
Sąd podziela pogląd, zgodnie z którym osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której państwo powierzyło bieżącą pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem na mocy orzeczenia sądowego, ma nie tylko prawo skutecznego domagania się pomocy, ale państwo ma obowiązek tę pomoc zapewnić, w tym również pomoc materialną, a więc przynajmniej w zakresie częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które z jednej strony faktycznie opiekują się dzieckiem, a z drugiej jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Regulacja taka pomija bowiem osoby, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem. Należy także podkreślić, że odmowa przyznania świadczenia wychowawczego osobie sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem narusza standardy w zakresie obowiązku równego traktowania podmiotów prawa. Z zasady równego traktowania wynika nakaz równego, czyli jednakowego traktowania wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się w takim samym stopniu tą samą relewantną cechą. Zróżnicowanie bowiem w traktowaniu podmiotów prawa jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na jasno sformułowane obiektywne kryterium. Kryterium to musi mieć charakter relewantny, czyli pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma. Należy stwierdzić, że tego właśnie wymogu nie spełnia kryterium przyjęte przez ustawodawcę w art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., albowiem pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego, tych które na mocy orzeczenia sądu sprawują bieżącą pieczę nad dzieckiem pozostaje w sprzeczności z celem tej ustawy i celem świadczenia wychowawczego, którym jest częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Stąd też wprowadzając odstępstwo od zasady równości ustawodawca nie może się tylko ograniczyć do jasnego (w sensie językowym) sformułowania kryterium, ale przede wszystkim przyjęte kryterium musi pozostawać w bezpośrednim związku z celem przyjętej regulacji (por. wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2019r. sygn. akt I OSK 202/19, wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2019r., sygn. akt I OSK 203/19, wyrok WSA w Łodzi z dnia 16 października 2018r., sygn. akt II SA/Łd 533/18, wyrok WSA w Krakowie z 29 listopada 2017r. sygn. III SA/Kr 1140/17, wyrok WSA w Łodzi z 14 września 2017r.).
Kwestię prawa do świadczenia wychowawczego osoby, która sprawuje bieżącą pieczę nad dzieckiem na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci należy również interpretować w świetle obowiązków wynikających dla państwa z ratyfikowanej Konwencji o Prawach Dziecka. Art. 20 Konwencji stanowi, iż dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, nadrzędną zasadą powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji). Istotny jest również art. 27 ust. 3 Konwencji, który przewiduje, że Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań.
Pozbawienie przez organ małoletniej pozostającej pod faktyczną pieczą skarżącej, dostępności do świadczenia wychowawczego w oparciu o literalną wykładnię art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 10 i art. 25 u.p.p.w.d., nie uwzględnia istoty świadczenia wychowawczego oraz praw wynikających z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela stanowisko, zgodnie z którym należy przyjąć jako materialnoprawny wzorzec kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego przepisy Konstytucji RP (art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2) oraz Konwencji o Prawach Dziecka (art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27) i uznaje za zasadne bezpośrednie zastosowanie tych unormowań.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uwzględni powyższą ocenę prawną, uznając, iż w okolicznościach faktycznych sprawy, skarżąca sprawująca pieczę bieżącą nad małoletnią wnuczką jest podmiotem uprawnionym do wystąpienia z żądaniem przyznania świadczenia wychowawczego i przeprowadzi postępowanie wyjaśniające co do spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych, od których ustawa uzależnia przyznanie tego świadczenia.
Wobec powyższego Sąd, działając na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.