II SA/Łd 248/21

II SA/Łd 248/21 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2021-08-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-04-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Robert Adamczewski
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 2253/21 - Wyrok NSA z 2022-09-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 821
art. 87 ust. 1
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 151 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Tomasz Porczyński Protokolant st. sekretarz sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji odmawiającej świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania oddala skargę. dc
Uzasadnienie
II SA/Łd 248/21
U Z A S A D N I E N I E
Decyzją z dnia [...] r. Starosta [...] przyznał rodzinie zastępczej spokrewnionej M.B. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka D.B. ur. [...] września 2018 r. umieszczonego w rodzinnej pieczy zastępczej, w następujący sposób: za okres od dnia 28 września 2018 r., do dnia 30 września 2018 r. w wysokości 69,40 zł, począwszy od dnia 1 października 2018 r. w wysokości 694,00 zł miesięcznie, do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej, nie dłużej jednak niż do dnia osiągnięcia przez dziecko pełnoletności.
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] listopada 2018 r., sygn. akt [...], małoletni D.B. został umieszczony w rodzinie zastępczej, u babki macierzystej M.B., zam. w Z. przy ul. A 21.
W aktach sprawy znajduje się pismo z dnia 9 marca 2020 r., podpisane przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Z., znak: [...], skierowane do Sądu Rejonowego [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich, z którego wynika, że małoletni D.B. przebywa za przyzwoleniem rodzica zastępczego, wraz ze swoją matką S.B., u swoich dziadków zamieszkałych w Z. przy ul. B 8. W piśmie tym wskazano że sytuacja ta jest spowodowana konfliktem jaki istnieje między M.B., a jej córką - S.B., matką D.B., który to konflikt wynika z braku porozumienia i pozytywnych relacji w rodzinie.
Następnie zawiadomieniem nr [...], organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w sprawie odmowy świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka D.B., dodatku na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania oraz dodatku wychowawczego. Wszczęcie postępowania związane było z uzyskaniem przez matkę dziecka pełnoletności (w dniu [...] marca 2020 r.) oraz posiadaniem przez organ informacji, że ww. dziecko faktycznie nie przebywa w rodzinie zastępczej.
Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...], Starosta [...] uchylił z dniem [...] marca 2020 r., własną decyzję z dnia [...] r., w sprawie przyznania rodzinie zastępczej spokrewnionej M.B. świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka D.B..
W aktach sprawy znajduje się również postanowienie Sądu Rejonowego w Z. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] lipca 2020 r., sygn. akt [...], w którym Sąd ten uchylił opiekę dla małoletniego D.B., ustanowioną na mocy postanowienia tego Sądu z dnia [...] listopada 2018 r., w sprawie sygn. akt [...].
Następnie w dniu 27 października 2020 r., M.B. wniosła do Starosty [...] o uchylenie w trybie art. 154 k.p.a., decyzji ostatecznej z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] w sprawie uchylenia z dniem [...] marca 2020 r., decyzji z dnia [...] r., w przedmiocie przyznania rodzinie zastępczej spokrewnionej M.B. świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka D.B. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że rozstrzygnięcie to narusza art. 87 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej poprzez jego wadliwe zastosowanie, wskutek uznania, że małoletni D.B. w marcu 2020 r. opuścił rodzinę zastępczą, a podczas pobytu dziecka z matką u dziadków nie istniał obowiązek pieczy nad dzieckiem ze strony rodziny zastępczej w osobie wnioskodawczyni, co doprowadziło do uchylenia decyzji przyznającej rodzinie zastępczej świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka oraz naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez brak zebrania materiału dowodowego i w konsekwencji brak poczynienia jakichkolwiek ustaleń mających na celu wyjaśnienie, czy i w jakim zakresie rodzina zastępcza ponosiła koszty utrzymania i pobytu dziecka z matka S.B. w domu rodziców wnioskodawczyni.
M.B. wniosła o uchylenie decyzji nr [...] i o dopuszczenie dowodu z oświadczenia wnioskodawczyni z dnia 8 października 2020 celem stwierdzenia, że małoletni przebywał u swoich pradziadków w początkowym okresie pandemii 2020 r. za zgodą i wiedzą M.B. wyłącznie tymczasowo, celem stwierdzenia, że wnioskodawczyni dalej pełniła funkcję rodziny zastępczej.
Decyzją nr [...], Starosta [...] odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...].
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że postępowanie określone w art. 154 k.p.a., w trybie którego wnioskodawczyni żąda uchylenia decyzji, stanowi nadzwyczajny tryb postępowania, którego ostatecznym celem jest wzruszenie ostatecznych decyzji administracyjnych. Powyższa okoliczność powoduje, że tego typu postępowania nie można traktować jako kolejnej instancji, którą strona wykorzystuje w sytuacji, gdy dotychczasowe wszystkie instancje administracyjne zawiodły, w efekcie czego została wydana decyzja dla strony negatywna i jednocześnie strona nie ma możliwości dalszego kwestionowania decyzji w administracyjnym toku postępowania (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 31 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Op 215/18). Tym samym Starosta [...] nie może ponownie weryfikować w sposób merytoryczny decyzji z dnia [...] lipca 2020 r. Jedynymi przesłankami, które w niniejszym postępowaniu podlegają rozważeniu to kwestia czy za zmianą decyzji z dnia [...] lipca 2020 r., przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że przepis art. 154 k.p.a. może mieć zastosowanie tylko do decyzji uznaniowych, gdzie interes społeczny i słuszny interes strony winien być brany przede wszystkim pod uwagę (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OSK 274/20).
Odwołanie od decyzji wniosła M.B., która podniosła, że organ pierwszej instancji naruszył art. 154 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że tryb weryfikacji decyzji przewidziany przez ten przepis może znaleźć zastosowanie jedynie do decyzji uznaniowych, w sytuacji gdy przepis ten znajduje zastosowanie również do decyzji o charakterze związanym oraz art. 6 k.p.a., poprzez naruszenie praworządności poprzez doprowadzenie do utrzymania w mocy decyzji sprzecznej z porządkiem prawnym. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i przyznanie jej świadczeń zgodnie z wnioskiem.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 154 § 1 k.p.a., decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
Postępowania w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej uregulowane w art. 154 k.p.a. (a także w podobny sposób w art. 155 k.p.a.) jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie, czy zachodzą przesłanki do uchylenia lub zmiany takiej decyzji ze względu na interes społeczny i słuszny interes strony. Przedmiotem postępowania w tym trybie nie jest zatem ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ostateczną w jej całokształcie. Nadto zmiana decyzji w tym trybie może być dokonana tylko w granicach stanu faktycznego sprawy będącej przedmiotem postępowania zwyczajnego (por. wyrok WSA w Łodzi z 3 grudnia 2019 r., II SA/Łd 751/19, LEX nr 2768092).
Należy wskazać, że w doktrynie i w orzecznictwie kwestia dopuszczalności stosowania trybu weryfikacji decyzji ostatecznych określonego w art. 154 § k.p.a. do decyzji związanych nie jest jednolicie rozstrzygana. Kolegium znane są poglądy i stanowiska, z których wynika, iż taka weryfikacja jest niedopuszczalna (stanowiska w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2005 r., OSK 1667/04, LEX nr 171686, w wyroku z dnia 5 stycznia 2010 r., II OSK 18/09, czy w wyroku z dnia 8 listopada 2016 r., II OSK 2663/15, a także w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych, np. w wyroku WSA w Warszawie z dnia 8 czerwca 2017 r., II SA/Wa 1578/16 - CBOSA).
Zgodnie z drugim z poglądów, zastosowanie art. 154 k.p.a. jest możliwe niezależnie od tego, czy przedmiotem wniosku jest decyzja związana czy uznaniowa. Z samego charakteru decyzji administracyjnej nie można więc czynić przeszkody do rozpatrzenia wniosku złożonego w trybie art. 154 k.p.a. Możliwość zastosowania art. 154 k.p.a. w odniesieniu do decyzji związanych jest obarczona konkretnymi ograniczeniami, które powinny wynikać bezpośrednio z okoliczności danej sprawy, a ewentualne podjęcie rozstrzygnięcia, w tym pozytywnego dla wnioskodawcy nie może prowadzić do stanu naruszenia prawa (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., l OSK 3864/18, LEX nr 3038184).
Pomimo że Kolegium opowiedziało się za drugim z poglądów, zgodnie z którym do decyzji objętej wnioskiem strony z dnia 27 października 2020 r., można stosować tryb z art. 154 k.p.a., to w ocenie Kolegium, w sprawie nie wystąpiły przesłanki pozwalające na jej uchylenie, jak tego chce skarżąca.
Kolegium wskazało, że postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie przepisu art. 154 § 1 k.p.a. powinno zmierzać do wyjaśnienia, czy za uwzględnieniem wniosku o zmianę lub uchylenie decyzji przemawia wzgląd na interes społeczny lub słuszny interes strony. Zmiana decyzji ostatecznej w oparciu o art. 154 § 1 k.p.a., nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem, a w rozumieniu tego przepisu słuszny interes strony musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa, nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy, ani też go zastępować, gdyż wyrażona w art. 6 k.p.a. zasada praworządności zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa.
Przesłanki interesu społecznego lub słusznego interesu strony muszą być ustalone w konkretnej sprawie i zyskać treść zindywidualizowaną, wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy. Oceniając, czy w danej sprawie występuje słuszny interes strony przemawiający za uchyleniem decyzji, należy wziąć pod uwagę nie subiektywne przekonanie strony o doznanej przez nią szkodzie, lecz rozważyć okoliczności, które pozwalają ustalić, że żądanie strony (zmiany decyzji) jest słuszne i zasługuje na społeczną akceptację (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 2010 r., sygn. akt l OSK 428/10).
Biorąc pod uwagę powyższe Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 821 z późn. zm.), dalej jako: "ustawa", rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania, nie niższe niż kwota:
1) 660 zł miesięcznie - w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej;
2) 1000 zł miesięcznie - w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka.
Z kolei zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a oraz art. 81, przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka, a w przypadku dodatku wychowawczego nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku, o którym mowa w art. 88.
Momentem końcowym przysługiwania wskazanych świadczeń i dodatków jest zatem faktyczne opuszczenie rodziny zastępczej przez dziecko. Innymi słowy, nie jest istotny moment podjęcia formalnego rozstrzygnięcia w tym zakresie, lecz kluczową rolę w tym zakresie odgrywa stan faktyczny, a mianowicie faktyczne (rzeczywiste) opuszczenie rodzinnej pieczy zastępczej. Opuszczenie to może wynikać ze zdarzeń prawnych, lecz może być też następstwem faktycznych czynności związanych z wyprowadzeniem się dziecka lub osoby pełnoletniej (por. S. Nitecki [w:] A. Wilk, S. Nitecki, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, Warszawa 2016, art. 87).
Z akt sprawy wynika, że na dzień 9 marca 2020 r. ustalono, że małoletni D.B. opuścił rodzinę zastępcza, i razem z matką - S.B., zmienił miejsce zamieszkania. Powyższa okoliczność stanowi o wystąpieniu w sprawie zdarzenia, z którym należy wiązać utratę przez wnioskodawczynię prawa do świadczeń pieniężnych.
W związku z powyższym błędnie twierdzi ona, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja sprzeczna z prawem, która odmawia należnych jej świadczeń. Czym innym jest subiektywny interes strony, oparty na osobistym poczuciu, że dana decyzja jest dla niej krzywdząca, a czym innym słuszny interes strony, który powinien być rozumiany jako obiektywny brak akceptacji stanu niezgodnego z prawem.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie występuje zatem przesłanka słusznego interesu strony w ww. rozumieniu.
Do uchylenia lub zmiany decyzji w trybie art. 154 § 1 k.p.a. niezbędne jest zaistnienie łącznie trzech przesłanek: musi być to decyzja ostateczna, decyzja ta nie może tworzyć praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania oraz to, że za jej uchyleniem lub zmianą przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Przesłanki te mają charakter równoważny, a nieziszczenie się którejkolwiek z nich nie daje podstaw do wydania decyzji o zmianie lub uchyleniu decyzji w tym trybie. Przy czym zmiana decyzji ostatecznej nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem. Oczywistym jest też, iż zastosowanie art. 154 k.p.a. nie może prowadzić do obejścia prawa.
Reasumując, Kolegium wskazało, że w sprawie nie występują okoliczności pozwalające na zmianę ostatecznej decyzji organu pierwszej instancji, w sprawie nie mamy bowiem do czynienia ze słusznym interesem strony, w rozumieniu przedstawionym przez Kolegium w niniejszej decyzji. Odmowa uchylenia decyzji nie usankcjonuje ponadto stanu niezgodnego z prawem.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca podniosła zarzut:
1) naruszenia przepisów postępowania poprzez (a) brak wszechstronnego i wyczerpującego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, a w konsekwencji wadliwą ocenę zgromadzonych dowodów i niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy poprzez bezzasadne uznanie, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi przesłanka słusznego interesu strony w uchyleniu w oparciu o art. 154 § 1 k.p.a. zaskarżonej do organu odwoławczego decyzji w sytuacji, gdy obiektywnie brak jest podstaw do zaakceptowania pozbawienia skarżącej prawa do świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego D.B. ze względu na brak faktycznego opuszczenia przez w/w małoletniego rodziny zastępczej i fakt przebywania przez w/w u jego pradziadków wyłącznie tymczasowo w początkowym okresie pandemii 2020 roku przy jednoczesnym pozostawaniu w dalszym ciągu w rodzinie zastępczej zapewnionej mu przez skarżącą, która zabezpieczała miejsce na jego powrót i ponosiła związane z tym koszty, jak również przez cały ten okres sprawowała faktyczną pieczę nad małoletnim; (b) bezzasadne uznanie, że domaganie się przez skarżącą ponownej weryfikacji decyzji ostatecznej w trybie art. 154 k.p.a. nie mieści się w pojęciu "słusznego interesu stron" w sytuacji gdy skarżąca w okresie tymczasowego przebywania przez małoletniego D.B. u jego pradziadków, jak i w okresie wcześniejszym sprawowała faktyczna, pieczę nad małoletnim w ramach stworzonej małoletniemu rodziny zastępczej, zapewniała środki jego utrzymania, a pozbawienie skarżącej w w/w okresie finansowego wsparcia jest sprzeczne zarówno z słusznym interesem skarżącej stanowiącej dla małoletniego D.B. rodzinę zastępczą, jak również z dobrem tego małoletniego.
2) art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 821 z późn. zm.) w zw. z art. 80 ust. 1 ustawy poprzez jego wadliwe zastosowanie wskutek uznania, że w marcu 2020 roku doszło do faktycznego opuszczenia przez małoletniego D.B. rodziny zastępczej i związanego z tym zaktualizowania się przesłaniu utraty przez skarżącą prawa do świadczeń na pokrycie kosztów jego utrzymania, a tym samym uznania, że decyzja pozbawiająca skarżącą tych świadczeń nie jest niezgodna z prawem w sytuacji gdy przez cały okres pobytu małoletniego D.B. u jego pradziadków skarżąca sprawowała nad nim faktyczną pieczę, w tym pokrywała związane z tym koszty, a dalsze utrzymywanie w obrocie decyzji pozbawiającej skarżącą prawa do w/w świadczeń jest sprzeczne z jej słusznym interesem i prowadzi do usankcjonowania stanu niezgodnego z prawiem.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) - powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kolegium prawidłowo przyjęło, że w niniejszej sprawie nie zachodziły podstawy do zmiany bądź uchylenia decyzji ostatecznej na podstawie art. 154 § 1 k.p.a.
Zgodnie z art. 154 § 1 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
Prowadzenie postępowania w trybie art. 154 k.p.a. pozwala na weryfikację decyzji ostatecznej, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa. Uchylenie bądź zmiana decyzji ostatecznej w tym trybie jest oparte na dwóch przesłankach wyrażających się w stwierdzeniu, że za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. W orzecznictwie i doktrynie ugruntowane jest stanowisko, że postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej (art. 154 lub 155 k.p.a.) jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie, czy zachodzą przesłanki do uchylenia lub zmiany takiej decyzji ze względu na interes społeczny i słuszny interes strony (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Warszawa 2011, str. 600, wraz z powołanym tam orzecznictwem, a także wyrok NSA z dnia 13 grudnia 1996 r., III SA 1207/95, LEX nr 27431). Przedmiotem postępowania w tym trybie nie jest zatem ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ostateczną w jej całokształcie. Nadto - co należy podkreślić - zmiana decyzji w tym trybie może być dokonana tylko w granicach stanu faktycznego sprawy będącej przedmiotem postępowania zwyczajnego. Dodatkowo decyzją wydaną na podstawie art. 154 k.p.a. można zmienić lub uchylić decyzję ostateczną tylko w takich sprawach, w których przepisy prawa materialnego stanowiące podstawę prawną jej wydania, przewidują dla organu administracji pewien luz decyzyjny, lub gdy przy wydaniu których organ administracji ma do wyboru pewną gamę rozstrzygnięć, a każde z nich jest zgodne z prawem (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 czerwca 2017 r., II SA/Wa 148/17, LEX nr 2335518). W judykaturze i doktrynie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym możliwość zastosowania art. 154 § 1 k.p.a. w odniesieniu do decyzji tzw. związanych jest obarczona konkretnymi ograniczeniami, które powinny wynikać bezpośrednio z okoliczności danej sprawy, a ewentualne podjęcie rozstrzygnięcia, w tym pozytywnego dla wnioskodawcy i tak nie może prowadzić do stanu naruszenia prawa (por. wyrok NSA z dnia 10 października 2017 r., II OSK 2407/16, LEX nr 2409689). Możliwość zastosowania art. 154 k.p.a. w stosunku do decyzji związanej zależy zatem od konkretnego przypadku i wymaga rozważenia, czy decyzja związana wydana została zgodnie z prawem, a tym samym, czy zmiana lub uchylenie decyzji związanej doprowadzi faktycznie do stanu sprzeczności z obowiązującym porządkiem prawnym (por. wyroki NSA: z dnia 27 kwietnia 2020 r., I OSK 87/19, z dnia 19 października 2012 r., II OSK 1153/11, z dnia 12 lutego 2014 r., II OSK 1932/13).
Zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 154 k.p.a. może być dokonana tylko w granicach stanu faktycznego sprawy "pierwotnej", przy uwzględnieniu - co należy szczególnie zaakcentować - normy prawa materialnego, w oparciu o którą tę decyzję "pierwotną" wydano. Prawna możliwość zastosowania trybu przewidzianego w art. 154 k.p.a. uwarunkowana jest bowiem prowadzeniem postępowania w ramach tego samego stanu prawnego i faktycznego.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organ I instancji orzekając decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] w sprawie uchylenia z dniem [...] marca 2020 r., decyzji z dnia [...] r., w przedmiocie przyznania rodzinie zastępczej spokrewnionej M.B. świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka D.B. działał w oparciu o obowiązujące przepisy i nie dysponował możliwością wyboru sposobu rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Za prawidłowe uznać przy tym należy ustalenia faktyczne poczynione w sprawie, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a oraz art. 81, przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka, a w przypadku dodatku wychowawczego nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku, o którym mowa w art. 88. Uwzględniając tę regulację, jako istotną dla uchylenia decyzji oraz ustalenia skutku prawnego podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, prawidłowo uznano również okoliczność faktycznego opuszczenia rodziny zastępczej przez dziecko (aczkolwiek należy zauważyć, że trafnie przyjęto datę osiągnięcia pełnoletności przez matkę dziecka, a nie datę wcześniejszą, skoro już 9 marca dziecko nie przebywało pod opieką skarżącej).
Poza sporem pozostawał fakt, że dziecko nie przebywało pod faktyczną opieką skarżącej, gdyż przebywało u swoich pradziadków. Istota sporu sprowadzała się natomiast do oceny charakteru tego pobytu i jego skutków prawnych. Nie są skuteczne argumenty skarżącej o urlopowaniu dziecka na czas pandemii z jednoczesnym sprawowaniem faktycznej pieczy nad dzieckiem, gdyż okoliczności te wzajemnie się wykluczają. Nie sposób mówić o sprawowaniu faktycznej opieki nad dzieckiem, które fizycznie przebywa w innym miejscu i podlega opiece innych osób.
W świetle tych dowodów okoliczność faktycznego opuszczenia rodziny zastępczej przez dziecko, w ocenie Sądu, nie budziła wątpliwości. Uznając ją za istotną na gruncie art. 87 ust. 1 ustawy należało przyjąć, że pomoc pieniężna przysługiwała rodzinie zastępczej do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko tej rodziny. Pamiętać przy tym należy, że dla ustalenia końcowego momentu przyznawania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej, zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy, istotne znaczenie ma faktyczne sprawowanie pieczy zastępczej. Dla ustawodawcy nie jest tu istotny moment podjęcia przez Sąd formalnego rozstrzygnięcia w tym zakresie, lecz faktyczne opuszczenie rodzinnej pieczy przez dziecko. Dostrzec trzeba, że opuszczenie to wynika tak ze zdarzeń prawnych, jak i zdarzeń faktycznych. Dlatego na gruncie niniejszej sprawy przyjąć należy, że świadczenie przysługuje do dnia faktycznego przebywania dziecka w rodzinie zastępczej.
Ustalenie, że D.B. wraz z nieletnią jeszcze wówczas matką (jak później wskazuje skarżąca – za jej zgodą) opuścił dom skarżącej powoduje, że uprawnione było przyjęcie, że opuścił w sposób faktyczny pieczę zastępczą.
W związku z tym organ nie miał możliwości wyboru rozstrzygnięcia i był zobligowany do wydania decyzji o określonej treści, w konsekwencji nie miał możliwości, aby z uwagi na interes społeczny lub interes strony w trybie art. 154 k.p.a. zmienić lub uchylić decyzję ostateczną. Aby zastosować art. 154 k.p.a. organ musi w stosunku do decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym dysponować pewną swobodą decyzyjną, nawet jeżeli samo rozstrzygnięcie nie jest wydawane w ramach uznania administracyjnego. W analizowanej sprawie organ nie miał natomiast możliwości wyboru konsekwencji prawnej zaistniałego stanu faktycznego.
W toku postępowania prowadzonego w trybie art. 154 k.p.a. nie ma natomiast możliwości kwestionowania ustaleń faktycznych, będących podstawą wydania decyzji objętej wnioskiem, gdyż należało to uczynić w odwołaniu od decyzji z dnia [...] lipca 2020 r. w sprawie uchylenia z dniem [...] marca 2020 r. decyzji z dnia [...] r., w przedmiocie przyznania rodzinie zastępczej spokrewnionej M.B. świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka D.B.
Mając na względzie powyższe Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
dc