II SA/Łd 250/22

II SA/Łd 250/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-06-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Cisowska-Sakrajda
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący/
Tomasz Porczyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1705/22 - Wyrok NSA z 2023-09-21
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 9, art. 8, art. 79a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 28 grudnia 2021 r. nr SKO.4114.449.2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącej E. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. dc
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 28 grudnia 2021 r. nr SKO.4114.4492.2021 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 735) – dalej: k.p.a.; art.17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) - dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Aleksandrowa Łódzkiego z dnia 17 września 2021 r., znak OPS.ŚR.5111.6195.82.2021 o odmowie przyznania E.K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem J.K..
Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła wnioskiem z dnia 13 sierpnia 2021 r. Do wniosku strona załączyła między innymi: odpis orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie Łódzkim Wschodnim z dnia [...] lipca 2019 r. orzekającego o uznaniu J.K. za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej pomocy opieki lub innej pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; oświadczenie skarżącej o sprawowaniu opieki nad mężem począwszy od roku 2016; kserokopię decyzji ZUS [...] Oddział w Ł. z dnia [...] czerwca 2019 r. o ponownym ustaleniu wysokości świadczenia emerytalnego wypłacanego skarżącej. Dodatkowo, w toku prowadzonego postępowania, w tym przeprowadzonego w dniu 25 sierpnia 2021 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad mężem, która polega na przygotowywaniu posiłków, karmieniu, pomocy przy kąpieli, goleniu, ubieraniu, podawaniu lekarstw, umawianiu wizyt lekarskich, utrzymywaniu czystości w pokoju, w którym przebywa chory. Z uwagi na powyższe, strona nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej, a źródło jej utrzymania stanowi pobierane świadczenie emerytalne w wysokości 860 zł. Ustalono także, że mąż skarżącej jest po przebytych udarach, jest osobą leżącą, porusza się po mieszkaniu o kulach, natomiast poza miejscem zamieszkania wymaga korzystania z wózka inwalidzkiego.
Decyzją z dnia 17 września 2021 r. Burmistrz Aleksandrowa Łódzkiego odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wystąpienie negatywnych przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a. u.ś.r., to jest odpowiednio: braku spełnienia cezury czasowej powstania niepełnosprawności J.K. oraz faktu pobierania przez stronę świadczenia emerytalnego.
Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia E.K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie, w którym zarzucała naruszenie:
- art. 17 ust. 1 b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 orzekającego o niekonstytucyjności powołanego wyżej przepisu w zakresie , w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osoba niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności, a nadto poprzez uznanie, że powstanie niepełnosprawności J.K. po ukończeniu przez w/w 18 roku życia wyklucza przyznanie świadczenia jego opiekunowi;
- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego;
- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez niezasadne uznanie, że małżonkowi, na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującemu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowanej opieki nad współmałżonkiem, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;
- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędna wykładnię i uznanie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w związku ze sprawowana opieką nie stanowi ustawowej przesłanki określonej w powołanym przepisie, uzasadniającej przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Strona wnosiła o uchylenie decyzji organu I instancji i rozpatrzenie sprawy, co do istoty poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W toku postępowania między instancyjnego, pismem z dnia 20 października 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wezwało pełnomocnika skarżącej do przedłożenia dokumentu potwierdzającego skuteczne zrzeczenie się lub zawieszenie prawa do pobieranego przez skarżącą świadczenia emerytalnego, w terminie 30 dni, pod rygorem rozstrzygnięcia sprawy na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W odpowiedzi na powyższe, pełnomocnik skarżącej pismem z dnia 15 listopada 2021 r. wystąpił z zapytaniem, czy fakt pobierania świadczenia emerytalnego stanowi jedyną negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 28 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze Łodzi utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając Kolegium wskazało na dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oraz przywołało treść przepisów u.ś.r. regulujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium przywołało również przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r., który stanowi, iż osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto przywołało przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje między innymi, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.
Kolegium podkreśliło, iż wobec dokonanych w sprawie ustaleń nie kwestionuje zarówno faktu, iż wymagający opieki J.K. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jak również faktu, iż opieka ta jest sprawowana przez skarżącą, która należy do podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jednakże, co w sprawie pozostaje bezspornym skarżąca jest uprawniona do świadczenia emerytalnego, które pobiera i którego to uprawnienia, pomimo wezwania, nie zawiesiła, co stanowi negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia, zawartą w powołanym wcześniej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Organ wskazał, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym brak jest możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę pomiędzy kwota tego świadczenia, a wysokością pobieranego świadczenia emerytalnego. Możliwym jest natomiast przyznanie tego świadczenia osobie pobierającej świadczenie emerytalne, jeżeli spełnia ona pozytywne przesłanki do jego otrzymania, a nadto dokona wyboru, co do świadczenia, które chce pobierać, poprzez zawieszenie prawa do emerytury. W niniejszej sprawie, z uwagi na brak rezygnacji przez skarżącą, pomimo stosownego wezwania, z prawa do pobieranego świadczenia emerytalnego brak było podstaw do przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego, co przesądza o treści wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Natomiast, co do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 b u.s.r. Kolegium wskazało, iż znany jest mu zarówno samo orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., jak i zapadłe na jego tle orzeczenia sądów administracyjnych, jednakże nie znajdują one zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż jak już wcześniej wskazano jedyną przesłanką odmownego rozpatrzenia żądania skarżącej był fakt pobierania przez nią świadczenia emerytalnego. Ponadto w sprawie bezspornym pozostaje, że małżonek osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym jest podmiotem uprawnionym do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odnośnie zaś zawartego w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącej z dnia 15 listopada 2021 r. wniosku o udzielenie informacji, czy fakt pobierania przez stronę świadczenia emerytalnego jest jedyną przesłanką uniemożliwiająca przyznanie żądanego świadczenia Kolegium przywołując przepisy ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych wywodziło, iż Kolegium orzeka w składach trzyosobowych, po odbyciu narady na posiedzeniu niejawnym, na podstawie obowiązujących przepisów prawa, co skutkuje stwierdzeniem, iż brak jest możliwości wydania rozstrzygnięcia lub zajęcia jednoznacznego stanowiska w sprawie, w której nie został zgromadzony cały materiał dowodowy (która jest w toku).
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi E.K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą świadczenia emerytalnego uniemożliwia przyznanie jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Strona zarzuciła nadto naruszenie przepisów postępowania to jest: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 79a k.p.a. poprzez niepoinformowanie, iż okoliczność pobierania świadczenia emerytalnego stanowi jedyna negatywna przesłankę do przyznania świadczenia. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Strona wnosiła także o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej nie kwestionując dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, wskazywał na przysługujące skarżącej prawo do wyboru świadczenia dla niej korzystniejszego, wyrażaną przez stronę gotowość zawieszenia pobieranej emerytury oraz na ciążącym na organach administracji obowiązek poinformowania, iż fakt pobierania świadczenia emerytalnego stanowi jedyną przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, który to obowiązek w niniejszej sprawie, w jego ocenie nie został dochowany.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Jednocześnie, wskazało, iż bez wpływu na zasadność kwestionowanego rozstrzygnięcia pozostaje deklarowana gotowość strony do zawieszenia pobieranego świadczenia emerytalnego, gdyż wnioskowane świadczenie może zostać przyznane stronie od dnia zawieszenia emerytury, a nie od dnia złożenia wniosku w tym przedmiocie. Tym samym w momencie, kiedy skarżąca zawiesi prawo do emerytury może wystąpić z kolejnym wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarga E.K. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 329) - dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie zawarty w skardze wniosek o rozpoznanie sprawy w powyższym trybie wnosił pełnomocnik skarżącej, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po zapoznaniu się z treścią skargi, nie żądało w zakreślonym prawem terminie przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Przedmiotem skargi E.K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 28 grudnia 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Aleksandrowa Łódzkiego z dnia 17 września 2021 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad mężem J.K..
Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111) - dalej: u.ś.r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że E.K. jest żoną wymagającego opieki J.K., a co za tym idzie ciąży nad nią swoisty obowiązek alimentacyjny względem małżonka wynikający z treści art. 130 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Bezspornym pomiędzy stronami jest także to, że w dacie wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem mąż skarżącej legitymował się orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie Łódzkim Wschodnim z dnia [...] lipca 2019 r. orzekającego o uznaniu w/w za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej pomocy opieki lub innej pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca nie legitymuje się także orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.
Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Kwestią sporną pozostaje natomiast zasadność podjęcia niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w powiązaniu z zarzucanym organom administracyjnym niedochowaniu ciążących na nich obowiązków informacyjnych względem strony, wynikających z art. 9 i art. 79a k.p.a.
Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo miedzy innymi do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Zestawienie treści powołanych wyżej art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może prowadzić do wniosku, iż z literalnego brzmienia drugiego ze wskazanych przepisów wynika, że bezwzględnie eliminuje on z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, te osoby, które co prawda spełniają warunki do jego otrzymania, to jest sprawują opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i z tego tytułu rezygnują aktywności zawodowej, jednakże posiadają ustalone prawo do któregoś ze świadczeń, wymienionych art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, który Sąd niniejszą skargę w pełni podziela, iż literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. skutkująca każdorazowo pozbawieniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, którym przysługuje prawo do świadczenia emerytalnego czy rentowego, naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Przyjmuje się, iż prawidłowa interpretacja analizowanego przepisu, poza jego wykładnią literalną, wymaga dodatkowo przeprowadzenia uzupełniającej wykładni celowościowej i funkcjonalnej, które skutkują stwierdzeniem, iż w przypadku zbiegu uprawnień zarówno do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i emerytalno-rentowego, osoba uprawniona winna mieć możliwość wyboru jednego z tych świadczeń. Ustawodawca wprowadził bowiem zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 504) – dalej: ustawa o emeryturach, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 ustawy o emeryturach) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Należy podkreślić, że ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (por. wyroki NSA z 13 kwietnia 2022 r., I OSK 1727/21, z 23 marca 2022 r., I OSK 1160/21; z 3 marca 2022 r., I OSK 1647/21; wyrok WSA w Gdańsku z 1 kwietnia 2022 r., III SA/Gd 102/22; wyrok WSA w Poznaniu z 7 kwietnia 2022 r.; IV SA/Po 169/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W sprawie bezspornym pozostaje, że skarżąca ma ustalone prawo do świadczenia emerytalnego, które pobierała zarówno w dacie wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem, jak i w dacie wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia. Bezspornym pozostaje również, że pomimo wezwania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 20 października 2021 r. skarżąca nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego fakt zawieszenia prawa do pobieranego świadczenia emerytalnego.
Tym samym, pomijając w tym miejscu przyczyny niedokonania przez stronę wyboru jednego z przysługujących świadczeń, poprzez nieprzedłożenie decyzji właściwego organu emerytalno-rentowego o zawieszeniu prawa do emerytury, uznać należy, iż w sprawie nie została wyeliminowana negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., co uniemożliwiało wydanie rozstrzygnięcia, zgodnego z oczekiwaniami strony, pomimo stwierdzenia przez organ odwoławczy, że skarżąca spełnienia wszystkie pozostałe przesłanki pozytywne wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. Wobec powyższego zarzut skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. uznać należy za nieuzasadniony.
Niemniej jednak podkreślenia wymaga, iż na organach administracji publicznej ciąży wynikający z treści art. 9 k.p.a obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stosownie zaś do art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, który to pogląd Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela i przyjmuje jako własny, zgodnie z którym w sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, wynikający z art. 9 i art. 79a k.p.a. obowiązek informacyjny, co do przysługującego stronie prawa wyboru pomiędzy pobieranym przez nią świadczeniem emerytalnym a przysługującym jej świadczeniem pielęgnacyjnym, nie może polegać na oczekiwaniu rezygnacji z posiadanego uprawnienia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że wybrane przez stronę świadczenie rzeczywiście zostanie jej przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia, jeszcze przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego przez nią, stawia ją bowiem w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń, w miejsce aktualnie otrzymywanego. Konieczność unikania tego rodzaju stanu niepewności co do rzeczywistych uprawnień strony (braku pewności prawa), nakazuje zaniechać czynienia ze strony organów administracji przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia wybranego (korzystniejszego), a przeciwnie, organy winny przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać. W tym zakresie organy winny zastosować adekwatne do okoliczności sprawy rozwiązania proceduralne, które będą gwarantowały stronie urzeczywistnienie przewidzianego w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawa wyboru świadczenia (por. wyroki NSA z 21 stycznia 2022 r., I OSK 944/21; z 16 grudnia 2021 r., I OSK 832/21; wyrok WSA w Lublinie z 28 grudnia 2021 r., II SA/Lu 770/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie, jak już wcześniej wskazano, bezspornym pozostaje, iż wystosowane do pełnomocnika skarżącej, w trybie art. 79a w zw. z art. 136 k.p.a. wezwanie z dnia 20 października 2021 r. do przedłożenia w zakreślonym terminie dokumentu potwierdzającego skuteczne zrzeczenie się lub zawieszenie prawa do pobieranego przez stronę świadczenia emerytalnego nie zawierało informacji, że fakt pobierania emerytury stanowi jedyną negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Tego rodzaju informacja nie została udzielona także stronie w odpowiedzi na wystosowane do organu odwoławczego zapytanie pełnomocnika skarżącej z dnia 15 listopada 2021 r. Wobec powyższego zgodzić należy się ze stanowiskiem strony skarżącej, iż procedujące w sprawie organy administracji nie wywiązały się w sposób należyty z ciążących na nich obowiązków informacyjnych wynikających z art. 9 i art. 79a k.p.a., czym w konsekwencji naruszyły również art. 8 k.p.a. Przy czym jakkolwiek w odniesieniu do procedowania organu I instancji, stwierdzone powyżej naruszenie wynikać mogło z błędnego stanowiska, co do wystąpienia w sprawie, poza negatywną przesłanką z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy, to w odniesieniu do postępowania przed organem odwoławczym uznać należy, iż stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skutkuje koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Skoro bowiem w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi skarżąca spełniała wszystkie ustawowe pozytywne przesłanki przemawiające za przyznaniem jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, a negatywne rozpatrzenie żądania strony wynikało wyłącznie z faktu nieprzedłożenia przez skarżącą zaświadczenia o zawieszeniu pobieranego świadczenia emerytalnego, a tak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, to w takiej sytuacji Kolegium rozpatrując odwołanie skarżącej, mając na uwadze ciążący na organach obowiązek informacyjny wynikający z powołanych wyżej art. 9 i art. 79a k.p.a., winien poinformować stronę, że okoliczność pobierania świadczenia emerytalnego stanowi jedyną negatywną przesłankę do przyznania żądanego świadczenia, wezwać do przedłożenia w zakreślonym terminie dokumentu potwierdzającego fakt zawieszenia przez stronę prawa do świadczenia emerytalnego, a następnie w zależności od wykonania przez skarżącą powyższego wezwania, korzystając z przysługującego na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylić decyzję organu I instancji i orzec, co do istoty sprawy, bądź też odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie Sądu uzupełnienie przez organ odwoławczy akt administracyjnych o dokument potwierdzający fakt zawieszenia przez skarżącą prawa do pobieranej emerytury niewątpliwe mieści się w zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego prowadzonego na podstawie art. 136 k.p.a. i wbrew argumentacji Kolegium nie stanowiłoby naruszenia przepisów ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 poz. 570).
Za nieuzasadnione w ocenie Sądu uznać natomiast należy zarzuty skargi, co do naruszenia art. 6, art. 7, art. 10 i art. 77 k.p.a. Wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącej procedujące w sprawie organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły ustalenia faktyczne, jak i zgromadziły niezbędny materiał dowodowy zarówno, co do faktu wystąpienia w sprawie pozytywnych przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. warunkujących przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia, jak i co do wystąpienia negatywnej przesłanki, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Jednocześnie strona miała zapewniony czynny udział w każdym stadium prowadzonego postępowania administracyjnego.
Reasumując Sąd uznał, iż stwierdzone naruszenie obowiązków informacyjnych wynikających z art. 9 i art. 79a k.p.a., a w konsekwencji wynikającej z art. 8 § 1 k.p.a. zasady procedowania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej, w realiach niniejszej sprawy stanowi naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co jak wcześniej wskazano uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji. Rozpatrując ponownie odwołanie skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi zobowiązane będzie do uwzględnienia stanowiska Sądu wyrażonego w uzasadnieniu niniejszego wyroku, co do sposobu realizacji ciążącego na organach obowiązku informacyjnego w sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 265).
dc