II SA/Łd 243/25

II SA/Łd 243/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-07-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska
Piotr Mikołajczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 6, art. 63 ust. 11
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2023 poz 390
art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 30 ust. 2b, art. 30 ust. 8
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 11 lipca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lipca 2025 roku sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 10 lutego 2025 roku SKO.4114.7.2025 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. dc
Uzasadnienie
1. Zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją z dnia 10 lutego 2025 r. nr SKO.4114.7.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 18 grudnia 2024 r. nr: SOCVI.554.1460IJ.2024.106574.SR orzekającą o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej za świadczenie nienależnie pobrane oraz o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
1. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia 18 grudnia 2024 r. nr SOCVI.554.1460IJ.2024.106574.ŚR Prezydent Miasta Łodzi orzekł o: 1. o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie: - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad P.B. za okres od 16 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2024 r. w kwocie 1.542,20 zł oraz za okres od 1 lutego 2024 r. do 31 października 2024 r. w kwocie 2.988,00 zł miesięcznie; 2. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia: - świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad P.B. za okres od 16 stycznia 2024 r. do 31 października 2024 r. w kwocie 28.434,20 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania zaskarżonej decyzji w kwocie 1.566,73 zł, co łącznie stanowi kwotę 30.000,93 zł. Kwota odsetek ustawowych za opóźnienie aktualnie wynosi 8,76 zł za każdy dzień. Zatem do kwoty 30.000,93 zł (kwota główna 28.434,20 zł i odsetki ustawowe za opóźnienie 1.566,73 zł) należy doliczyć kwotę odsetek ustawowych za opóźnienie licząc od dnia 19.12.2024 r. do dnia spłaty. Aktualnie stawka odsetek ustawowych za opóźnienie wynosi 11,25 % w skali roku.
2. Kwestionując tę decyzję, R.B. pismem z dnia 7 stycznia 2025 r. złożył odwołanie od powyższej decyzji.
3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi pismem z dnia 21 stycznia 2025 r. nr SKO.4114.7.2025 wezwało R. B. do sprecyzowania swojego stanowiska i złożenia w terminie 7 dni, od dnia doręczenia wezwania, jednoznacznego oświadczenia woli: - czy pismo z dnia 7 stycznia 2025 r. jest odwołaniem od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 18 grudnia 2024 r., czy pismo jest wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, pod rygorem uznania pisma z dnia 7 stycznia 2025 r. jako odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi.
1. Wezwanie zostało doręczone dorosłemu domownikowi w dniu 24 stycznia 2025 r. Do dnia wydania przez Kolegium decyzji nie wpłynęła odpowiedź strony na wezwanie Kolegium.
2. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po zapoznaniu się z materiałem dowodowym decyzją z dnia 10 lutego 2025 r. nr SKO.4114.7.2025 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 18 grudnia 2024 r. nr SOCVI.554.1460IJ.2024.106574.ŚR.
3. Organ wyjaśnił, że w dniu 15 lipca 2013 r. R.B. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad P.B.. Decyzją Prezydenta Miasta Łodzi nr SOC.II.8181-2/032400/13/106574/000004/13 z dnia 26 lipca 2013 r., zmienianą kilkukrotnie, przyznano R.B. prawo do wnioskowanego świadczenia na okres od 1 lipca 2023 r. na czas nieokreślony.
4. Organ wskazał, że zgodnie z art. 63 ust. 6 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023, poz. 1429 z późn. zm.) świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwotę świadczenia pielęgnacyjnego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę.
5. W dniu 5 listopada 2024 r. w Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi R.B. złożył oświadczenie z prośbą o wstrzymanie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad bratem P.B. z uwagi na fakt, iż P.B. uzyskał prawo do świadczenia wspierającego od dnia 16 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2031 r. Następnie w dniu 8 listopada 2024 r. R.B. przesłał do organu I instancji kopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 listopada 2024 r. nr: 010070/673/9278694/2024 ustalającą prawo do świadczenia wspierającego P.B. od dnia 16 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2031 r.
6. Kolegium wyjaśniło, iż z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Ustawa ta zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Od 1 stycznia 2024 r. dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Z art. 63 ust. 6 u.ś.w. wynika natomiast, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego, to świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w u.ś.r. nie przysługują. W przedmiotowej sprawie w okresie od 16 stycznia do 31 października 2024 r. były pobierane na jednocześnie dwa świadczenia, tj. świadczenie pielęgnacyjne oraz świadczenie wspierające. Natomiast obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, chociaż jedno z nich przysługuje opiekunowi, a drugie - osobie wymagającej opieki. W związku z powyższym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad P.B. nie przysługuje R.B. w okresie od 16 stycznia 2024 r.
7. Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenia rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
8. Wobec powyższych ustaleń decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 12 listopada 2024 r. nr SOCII.5111.032400.2013.106574.000001.2024 zmieniono decyzję Prezydenta Miasta Łodzi nr SOII. 8181-2/032400/13/106574/000004/13 z dnia 26 lipca 2013 r. i orzeczono o przyznaniu R.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad P.B. na okres od 1 lipca 2013 r. do 15 stycznia 2024 r. oraz o odmowie przyznania R.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad P.B. od 16 stycznia 2024 r.
9. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz w decyzji Prezydenta Miasta Łodzi przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, R.B. został pouczony o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenie o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto we wniosku ZUS o przyznanie świadczenia wspierającego strona została zobowiązana do zaznaczenia, iż pobiera świadczenie pielęgnacyjne, czego nie uczyniła.
10. Organ zaakcentował, że nie ma dowodów świadczących o tym, że wnioskodawca miał kłopot ze zrozumieniem podpisywanego formularza wniosku i znajdujących się tam pouczeń oraz zgłaszał wątpliwości co do ich treści (we wniosku składał oświadczenia pouczony o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń) oraz nie zrozumiał decyzji ostatecznej (jej pouczenie dostosowane jest do percepcji odbiorcy osoby prostej bez wykształcenia prawniczego), nadto żaden przepis powołanej ustawy nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zrozumiała treść pouczenia, które podpisała.
11. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że bezspornie od dnia 16 stycznia 2024 r. do 31 października 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało R.B., a zatem strona powinna dokonać zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W związku z nowym brzmieniem art. 30 ust 3 i 5 nadanym ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302) zasadnym jest wydanie jednej decyzji orzekającej o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wydana zaś w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa, a podnoszone przez stronę w treści odwołania okoliczności nie mają znaczenia dla podjętego w sprawie rozstrzygnięcia.
1. Na powyższą decyzję R.B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
1. Skarżący zaznaczył, że przesłanki z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 nie zaistniały, ponieważ niezwłocznie po otrzymaniu przez P. B. (brata) pisma o przyznaniu świadczenia wspierającego, zgłosił ten fakt 5 listopada 2024 r. w Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi. Wtedy dowiedział się, że będzie musiał zwrócić świadczenie, które zgodnie z przepisami o świadczeniu pielęgnacyjnym i w dobrej wierze pobierał.
2. Wniósł zatem o zmianę decyzji o konieczności zwrotu wymaganej sumy oraz nakazanie przywrócenia nabytych w dobrej wierze składek ZUS, które zostały mu cofnięte niezgodnie z konstytucyjną zasadą ochrony praw słusznie nabytych jak również złamaniem zasady lex retro non agit.
3. W przypadku jakikolwiek wątpliwości co do prezentowanego stanowiska wniósł na podstawie art. 193 Konstytucji o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym z Konstytucją. Skarżący wyjaśnił, że jego brat P.B. jest osobą w pełni świadomą i decyzyjną w kwestii pobierania świadczenia wspierającego i jest to jego autonomiczne prawo. Samodzielnie zdecydował jaka będzie forma złożonego wniosku do ZUS. Zgodnie z przepisami pieniądze otrzymał z wyrównaniem z ZUS, jednak są to wyłącznie jego pieniądze, za które zakupił niezbędne rzeczy ułatwiające funkcjonowanie. Środki natomiast, które pobierał skarżący, były wypłacane w zamian za opiekę nad bratem jak również rezygnację z pracy zarobkowej. Na bieżąco cała suma była konsumowana na potrzeby życiowe, dzieci, rodzinę brata P. i opłaty. Skarżący nigdy nie posiadał takiej sumy jaką Centrum Świadczeń Socjalnych wskazuje do zwrotu. W związku z wycofaniem z ZUS-u przez Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi wszystkich składek zdrowotnych oraz składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, od dnia 16 stycznia 2024 r. skarżący został bezrobotny 10 miesięcy przed tym jak się o tym dowiedział, co skutkowało brakiem możliwości pobierania zasiłku dla bezrobotnych w Powiatowym Urzędzie Pracy w Łodzi przez okres, w którym poszukiwałby zatrudnienia.
4. Zdaniem skarżącego rozsądnym i racjonalnym byłoby gdyby ustawodawca ustalił, że w decyzjach ustalających poziom potrzeby wsparcia wydanych w wyniku rozpatrzenia wniosków złożonych w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r., poziom potrzeby wsparcia, o którym mowa w art. 4b ust. 3 ustawy zmienianej w art. 39 ustala się od dnia złożenia wniosku, o ile w okresie tym nie zostało pobierane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej przez osobę świadcząca opiekę na rzecz osoby niepełnosprawnej. Jeśli takie świadczenie zostało wypłacone, świadczenie wspierające, wypłacane będzie od dnia, w którym wypłata świadczenia pielęgnacyjnego ustala.
2. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
3. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż podniesione w skardze.
1. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego aktu administracji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
2. Należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek w tym przedmiocie został złożony przez organ w odpowiedzi na skargę, o czym skarżący został zawiadomiony, ale nie zajął w tym względzie stanowiska.
3. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja SKO w Łodzi z dnia 10 lutego 2025 r., znak SKO.4114.7.2025, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 18 grudnia 2024 r., znak SOCVI.554.1460IJ.2024.106574.ŚR, orzekającą o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad P.B. za okres 16.01.2024 r. do 31.01.2024 r. w kwocie 1.542,20 i za okres 1.02.2024 r. – 31.10.2024 r. w kwocie 2.988,00 miesięcznie za świadczenie nienależnie pobrane oraz o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 16.01.2024 r. do 31.10.2024 r. w kwocie 28.434,20 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w kwocie 1.566,73 zł (łącznie 30.000,93 zł).
4. Na wstępie wskazać należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm.), [dalej: "u.ś.w."]. Powołana ustawa zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024 r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Natomiast dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Świadczenie pielęgnacyjne zostało więc zastąpione w obecnym stanie prawnym (w przypadku osób pełnoletnich) świadczeniem wspierającym. Nie można też nie zauważyć, że świadczenie pielęgnacyjne było przyznawane na rzecz opiekuna, obecnie zaś świadczenie wspierające przyznawane jest na rzecz osoby niepełnosprawnej.
5. Materialnoprawnymi podstawami wydanych w sprawie decyzji były przede wszystkim przepisy cyt. wyżej u.ś.w. oraz przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), [dalej: "u.ś.r."].
6. Ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2 u.ś.w. lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 9 ust. 1-3 u.ś.w.). Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji. ZUS wydaje zaś decyzję w sprawach odmowy przyznania świadczenia wspierającego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wspierającego oraz nienależnie pobranego świadczenia wspierającego (art. 13 ust. 1 i 4 u.ś.w.).
7. W rozdziale 7 u.ś.w. zawarte są przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy. Stosownie do art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (czyli ustawy o świadczeniach rodzinnych, dalej: "u.ś.r."), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustęp 2 stanowi zaś, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 6 u.ś.w.). Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 9 u.ś.w.).
8. Jak wynika z powołanych wyżej przepisów świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne wykluczają się wzajemnie, - celem u.ś.w. było bowiem zastąpienie świadczenia pielęgnacyjnego (w przypadku osób pełnoletnich) przez świadczenie wspierające. Powołane wyżej przepisy przewidują, że jeśli osoba z niepełnosprawnością zaczyna pobierać świadczenie wspierające, jej opiekun traci prawo do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego za ten sam okres (art. 63 ust. 6 u.ś.w.). Oznacza to, że przyznanie świadczenia wspierającego osobie wymagającej opieki automatycznie powoduje utratę prawa opiekuna do dotychczasowego wsparcia finansowego w formie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Lublinie z 8.05.2025 r., II SA/Lu 74/25; wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
9. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje w niniejszej sprawie, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał podopiecznemu skarżącego świadczenie wspierające na okres od dnia 16 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2031 r. Natomiast decyzją z dnia 12 listopada 2024 r. Prezydent Miasta Łodzi zmienił decyzję przyznającą świadczenie pielęgnacyjne m.in. odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 16 stycznia 2024 r. z uwagi na przyznane przez ZUS P.B. świadczenie wspierające od dnia 16 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2031 r., a decyzją z dnia 18 grudnia 2024 r. Prezydenta Miasta Łodzi orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia oraz o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia.
10. Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma art. 63 ust. 11 u.ś.w., zgodnie z brzmieniem którego, za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (a więc ustawy o świadczeniach rodzinnych), albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.
11. Jednocześnie należy zauważyć, że co do zasady problematyka nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego została uregulowana w przepisach u.ś.r. I tak, zgodnie zaś z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 30 ust. 1 u.ś.r.).
12. Problem, jaki się pojawia na tle powyższych regulacji to ocena charakteru i wzajemnej relacji art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. i art. 63 ust. 11 u.ś.w., a więc przesłanek uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, a w dalszej kolejności orzeczenia o jego zwrocie.
Sąd dostrzega, że problematyka ta – choć okres obowiązywania przepisów u.ś.w. jest stosunkowo krótki – wywołała już rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych.
13. Sąd zauważa, że w dotychczasowym orzecznictwie na tle przepisów ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przyjęto rozróżnienie pomiędzy zwrotem "świadczenie nienależne", które jest pojęciem obiektywnym od "świadczenia nienależnie pobranego" czyli wypłaconego osobie, której można przypisać określone cechy dotyczące świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania).
14. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie należy jednak uznać, że art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest to odrębny i niezależny od regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 30 ust. 2 u.ś.r.) przepis szczególny, co oznacza, że poza przesłanką jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń (pielęgnacyjnego i wspierającego) nie wymaga spełnienia innych warunków dla uznania, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane.
Tym samym – w realiach niniejszej sprawy - przyjąć należy, że okoliczność, iż w okresie od 16 stycznia 2024 r. do 5 listopada 2024 r. skarżący nie był świadomy tego, że świadczenie pielęgnacyjne mu się nie należy, nie ma wpływu na uznanie świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane (por. Wyrok WSA w Gliwicach z 23.05.2025 r., II SA/Gl 1671/24). Znaczenie dla uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane ma bowiem wyłącznie wskazany wyżej fakt jednoczesnego pobierania obu świadczeń. W powyższym zakresie brak więc podstaw do kwestionowania wydanych w sprawie przez organy decyzji. Organy słusznie bowiem przyjęły, że stosownie do art. 63 ust. 6 i ust 11 u.ś.w. świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane.
15. Na marginesie Sąd dostrzega, że stosownie do art. 63 ust. 16 u.ś.w. organ właściwy w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w terminie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszego przepisu, informuje osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne [...], o którym mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych o zmianach w zasadach dotyczących uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego i zasiłku dla opiekuna. Mając na uwadze treść powołanego wyżej art. 63 ust. 16 u.ś.w. Sąd stwierdza, że z akt niniejszej sprawy co prawda nie wynika, aby organ taką informację do skarżącego wystosował. Jednakże w ocenie Sądu okoliczność ta nie miała z punktu wydanych w sprawie rozstrzygnięć znaczenia, a to z tej przyczyny, że skoro art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest przepisem odrębnym od art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., to brak podstaw do przyjęcia, że zaniechanie tego obowiązku (tak jak w przypadku, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt u.ś.r.) daje podstawy do przyjęcia, że ze świadczeniem nienależnie pobranym do czynienia w przedmiotowej sprawie nie mamy, a to z tej przyczyny, że w art. 63 u.ś.w. nie ma dodatkowej przesłanki w postaci braku pouczenia o braku podstaw do pobierania świadczenia. Tym samym okoliczność ta, pomimo że niewątpliwie stanowi uchybienie organu, nie miała jednak istotnego wpływu na rozstrzygnięcie przyjęte przez organy.
16. Zdaniem Sądu, organy błędnie przyjęły natomiast możliwość naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącego. Warto zaznaczyć, że przepis art. 30 ust. 2b u.ś.r. jasno określa, że od nienależnie pobranych świadczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Co istotne, ww. regulacje nie obejmują sytuacji, gdy świadczenie pielęgnacyjne pobierane jest równolegle ze świadczeniem wspierającym przyznanym osobie wymagającej opieki. Nie budzi bowiem żadnych wątpliwości, że odsetki należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub też z decyzji właściwego organu. W konsekwencji Sąd stwierdził – biorąc również pod uwagę poczynione wyżej rozważania, że art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest przepisem odrębnym od art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. - że w opisanym przypadku nie ma podstaw prawnych do naliczania ustawowych odsetek od kwoty pobranego nienależnie świadczenia pielęgnacyjnego, brak bowiem przepisu, który dawałby organowi możliwość orzeczenia w drodze decyzji o obowiązku uiszczenia odsetek (por. wyrok WSA w Lublinie z 10.06.2025 r., sygn. II SA/Lu 159/25; z 8.05.2025 r., II SA/Lu 74/25).
17. Zważywszy powyższe, sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie organy obu instancji dopuściły się naruszenia art. 30 ust. 2b i 8 u.ś.r. w zw. art. 6 K.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy. Jak wskazano wyżej organy administracji mogą natomiast nakładać na obywateli obowiązki wówczas, gdy kompetencja taka wynika z normy ustawowej. Jak wskazano wyżej ani przepisy u.ś.w., ani u.ś.r. nie przewidują, aby od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego pobranego w okresie otrzymywania przez osobę niepełnosprawną świadczenia wspierającego możliwe było naliczanie odsetek.
18. Odnosząc się do zawartego w skardze żądania przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnego pytania co do zgodności art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym z Konstytucją RP, sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie dopatrzył się zasadności wystąpienia z takim wnioskiem. Na marginesie jedynie należy zauważyć, że zasada lex retro non agit nie ma charakteru bezwzględnego i o ile wynika to z brzmienia przepisu prawo może działać wstecz.
19. Ponownie rozpoznając sprawę organ II instancji uwzględni – stosownie do art. 153 P.p.s.a. - stanowisko Sądu zawarte w niniejszym uzasadnieniu oraz wyda decyzję z pominięciem zobowiązania do zwrotu odsetek za opóźnienie.
20. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
dc