II SA/Wr 390/01

II SA/Wr 390/01 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2004-01-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2001-02-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Sikorska
Lidia Serwiniowska
Symbol z opisem
634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Sygn. akt 4 II SA/Wr 390/2001 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 stycznia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA del. do WSA Andrzej Wawrzyniak (sprawozdawca) Sędziowie: NSA del. do WSA Jolanta Sikorska Asesor WSA Lidia Serwiniowska Protokolant: Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej oraz osadzenia w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego kwotę 10 (dziesięć) zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów postępowania; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powołując się na art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) odmówił skarżącemu M. S. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w powołanej ustawie.
W uzasadnieniu podano, iż w sprawie ma zastosowanie art. 2 pkt 2 lit. a) cytowanej ustawy i przytoczywszy jego treść odmówiono przyznania świadczenia określonego w tej ustawie wskazując, że strona nie spełnia określonego przepisami warunku deportacji do pracy przymusowej poza terytorium II RP.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że po zamordowaniu jego ojca przez hitlerowców został wywieziony wraz z matką i rodzeństwem do znajdującego się na terytorium okupowanego Państwa Polskiego obozu pracy przymusowej.
Decyzją z dnia [...]r. Nr [...], po rozpoznaniu powyższego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 2 pkt 1, art. 2 pkt 2 lit. a) i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r.
W uzasadnieniu organ powołując się na art. 2 pkt 2 lit. a) cytowanej ustawy podkreślił, iż strona pracowała na terytorium II Rzeczypospolitej, a ponadto dodał, że: "We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca twierdzi, iż przebywał w obozie pracy, jednak zgromadzony materiał dowodowy tego faktu nie potwierdza. A praca wykonywana na terytorium państwa polskiego poza obozem pracy, nie jest represją w rozumieniu ww. ustawy i świadczenie za jej wykonywanie nie przysługuje".
Na powyższą decyzję M. S. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Skarżący decyzji tej zarzucił niezgodność z prawem, to jest z art. 2 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, ponieważ został osadzony wraz z całą rodziną w obozie pracy przymusowej oraz naruszenie art. 2 pkt 2 lit. a) tej ustawy przez błędne zakwalifikowanie go do osób deportowanych (wywiezionych) na terytorium III Rzeszy z terenów przez nią okupowanych, skoro przebywał w obozie pracy przymusowej w Polsce. Wniósł o zmianę decyzji i przyznanie mu świadczenia pieniężnego wynikającego z art. 3 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał zaskarżoną decyzję i argumenty zawarte w jej uzasadnieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.).
Przewidziane w tej ustawie świadczenie pieniężne - w myśl jej art. 1 ust. 1 - przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Nie jest zatem wystarczającą przesłanką do otrzymania takiego świadczenia podleganie jakimkolwiek represjom (choćby najbardziej dolegliwym) w czasie wojny, ale tylko takim, o których jest mowa w cytowanej ustawie.
Zgodnie z jej art. 2 represją w rozumieniu ustawy jest:
1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,
2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium:
a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,
b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.
W rozpatrywanej sprawie nie jest kwestionowany fakt, że skarżący w czasie II wojny światowej był represjonowany przez okupanta i że represja ta polegała na wykonywaniu na rzecz III Rzeszy pracy przymusowej w znajdującej się na terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia [...]r., miejscowości P. koło K. w majątku ziemskim pod zarządem niemieckim G. N. (zaświadczenie Archiwum Państwowego w Poznaniu z dnia [...] r.). Istotne w niniejszej sprawie jest zatem to, czy podczas wykonywania tej pracy skarżący był osadzony w obozie pracy przymusowej w rozumieniu powołanej wyżej ustawy. Skoro bowiem nie był on deportowany do pracy przymusowej z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., to nie ma wątpliwości, iż przesłanki wymienione w art. 2 pkt 2 lit. a) powołanej usta[...]wy nie zostały spełnione.
Jak podkreślono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2000 r. sygn. akt V SA 3029/99 (LEX nr 79624), ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR określając przesłanki przyznania świadczenia, czyni to dla dwóch kategorii osób, a mianowicie, dla "osób deportowanych do pracy przymusowej" oraz dla "osób osadzonych w obozach pracy" przez III Rzeszę i ZSRR. Obie kategorie osób są traktowane rozłącznie, to znaczy, wystarczy wykazanie albo deportacji do pracy przymusowej, albo osadzenie w obozach pracy. Takie ujęcie znajduje uzasadnienie w brzmieniu art. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy, gdzie oddzielnie definiuje się oba rodzaje represji.
W niniejszej sprawie skarżący od początku twierdził, iż wykonywał pracę na terenie kraju. Mimo to organ w decyzji z dnia [...]r. powołał się tylko na art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i rozważał jedynie przesłanki zawarte w tym przepisie. Dopiero w decyzji z dnia [...]r. powołał ponadto art. 2 pkt 1 cytowanej ustawy i dodał, że: "We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca twierdzi, iż przebywał w obozie pracy, jednak zgromadzony materiał dowodowy tego faktu nie potwierdza. A praca wykonywana na terytorium państwa polskiego poza obozem pracy, nie jest represją w rozumieniu ww. ustawy i świadczenie za jej wykonywanie nie przysługuje".
Takie rozważenie zasadniczej dla rozstrzygnięcia kwestii, czy skarżący podczas II wojny światowej był osadzony w obozie pracy przymusowej, uznać należy za dalece niewystarczające i powierzchowne. Przede wszystkim - stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 kpa - organ powinien był w sposób jednoznaczny ustalić, czy miejsce wykonywania przez skarżącego pracy przymusowej było obozem pracy przymusowej, a jeżeli tak, to z jakich przyczyn skarżący został osadzony w tym obozie. Zebrany dotychczas w sprawie materiał dowodowy był zbyt skąpy, aby na jego podstawie w sposób jednoznaczny można było rozstrzygać, czy był to obóz pracy przymusowej, czy też nie. Zauważyć wypada, iż organ z naruszeniem art. 107 § 3 kpa nie wskazał - poza ogólnym stwierdzeniem: "wnioskodawca twierdzi, iż przebywał w obozie pracy, jednak zgromadzony materiał dowodowy tego faktu nie potwierdza" - jakie konkretne fakty lub dowody wskazywały na to, że miejsce pracy przymusowej skarżącego nie było obozem pracy przymusowej i dlaczego nie uznał za prawdziwe twierdzeń strony.
W tej sytuacji uznać trzeba, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności wskazanych wyżej przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa, przy czym naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) - orzeczono jak w sentencji.